2025/1363479 İhale Kayıt Numaralı "Hakkari Merkez Toplum Ruh Sağlığı Merkezi Psikiyatri Klinikleri Çocuk İzleme Merkezi (ÇİM) Yataklı Arındırma Merkezi (AMA TEM) Binaları ile Altyapı ve Çevre Düzenlemesi Yapım İşi" İhalesi
Toplantıya Katılan Üyeler BAŞVURU SAHİBİ: Önder KARADENİZ, İHALEYİ YAPAN İDARE: Hakkari İl Özel İdaresi Mali Hizmetler Müdürlüğü, BAŞVURUYA KONU İHALE: 2025/1363479 İhale Kayıt Numaralı “ Hakkari Merkez Toplum Ruh Sağlığı Merkezi Psikiyatri Klinikleri Çocuk İzleme Merkezi (Çim) Yataklı Arındırma Merkezi (Ama Tem) Binaları İle Altyapı ve Çevre Düzenlemesi Yapım İşi ” İhalesi KURUM TARAFINDAN YAPILAN İNCELEME: Hakkari İl Özel İdaresi Mali Hizmetler Müdürlüğü tarafından 06.10.2025 tarihinde açık ihale usulü ile gerçekleştirilen “ Hakkari Merkez Toplum Ruh Sağlığı Merkezi Psikiyatri Klinikleri Çocuk İzleme Merkezi (Çim) Yataklı Arındırma Merkezi (Ama Tem) Binaları İle Altyapı Ve Çevre Düzenlemesi Yapım İşi ” ihalesine ilişkin olarak Önder Karadeniz ’in 14.11.2025 tarihinde yaptığı şikâyet başvurusunun, idarenin 24.11.2025 tarihli yazısı ile reddi üzerine, başvuru sahibince 27.11.2025 tarih ve 201158 sayı ile Kurum kayıtlarına alınan 27.11.2025 tarihli dilekçe ile itirazen şikâyet başvurusunda bulunulmuştur. Başvuruya ilişkin olarak 2025/2400 sayılı itirazen şikâyet dosyası kapsamında yapılan inceleme neticesinde esas inceleme raporu tanzim edilmiştir. KARAR: Esas inceleme raporu ve ekleri incelendi. İtirazen şikâyet dilekçesinde özetle, 1- İhale üzerinde bırakılan Şen-Ka İnş. Yat. San. ve Tic. Ltd. Şti. tarafından sunulan aşırı düşük teklif açıklamasının mevzuata aykırı olduğu şöyle ki; a- İdarenin metrajları ile isteklilerin metrajları arasındaki farkın makul seviyede olmadığı, b- Açıklamanın ihale tarihinde yürürlükte olan asgari ücretin altında birim fiyatla açıklandığı, c- İstekli tarafından sunulan maliyet cetveli, analizler, nakliye hesaplamaları ve üçüncü kişilerden alınan fiyat tekliflerinde aritmetik hataların olduğu, ç- Analizlerdeki girdi cins ve miktarlarının istekli lehine fiyat avantajı yaratacak şekilde değiştirildiği, d- Çevre Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı ile diğer kamu kurum ve kuruluşlar tarafından 2025/Ocak Ayında yayımlanan birim fiyatların 2025/Eylül ayında güncellendiği, başvuru konusu ihalenin ilan tarihinin 10.09.2025 olduğu dikkate alındığında aşırı düşük teklif açıklamasının 2025/Eylül döneminde yayınlanan birim fiyatlar ile yapılması gerektiği, 2025/Eylül dönemi birim fiyatları güncellemeyen kurumlar için de YİÜE katsayıları esas alınarak 2025/Ocak ayı birim fiyatlarının güncellenerek açıklamada bulunulması gerektiği ancak ihale üzerinde bırakılan istekli tarafından açıklama kapsamında 2025/Ocak ve daha önceki dönemlerdeki birim fiyatların esas alındığı, e- Kâr ve genel giderler için % 10’un altında bir oran belirlendiği, f- Açıklama istenilmeyen iş kalemleri için teklif tutarının % 10’unun altında tutar öngörüldüğü, g- Açıklama istenilmeyecek analiz girdileri için 0,01 TL nin altında fiyat öngörüldüğü, ğ- Nakliye formüllerinin yanlış hesaplandığı, nakliye mesafeleri düşürülerek açıklamada bulunulduğu, h- Açıklaması istenilen iş kalemlerine ait yaklaşık maliyet cetvelinde yer verilen iş kalemi fiyatlarını tevsik etmek amacıyla analiz ve alt/yardımcı analizlerin sunulması zorunlu olmasına rağmen bu analizlerin sunulmadığı, ı- Açıklaması istenilen iş kalemleri içerisinde yer alan tesis, makine, teçhizat ve diğer ekipman (İş makinesi) için kendi malı olarak açıklamada bulunulduğu, edinim değeri üzerinden hesaplama yapılması gerekirken daha düşük değerler esas alındığı, bu kapsamda sunulan amortisman tespit tutanağının kamu ihale genel tebliğinde yer alan düzenlemelere aykırı şekilde tanzim edildiği, söz konusu amortisman tespit tutanağındaki makinelerin açıklaması istenilen analiz girdilerinde yer alan makineler ile aynı olmadığı, güç ve kapasite farklılığı gösterdiği söz konusu tutanak ekinde sunulması gereken fatura, ruhsat vb. gibi belgelerin sunulmadığı, i- Üçüncü kişilerden alınan fiyat tekliflerinin, analizlere ve maliyet cetveline hatalı olarak yansıtıldığı, Açıklaması istenilen elektrik ve mekanik iş kalemleri için malzeme ve montaj girdilerinin ayrı ayrı gösterilmediği, Elektrik ve mekanik iş kalemleri için üçüncü kişilerden fiyat teklifi alınmak suretiyle açıklamada bulunulduğu, ancak gerek fiyat teklifinde gerekse EK.O-5 ve EK.O-6 tutanaklarının fatura bilgileri tablosunda işçilik girdisine ilişkin bir açıklamada bulunulmadığı, beyan edilen faturaların sadece malzemeye ilişkin olduğu ancak fiyat teklifi tanzim edilirken malzeme ve işçilik olarak fiyat teklifi verildiği, diğer bir deyişle beyan edilen faturanın sadece malzemeye ait olmasına rağmen faturada yer almayan işçilik tutarının kendileri tarafından belirlenerek teklife konu edildiği, beyan edilen faturaların teklif verilen malzemeye ait olmadığı, teklife konu malzeme ile beyan edilen faturadaki malzemenin kapasite, güç, ebatlarının farklı olduğu, Üçüncü kişilerden alınan fiyat tekliflerinin dayanağı olan EK-O.5 ve EK-O.6 tutanaklarında teklife konu olan malzemelerin ölçü birimlerine yer verilmediği, Teklifi veren üçüncü kişiye ait imza beyannameleri ile fiyat teklifi ve EK-O.5 ve EK-O.6 tutanaklarındaki imzaların birbiri ile aynı olmadığı, imzaların yetkili olmayan kişiler tarafından atıldığı, Açıklaması istenilen; 15.150.1006 poz numaralı “Beton santralinde üretilen veya satın alınan ve beton pompasıyla basılan, C 30/37 basınç dayanım sınıfında, gri renkte, normal hazır beton dökülmesi (beton nakli dahil)”, P.F.A-01 poz numaralı “Seramik Porselen Levha (120x360 Cm 3 Mm Kalınlığında Arkası Cam Elyaf Takviyeli)”, 48.325.2004/ANL poz numaralı “Mevcut çelik asklar üzerine 1 mm kalınlıkta sıcak daldırma galvaniz üzeri boyalı oluklu/trapez sac döşenmesi” iş kalemi içerisinde yer alan “1 mm kalınlıkta sıcak daldırma galvaniz üzeri boyalı oluklu/trapez sac”, 48.680.1001/ANL poz numaralı “Traverten Doğal taş Kaplama (3x40x80 cm) (MekaniK Montaj ) Su buharı geçişine açık su yalıtımı ısı yalıtımı taşyünü (8cm)”, E.Ö.B.F.-08 Poz Numaralı “Sensörlü Otomatik Kayar Kapı Set (240/270) (Tse/Iso Belgeli)”, E.Ö.B.F.-01 Poz Numaralı “200 Kva Trifaze Gerilim Regülatörü”, P.F.A.-07 Poz Numaralı “Pasif Yangın Geciktirici Boya” iş kalemleri için üçüncü kişilerden fiyat teklifi alınmak suretiyle açıklamada bulunulduğu, ancak teklif eki tutanakta yer alan fatura bilgileri tablosunda malzeme adının teklife konu ürün gibi gösterildiği ancak beyanda bulunulan fatura içeriği ile açıklaması istenilen iş kaleminin teknik tarifinin birbirleri uyumlu olmadığı, Alınan fiyat tekliflerinin, EK.O-5 tutanağındaki ortalama birim maliyet tutarının altında olduğu, alınan fiyat tekliflerinin, EK.O-6 tutanağındaki ağırlıklı ortalama birim satış tutarının % 80 inin altında olduğu, maliyet/satış tutarı tespit tutanaklarında defter tasdik bilgilerine yer verilmediği, maliyet/satış tutarı tespit tutanaklarının ihale ilan tarihinden önceki yada bir önceki üç aylık döneme ait olması gerekirken bu dönemler içerisinde olmadığı, tutanaklarda beyan edilen faturalardaki miktarların teklife konu miktarın 1/20 sinin altında olduğu, tutanaklarda beyan edilen faturaların dönemi ile aynı tutanağın 3. nolu tablosunda beyan edilen dönemlerin birbiri ile uyuşmadığı, beyan edilen faturaların kime düzenlendiği yada kimden alındığı hususu ile birlikte bu mükelleflere ait vergi numaralarına yer verilmediği, fatura bilgileri tablosundaki birim fiyat ile miktar çarpımı sonucunun, toplam fatura tutarı sütununa yanlış aktarıldığı, aynı tablodaki miktarların toplamının ağırlıklı ortalama birim maliyet ve ağırlıklı ortalama birim satış fiyatı tablolarına yanlış yansıtıldığı, fatura bilgileri tablosundaki miktar ile birim fiyatın çarpılması sonucu elde edilen tutarın, aynı tutanağın toplam fatura tutarı sütunundaki tutar ile örtüşmediği, EK.O-6 tutanağının fatura bilgileri tablosunda, malzemenin cinsi sütununda “HAKEDİŞ” olarak açıklamada bulunulduğu, hakediş faturaları üzerinden malzeme birim fiyatının tespitinin mümkün olmadığı, fiyat teklifleri üzerinde ilgili meslek mensubu tarafından yazılması gereken ifadenin yazılmadığı, fiyat teklifleri üzerinde fiyat teklifi dayanağı olan tutanağın tarih ve sayısına yer verilmediği, yazılan tarih ve sayının ise fiyat teklifi ekinde sunulan tutanaktaki tarih ve sayı ile örtüşmediği, fiyat teklifini veren vergi mükellefine ait imza beyannamelerinin sunulmadığı, sunulan beyannamelerdeki imzaların ise gerek fiyat teklifi gerekse tutanaktaki imzalar ile aynı olmadığı, fiyat teklifi ve tutanakları imzalayan SMMM/YMM’ye ait faaliyet belgelerinin sunulmadığı, fiyat teklifi dayanağı olarak sunulan tutanaklarda sadece 1 adet faturaya yer verildiği oysaki fiyat teklifini veren vergi mükellefinin ilgili dönemde teklife konu malzemenin birden fazla satışının olduğu, aşırı düşük teklif açıklamasında bulunan isteklinin aynı ihaleye teklif veren başka isteklilerden fiyat teklifi almış olduğu, fatura bilgileri tablosunda beyan edilen faturaların, ihale tarihinden sonra geriye dönük olarak salt açıklama istenilen iş kalemini içerecek şekilde süresinden sonra beyan edilen faturalar olduğu iddialarına yer verilmiştir. A) Başvuru sahibinin iddialarının değerlendirilmesi sonucunda aşağıdaki hususlar tespit edilmiştir. Başvuru sahibinin iddialarına ilişkin olarak: 4734 sayılı Kamu İhale Kanunu’nun “Aşırı düşük teklifler” başlıklı 38’inci maddesinde “İhale komisyonu verilen teklifleri değerlendirdikten sonra, diğer tekliflere veya idarenin tespit ettiği yaklaşık maliyete göre teklif fiyatı aşırı düşük olanları tespit eder. Bu teklifleri reddetmeden önce, belirlediği süre içinde teklif sahiplerinden teklifte önemli olduğunu tespit ettiği bileşenler ile ilgili ayrıntıları yazılı olarak ister. İhale komisyonu; a) İmalat sürecinin, verilen hizmetin ve yapım yönteminin ekonomik olması, b) Seçilen teknik çözümler ve teklif sahibinin mal ve hizmetlerin temini veya yapım işinin yerine getirilmesinde kullanacağı avantajlı koşullar, c) Teklif edilen mal, hizmet veya yapım işinin özgünlüğü, gibi hususlarda yapılan yazılı açıklamaları dikkate alarak, aşırı düşük teklifleri değerlendirir. Bu değerlendirme sonucunda, açıklamaları yeterli görülmeyen veya yazılı açıklamada bulunmayan isteklilerin teklifleri reddedilir. …” hükmü, Kamu İhale Genel Tebliği’nin “Sınır değer tespiti ve aşırı düşük teklifler” başlıklı 45’inci maddesinde “… 45.1.3. İsteklilerden teklifleri kapsamında analiz ve hesap cetveli sunmaları istenmeyecektir. Analizler ve hesap cetveli, Kanunun 38 inci maddesi uyarınca teklif fiyatı aşırı düşük olarak tespit edilen isteklilerin tekliflerinin önemli bileşenleri ile ilgili ayrıntıların belirlenmesi amacıyla, sadece aşırı düşük teklif sahibi isteklilerden istenecektir. Bu çerçevede; teklif fiyatının aşırı düşük olduğu tespit edilen istekliler tekliflerinde önemli olduğu tespit edilen bileşenlerine ilişkin olarak yapacakları açıklama kapsamında; a) Anahtar teslimi götürü bedel işlerde, toplam teklif bedelini oluşturan iş kalemleri ve/veya iş gruplarına ait miktarlar ve bunlara ait birim fiyatların gösterildiği hesap cetveli ile açıklama istenen iş kalemleri ve/veya iş gruplarının birim fiyatlarına ilişkin ihale dokümanında verilen analiz formatına uygun analizleri, … sunacaklardır. Sunulan analizlerde, kâr ve genel giderler hariç analiz girdilerinin toplam tutarının asgari %10’u oranında yüklenici kârı ve genel gider öngörülmesi zorunludur. Sorgulamaya konu edilmeyen iş kalemleri/grupları için analiz sunulması istenmeyecektir. Anahtar teslimi götürü bedel teklif alınan ihalelerde istekli tarafından sunulacak hesap cetvelinde, sorgulamaya tabi tutulmayan iş kalemlerinin ve/veya iş gruplarının her biri için miktar ve birim fiyatların ayrı ayrı gösterilmesi zorunlu olmayıp, sorgulanmayan iş kalemlerinin tamamı için teklif edilen toplam bedelin gösterilmesi yeterlidir. Bu bedel isteklinin ihalede sunduğu teklif bedelinin %10’undan az olamaz. Analizlerde, açıklama istenilmeyen her bir analiz girdisinin birim fiyatı ve birim fiyatla miktarın çarpılması sonucu bulunan tutarı için bir kuruşun altında bedel öngörülemez. Analizlerde, birim fiyatla miktarın çarpılması sonucu bulunan ve bir kuruşun üzerinde olan tutar virgülden sonra en yakın iki ondalık basamaklı sayıya yuvarlanarak yazılır. Yuvarlama işleminde yarım kuruş ve üzerindeki değerler bir kuruşa tamamlanır; yarım kuruşun altındaki değerler ise dikkate alınmaz. Yuvarlamalar nedeniyle oluşan hesaplama farklılıkları ihale komisyonu tarafından re’sen düzeltilir. Yapılan bu düzeltme sonucu bulunan tutarın, açıklama yapılan iş kalemi/iş grubu için teklif edilen fiyatı aşması halinde isteklinin teklifi reddedilir. İdare tarafından ihale dokümanı kapsamında; … b) Anahtar teslimi götürü bedel işlerde; iş kalemleri ve/veya iş gruplarının yapım şartlarına bağlı kalınarak, her iş kalemi/iş grubunun içeriğine göre analizde yer almasını istediği “malzeme, işçilik, makine ve diğerleri (varsa; nakliyeler, inşaat yerindeki yükleme, boşaltma, yatay ve düşey taşımalar, zamlar vb.)” sadece girdi cinslerinin belirlendiği, analiz girdileri ile miktarlarının ve tutarlarının belirtilmediği, ilgili e-forma uygun analiz formatının isteklilere verilmesi, isteklilerin de tekliflerinin aşırı düşük olarak tespit edilerek kendilerinden açıklama istenmesi durumunda, yapacakları açıklamada sunacakları analizlerin verilen bu formata uygun olması gerekmektedir. İdare tarafından bütün iş kalemleri/iş grupları için tek bir analiz formatı düzenlenebileceği gibi, iş kalemleri/iş gruplarının yapım şartlarına göre birden fazla analiz formatı da düzenlenebilir. Ancak bu durumda, idare ihale dokümanında hangi analiz formatının hangi iş kalemleri/iş grupları için kullanılacağını belirtmek zorundadır. Kamu kurum ve kuruluşlarınca yayımlanmış birim fiyatlar ile uyumlu olmayan iş kalemleri (özel iş kalemleri) ile idarelerce tasarlanan ve birden fazla iş kalemini ihtiva eden iş kalemleri (paçal iş kalemi) için bu iş kalemlerinde bulunan analiz girdileri ve miktarlarının gösterildiği analiz formatlarının, ihale dokümanı kapsamında veya aşırı düşük tekliflere yönelik açıklama istenmesine ilişkin yazı ekinde verilmesi gerekmektedir. Ancak idarece niteliği gereği analiz formatı hazırlanamayan iş kalemlerine ilişkin isteklilerin açıklamaları kapsamında analiz sunmalarına gerek olmayıp, anılan iş kalemlerine ilişkin açıklamalar 45.1.13 maddesi uyarınca yapılabilir. 45.1.5. İsteklilerin iş kalemleri/iş grupları için kamu kurum ve kuruluşlarınca yayımlanmış cari yıl birim fiyatları veya bu fiyatlardan daha yüksek fiyatları teklif etmeleri ve söz konusu iş kalemleri/grupları için; hangi kamu kurum ve kuruluşunun birim fiyatını kullandıklarını, birim fiyat poz numarasını da yazmak suretiyle liste halinde belirterek açıklamaları kapsamında sunmaları durumunda analiz düzenlemeleri zorunlu değildir. Bu kapsamda; isteklilerin, kamu kurum ve kuruluşlarınca yayımlanmış “kar ve genel gider içermeyen birim fiyatların” üzerine, kendi belirledikleri “kar ve genel gideri” ilave ederek birim fiyatlarını oluşturmaları durumunda da; hangi kamu kurum ve kuruluşunun “kar ve genel gider hariç birim fiyatını” kullandıklarını ve kendi belirledikleri “kar ve genel gider” tutarını yazmak suretiyle liste halinde belirterek açıklamaları kapsamında sunmaları halinde de, söz konusu iş kalemleri/iş grupları için analiz düzenlemeleri zorunlu değildir. Bu kapsamda isteklilerin analiz düzenlemeleri zorunlu olmayan söz konusu iş kalemleri/grupları için 45.1.13 maddesinde belirtilen belgeleri sunmalarına da gerek bulunmamaktadır. … İş kalemleri/grupları için, kamu kurum ve kuruluşlarınca yayımlanmış birim fiyatlar esas alınarak teklif sunulmuş olmakla birlikte; yukarıda belirtildiği şekliyle liste halinde belirtilmemesi durumunda, söz konusu iş kalemleri/grupları için analiz sunulması zorunludur. İlan veya davet tarihinde cari yıl birim fiyatın yayımlanmamış olması durumunda, istekli tarafından önceki yılın yayımlanmış birim fiyatları kullanılabilir. 45.1.6. Analizler ile yardımcı ve/veya alt analizlerde, Çevre ve Şehircilik Bakanlığı tarafından belirlenerek yayımlanmış rayiçleri kullanan ve söz konusu rayiçleri poz numaralarını da belirtmek suretiyle liste halinde sunan isteklilerin, söz konusu rayiçlere ilişkin olarak 45.1.13 maddesinde belirtilen belgeleri sunmalarına gerek bulunmamaktadır. 45.1.7. İstekliler tarafından, inşaat iş kalemleri/iş grupları dışında yer alan sıhhi tesisat, kalorifer tesisatı, müşterek tesisat, havalandırma, brülör, asansör, elektrik tesisatı vb. iş kalemleri/iş gruplarına ait analiz sunulması yerine bu iş kalemi/iş gruplarına ait malzeme ve montaj bedelini ayrı ayrı gösterecek şekilde açıklama yapılması kabul edilecektir. 45.1.8. Aşırı düşük teklifine ilişkin olarak yaptığı açıklamada sunduğu analizler, ihale dokümanı kapsamındaki analiz formatına, birim fiyat tariflerine, idarece tanımlanan yapım şartlarına veya teknik şartnameye uygun olmayan, analiz fiyat tutarları teklif fiyatların üzerinde olan isteklilere ait teklifler reddedilecektir. Analizler üzerinde yapılan incelemede; çarpım ve toplamlarda hesaplama hatası bulunması durumunda, analiz girdilerine ait fiyatlar esas alınarak, hesaplama hatası ihale komisyonu tarafından re’sen düzeltilir. Bu şekilde düzeltilmiş analiz fiyatı, teklif fiyatın üzerinde olan isteklilerin teklifleri reddedilir. 45.1.9. İş kalemleri/gruplarına ait analizler ile yardımcı ve/veya alt analizlerde yer alan işçilik fiyatları ihale tarihinde yürürlükte olan saatlik asgari ücretin altında olamaz. … 45.1.13. Teklifi aşırı düşük bulunan isteklilerin, tekliflerinde önemli olduğu tespit edilen bileşenler ile ilgili olarak 4734 sayılı Kanunun 38 inci maddesi uyarınca yapacakları açıklamada, sorgulamaya konu iş kalemlerine/gruplarına ilişkin analizler ile bu analizlere dayanak teşkil eden bilgi ve belgeleri sunmaları gerekmektedir. İsteklilerin analizlerine dayanak teşkil eden bilgi ve belgeler; a. Üçüncü kişilerden alınan fiyat teklifleri, b. Çimento ve demir ürünleri için ilan edilmiş üretici fiyat tarifeleri, c. Kamu kurum ve kuruluşları tarafından sunulan mal ve hizmetlere ilişkin ilan edilmiş fiyat tarifeleri veya bunlardan alınmış fiyat teklifleri, ç. Kamu kurum ve kuruluşları tarafından ilgili mal veya hizmetlere ilişkin ilan edilen asgari fiyatlar, d. Ürettiği, aldığı veya sattığı mallara ilişkin maliyet/satış tutarı tespit tutanakları, e. Stoğunda bulunan mallara ilişkin stok tespit tutanakları, f. İdarece istenmesi durumunda yardımcı analizler v.b. dir. İstekliler tekliflerine ilişkin olarak yukarıda sayılan belgelerden kendileri için uygun olanları açıklamaları kapsamında sunacaklardır. … 45.1.13.1. Teklifi oluşturan maliyet bileşenlerine ilişkin üçüncü kişilerden fiyat teklifi alınması durumunda, öncelikli olarak fiyat teklifini veren kişiyle tam tasdik sözleşmesi yapan veya beyannamelerini imzalamaya yetkili olan meslek mensubu tarafından ilgisine göre teklife konu mal veya hizmet için maliyet tespit tutanağı veya satış tutarı tespit tutanağı düzenlenecektir. Tutanaklar fiyat teklifinin dayanağı olarak düzenlenecek olup, aşırı düşük teklif açıklaması kapsamında sunulacaktır. … Satış tutarı tespit tutanağı dayanak alınarak fiyat teklifi sunulabilmesi için öncelikle fiyat teklifini veren kişi tarafından ilan/davet tarihinin içinde bulunduğu aydan önceki üç ay veya bundan önceki üç ay içinde 45.1.2.1 inci maddeye göre ihale komisyonunca belirlenen sorgulamaya tabi tutulacak iş kalemleri/gruplarında kullanılması öngörülen fiyat teklifi konusu mamul/mal/hizmet miktarının en az 1/20’si kadar satış yapılmış olması, teklif edilen birim fiyatın, ilgili tutanakta tespit edilen ağırlıklı ortalama birim satış tutarının % 80’inin altında olmaması, fiyat teklifi üzerine meslek mensubu tarafından “Bu fiyat teklifindeki birim fiyatın, mükellefin yasal defter ve belgelerine göre tarafımca düzenlenerek onaylanan (.../.../...) tarih ve (…) sayılı satış tutarı tespit tutanağındaki ağırlıklı ortalama birim satış tutarının % 80’inin altında olmadığını beyan ederim.” ibaresinin yazılarak imzalanması ve iletişim bilgileri de belirtilmek suretiyle kaşelenmesi/mühürlenmesi gerekmektedir. Üçüncü kişilerden alınan fiyat tekliflerinin teklife konu alanda faaliyet gösterenlerden alınması gerekmekte olup, bu belgelerin ihale tarihinden önce düzenlenmiş olması zorunlu değildir. Kaşeleme işlemi 8.4 üncü maddede belirtilen özel kaşe kullanılmak suretiyle yapılabileceği gibi, bu kaşe dışında meslek mensubuna ilişkin bilgileri içeren kaşe kullanılmak suretiyle de yapılabilir. … 45.1.13.9. İstekliler tarafından aşırı düşük teklif sorgulaması kapsamındaki mallara ilişkin olarak stok tespit tutanağı veya üçüncü kişilerden alınan fiyat teklifi yerine sadece alış faturası ile açıklamada bulunulması geçerli bir açıklama olarak kabul edilmeyecektir. 45.1.13.10. Meslek mensubu; üçüncü kişilerden alınan fiyat teklifi üzerindeki beyanın ve emsal bedel beyanı ile tutanaklardaki bilgilerin doğruluğundan sorumludur. Meslek mensubu ibaresinden Yeminli Mali Müşavirler veya Serbest Muhasebeci Mali Müşavirler anlaşılır. 45.1.13.11. Tutanakların ilan/davet tarihinin içinde bulunduğu aydan önceki üç ay veya bundan önceki üç ay içindeki bilgiler esas alınarak düzenlenmesi zorunludur. Örneğin; ilan tarihi 10.03.2024 olan ve açık ihale usulü ile yapılan bir ihalede ilan tarihinin içinde bulunduğu aydan önceki üç ay olan “01.12.2023-29.02.2024” veya bundan önceki üç ay olan “01.09.2023-30.11.2023” aralığına ilişkin tutanaklar sunulur. … 45.1.13.17. Tesis, makine, teçhizat ve diğer ekipman (İş makinesi) analiz girdilerine ilişkin açıklamalar; resmi rayiçler veya isteklinin kendi malı olan iş makineleri için satın alma bedeli üzerinden yapılabilir. Üçüncü kişilerden alınan fiyat teklifi ancak resmi rayici bulunmayan iş makineleri için kullanılabilir. İsteklilerin kendi malı olan iş makinesinin satın alma bedeli üzerinden yapacağı açıklamalarda, bu hususları tevsik eden belgelerin açıklama kapsamında sunulması zorunludur. Ayrıca, bu açıklamada iş makinesine ilişkin tutar olarak; a) İş makinesinin satın alma tarihinden sonra amortisman süresinin dolmuş olması halinde, amortisman maliyeti katsayısı dışında kalan maliyet katsayıları (yedek parça, tamir-bakım, sermaye faizi-sigorta, nakil-montaj-demontaj) toplamı (ilgili analizde miktar kısmına yazılarak) ile resmi rayicin çarpılması sonucu bulunacak tutar, b) İş makinesinin satın alma tarihinden sonra amortisman süresinin dolmamış olması halinde ise, (a) bendinde hesaplanan tutarın altında olmamak koşuluyla, iş makinesinin satın alma bedeli ile analiz girdi miktarının çarpılması sonucu bulunacak tutar, kullanılabilecektir. 45.1.14. Aşırı düşük teklif sorgulaması sonucunda; (45.1.3 - 45.1.13) maddelerine uygun açıklamada bulunmayan, açıklamaları idarece tanımlanan yapım şartlarına uymayan veya teknik şartnameye aykırı hususlar içeren isteklilerin teklifleri gerekçeleri belirtilmek suretiyle reddedilecektir. …” açıklaması yer almaktadır. İdari Şartname’nin “İhale konusu işe/alıma ilişkin bilgiler” başlıklı 2’nci maddesinde “2.1. İhale konusu işin/alımın; a) Adı: Hakkari Merkez Toplum Ruh Sağlığı Merkezi¬ Psikiyatri Klinikleri¬ Çocuk İzleme Merkezi (ÇİM) Yataklı Arındırma Merkezi (AMA TEM) Binaları ile Altyapı ve Çevre Düzenlemesi Yapım İşi b) Türü: Yapım işi c) İlgili Uygulama Yönetmeliği: Yapım İşleri İhaleleri Uygulama Yönetmeliği ç) Miktarı: B+Zemin +2 Kat Toplam İnşaat Alanı: 1783,2 m² Ayrıntılı bilgi idari şartnamenin ekinde yer almaktadır. d) İşin yapılacağı/malın teslim edileceği yer: Hakkari Merkez” düzenlemesi, “Teklif ve sözleşme türü” başlıklı 19’uncu maddesinde “19.1. İstekliler tekliflerini, anahtar teslimi götürü bedel üzerinden vereceklerdir; ihale sonucunda, ihale üzerinde bırakılan istekliyle anahtar teslimi götürü bedel sözleşme imzalanacaktır.” düzenlemesi, “Aşırı düşük teklifler” başlıklı 31’inci maddesinde “31.1. Teklifi sınır değerin altında kalan isteklilerden Kanunun 38 inci maddesine göre açıklama istenecektir. Bu kapsamda; ihale komisyonu sınır değerin altında kalan teklifleri aşırı düşük teklif olarak tespit eder ve bu teklif sahiplerinden Kurum tarafından belirlenen kriterlere göre teklifte önemli olduğunu tespit ettiği bileşenler ile ilgili ayrıntıları ister. İhale komisyonu; a) Yapım yönteminin ekonomik olması, b) Seçilen teknik çözümler ve teklif sahibinin işin yerine getirilmesinde kullanacağı avantajlı koşullar, c) Teklif edilen işin özgünlüğü, gibi hususlarda yapılan açıklamaları dikkate alarak aşırı düşük teklifleri değerlendirir.” düzenlemesi yer almaktadır. Anahtar teslimi götürü bedel teklif alınmak suretiyle gerçekleştirilen “Hakkari Merkez Toplum Ruh Sağlığı Merkezi Psikiyatri Klinikleri Çocuk İzleme Merkezi (Çim) Yataklı Arındırma Merkezi (Ama Tem) Binaları İle Altyapı ve Çevre Düzenlemesi Yapım İşi” ne ilişkin olarak idare tarafından teklifi aşırı düşük olduğu tespit edilen isteklilere gönderilen aşırı düşük teklif açıklaması yapılmasına ilişkin yazı ekinde; açıklama istenecek ve istenmeyecek analiz girdileri listelerine yer verildiği, bu kapsamda 48 iş kalemi için açıklama talep edildiği, bunlardan 42 adet kalemin kamu kurum ve kuruluşlarınca yayınlanan iş kalemleri niteliğinde olduğu, 4 adet kalemin niteliği gereği analiz düzenlenemeyen girdi olarak değerlendirildiği, 2 kalemin özel poz niteliğinde olduğu ve idare tarafından anılan pozlara ilişkin analiz girdilerinin bahse konu isteklilere verildiği anlaşılmıştır. İhale üzerinde bırakılan Şen-Ka İnş. Yat. San. ve Tic. Ltd. Şti. tarafından sunulan aşırı düşük teklif açıklamaları incelendiğinde; açıklama istenen 48 adet iş kaleminden 29 adedi için Kamu İhale Genel Tebliği’nin 45.1.5’inci maddesi uyarınca kamu birim fiyatları kullanılarak, 15 adedi için analiz formatı ile, 4 adedi için fiyat teklifi alınarak açıklama yapıldığı, açıklama kapsamında; - İdarece sorgulamaya tabi tutulan 48 adet iş kalemine ilişkin olarak istekli tarafından hesaplanan miktarlar incelendiğinde, 17 adet iş kaleminde idarece hesaplanan miktarlardan daha yüksek, 7 adet iş kalemi için eşit miktarlar öngörüldüğü ancak 24 adet iş kalemi için daha düşük miktarlar öngörüldüğü ve bunlardan 16 adedinde %10’u aşan metraj farkı bulunduğu, - İşçilik girdileri için, ihale tarihinde yürürlükte bulunan saatlik asgari ücretin (115.58 TL) üzerinde işçilik bedeli (116,00 TL) öngörüldüğü, - Aşırı düşük açıklama kapsamında sunulan hesaplamalarda aritmetik hata bulunmadığı, - Analizlerde açıklama istenilen/istenilmeyen girdilerin tamamına yer verildiği, söz konusu girdi cins ve miktarlarının idarece gönderilen analiz formatlarında yer alan cins ve miktarlarla uyumlu olduğu - Teklife konu edilen birim fiyatların ilgili kamu kurumu tarafından yayınlanan güncel kitaplarda yer verilen birim fiyatlar olduğu, - Sunulan analizlerde % 10’un altında bir kâr oranı belirlenmediği, - Sunulan hesap cetvelinde toplam teklifin 55.575.800,00 TL, açıklama istenilmeyen iş kalemleri için öngörülen olan toplam tutarın 5.600.000,00 TL olarak belirtildiği, buna göre açıklama istenilmeyen iş kalemleri için öngörülen toplam tutarın toplam teklif bedelinin %10’undan fazla olduğu, - Açıklamaya konu iş kalemlerinde, birim fiyat ve birim fiyatla miktarın çarpılması sonucu bulunan tutarı için bir kuruşun altında bedel teklif edilmediği, - Açıklama istenilen iş kalemleri içerisinde herhangi bir nakliye girdisinin mesafe ve nakliye formülü verilmek suretiyle açıklanmasının istenmediği, - İstekli tarafından, kendi malı olarak açıklamada bulunulan herhangi bir kalem bulunmadığı, - İstekli tarafından, açıklama istenilen iş kalemlerinde yer alan P.F.A-01 poz numaralı “Seramik Porselen Levha (120x360 Cm 3mm Kalınlığında, Arkası Cam Elyaf Takviyeli )”, P.F.A-07 poz numaralı “Pasif Yangın Geciktirici Boya”, E.Ö.B.F.-08 poz numaralı “Sensörlü Otomatik Kayar Kapı Set (240/270) (Tse /Iso Belgeli)”, E.Ö.B.F.-01 poz numaralı “200kva Trifaze Gerilim Regülatör” iş kalemleri için üçüncü kişilerden fiyat teklifi alınmak suretiyle açıklama yapıldığı, bu kapsamda; İlgili iş kalemleri için alınan fiyat tekliflerinde, işbu ihaleye ait Teknik Şartname ve poz tariflerine uygun teklif oluşturulduğu ifadesine yer verildiği, teklife konu imalatların idare tarafından isteklilere verilen ilgili poz numaraları ve imalat adlarına uygun iş kalemleri olduğu, teklife konu malzemelere ilişkin ölçü birimlerinin belirtildiği, teklif kapsamında malzeme ve montaj girdilerinin ayrı ayrı gösterildiği, teklif üzerinde meslek mensubu tarafından yazılması gereken “Bu fiyat teklifindeki birim fiyatın, mükellefin yasal defter ve belgelerine göre tarafımca düzenlenerek onaylanan 17.10.2025 tarih ve 1 sayılı satış tutarı tespit tutanağındaki ağırlıklı ortalama birim satış tutarının %80’inin altında olmadığını beyan ederim” ifadesine yer verildiği, teklif üzerinde teklif veren kişiye ve ilgili meslek mensubuna ait imza ve kaşenin bulunduğu, teklifi veren firmaya ait kaşeden, ilgisine göre firmanın teklife konu alanda faaliyet gösterdiğinin anlaşılabildiği, tekliflerin ekinde ilgili satış tutarı tespit tutanaklarının, teklifi veren firma yetkilisine ait imza sirkülerinin, meslek mensubuna ait faaliyet belgesinin sunulduğu, Üçüncü kişilerden alınan fiyat teklifleri ekinde sunulan tutanaklarda yer alan fatura bilgileri tablosunda belirtilen “Faturaya konu malın veya işin nevi”nin, idare tarafından açıklaması istenen ve teklife konu edilen kalem ile uyumlu iş kalemi olduğu, malzeme ve montaj bedeli ayrı ayrı olmak üzere teklif alınan “E.Ö.B.F.-08 Poz Numaralı Sensörlü Otomatik Kayar Kapı Set (240/270) (Tse/Iso Belgeli)” ve “E.Ö.B.F.-01 Poz Numaralı 200 Kva Trifaze Gerilim Regülatörü” iş kalemlerine ilişkin teklif eki tutanaklarda yer alan fatura bilgileri tablosunda malzeme ve montaj bedeline ait birim fiyatların ayrıca gösterildiği, Teklife konu edilen tutarların, ilgisine göre tutanakta belirtilen ağırlıklı ortalama birim satış tutarının % 80 inin altında olmadığı, tutanaklarda yer verilen fatura bilgileri tablosunun miktar kısmında yer verilen malzeme miktarının teklife konu iş kaleminin 1/20’sinin altında olmadığı, anılan tabloda yer verilen fatura tarihlerinin tutanağa esas üç aylık süre içerisinde olduğu, fatura bilgileri tablosunda fatura tarihi, seri ve sıra no’su, alıcının adı ve vergi numarası bilgilerinin yer aldığı, malzemen cinsinin “hakediş” olarak belirtildiği herhangi bir hakediş faturasının sunulmadığı, fiyat teklifleri üzerinde yer verilen, fiyat teklifi dayanağı olan tutanağın tarih ve sayısı bilgisinin teklif ekinde sunulan tutanaktaki tarih ve sayı ile aynı olduğu, İhaleye teklif veren diğer isteklilerden alınan herhangi bir fiyat teklifi bulunmadığı anlaşılmıştır. Kamu İhale Genel Tebliği’nin 45.1.8’inci maddesinde, aşırı düşük teklif sahipleri tarafından yazılı açıklamanın, idarece tanımlanan yapım şartlarına veya teknik şartnameye uygun olmaması durumunda isteklilerin tekliflerinin reddedileceği açıklanmıştır. Bu noktada anahtar teslimi götürü bedel teklif alınan yapım işi ihalelerinde; iş kapsamındaki imalat miktarları idare tarafından istekli olabileceklere verilmemekte; ihale dokümanı kapsamında yer alan projeler, mahal listeleri, özel ve genel teknik şartnameler vb. dokümanlar üzerinden idarece ve istekliler tarafından metrajlar ayrı ayrı hesaplanmaktadır. Dolayısıyla, ihale konusu iş kapsamındaki imalatların niteliği, projenin karmaşıklığı ve büyüklüğü gibi unsurlar nedeniyle isteklilerce belirlenen miktarların idarenin belirlediği miktarlarla birebir örtüşmesi beklenmemekle birlikte, aradaki metraj farkının makul düzeyde olması gerekmektedir. Ayrıca, aşırı düşük teklif sorgulamasına tabi tutulan bir istekli tarafından açıklama istenilen bir iş kalemi miktarının düşük hesaplanmasının isteklinin teklif bedelinin düşük hesaplanmasına yol açacağı gibi, açıklama istenilen başka bir iş kaleminin miktarının fazla hesaplanmasının da teklif bedelinin yüksek hesaplanmasına yol açacağı açıktır. Netice itibarıyla, anahtar teslimi götürü bedel üzerinden ihale edilen işlerde idarenin metrajları ile isteklilerin metrajlarının bire bir örtüşmesi beklenmemekle birlikte, aradaki metraj farkının makul kabul edilebilecek bir oranda olmasının yanında, açıklama istenilen iş kalemlerinin tamamı üzerinden sağlanan fiyat avantajının ihaleye teklif veren diğer isteklilerin teklif bedellerine göre sıralamada değişikliğe sebep olup olmadığı ve kendileri lehine bir avantaj sağlayıp sağlamadığı hususu da dikkate alınmalıdır. Bu nedenle, idare tarafından bir iş kaleminde başvuru sahibi isteklinin metrajının idare metrajına oranla önemli ölçüde düşüklüğü gerekçesinin aşırı düşük teklif açıklamalarının doğrudan reddedilmesi sonucunu doğurmayacağından açıklama istenilen tüm iş kalemleri üzerinden değerlendirme yapılması gerekmektedir. İdarece sorgulamaya tabi tutulan 48 adet iş kalemine ilişkin olarak, ihale üzerinde bırakılan Şen-Ka İnş. Yat. San. ve Tic. Ltd. Şti. tarafından teklif edilen miktarlar incelendiğinde, 17 adet iş kaleminde idarece hesaplanandan daha yüksek, 7 adet iş kaleminde eşit miktarlar öngörüldüğü ancak 24 adet iş kaleminde daha düşük miktarlar öngörüldüğü ve bunlardan 16 adedinde %10’u aşan metraj farkı bulunduğu, Anılan istekli tarafından bahse konu iş kalemlerini açıklamak için kullanılan fiyatlar ile metraj farklarının çarpılması sonucunda; istekli lehine olmak üzere 1.890.049,268 TL tutar farkı oluştuğu, söz konusu metraj farklılığından kaynaklanan fiyat avantajı tutarı isteklinin teklif bedeline eklendiğinde geçerli teklifler arasında teklif sıralamasında değişiklik yarattığı, dolayısıyla metraj farklılığının istekliye avantaj sağladığı anlaşıldığından, başvuru sahibinin bu husustaki iddiasının yerinde olduğu, ihale üzerinde bırakılan Şen-Ka İnş. Yat. San. ve Tic. Ltd. Şti. tarafından sunulan aşırı düşük teklif açıklamasının reddedilmesi gerektiği sonucuna varılmıştır. Diğer taraftan, 4734 sayılı Kamu İhale Kanunu’nun 53’üncü maddesinin (j) bendinin 9’uncu alt bendinde “Başvuru sahibinin iddialarının tamamında haklı bulunması halinde, Kurul kararı ile itirazen şikâyet başvuru bedelinin başvuru sahibine iadesine karar verilir. Kurul kararının başvuru sahibine bildirimini izleyen otuz gün içinde başvuru sahibinin Kuruma yazılı talebi üzerine, bu talep tarihini izleyen otuz gün içinde Kurum tarafından itirazen şikâyet başvuru bedelinin iadesi yapılır ve son ödeme tarihine kadar geçen süre için faiz işlemez. Diğer hallerde başvuru bedeli iade edilmez. Bu fıkranın (1) numaralı bendi uyarınca tahsil edilen bedel hiçbir durumda iade edilmez.” hükmü yer almaktadır. Aktarılan Kanun hükmüne göre, başvuru sahibinin itirazen şikâyete konu iddialarının tamamında haklı bulunması halinde başvuru bedeli iadesinin söz konusu olabileceği dikkate alındığında, yukarıda yer verilen tespit ve değerlendirmeler neticesinde, başvuru sahibinin iddialarında haklı bulunmadığı anlaşıldığından başvuru bedelinin başvuru sahibine iadesi için Kanun’un öngördüğü şekilde "başvuru sahibinin iddialarının tamamında haklı bulunması" koşulunun gerçekleşmediği, dolayısıyla 4734 sayılı Kamu İhale Kanunu’nun 53’üncü maddesinin (j) bendinin 9’uncu alt bendi hükmü gereğince başvuru bedelinin iadesinin mümkün bulunmadığı anlaşılmıştır . Sonuç olarak, yukarıda mevzuata aykırılıkları belirtilen işlemlerin düzeltici işlemle giderilebilecek nitelikte işlemler olduğu tespit edildiğinden, Şen-Ka İnş. Yat. San. ve Tic. Ltd. Şti. tarafından sunulan aşırı düşük teklif açıklamasının reddedilmesi ve bu aşamadan sonraki işlemlerin mevzuata uygun olarak yeniden gerçekleştirilmesi gerekmektedir. Açıklanan nedenlerle, 4734 sayılı Kanun'un 65'inci maddesi uyarınca bu kararın tebliğ edildiği veya tebliğ edilmiş sayıldığı tarihi izleyen otuz gün içerisinde Ankara İdare Mahkemelerinde dava yolu açık olmak üzere, Anılan Kanun'un 54'üncü maddesinin onbirinci fıkrasının (b) bendi gereğince düzeltici işlem belirlenmesine, Oybirliği ile karar verildi.