Akademik (DergiPark) · DergiPark · CC-BY-NC · K.https://doi.org/10.54704/akdhfd.1567334

İCRA-İFLÂS HUKUKU KAPSAMINDA KRİPTO VARLIKLARIN KIYMET TAKDİRİ(*) Dr. Öğr. Üyesi Serkan KAYA() (*) Makalenin Dergiye Geliş Tarihi: 15.10.2024 - Makalenin Kabul Edildiği Tarih: 05.12.2024 DOI No: 10.54704/akdhfd.1567334 () Boğaziçi Üniversitesi, Hukuk Fakültesi, Medeni Usul ve İcra İflas Hukuku Anabilim Dalı / İstanbul, Türkiye E-posta: [email protected] Orcid Id: https://orcid.org/0000-0003-2507-3372 Takip hukukunda taşınır veya taşınmaz malların değerinin objektif ve gerçe

İCRA-İFLÂS HUKUKU KAPSAMINDA KRİPTO VARLIKLARIN KIYMET TAKDİRİ(*) Dr. Öğr. Üyesi Serkan KAYA(**) (*) Makalenin Dergiye Geliş Tarihi: 15.10.2024 - Makalenin Kabul Edildiği Tarih: 05.12.2024 DOI No: 10.54704/akdhfd.1567334 (**) Boğaziçi Üniversitesi, Hukuk Fakültesi, Medeni Usul ve İcra İflas Hukuku Anabilim Dalı / İstanbul, Türkiye E-posta: ***@***.*** Orcid Id: https://orcid.org/0000-0003-2507-3372 Takip hukukunda taşınır veya taşınmaz malların değerinin objektif ve gerçeğe en yakın şekilde belirlenmesi, alacaklı, borçlu ve üçüncü kişilerin haklarının korunması açısından büyük önem taşımaktadır. Malın değerinin piyasa koşul­ larının altında ya da üstünde tespit edilerek satışa sunulması, tarafların menfaat dengesini bozabilir. Özellikle kripto varlıkların cebri icranın konusu olması durumunda, bu varlıkların son dönemde yaşadığı yüksek değer dalgalanma­ ları ve piyasa değerlerinin farklı faktörlere ve koşullara bağlı olarak değişkenlik göstermesi, icra ve iflâs süreçlerinde dikkate alınması gereken kritik bir husustur. Bu süreçlerde varlıkların kıymet takdiri, alacaklılara dağıtılacak tutarın belirlenmesinde önemli bir rol oynamaktadır. Kripto varlıklarının kıymet takdiri zamanının belirlenmesi, alacaklıların mevcut alacaklarını karşılama çıkarları ile borçlunun varlıkları üzerindeki gelecekteki haklarını dengede tutmayı zorunlu kılmaktadır. Alacaklıların eşit ve adil muamele görmesi, mümkün olan en yüksek değerle ödeme yapılması ve tarafların çıkarlarının dengelenmesi açısından bu süreç kritik öneme sahiptir. Kripto varlıkların değişken yapısı ve değer değişimlerine açık doğası, son dönemdeki iflâs davalarının da gösterdiği gibi, kıymet takdiri sürecinde za­ manlamayı önemli hale getirmektedir. Kıymet takdiri sürecinde zamanlamanın esnek tutulması, yalnızca değerleme amaçlarını değil, aynı zamanda iflâs hukukunun temel hedeflerinden biri olan malvarlığının korunmasını da daha etkili bir şekilde sağlamaktadır. Bu konuda yapılacak hukuki düzenlemeler, iflâs masasının değerini koruma ve sür­ dürülebilir bir çözüm sunma hedefiyle esnekliğe imkân tanımalıdır. Tarafların çıkarlarını dengelerken aynı zamanda iflâs süreçlerinin etkinliğini ve malvarlığının korunmasını güvence altına alacak bir kıymet takdiri prosedürü oluştu­ rulması büyük önem taşımaktadır. Bu makale, kripto varlıkların icra ve iflâs süreçlerindeki kıymet takdirine ilişkin ne zaman ve nasıl kıymet takdirine tabi tutulacağı gibi temel sorunları incelemekte ve bu alana yönelik düzenlemelere zemin hazırlamayı amaçlayan olası çözüm önerilerini değerlendirmektedir. Öz Anahtar Kelimeler Bitcoin, Kripto Varlıklar, Kıymet Takdiri, Haciz, Satış, Varlıkların Değerinin Tespiti. “This article is licensed under a Creative Commons Attribution-NonCommercial 4.0 International License (CC BY-NC 4.0)” AkdHFD • Y. Aralık 2024 - C. 14 - S. 2 - s. 1091-1123 Dr. Öğr. Üyesi Serkan KAYA 1092 Aralık 2024, Cilt: 14 - Sayı: 2 Akdeniz Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi In enforcement law, the objective and accurate valuation of movable and immovable assets is essential for safeguarding the rights of creditors, debtors, and third parties. Offering an asset for sale at a value significantly above or below market conditions may disrupt the balance of interests among the parties. This issue becomes particularly critical when crypto-assets are subject to enforcement, given their recent severe value fluctuations and market prices’ volatility, driven by various factors and conditions. In such processes, the valuation of assets plays a pivotal role in determining the amount to be distributed to creditors. With the sharp declines in Bitcoin and other major cryptocurrencies, the focus has shifted from these assets’ potential to their rapidly changing values, which has become an increasingly important topic of discussion. The significant volatility of cryptocurrencies, combined with the uncertainty of their market values, has raised serious concerns about accurate valuation and exposed various multidimensional valuation challenges. This issue is especially significant in insolvency proceedings, where asset valuation is a critical element that determines the amount payable to creditors through enforcement measures. Valuation, widely regarded as one of the most challenging aspects of enforcement and insolvency law, becomes even more complex when it involves assets with uncertain market values, intricate functionalities, and innovative features stemming from distributed ledger technology (DLT). In this context, crypto-assets pose unique challenges in enforcement and insolvency procedures and have the potential to hinder creditors from recovering their claims accurately. The assessment of cryptocurrency assets within the scope of enforcement and bankruptcy law presents a complex structure requiring careful consideration in both legal theory and practice. Differentiations based on the transferability and fungibility of cryptocurrency assets are crucial to accurately determine their status in seizure and bankruptcy proceedings. Particularly, tracking transferable cryptocurrency assets intended for payment in a manner similar to foreign currency, and subjecting them to enforcement in Turkish lira (TL), could be proposed as a solution consistent with the general principles of enforcement and bankruptcy law. Furthermore, allowing only judgment- based enforcement for non-fungible and service-oriented cryptocurrency assets underscores the need for rules specific to different types of crypto assets within the legal system. Extended Abstract VALUATION OF CRYPTO ASSETS WITHIN THE SCOPE OF ENFORCEMENT AND BANKRUPTCY LAW Abstract In enforcement law, the objective and accurate valuation of movable and immovable assets is crucial for protecting the rights of creditors, debtors, and third parties. Determining and offering the asset for sale at a value either below or above market conditions may disrupt the balance of interests between the parties. This issue becomes particularly critical when crypto-assets are subject to enforcement, given their recent significant value fluctuations and the volatility of their market prices, which depend on various factors and conditions. In these processes, the valuation of assets plays a key role in determining the amount to be distributed to creditors. The timing of the valuation of crypto-assets requires a meticulous assessment that balances creditors’ interests in satisfying their claims with the debtor’s future rights over their assets. Ensuring equal and fair treatment of creditors, maximizing payments through the highest possible value, and maintaining a fair balance of interests are essential aspects of this process. As demonstrated by recent insolvency cases, the volatile nature of crypto-assets makes the timing of valuation particularly important. Maintaining flexibility in the timing of the valuation process not only serves valuation objectives but also advances one of the fundamental goals of insolvency law: the preservation of the estate. Legal regulations on this matter should provide flexibility to protect the value of the insolvency estate and offer sustainable solutions. Establishing a valuation procedure that balances the interests of the parties while ensuring the efficiency of insolvency proceedings and safeguarding the estate is of utmost importance. This article analyses the main problems regarding the valuation of crypto-assets in enforcement and bankruptcy proceedings, such as when and how crypto-assets will be subject to valuation, and evaluates possible solution proposals aiming to pave the way for regulations in this field. Keywords Bitcoin, Crypto Assets, Appraisal, Seizure, Determination of the Value of Assets. İcra-İflâs Hukuku Kapsamında Kripto Varlıkların Kıymet Takdiri 1093 Aralık 2024, Cilt: 14 - Sayı: 2 Akdeniz Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi In bankruptcy proceedings, implementing accurate classification methods for cryptocurrency assets is essential for evaluating the assets to be recorded in the bankruptcy estate and determining processes of specific performance or conversion to TL equivalent. The bankruptcy administration, considering the interests of both creditors and the bankruptcy estate, may decide either to grant specific performance or to record claims in TL based on their value at the time of bankruptcy commencement. Given the volatility in cryptocurrency market values, an accurate determination of the execution date of the claim stands out as a key parameter for enforcement and bankruptcy law applications, as it impacts the correct valuation of claims. In this context, legislative regulations concerning cryptocurrency assets should provide a structure that aligns with the principles of existing enforcement and bankruptcy law, offers flexibility compatible with the pace of technological advancement, and remains open to change. A classification and tracking system designed with the dynamic nature of cryptocurrency assets in mind will contribute to the protection of creditors’ rights and provide an effective solution aimed at preserving the value of the bankruptcy estate. Such regulation would also enable the seamless integration of future new types of cryptocurrency assets into the legal system. Accurate valuation of crypto-assets within the context of enforcement and insolvency law is a crucial step in ensuring effective and efficient proceedings, forming one of the cornerstones of insolvency law. The recent crashes in crypto markets and the resulting liquidity crises have underscored these challenges, highlighting the difficulties involved in insolvency contexts. The valuation methods for cryptocurrencies examined in this study remain in early development stages and will require further refinement as the crypto market matures. Despite their limitations, these approaches provide valuable contributions to the literature on crypto-asset valuation by highlighting new and critical factors that practitioners must consider. A fundamental aspect that must be evaluated first is whether the crypto- asset in question is a coin or a token. If it qualifies as a coin, it is important to assess the consensus mechanism it employs (e.g., Proof of Work or Proof of Stake) and how this mechanism influences the asset’s value. Additionally, the functionalities offered by the crypto-asset must be determined-whether it serves as a general means of payment across networks or provides access to a specific service or platform. It is also essential to assess whether the product or service offered by the asset provides practical utility. Finally, identifying the key factors driving the asset’s value is crucial for conducting a comprehensive valuation. These multidimensional assessments go beyond mere financial indicators by incorporating the functional and practical aspects of the asset, thereby providing a more meaningful evaluation. Determining the appropriate timing for the valuation of crypto-assets requires a meticulous assessment that balances creditors’ interests in recovering their claims with the debtor’s future rights over their assets. Ensuring equal and fair treatment of creditors, maximizing payments based on the highest possible value, and maintaining a balance between the parties’ interests are essential elements of this process. As recent insolvency cases demonstrate, the volatile nature of crypto-assets makes the timing of valuation particularly critical. Maintaining flexibility in the timing of valuation not only serves the purposes of accurate valuation but also advances one of the fundamental objectives of insolvency law: the preservation of the estate. Legal regulations in this area should support flexibility to protect the value of the insolvency estate and offer sustainable solutions. A valuation procedure designed in this manner would not only balance the interests of the parties but also enhance the efficiency of insolvency proceedings and safeguard the estate. GİRİŞ Dijital teknolojiye dayalı ve kimi zaman köklü değişiklikler getiren bir dönü­ şüm sürecini ifade eden dijitalleşme, uzun yıllardır günlük dilde, toplumsal tartış­ malarda ve siyasi reform çalışmalarında yaygın olarak kullanılan bir kavramdır. Devlet, toplum, ekonomi, iş dünyası ve özel yaşam gibi birçok alanda kendini gösteren dijitalleşmenin daha da ilerlemesiyle birlikte, dijital varlıklar borçlula­ rın malvarlığında giderek daha fazla yer tutmaya başlamıştır. “Dijital varlıklar” terimi literatürde geniş bir anlamda kullanılmakta olup, bilgi değeri taşıyan, ikili kodlarla ifade edilen ve makine tarafından okunabilen işaret ve dizilerden olu­ Dr. Öğr. Üyesi Serkan KAYA 1094 Aralık 2024, Cilt: 14 - Sayı: 2 Akdeniz Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi şan maddi olmayan varlıkları ifade eder1. Bu varlıklar arasında ham veriler, ve­ ritabanları, yazılımlar, internet alan adları ve kripto varlıklar yer alabilir2. Dijital varlıkların ekonomik değer taşıması ve malvarlığı unsuru olarak kabul edilmesi, cebri icra süreçlerinde de dikkate alınmalarını gerektirmektedir. Bu bağlamda, icra organlarının dijital varlıklara da erişim sağlayabilmesi gerektiği açıktır. Aksi takdirde, alacaklıların yasal taleplerini yerine getirmeleri zorlaşacak ve borçlula­ rın malvarlıklarını dijital varlıklara dönüştürerek icradan kaçınma imkânı doğa­ caktır. Borçlunun tüm malvarlığının, özellikle dijital varlıklarının, eksiksiz olarak dikkate alınması gerektiği konusunda genel bir fikir birliği bulunmaktadır3. An­ cak, dijital varlıkların mevcut kurallara göre cebri icranın konusu olup olamaya­ cağı sorusu bazı belirsizlikler doğurmaktadır. Çoğu ülkelerde dijital varlıklar, icra edilebilecek malvarlıkları arasında açıkça düzenlenmemiştir, bu nedenle genel icra ve iflâs hukuku kurallarının yorumlanması ve uygulanması gerekmektedir. Bu çalışmanın kapsamını oluşturan kripto varlıkların, hukuki niteliği ve hac­ zi4, diğer dijital varlıklara kıyasla daha az tartışma konusu olmakla birlikte, bu varlıkların icra ve iflâs takibine konu olması durumunda bazı önemli belirsizlik­ ler ortaya çıkmaktadır. Özellikle, kripto varlıkların son dönemde yaşadığı büyük değer dalgalanmaları ve piyasa değerlerinin çeşitli faktörlere ve koşullara bağlı olarak değişkenlik göstermesi, icra ve iflâs süreçlerinde dikkate alınması gereken kritik bir husustur. Zira bu süreçlerde, varlıkların kıymet takdiri, alacaklılara da­ ğıtılacak tutarın belirlenmesinde önemli bir rol oynamaktadır. Bu makale, kripto varlıkların icra ve iflâs süreçlerinde ne zaman ve nasıl kıymet takdirine tabi tutu­ lacağı gibi temel sorunları incelemekte ve bu alana yönelik düzenlemelere zemin hazırlamayı amaçlayan olası çözüm önerilerini değerlendirmektedir. I. KRİPTO VARLIKLARIN CEBRİ İCRANIN KONUSU OLMASI Kripto varlıklar, uzun yıllardır hayatımızda yer alan Bitcoin ile sıklıkla öz­ deşleştirilmektedir. Ancak, kripto varlık kavramı yalnızca Bitcoin’i değil, tüm 1 Simon Apel ve Philipp Herrmann, “Digitalisierung und Zwangsvollstreckung,” Thomas Riehm ve Sina Dörr (Ed.), Digitalisierung und Zivilverfahren, (Walter de Gruyter GmbH, 2023), 489; Tobias Glas, Digital Assets, in Tobias Glas (ed) Asset Pricing and Investment Styles in Digital Assets, (Springer, Cham, 2022) 47-93. 2 Apel ve Herrmann, “Digitalisierung und Zwangsvollstreckung,” 510-520. 3 Apel ve Herrmann, “Digitalisierung und Zwangsvollstreckung,” 510-520. 4 Kripto varlıkları haczi için bkz. Ahmet Aymaz, “Kripto Paraların Haczi,” Ankara Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi 72, S. 4 (2024): 1635-1700; Ömer Çon, “Kripto Varlıkların İcra ve İflâs Kanunla­ rında Görünümüne Dair İsviçre Örneği” Türkiye Adalet Akademisi Dergisi 13, S. 51 (2022): 229- 258; Taner Emre Yardımcı, “İcra Takibi Yoluyla Bitcoin Alacağının İleri Sürülmesi ve Borçlunun Bitcoininin Haczedilmesi,” Ankara Hacı Bayram Veli Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi 23, S.3 (2019): 97-128; Uğur Bulut, “Kripto Varlıkların Haczi ve Paraya Çevrilmesi,” Terazi Hukuk Dergisi 18, S. 206 (2023): 53-69; Eylül Ablıkçı, “Dava ve Takip Konusu Olabilmesi Bakımından Kripto Paralar,” Erciyes Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi 16, S. 2 (2021): 273-312; Nilüfer Boran Güneysu, Dijital Çağda Takip Hukukunda Gelişmeler in Muhammet Özekes (ed), Dijital Çağda Medeni Yargı, (Ankara: Adalet, 2022) 353-415. İcra-İflâs Hukuku Kapsamında Kripto Varlıkların Kıymet Takdiri 1095 Aralık 2024, Cilt: 14 - Sayı: 2 Akdeniz Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi kripto paraları ve diğer blokzincir tabanlı varlıkları da kapsamaktadır. Bu kap­ samda, Bitcoin’in kripto varlıklar içinde sadece bir örnek teşkil ettiği ve kripto ekosisteminin geniş çeşitlilikte varlıkları içerdiği göz ardı edilmemelidir. Kripto varlıkların çok boyutlu yapısı, blokzincir teknolojisiyle geliştirilen farklı kulla­ nım alanlarına sahip dijital varlıkları da bünyesinde barındırmaktadır. Dolayısıy­ la, kripto varlık kavramı Bitcoin ile sınırlı değildir ve dijital ekonomideki daha geniş bir yelpazeyi ifade etmektedir. Bu bağlamda, literatürdeki çalışmaların bü­ yük bir kısmının yalnızca kripto paralara odaklandığı ve diğer kripto varlıkları kapsam dışı bıraktığı görülmektedir. Bu nedenle, kripto varlıkların icra ve iflâs takiplerinin konusu olması açısından bir değerlendirme yapılmadan önce, kripto varlıkların kapsamı ve hukuki nitelendirilmesi üzerinde durulması gerekmekte­ dir. Kripto varlıkların çeşitliliği ve blokzincir teknolojisinin sunduğu farklı varlık türleri dikkate alınarak, bu varlıkların yasal statüsünün net bir şekilde belirlenme­ si icra ve iflâs hukuku açısından büyük önem taşımaktadır. A. KRİPTO VARLIKLARIN KAPSAMI VE HUKUKİ NİTELİĞİNDEKİ BELİRSİZLİKLER Kripto varlıkların kapsamı ve hukuki niteliği üzerine yapılan tartışmalar bu çalışmanın sınırlarını aşmakla birlikte, kripto varlıkların hangi icra takibine konu olabileceği ve kıymet takdiri aşamasında haczedilen malın niteliğinin önemi göz önünde bulundurulduğunda, bu varlıkların türleri ve hukuki niteliklerine değin­ mek faydalı olacaktır. Özellikle kıymet takdiri sırasında, kripto varlıkların piyasa değerlerinin sürekli değişkenlik göstermesi ve hukuki niteliklerinin belirsizlik taşıması, bu varlıkların farklı yasal düzenlemelere tabi olmasına neden olabilir. Dolayısıyla, kripto varlıkların icra takibine konu olup olamayacağının ve kıymet takdiri süreçlerinin doğru bir şekilde anlaşılması için, bu varlıkların hukuki nite­ liklerine ilişkin genel bir çerçeve sunmak, hukuki değerlendirmelerde yardımcı olacaktır. Kripto varlıkların tanımına ilişkin farklı yaklaşımlar geliştirilmekte olup, bu kavram farklı bağlamlarda çeşitli şekillerde değerlendirilmektedir. Blokzincir teknolojisi uzun zamandır ilgi odağı olsa da bu teknolojiye dayalı kripto varlıklar için evrensel bir tanım üzerinde henüz mutabakata varılamamıştır. Teknolojinin hızlı ilerlemesine rağmen, kavramsal açıklık ve düzenleyici çerçevelerin oluştu­ rulması süreci halen devam etmektedir. Avrupa Birliği’nin kripto varlıkları düzenleyen Markets in Crypto Assets Tü­ züğünün (MiCAR) 3. maddesinde, kripto varlık, “dağıtık defter teknolojisi veya benzer bir teknoloji kullanılarak elektronik olarak aktarılabilen ve saklanabilen değer veya hakların dijital temsilcisi” olarak tanımlanmaktadır5. Türk hukuku 5 REGULATION (EU) 2023/1114 OF THE EUROPEAN PARLIAMENT AND OF THE COUNCIL of 31 May 2023 on markets in crypto-assets, and amending Regulations (EU) No 1093/2010 and (EU) No 1095/2010 and Directives 2013/36/EU and (EU) 2019/1937. Alman Bankacılık Kanunu’na (Kreditwesengesetz, KWG) göre kripto varlıklar, finansal araçlar kategorisinde değer­ Dr. Öğr. Üyesi Serkan KAYA 1096 Aralık 2024, Cilt: 14 - Sayı: 2 Akdeniz Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi açısından ise kripto varlıklar, Ödemelerde Kripto Varlıkların Kullanılmamasına Dair Yönetmelik’in 3. Maddesinde “... dağıtık defter teknolojisi veya benzer bir teknoloji kullanılarak sanal olarak oluşturulup dijital ağlar üzerinden dağıtımı yapılan, ancak itibari para, kaydi para, elektronik para, ödeme aracı, menkul kıymet veya diğer sermaye piyasası aracı olarak nitelendirilmeyen gayri maddi varlıklar...” olarak tanımlanmıştır6. Aynı şekilde, Sermaye Piyasası Kanununda Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun’un 1. maddesi kripto varlıkları, “Dağıtık def­ ter teknolojisi veya benzer bir teknoloji kullanılarak elektronik olarak oluşturu­ lup saklanabilen, dijital ağlar üzerinden dağıtımı yapılan ve değer veya hak ifade edebilen gayri maddi varlıklar” olarak nitelendirmiştir7. Öncelikle belirtmek gerekir ki, yukarıda anılan Kanun ve Yönetmelik’teki ifadeler, Türk hukukunda kripto varlıklar için ilk hukuki dayanakları oluşturması­ na rağmen, genel bir tanım niteliği taşımamaktadır. Örneğin yönetmelik, yalnızca düzenleyici otorite olan Türkiye Cumhuriyeti Merkez Bankası (TCMB)’nin yetki alanına giren konularda “kripto varlık” olarak tanımladığı belirli bir yapıya işaret etmektedir8. Diğer bir deyişle, Yönetmelik, günlük hayatta kripto varlık olarak değerlendirilen tüm varlıkları kapsamayıp, yalnızca belirli özellikleri taşıyan ve belirli nitelikleri karşılamayan daha sınırlı bir grubu ele alarak, bu varlıkların ödemeler alanındaki kullanımına yönelik belirli düzenlemeler getirmektedir9. Bu durum, Türk hukukunda kripto varlıkların düzenlenmesine dair sınırlı bir çerçeve sunmakta ve kripto varlıkların hukuki statüsünü yeterince geniş bir perspektiften tanımlamaktan uzak kalmaktadır. Kripto varlıkların etkili bir şekilde sınıflandırılması, onları hukuki bir zemine oturtmak ve her varlık türü için uygun düzenleme önerileri geliştirmek açısından kritik bir öneme sahiptir. Hızla gelişen ekosistem, yeni teknolojiler ve diğer dina­ miklerle birlikte, kripto varlıklar gerçek dünya ile etkileşimlerini artırarak farklı türlerde ortaya çıkmaktadır. Bu nedenle yapılacak sınıflandırma ve tanımlama ça­ lendirilmekteydi. Söz konusu kanunun 1. Bölümü kripto varlıkları, “bir merkez bankası veya kamu kuruluşu tarafından ihraç edilmeyen ya da güvence altına alınmayan; resmi bir para birimi veya yasal para statüsünde olmayan ancak bireyler veya kurumlar tarafından değişim ya da ödeme aracı olarak kabul gören veya belirli anlaşmalara ya da fiili uygulamalara dayalı olarak yatırım amacı taşıyan ve dijital ortamda iletilip saklanabilen ve ticareti yapılabilen bir değer biçimi” olarak tanımlanmaktaydı. Avrupa Birliği’nin Kripto Varlık Piyasaları Düzenlemesi (MiCAR) gibi düzen­ lemeleri, üye ülkelerin kripto varlık tanımlarını ve düzenleyici çerçevelerini birleştirmeyi amaçla­ maktadır. Bu nedenle, Almanya da ulusal mevzuatını AB düzenlemeleriyle uyumlu hale getirme amacıyla KWG’de ilgili hüküm kaldırılmıştır. 6 Resmi Gazete, S. 31456, T. 16 Nisan 2021. 7 Resmi Gazete, Kanun No: 7518, S. 32590, T. 2 Temmuz 2024. 8 Osman Gazi Güçlütürk ve Rifat Cankat, “Güncel Gelişmeler Işığında Türk Hukukunda Kripto Var­ lıkların Hukuki Niteliği,” in E. Eylem Aksoy Retornaz ve Osman Gazi Güçlütürk (eds), Gelişen Teknolojiler Hukuk I: Blokzincir ve Hukuk, (İstanbul: On İki Levha, 2021), 221-222. 9 Güçlütürk ve Cankat, “Güncel Gelişmeler Işığında Türk Hukukunda Kripto Varlıkların Hukuki Nite­ liği,” 222. İcra-İflâs Hukuku Kapsamında Kripto Varlıkların Kıymet Takdiri 1097 Aralık 2024, Cilt: 14 - Sayı: 2 Akdeniz Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi lışmalarında teknolojinin hızlı gelişme temposunun dikkate alınması önemlidir. Ayrıca, kripto varlıkların haczi, kıymet takdiri, paraya çevrilmesi ve iflâs masa­ sına kaydedilmesi açısından da doğru bir sınıflandırmaya ihtiyaç duyulmaktadır. Kripto varlıkların yalnızca tanımlanması değil, aynı zamanda sınıflandırıl­ ması ve hukuki nitelendirilmesi de öğretide tartışmalı bir konu olarak karşımıza çıkmaktadır10. Kripto varlıklar için genel kabul görmüş bir sınıflandırma henüz oluşmamıştır. Öğretide, kripto varlıkların genellikle kullanım amaçlarına göre sınıflandırıldığı ve bu çerçevede farklı kripto varlıklar olarak ayrıldığı görül­ mektedir11. Ancak, farklı adlandırmalar ve yaklaşımlar kullanılarak yapılan bu sınıflandırmalar tek bir standart içinde toplanamamaktadır. En kapsamlı ve farklı açılardan yapılan sınıflandırmalardan biri ise kripto varlıkları, amaç, fayda, hu­ kuki statü, dayanak varlık ve dağıtık defter yapısına göre beş ana başlıkta ele almaktadır12. Türk hukukunda kripto varlıkların sınıflandırılmasına ilişkin doğrudan bir yasal düzenleme olmamakla birlikte, bu varlıkların hangi çerçevede ele alına­ bileceğine dair belirli kurallar, mevcut yasal düzenlemelerden hareketle de­ ğerlendirilebilir. Bu kapsamda, kripto varlıklar genel olarak Sermaye Piyasası Kanunu ve Ödemelerde Kripto Varlıkların Kullanılmamasına Dair Yönetmelik kapsamında değerlendirilenler ve değerlendirilmeyenler olarak ikiye ayrılabilir. Sermaye Piyasası Kanunu çerçevesinde, bazı kripto varlıkların sermaye piyasası araçları olarak kabul edilmesi mümkünken, bu varlıkların yatırım aracı olarak sunulma biçimleri de hukuki niteliklerinin belirlenmesinde etkili olacaktır. Diğer yandan, Ödemelerde Kripto Varlıkların Kullanılmamasına Dair Yönetmelik ile kripto varlıkların doğrudan ödeme aracı olarak kullanılmasının yasaklanması, bu varlıkların finansal sistemde nasıl değerlendirileceğine dair sınırlayıcı bir çerçe­ 10 Bu tartışmalar için bkz. Gökmen Sezgin, Kripto Paralar, (Ankara: Seçkin, 2023); Mesut Serdar Çekin, “Kripto Varlıklar Üzerinde Gerçekleştirilen İşlemlerin Borçlar Hukuku ve Eşya Hukuku Açı­ sından Değerlendirilmesi,” İstanbul Medipol Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi 9, S. 1 (2022): 1-30; Gençer Özdemir, “Kripto Paraların Eşya Niteliği,” Süleyman Demirel Hukuk Demirel Hu­ kuk Fakültesi Dergisi 11, S. 1 (2021): 289-306; Osman Gazi Güçlütürk, “Türk Hukukunda Kripto Varlıkların Para ve Elektronik Para Niteliğinin İncelenmesi,” Regesta Ticaret Hukuku Dergisi 4, S. 3 (2019): 383-408; Ablıkçı, “Dava ve Takip Konusu Olabilmesi Bakımından Kripto Paralar,”; Sıla Saygıoğlu, “Kripto Varlıkların Medeni Hukuk Bağlamında İncelenmesi” (Yüksek Lisans Tezi, 2024); Mehmet Egehan Çoşkun, Hukuki Açıdan Varlıklar ve İlk Kripto Para Arzı, (Yüksek Lisans Tezi, 2023); Özlem Ata Polat, “Dağıtık Defter Teknolojisine Dayalı Kıymetli Evrak Düzenlemeleri ve Bu Düzenlemelerin Menkul Kıymetlerin Kıymetli Evrak Niteliğine Etkisine İlişkin Bir Değerlen­ dirme,” Banka ve Ticaret Hukuku Dergisi 39, S. 2 (2023): 323-365; Güçlütürk ve Cankat, “Güncel Gelişmeler Işığında Türk Hukukunda Kripto Varlıkların Hukuki Niteliği,”; Doğa Ekrem Doğancı, Blokzincirine Dayalı Akıllı Sözleşmlerin Hukuki Nitelikleri, Kuruluşu, Yorumu, İfası ve Bazı Örnek Hukuki Uygulamalar, (İstanbul: On İki Levha, 2021), 403-469; Nesibe Kurt Konca ve Seyhan Sel­ çuk, “Kripto Varlık Alacaklarına İlşkin Davalarda Görevli Mahkeme,” Türkiye Barolar Birliği Dergisi 166, (2023): 61-100. 11 Çoşkun, Hukuki Açıdan Varlıklar ve İlk Kripto Para Arzı, 66.8ed 12 Claude Brown ve diğerleri, Cryptoassets and Initial Coin Offerings, in Jelena Madir (ed), FinTech, (Cheltenham, UK: Edward Elgar Publishing, 2024), 127-166. Dr. Öğr. Üyesi Serkan KAYA 1098 Aralık 2024, Cilt: 14 - Sayı: 2 Akdeniz Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi ve çizmektedir. Dolayısıyla, Türk hukukunda kripto varlıkların sınıflandırılması, yalnızca bu varlıkların teknik özelliklerine değil, aynı zamanda kullanım alanları ve ekonomik işlevlerine bağlı olarak şekillenmektedir. MiCAR ise kripto varlıkları üç ana kategori altında ele almaktadır: varlık referanslı tokenler (emtia veya birden fazla para birimine dayalı stabil tokenler), elektronik para tokenleri (tek bir fiat para birimine dayalı stabil tokenler) ve diğer tokenler13. MiCAR’ın kapsamı, NFT’ler açısından ise kısıtlı olup yalnızca finan­ sal varlık benzeri özelliklere sahip NFT’leri kapsamaktadır14. MiCAR kapsamında, varlığa dayalı kripto varlık veya resmi tanımıyla var­ lık referanslı token, değerini belirli bir varlık veya haklar grubuna dayandırarak istikrar sağlamayı amaçlayan ve elektronik para tokeni niteliğinde olmayan bir kripto varlık türü olarak tanımlanmaktadır15. Bu tür tokenler, değerini koruma amacı doğrultusunda bir veya daha fazla resmi para birimine, emtiaya veya diğer finansal değerlere referans yapacak şekilde yapılandırılmaktadır. MiCAR’ın bu tokenler için özel düzenlemeler getirmesinin temel nedeni, kullanıcıların finan­ sal istikrarını desteklemek ve piyasa güvenilirliğini artırmaktır16. MiCAR, varlığa dayalı kripto varlıkların ihraç edilmesi ve dolaşıma sokulması sürecinde uyulma­ sı gereken güvenlik ve şeffaflık standartlarını belirleyerek, yatırımcı haklarının korunması ve piyasa istikrarının sağlanması hedeflerine yönelik kapsamlı bir çer­ çeve sunmaktadır17. MiCAR kapsamında ödeme kripto varlıkları (payment crypto-assets, elect­ ronic money token ya da e-money token), tek bir resmi fiat para birimine dayalı olarak değerini koruma amacı güden ve “elektronik para tokenleri” olarak sınıflan­ dırılan kripto varlıklardır18. Bu tür tokenler, genellikle günlük ödemelerde kullanıl­ mak üzere tasarlanmış olup, fiat para birimlerine endekslenerek istikrarlı bir değer sunmayı hedeflemektedir. Örneğin, ethereum blockchain ağında akıllı sözleşmeler sayesinde, ether kripto para birimi ile ürün veya hizmet satın almak mümkündür19. 13 MİCAR’ın 18. Gerekçesi. 14 Örneğin, bir NFT’nin, yardımcı token ya da finansal bir araç gibi değerlendirilebilecek nitelikte olması halinde MiCAR kapsamında incelenmesi gerekebilir. Bu çerçevede, NFT’lerin yasal tasarı­ mında yalnızca benzersiz bir kimlik atanmasının, o tokenın “değiştirilemez” olduğunun göstergesi olmadığına dikkat edilmelidir. MiCAR düzenlemeleri doğrultusunda, geniş bir seri halinde üretilen NFT’ler değiştirilebilir sayılabilir ve bu durumda yetkilendirme sürecine tabi olabilir. Bu durum, özellikle NFT’lerin parçalanarak veya birden fazla paya bölünerek piyasaya sunulduğu projelerde yasal gerekliliklerin yerine getirilmesini zorunlu kılmakta; dolayısıyla projelerin tasarım aşamasın­ da MiCAR’a uyumun sağlanması büyük önem taşımaktadır. 15 MiCAR madde 3(1) 6. 16 Nikita Divissenko, “Regulation of Crypto-Assets in the EU: Future Proofing the Regulation of Innovation in Digital Finance,” European Papers 8, S. 2 (2023): 665-687, 673. 17 MİCAR’ın 18. Gerekçesi. 18 MiCAR madde 3(1) 7. 19 Doğancı, Blokzincirine Dayalı Akıllı Sözleşmlerin Hukuki Nitelikleri, Kuruluşu, Yorumu, İfası ve Bazı Örnek Hukuki Uygulamalar, 403. İcra-İflâs Hukuku Kapsamında Kripto Varlıkların Kıymet Takdiri 1099 Aralık 2024, Cilt: 14 - Sayı: 2 Akdeniz Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi MiCAR kapsamında diğer tokenler (other tokens) ise belirli bir finansal veya ödeme işlevi taşımayan ve genellikle bir hizmete veya platforma erişim sağla­ mak üzere kullanılan kripto varlıkları ifade etmektedir20. Bu tokenler, genellik­ le ‘utility tokens’ olarak bilinmekte ve yatırım amaçlı olmaktan ziyade, dijital platformlarda belirli hizmetlere erişim veya ürünlere ulaşım sağlamak amacıyla tasarlanmaktadır. Hizmet amaçlı kripto varlıklar olarak adlandırılan bu tokenler, özellikle yeni girişimlerin ortaklık yapısını değiştirmeden fon elde edebilmesine ve aynı zamanda bir kullanıcı kitlesi oluşturmasına olanak tanıması açısından büyük önem taşımaktadır21. B. İCRA VE İFLAS HUKUKU KAPSAMINDA KRİPTO VARLIKLAR İcra ve iflâs hukuku bağlamında kripto varlıkların tüm ayrıntılı sınıflamalarına yer vermek yerine, bu varlıkların hukuki düzende takibine odaklanan bir sınıflandır­ ma yapılması daha işlevsel bir yaklaşım olacaktır. Sürekli gelişen teknolojiyle birlikte yeni tür kripto varlıkların ortaya çıkabileceği dikkate alındığında, genel ve esnek bir çerçeve çizmek büyük önem taşımaktadır. Bu çerçevenin, mevcut takip hukukunun temel yapısını bozmadan değişimlere uyum sağlayacak şekilde tasarlanması gerek­ mektedir. Bu doğrultuda, hukuki uyumun sürdürülebilirliği açısından, esnek bir genel sınıflama ve düzenleme sistemi oluşturulması en uygun çözüm olacaktır. Cebri icra hukukuna dair genel ilke ve yöntemler çerçevesinde, kripto varlık­ ların cebri icra kapsamındaki takiplerin konusu, haciz süreçleri ve iflâs durumunda iflâs masasına veya alacaklar listesine dahil edilmesi titizlikle değerlendirilmelidir. Bu değerlendirme sürecinde, cüzi icra kapsamında ilâmın ne tür durumları kapsa­ yacağı ve ilâmsız icranın hangi halleri içerebileceği göz önünde bulundurulmalıdır. Ayrıca, haczedilebilecek mallar, iflâs masasına dahil olan varlıklar ve alacakların iflâs masasına nasıl gireceği ile ödeme süreçlerine ilişkin genel düzenlemeler ve il­ keler üzerinde durulmalıdır. Kripto varlıkların bu süreçlerdeki hukuki statüsü, cebri icra hukukunun temel ilkeleri doğrultusunda analiz edilmelidir. Maddi hukuka göre devri mümkün olmayan hakların haczi caiz olmadığı22 için kripto varlıkların icra ve iflâs takibinin konusu olabilmesi için öncelikle bu varlıkların bulunduğu dağıtık defter teknolojisi (DLT) kapsamında devredilebi­ lirliklerinin değerlendirilmesi gerekmektedir. Devredilebilirlik, kripto varlıkla­ rın açık veya kapalı anahtarlar aracılığıyla bir hesaptan diğerine aktarılabilme yeteneğini ifade etmektedir23. Bununla birlikte, devredilemeyen kripto varlıklar, 20 MiCAR madde 3(1) 9. 21 Sinan H. Yüksel ve Osman Gazi Güçlütürk, Kripto Varlıkların İlk Arzı (ICO) ve Türk Hukukunda İlgili Düzenlemelerin Tespiti, in E. Eylem Aksoy Retornaz ve Osman Gazi Güçlütürk (eds), Gelişen Teknolojiler Hukuk I: Blokzincir ve Hukuk, (İstanbul: On İki Levha, 2021), 276. 22 Saim Üstündağ, İcra Hukukunun Esasları, (İstanbul: 8. Baskı, 2004), 173. 23 Kripto varlıklar genellikle devredilebilir olarak ihraç edilmektedir ve pratikte devredilemez olanla­ rın sayısı oldukça azdır. Bunun nedeni, devredilebilir olmalarının ikincil piyasalarda satılabilme Dr. Öğr. Üyesi Serkan KAYA 1100 Aralık 2024, Cilt: 14 - Sayı: 2 Akdeniz Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi içerdiği haklar açısından belirli bir hesaba “atanmış” durumdadır; dolayısıyla, bu varlıkların yer aldığı hesabın başka bir kişi tarafından kullanılması durumun­ da devredilemezlik nitelikleri devam etmektedir24. Bu bağlamda, devredilemez kripto varlıklarla ilgili geliştirilen projeler, belirli bir kişiye “atanan” varlıkların o kişinin kimlik bilgilerini içermesi gibi uygulamaları içermektedir25. Kripto varlıklar, icra ve iflâs hukuku kapsamında devredilebilirlik özellikle­ rine göre sınıflandırıldıktan sonra, ikinci bir sınıflama olarak misli (fungible) ve misli olmayan (non-fungible) varlıklar olarak da ayrılabilir. Misli kripto varlıklar, aynı türden olup birbiriyle değiştirilebilir nitelikte olan varlıklardır; bu özellik­ leri sayesinde, genellikle ikincil piyasalarda kolaylıkla alınıp satılabilirler. Misli olmayan kripto varlıklar ise, sanat eserleri veya dijital telif hakları gibi benzersiz niteliklere sahip olup, bireysel özgün değerleriyle öne çıkar. Stabil kripto varlık­ ların paraya benzetilmesi gibi, misli olmayan varlıkların bu özgün yapısı, onla­ rın dijital ortamda mülkiyet ve telif haklarının korunması açısından yeni hukuki düzenlemeler gerektirebilir. Bu ikinci sınıflama, kripto varlıkların haciz ve satış işlemlerinde hangi yöntemlerin uygulanacağına dair de belirleyici bir çerçeve sunmaktadır. MiCAR kapsamında yapılan sınıflandırmalar ve icra ve iflâs hukukunun di­ namikleri dikkate alındığında, kripto varlıkların bu hukuk dalının konusu olup olamayacağına dair genel bir çerçeve çizilebilir. Kripto varlıklar arasında yer alan ödeme odaklı varlıklar, Türk hukuku çerçevesinde ödemelerde kullanımına ge­ tirilen kısıtlamalar nedeniyle belirli sınırlamalara tabidir. Ancak, yabancı parala­ ra ilişkin TL değeri üzerinden ilamsız takip yapılabilmesi uygulamasının kripto paralar için de kıyasen uygulanması faydalı olacaktır26. Çünkü kripto paraların, alım satım platformları aracılığıyla TL, dolar veya diğer kripto varlık türlerine dönüştürülebilmesi mümkündür ve bu dönüşüm, yasal borsalara benzer bir ya­ pıya ve kur değerine sahiptir. Bu durum, ödeme kripto varlıklarının icra ve iflâs süreçlerinde yabancı para borçlarına benzer şekilde değerlendirilmesi gerektiğine işaret etmekte; böylece, kıyasen uygulanacak düzenlemeler ile etkin bir takip ve haciz mekanizması geliştirilmesi mümkün olabilir. Ödeme kripto varlıklarının paraya benzer özelliklerinin hukuki olarak belirlenmesi ve bu varlıkların ödeme aracı olarak kabul edilmesi veya yabancı paralarda olduğu gibi TL karşılığı üze­ rinden takibe konu edilmesi mümkün kılındığında, alacaklı, takibin türüne bağlı olarak ilamlı veya ilamsız icra yoluyla takip yapabilecektir. Bu tür bir düzenle­ me, ödeme kripto varlıklarının icra ve iflâs hukukundaki yerini güçlendirirken, imkânı sağlaması ve kullanım amacı açısından daha avantajlı olmasıdır. Çoşkun, Hukuki Açıdan Varlıklar ve İlk Kripto Para Arzı, 69. 24 Çoşkun, Hukuki Açıdan Varlıklar ve İlk Kripto Para Arzı, 69. 25 Vitalik Buter, “Soulbound,” Vitalik Buterin’s website, 2024, Erişim Tarihi: Eylül 25, 2024, https:// vitalik.eth.limo/general/2022/01/26/soulbound.html. 26 Aynı görüş için bkz. Aymaz, “Kripto Paraların Haczi,” 1672. İcra-İflâs Hukuku Kapsamında Kripto Varlıkların Kıymet Takdiri 1101 Aralık 2024, Cilt: 14 - Sayı: 2 Akdeniz Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi alacaklıya takip süreçlerinde daha fazla seçenek sunabilecek ve bu varlıkların yabancı paraya benzer nitelikte ele alınmasına olanak sağlayacaktır. İlâmsız icranın kapsamı dışında kalan hizmet kripto varlıkları ve diğer öde­ me dışı kripto varlıklar, şartları sağladığında ilâmlı icranın konusunu oluşturabi­ lir. Bu durumda, mahkeme kararına (ilam) dayanan bir alacak hakkı mevcutsa, bu varlıklar ilamlı icra yoluyla takibe konu edilebilir27. Böylece, ödeme işlevi taşımayan kripto varlıkların icra takibine konu edilmesi için yargısal bir ilamın bulunması, alacaklının bu tür varlıkları tahsil etmesine olanak sağlayacaktır. Kripto varlıkların haczi bakımından bir değerlendirme yapıldığında ise şu hususlar ifade edilebilir: İcra ve iflâs hukuku çerçevesinde borçlunun, kendi nez­ dinde veya üçüncü kişilerde28 bulunan tüm taşınır, taşınmaz ve hakları hacze konu yapılabilir. Ancak, bu hak ve malların haczedilebilmesi için ekonomik bir değer taşıması ve devredilebilir olması gerekmektedir29. Bu genel kural uyarınca, eko­ nomik değere sahip ve devredilebilen kripto varlıkların da haczi mümkün görün­ mektedir30. Kripto varlıkların haczine ilişkin önemli bir tereddüt bulunmamakla birlikte, hukuki niteliklerindeki belirsizlikler nedeniyle haczin uygulanma şekli ve sonrasındaki işlemlerin (örneğin paraya çevrilmesi) nasıl gerçekleştirileceği konusunda bazı soru işaretleri mevcuttur. Kripto varlıkların hukuki nitelendirilmesine ilişkin değerlendirmelerde, bu varlıkların taşınmaz mal olarak kabul edilemeyeceği hususunda bir tereddüt bu­ lunmamaktadır. Bununla birlikte, kripto varlıkların taşınır mal olarak nitelendiril­ 27 Para ve teminat alacaklarından başka alacaklar için yapılacak takip için bkz, Mine Akkan, “Bir İşin Yapılması veya Yapılmamasına İlişkin İlamların İcrası (İİK m.30, m. 343),” (İstanbul: On İki Levha, 2020); Çiğdem Yazıcı Tıktık, “Bir İşin Yapılmasına veya Yapılmamasına İlişkin İlâmların İcrası,” Dokuz Eylül Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi 16, (2014): 2735-2776. 28 “Borçlunun üçüncü kişilerdeki alacaklarından maksat, borçlunun bir kıymetli evraka bağlı olma­ yan, yani hamiline ait olmayan veya cirosu kabil bir senede bağlı bulunmayan alacaklardır. Borç­ lunun bir üçüncü kişideki alacağı, hamiline ait bir senede veya poliçe ve sair cirosu kabil bir kıymetli evraka dayanmakta (bağlı) ise, bu kıymetli evrak (ve bununla kıymetli evrakta tecessüm eden alacak), m.89 hükümlerine göre değil, taşınır mallar gibi haczedilir (m.88, I). Borçlunun bir anonim şirketteki çıplak payı, m.94, I c.3-6 hükümlerine göre haczedilir; ancak, çıplak pay, m.89 hükümlerine göre de haczedilebilir.” Baki Kuru, “İcra ve İflâs Kanunu’nun 89. Maddesinde Yapılan Değişiklikler,” Bankacılar Dergisi 47, (2003): 59-82, 59. 29 “...İİK’nun 85. maddesi uyarınca, borçlunun kendi yedinde veya üçüncü şahısta olan taşınır ve taşınmazlarından ve alacak ve haklarından borcu karşılayacak kadarı haczolunur. Kural olarak borçlunun her türlü mal ve hakkı haczedilebilir. Hangi malların kısmen veya tamamen haczedile­ meyeceği, İcra ve İflâs Kanunu’nda tahdidi olarak sayılmış olup, bu sayılanların dışında olup da herhangi bir özel kanunla haczedilemeyeceğine ilişkin bir düzenleme bulunmayan borçluya ait bütün mal ve hakların haczi kabildir. Ancak İcra ve İflâs Kanunu’nda düzenlenmemekle birlikte, maddi hukuk kurallarına göre bir kısım mal ve hakların da haczi mümkün değildir. Buna göre, maddi hukuka göre başkasına devri yasak olan mal ve haklar da haczedilemez. Yine bir mal veya hakkın haczedilebilmesi için, tek başına ekonomik bir değer ifade etmesi ve bu değerin hukuksal dayanağının bulunması zorunludur.” Yargıtay 12. Hukuk Dairesi 2015/22642 E., 2015/32331 K. (Yargıtay Karar Arama). 30 Bulut, “Kripto Varlıkların Haczi ve Paraya Çevrilmesi,” 60; Özdemir, “Kripto Paraların Eşya Niteli­ ği,” 297. Dr. Öğr. Üyesi Serkan KAYA 1102 Aralık 2024, Cilt: 14 - Sayı: 2 Akdeniz Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi mesi veya taşınır mal hükümlerine tabi tutulması gerektiği yönünde görüşler ileri sürülmektedir31. Kanımca, kripto varlıkların türlerine göre bir ayrım yapılarak ödeme kripto varlıklarına ilişkin haciz ve sonrası işlemlerin dövize kıyasla uy­ gulanması, ödeme kripto varlıkları dışındaki ekonomik değere sahip ve devredi­ lebilen diğer kripto varlıkların ise taşınır mallara kıyasla ele alınması isabetli bir yaklaşım olacaktır. Ancak, yakın tarihli bir mahkeme kararında, kripto varlıkla­ rın32 ekonomik değere sahip olmalarına rağmen döviz gibi değerlendirilemeye­ ceğine ve bu varlıkların paraya çevrilme işlemlerinin taşınır mal satış usulüne göre yapılması gerektiğine karar verilmiştir33. Kanımca, mahkeme değerlendirme yaparken kavramlara dikkat etmeli ve tüm kripto varlıkları kapsayacak şekilde genel ifadeler kullanmaktan kaçınmalıdır34. Bunun yerine, kripto varlıkların türü­ ne uygun mevcut işlemleri uygulamak daha isabetli olacaktır. Böyle bir yaklaşım, her tür kripto varlıkların kendine özgü yapısını göz önünde bulundurarak daha sağlıklı bir hukuki çerçeve oluşturulmasına katkı sağlayacaktır. Son olarak, iflâs borçlusuna karşı olan ve kripto varlıkları konu alan iflâs ala­ caklarının nasıl işlem göreceğine değinmek önemlidir. Genel kural olarak, İİK m. 189 gereğince, iflâs borçlusuna karşı konusu para olmayan tüm iflâs alacakları, alacak miktarına eşdeğer bir parasal değere dönüştürülür. Bu dönüşüm işlemi, iflâs idaresi tarafından değil, doğrudan alacaklı tarafından gerçekleştirilir ve alacaklı, alacağını para alacağı olarak iflâs masasına kaydettirir (m. 219/235). Yabancı para alacaklarının iflâs masasına kaydedilme şekline ilişkin İİK’da net bir düzenleme yer almamaktadır36. Kanunun yalnızca 198/1 maddesinde, konusu para olmayan alacakların eşdeğer bir parasal değere dönüştürüleceği belirtilmiştir. Öğretide, ko­ nusu yabancı para (döviz) olan alacakların, TBK m. 99, II, III hükümleri doğrultu­ 31 Görüşler ve tartışmalar için bkz. Çekin, “Kripto Varlıklar Üzerinde Gerçekleştirilen İşlemlerin Borç­ lar Hukuku ve Eşya Hukuku Açısından Değerlendirilmesi,” 1-30; Özdemir, “Kripto Paraların Eşya Niteliği,” 289-306; Saygıoğlu, “Kripto Varlıkların Medeni Hukuk Bağlamında İncelenmesi”. 32 Mahkeme “kripto varlık” ifadesini kullanmasına rağmen davanın konusunu kripto para oluştur­ maktadır. Bu sebeple mahkeme kripto varlıktan kastı kripto paralardır. 33 İcra ve iflâs hukuku açısından, bir mal veya hakkın haczedilebilmesi için, öncelikle tek basına ekonomik bir değer ifade etmesi gerekmekte olup kripto paralar için bu unsurun var olduğu sa­ bittir. Ancak Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankasın tarafından yayınlanan Ödemelerde Kripto Varlıkların Kullanılmamasına Dair Yönetmelik uyarınca bu kripto paralar “... itibari para, kaydi para, elektronik para, ödeme aracı, menkul kıymet veya diğer sermaye piyasası aracı olarak nitelendirilmeyen gayri maddi varlıkları ifade eder...” şeklinde tanımlanmıştır. Yani kripto varlıkları ekonomik değeri olsa da döviz gibi değerlendirmek mümkün değildir. İstanbul 24. İcra Hukuk Mahkemesi, 2022/1353 E., 2023/220 K. (UYAP). 34 Mahkeme “kripto varlık” ifadesini kullanmasına rağmen davanın konusunu kripto para oluştur­ maktadır. Bu sebeple mahkeme kripto varlıktan kastı kripto paralardır. 35 İflâs idaresi, alacaklının yaptığı değerlendirme sonucunda belirlenen parasal değeri uygun bul­ mazsa, kendi hesaplamasına göre alacağın parasal değerini belirler ve yalnızca bu miktar üzerin­ den alacaklının talebini sıra cetveline kabul eder; fazla alacak talebini ise reddeder. Bu durumda alacaklı, alacağının haksız bir şekilde indirildiğini ileri sürerek sıra cetveline itiraz davası açabilir (İİK m. 235). Baki Kuru, İcra ve İflâs Hukuku El Kitabı, (Ankara: Adalet, 2013), 1243-1244. 36 Yargıtay 6. Hukuk Dairesi 2021/5287 E., 2022/3913 K. (Yargıtay Karar Arama). İcra-İflâs Hukuku Kapsamında Kripto Varlıkların Kıymet Takdiri 1103 Aralık 2024, Cilt: 14 - Sayı: 2 Akdeniz Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi sunda, konusu para olmayan alacaklara ilişkin İİK m. 198’e kıyasla, iflâsın açıldığı tarihteki T.C. Merkez Bankası efektif satış kuru üzerinden Türk lirasına çevrileceği ve Türk parası olarak iflâs masasına kaydedileceği ileri sürülmektedir37. İflâs idaresi, konusu para olmayan bir borcu aynen ifa etmeyi kabul edebilir (İİK m. 198). Eğer iflâs idaresi, bu borcun aynen yerine getirilmesinin iflâs ma­ sası için daha yararlı olacağı sonucuna varırsa, borcu aynen ifa etme kararı alarak masanın bu borçla ilgili sözleşmeye girmesine karar verir38. İflâs idaresi, bu kara­ rı alması durumunda, durumu derhal alacaklıya bildirmek zorundadır. Alacaklı, masanın borcu aynen ifa etme kararına itiraz edemez; zira borcun aynen ifası artık masanın bir taahhüdü haline geldiğinden, bu borç masa borcu niteliği ka­ zanır. Ayrıca, TBK m. 98’de olduğu gibi, alacaklı, masa borcunun ifası için iflâs masasından teminat göstermesini talep edebilir ve iflâs masası bu talep üzerine gerekli teminatı sağlamakla yükümlüdür (İİK m. 19839). Konusu kripto varlık olan iflâs alacakları değerlendirildiğinde, kripto para alacaklarının, yabancı para alacaklarına kıyasen işlem görmesi mümkün olabilir. Yani, ödeme kripto varlık alacakları, işlem gördükleri borsalardaki fiyat endeksi baz alınarak iflâs masasına kaydedilebilir. Diğer türdeki kripto varlıklar bakımın­ dan ise, şartlar uygunsa aynen ifaya karar verilebilir. Burada yalnızca iflâs masası menfaati değil, aynı zamanda alacaklının menfaatinin de gözetilmesi önemlidir. Ayrıca, kripto varlıkların değerinde yaşanan dalgalanmalar nedeniyle, alacağın paraya çevrileceği tarihin belirlenmesi, alacağın doğru değerlendirilmesi açısın­ dan kritik bir rol oynamaktadır40. II. İCRA-İFLAS HUKUKU KAPSAMINDA KRİPTO VARLIKLARIN KIYMET TAKDİRİ İİK m. 87, 128 ve 128/a, kıymet takdirinin hangi aşamada ve hangi makam tarafından yapılacağını, bu süreçte izlenecek yöntemleri detaylı bir şekilde dü­ zenlemekte ve aynı zamanda bu işlemin hukuki sonuçlarını belirlemektedir. Öte yandan, 106 ve 111/a maddeleri, mahcuz malların satış sürecinde kıymet takdi­ rinin taşıdığı kritik rolü vurgulamaktadır. Buna göre, genel haciz yoluyla takipte kıymet takdiri hem haciz hem de satış aşamalarında uygulanmakta, böylece iki farklı aşamada mal değerinin belirlenmesi sağlanmaktadır. Kambiyo senetlerine özgü haciz (İİK m. 167-176) ve kiralanan taşınmazların tahliyesine ilişkin takip yolları (İİK m. 269-275) da genel haciz usulüne paralel bir yapıda düzenlenmiştir. 37 Kuru, İcra ve İflâs Hukuku El Kitabı, 1244; Farklı tartışmalar için bkz. Hakan Pekcanıtez, Yabancı Para Alacaklarının Tahsili, (Ankara: Yetkin, 1998); Melike Ergün Topçu, “İİK Kapsamında İflâs Hu­ kukunda Yabancı Para Borçları Açısından Takasta Özdeşlik Şartı,” Marmara Üniversitesi Hukuk Fakültesi Hukuk Araştırmaları Dergisi- Prof. Dr. Bülent TAHİROĞLU’na Armağan 23, S. 3 (2017): 665-681. 38 Kuru, İcra ve İflâs Hukuku El Kitabı, 1245. 39 Kuru, İcra ve İflâs Hukuku El Kitabı, 1245. 40 Bu konu aşağıda detaylı olarak ele alınmaktadır. Dr. Öğr. Üyesi Serkan KAYA 1104 Aralık 2024, Cilt: 14 - Sayı: 2 Akdeniz Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi A. İCRA VE İFLAS KANUNUNA GÖRE KIYMET TAKDİRİ Takip hukukunda taşınır veya taşınmaz malların değerinin objektif ve gerçe­ ğe en yakın şekilde belirlenmesi, alacaklı, borçlu ve üçüncü kişilerin haklarının korunması açısından büyük önem taşımaktadır41. Malın değerinin piyasa koşul­ larının altında ya da üstünde tespit edilerek satışa sunulması, tarafların menfaat dengesini zedeleyebilir. İcra dairesi tarafından, takdir yetkisi kullanılarak yapılan kıymet takdiri, bu yetkinin doğası gereği itirazlara açık bir özelliğe sahiptir. İİK’da kıymet takdiri kavramı açıkça tanımlanmamış olup, bu konuda geti­ rilen düzenlemeler oldukça sınırlıdır. Öğretide, kıymet takdiri icra hukuku bağla­ mında, “hacze konu olan taşınır veya taşınmaz malların haciz miktarının veya sa­ tış için esas alınacak bedelin yetkili kişiler tarafından belirlenmesi işlemi” olarak ifade edilmektedir42. İcra hukukunda kıymet takdiri, farklı aşamalarda ve amaçlar doğrultusunda gerçekleştirilmektedir. Haciz aşamasında, borç miktarı, faiz ve ta­ kip giderlerini karşılayacak değerde malların haczedilip haczedilmediğini belir­ lemek amacıyla kıymet takdirine başvurulmaktadır. Bu, eksik ya da gereğinden fazla haciz yapılmasını önlemeyi hedeflemektedir (İİK m. 85, 1). İcra memuru ta­ rafından yapılan kıymet takdiri sonucunda borçlunun hacze uygun mal varlığının yetersiz olduğu anlaşıldığında, haciz tutanağı geçici aciz belgesi işlevi görmekte­ dir (İİK m. 105, 243). Ayrıca, borçlunun haciz sonrasında taksitli ödeme teklifinde bulunabilmesi de haciz sırasında yapılan kıymet takdirine dayanmaktadır (İİK m. 111). Bu teklifin geçerli olabilmesi için, borçlunun borcunu karşılayabilecek kadar malının haczedilmiş olması gerekmektedir (İİK m. 111/2). Satış aşamasın­ da ise kıymet takdiri, satışın en az hangi bedel üzerinden gerçekleştirileceğinin tespitine hizmet etmektedir44. Malın gerçek değerinin belirlenmesi ve bu değere uygun olarak satılması, gerek alacaklının alacağını tam olarak tahsil etmesi gerek borçlunun borcunu eksiksiz ödemesi açısından önem taşımaktadır45. Taşınır ve taşınmaz malların kıymet takdiri, İİK ve İcra ve İflâs Kanunu Yönetmeliği hükümleri çerçevesinde haciz ve satış aşamaları göz önünde bu­ lundurularak düzenlenmiştir (İİK m. 87, 128, 128/a). Haciz işlemlerinde kıymet takdiri eskiden “haczi yapan memurun malın kıymetini belirlemesi ve gerekirse uzman görüşüne başvurması” şeklinde düzenlenmişken, 7343 sayılı Kanun ile yapılan değişiklikle, malın sicile kayıtlı olup olmaması kriterine göre bir sistem getirilmiştir. Sicile kayıtlı olmayan malların değerini icra müdürü belirlerken, sicile kayıtlı mallar için Adalet Bakanlığınca izin verilen bilirkişilerden, uygun 41 Nilüfer Boran Güneysu, İcra Hukukunda Taşınmazların Kıymet Takdiri, (Ankara: Yetkin, 2020), 26. 42 Boran Güneysu, İcra Hukukunda Taşınmazların Kıymet Takdiri, 26. 43 Bu durumda alacaklı, borçlunun mal kaçırma gibi hukuka aykırı işlemlerine karşı tasarrufun iptali davası açma hakkına sahip olur (İİK m. 105/2). 44 Baki Kuru, İcra ve İflâs Hukuku El Kitabı, (Ankara: Adalet, 2013), 421. 45 Mehmet Kodakoğlu, “Kıymet Takdirinin Yapılmasına İlişkin Bazı Meseleler ve Enflasyonun Kıymet Takdirine Etkisi,” Anadolu Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi 9, S. 2 (2023): 351-383, 353. İcra-İflâs Hukuku Kapsamında Kripto Varlıkların Kıymet Takdiri 1105 Aralık 2024, Cilt: 14 - Sayı: 2 Akdeniz Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi bilirkişi bulunmadığında ise bölge kurulu listesindeki diğer bilirkişilerden yarar­ lanılmaktadır46. Ayrıca, satış aşamasında kıymet takdiri taşınmazlar bakımından daha ayrıntılı bir şekilde ele alınmakta olup, taşınmaz üzerindeki mükellefiyetler nedeniyle farklı bir kıymet tespiti gerekliliği doğmaktadır47. Örneğin, taşınmazın üzerinde mükellefiyet yoksa, haciz sırasında yapılan kıymet takdiri esas alınarak (eğer değerinde ciddi bir değişiklik yoksa ve iki yıl geçmemişse) satış yapılabilir. Kanun, taşınır mallar için haciz aşamasında belirlenen kıymetin, paraya çe­ virme aşamasında da geçerli sayılabileceğini öngörmüştür48. Bunun temel nedeni, taşınır mallarda mükellefiyetlerin nadiren görülmesidir49. Eğer taşınır mal sicile kayıtlı değilse, haciz işlemi sırasında mal üzerindeki mükellefiyetler ve hakların tespiti, icra müdürünün borçluyu beyana çağırması veya borçlunun doğrudan be­ yanda bulunması ile sağlanır. Sicile kayıtlı olmayan taşınır malların muhammen bedelinin belirlenmesinde kıymet takdirini icra müdürü yapar; ancak, gerekli gör­ düğü durumlarda bilirkişiye de başvurabilir. Taşınır malın değeri özel uzmanlık gerektiriyorsa, bu durumda bilirkişiye başvurmak zorunlu olmalıdır50. Haczedilen taşınır mal sicile kayıtlıysa, mükellefiyetler sicilden kolayca tespit edilebildiğin­ den, bu durum dikkate alınarak malın kıymeti güvenilir bir şekilde belirlenebilir51. Taşınır malın hacizdeki değerini etkileyen herhangi bir mükellefiyet yoksa ya da değeri önemli ölçüde değiştiren bir durum meydana gelmemişse, haciz aşamasın­ da belirlenen kıymet, asgari artırma tutarı açısından esas alınması gerektiği ileri sürülmektedir52. Taşınır malların kıymet takdiri, ister icra müdürü ister bilirkişi tarafından yapılsın, ilgililer belirlenen bedelin yanlış olduğunu düşünüyorsa, bu bedelin öğrenildiği tarihten itibaren yedi gün içinde şikâyette bulunabilirler. Bu şikâyet, İİK m. 16 uyarınca incelenecektir53. 46 Nedim Meriç, İcra Hukukunda Karşılama Prensibi (Türk İsviçre Hukuku Kapsamında), (İstanbul: On İki Levha, 2022), 46. 47 Mükellefiyetler listesinin kesinleşmesinden sonra kıymet takdirinin yaptırılması zorunluluğu kap­ samındaki tartışmalar için bkz. Mert Namlı, İcra Hukukunda Taşınmaz Malların Haczi ve Paraya Çevrilmesi, (İstanbul: On İki Levha, 2019), 466. 48 Boran Güneysu, İcra Hukukunda Taşınmazların Kıymet Takdiri, 52. 49 Boran Güneysu, İcra Hukukunda Taşınmazların Kıymet Takdiri, 52. 50 Meriç, İcra Hukukunda Karşılama Prensibi (Türk İsviçre Hukuku Kapsamında), 48. 51 Meriç, İcra Hukukunda Karşılama Prensibi (Türk İsviçre Hukuku Kapsamında), 48. 52 Meriç, İcra Hukukunda Karşılama Prensibi (Türk İsviçre Hukuku Kapsamında), 47. 53 Taşınmaz mallar için kıymet takdirine yönelik şikâyet süreci ise İİK m. 128/a’da düzenlenmiş olup, burada şikâyet süresi tebliğ ile başlar. Ayrıca taşınmazlarda yeniden kıymet takdiri yapılması için gerekli masraf ve ücretin yatırılması zorunludur; aksi halde yeniden takdir yapılmaz. Şikâyet, be­ lirlenen değerin olayın koşullarına uygun olmadığı iddiasına dayanır ve icra mahkemesi, şikâyetin geçerliliğini belirlemek için bilirkişi incelemesi yaptırır. Tespit edilen değer, kıymet takdirinde temel alınır ve icra mahkemesi, icra müdüründen yeniden bilirkişi incelemesi talep edemez. Mahkeme­ nin belirlediği değer, icra müdürünün belirlediğinden daha düşük olabilir; bu durumda mahkeme, gerçek değeri esas alır. Meriç, İcra Hukukunda Karşılama Prensibi (Türk İsviçre Hukuku Kapsa­ mında), 52. Dr. Öğr. Üyesi Serkan KAYA 1106 Aralık 2024, Cilt: 14 - Sayı: 2 Akdeniz Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi B. KIYMET TAKDİRİNE İLİŞKİN GELENEKSEL YAKLAŞIMLAR Kıymet takdirinin yapılması süreçlerinde, bir veya birden fazla değerleme yönteminin birlikte ya da ayrı şekilde uygulanması, değerleme sürecinin kesin­ liğini ve tutarlılığı aşısından faydalı olacaktır. Bu çerçevede, icra daireleri, mah­ kemeler ve değerleme uzmanları, genellikle fiyat dengesi, gelecekteki faydala­ rın öngörülmesi ve ikame gibi ekonomik ilkelere dayanan geleneksel değerleme yöntemlerine başvurmaktadır. Literatürde ve uluslararası kabul görmüş standart­ larda, iş ve varlık değerlemeleri için üç temel yaklaşım öne çıkmaktadır54: maliyet veya varlık yaklaşımı, gelir yaklaşımı ve piyasa yaklaşımı. Maliyet yaklaşımı, varlık temelli değerleme olarak da bilinen bir yöntem­ dir ve bir yatırımcının veya alıcının, eşit fayda sağlayan bir varlık edinmek için harcanan maliyetin üzerinde bir bedel ödemeyeceği ekonomik ilkesine dayana­ rak bir değer göstergesi sunmaktadır55. Bu yaklaşım, maddi olmayan varlıkların ayrı bir değerlemesine olanak tanımadığından, likidasyon bağlamında sorunlar yaratabilir56. Temelde varlıkların defter değerine dayanmasına rağmen, bu değer yalnızca varlığın bilanço üzerinde yer alan değerini yansıttığı için gerçek elde edilebilir değeri her zaman doğru bir şekilde göstermeyebilir57. Kripto varlıklar açısından bakıldığında, işlemlerin anonimliği ve bu varlıkların sıklıkla finansal sistemler içinde tanınmaması nedeniyle kaydedilmesi zordur58. Ayrıca, kayıt iş­ lemleri otomatik olarak teknoloji aracılığıyla gerçekleştirilmekte ve varlıkların şirket defterine dahil edilmesine duyulan ihtiyaç önemli ölçüde azalmaktadır. Bununla birlikte, bu yaklaşım, likiditenin son derece düşük olduğu veya ikincil piyasa fiyatlamasının mevcut olmadığı durumlarda kripto varlıklar için uygula­ nabilir niteliktedir; özellikle de NFT’ler gibi benzersiz tokenler için daha uygun bir değerleme yöntemi olarak değerlendirilmektedir59. Gelir Yaklaşımı, genel olarak bir yatırım analizi yöntemi olarak, bir mülkün net faydalar üretme yeteneğine ve bu faydaların mevcut değere dönüştürülmesine dayanmaktadır60. Bu çerçevede, faydalar genellikle net işletme geliri olarak ele 54 Theodora Kostoula, “Valuation of cryptoassets in EU insolvency: Challenges and prospects,” In­ ternational Insolvency Review 32, S.1 (2023): 8-40, 22. 55 “European Valuation Standards,” TEGOVA-The European Group of Valuers’ Associations, 2020, Erişim Tarihi: Eylül 25, 2024, 152, https://tegova.org/static/72fa037473e198cbd428e465158bcf db/a6048c931cdc93_TEGOVA_EVS_2020_digital.pdf. 56 Lorenzo Stanghellini ve diğerleri, Best Practices in European Restructuring: Contractualised Dist­ ress Resolution in the Shadow of the Law, (Milano: Wolters Kluwer, 2018), 94. 57 Theodora Kostoula, “Valuation of cryptoassets in EU insolvency: Challenges and prospects,” In­ ternational Insolvency Review 32, S.1 (2023): 8-40, 22. 58 Kostoula, “Valuation of cryptoassets in EU insolvency: Challenges and prospects,” 22. 59 Kostoula, “Valuation of cryptoassets in EU insolvency: Challenges and prospects,” 22. 60 “European Valuation Standards,” TEGOVA-The European Group of Valuers’ Associations, 2020, Erişim Tarihi: Eylül 25, 2024, https://tegova.org/static/72fa037473e198cbd428e465158bcfdb/ a6048c931cdc93_TEGOVA_EVS_2020_digital.pdf 156; Elizabeth Chan, Nicole Tang ve Edward İcra-İflâs Hukuku Kapsamında Kripto Varlıkların Kıymet Takdiri 1107 Aralık 2024, Cilt: 14 - Sayı: 2 Akdeniz Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi alınmaktadır61. Gelir yaklaşımı, varlıkların gelecekte ne kadar gelir üreteceğini tahmin etmeye odaklanmaktadır; gelir odaklı değerleme yöntemleri, gelecekte­ ki nakit akışlarını mevcut değere dönüştürerek bir değer göstergesi sağlamak­ tadır62. Bu süreçte, değer, üretilen gelir veya nakit akışlarının bugünkü değerini hesaplayarak, bu akışlara atfedilen riskleri ve paranın zaman değerini yansıtan bir indirim oranı uygulamaktadır63. Bu yaklaşım, şirketin sürdürülebilir bir iş­ letme olacağı ve varlıkların gelecekte kâr üreteceği varsayımlarına dayanmakta­ dır64. Ancak, kripto varlıklar söz konusu olduğunda, bu yaklaşım belirli zorluklar yaratmaktadır65; çünkü kripto varlıklar genellikle gelir üretmez ve gelecekteki gelir miktarını ve zamanlamasını öngörmek için yeterli bilgi sağlamamaktadır66. Ayrıca, gelir üretiminin temel unsuru olan talep tahminleri her zaman kolayca gerçekleştirilemeyebilir67. Bu durum, gelir sağlamayan fayda tokenleri (utility to­ ken68) açısından özellikle önemli bir husus olarak öne çıkmaktadır69. Bu nedenle, bazı istisnalar dışında, gelir yaklaşımının kripto varlıkların değerlemesinde kul­ lanılması pek olası değildir70. Taylor, “Crypto Disputes: The Valuation Challenge,” Dispute Resolution International 17, S.1 (2023): 21-54, 34. 61 “The valuation of crypto-assets,” EY Financial Services, Erişim Tarihi: Eylül 25, 2024, 8, https:// assets.ey.com/content/dam/ey-sites/ey-com/en_gl/topics/emeia-financial-services/ey-the- valuation-of-crypto-assets.pdf. 62 Urav Soni ve Rhodri Preece, Valuation of Cryptoassets: A Guide for Investment Professionals, (CFA Institute, 2023), 10. 63 Fabio Buttignon, “Terminal Value, Growth, and Inflation: Some Practical Solutions,” Business Va­ luation Review 34, S. 4 (2015): 158-172, 161; Elizabeth Chan, Nicole Tang ve Edward Taylor, “Crypto Disputes: The Valuation Challenge,” Dispute Resolution International 17, S.1 (2023): 21- 54, 37. 64 Kostoula, “Valuation of cryptoassets in EU insolvency: Challenges and prospects,” 23. 65 Blokzincir platformlarında değerleme yapmanın bir yöntemi, bu platformları nakit akışı üreten var­ lıklar olarak değerlendirmektir. Bu bağlamda, gelir, blok alanının satışı aracılığıyla elde edilmek­ tedir. Blok alanı, platformda gerçekleştirilen her işlem için zorunlu bir unsur olup, kullanıcılar bu alanı kullanmak için işlem ücreti ödemektedirler. İşlem ücretleri, platformun yerel varlığı cinsinden belirlenmektedir. Platforma olan talep arttığında, kullanıcılar blok alanına erişim sağlamak ama­ cıyla daha fazla rekabet ederek ödemeye istekli oldukları ücretleri artırma eğilimindedirler. “The valuation of crypto-assets,” EY Financial Services, Erişim Tarihi: Eylül 25, 2024, 9, https://assets. ey.com/content/dam/ey-sites/ey-com/en_gl/topics/emeia-financial-services/ey-the-valuation-of- crypto-assets.pdf. 66 Kostoula, “Valuation of cryptoassets in EU insolvency: Challenges and prospects,” 23. 67 Kostoula, “Valuation of cryptoassets in EU insolvency: Challenges and prospects,” 23. 68 “Utility token, kullanıcılara fayda olarak sunulan bir hizmete erişmek için belge niteliğinde olan token’lardır. Bu token’lara sahip olan kullanıcılar, kendilerine özel olarak sunulan hizmetlere erişebilmektedir.” “Utility Token Nedir?,” BilgiPlatformu, Erişim Tarihi: Eylül 25, 2024, https://bil­ giplatformu.btcturk.com/kripto-okur-yazarlik/utility-token-nedir/#:~:text=Utility%20token%2C%20 Türkçe’de%20fayda,özel%20olarak%20sunulan%20hizmetlere%20erişebilmektedir. 69 Kostoula, “Valuation of cryptoassets in EU insolvency: Challenges and prospects,” 23. 70 Elizabeth Chan, Nicole Tang ve Edward Taylor, “Crypto Disputes: The Valuation Challenge,” 38. Dr. Öğr. Üyesi Serkan KAYA 1108 Aralık 2024, Cilt: 14 - Sayı: 2 Akdeniz Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi Piyasa yaklaşımı, bir varlığın değerini, benzer varlıkların piyasadaki fiyat­ larıyla kıyaslayarak belirlemektedir71. Genellikle, aktif piyasadaki fiyat verileri veya benzer varlık gruplarından elde edilen piyasa çarpanları kullanılarak uy­ gulanmaktadır. Ancak, kripto varlıklar söz konusu olduğunda, bu tür piyasalara her zaman ulaşmak mümkün olmayabilir. Kripto varlıkların çoğu, blokzincir tek­ nolojisi üzerindeki DLT sistemlerinde veya kripto borsalarında işlem görse bile, özellikle kullanım tokenleri gibi varlıklar için ikincil piyasaların varlığı likidite düzeyine ve gelişim aşamasına bağlı olarak her zaman sağlanamayabilir72. Ben­ zersiz özelliklere sahip NFT’ler gibi varlıklar söz konusu olduğunda, bu yaklaşım daha da zor hale gelebilir. Çünkü her bir NFT, kendine özgü niteliklere sahiptir ve bu, değer tespitini karmaşıklaştırabilir. Her ne kadar bir NFT serisi için genel fiyat bilgileri mevcut olsa da her NFT’nin farklı özellikleri, onun değerini ayrı ayrı etkilemektedir73. Ancak, benzer özelliklere sahip NFT’lerin satış fiyatlarını karşılaştırarak belirli bir NFT’nin değerini tahmin etmek mümkündür74. Yine de bazı kullanım tokenleri gibi varlıklar için karşılaştırılabilir nitelikte varlık bul­ mak zor olduğundan, piyasa yaklaşımının uygulanabilirliği sınırlı olabilir. Kripto varlıklar her zaman güvenilir bir şekilde işlem görmeyebilir ya da düşük hacimli varlıklar sürekli işlem görmeyebilir. Bu tür durumlarda, son ya­ pılan işlemler veya doğrudan gözlemlenebilir fiyatlar her zaman tespit edileme­ yebilir75. Ayrıca, kripto varlıkların değeri, piyasa koşulları ve katılımcıların tu­ tumlarına göre hızlı bir şekilde değişebilir. Dolayısıyla, dava veya takip konusu olan kripto varlıkların değerlemesinde geleneksel piyasa yaklaşımlarının yetersiz kalması mümkündür. Her ne kadar mevcut değerleme standartlarında geleneksel yöntemler açıkça belirtilmiş olsa da aşırı volatilite ve belirsizlik altında olan yeni varlıklar için özel kurallar bulunmamaktadır. Kripto varlıkların kendine özgü özelliklerinden kaynaklanan bu sınırlamalar dikkate alındığında, kripto varlıklara özgü yeni değerleme yöntemleri ortaya çık­ mıştır. Örneğin, bitcoin ve ether gibi kripto paraların fiyatları, CoinMarketCap76 gibi web sitelerinden anlık olarak takip edilebilir ve ABD mahkemeleri bu siteyi 71 S.K. Gupta ve C.A.Vaibhav Pareek, “Distressed Companies: A Study of Considerations, Appro­ aches and Methods of Valuation,” International Corporate Rescue 18, S.3 (2021): 214-218, 214; Michael Crystal ve Rizwaan Jameel Mokal, “The Valuation of Distressed Companies: A Concep­ tual Framework,” International Corporate Rescue 3, (2006): 123-131. 72 Apolline Blandin ve diğerleri, “The Global Cryptoasset Regulatory Landscape Study,” (Cambrid­ ge: Cambridge Centre for Alternative Finance, 2019), 25, https://www.jbs.cam.ac.uk/wp-content/ uploads/2020/08/2019-04-ccaf-global-cryptoasset-regulatory-landscape-study.pdf. 73 Chan, Tang ve Taylor, “Crypto Disputes: The Valuation Challenge,” 37. 74 Chan, Tang ve Taylor, “Crypto Disputes: The Valuation Challenge,” 38. 75 Tiam Bakhtiar, Xiaojun Luo ve Ismail Adelopo, “The impact of fundamental factors and sentiments on the valuation of cryptocurrencies,” Blockchain: Research and Applications 4, (2023): 2. 76 “Today’s Cryptocurrency Prices by Market Cap” (CoinMarketCap, 2024) Erişim Tarihi: Eylül 25, 2024 https://coinmarketcap.com. İcra-İflâs Hukuku Kapsamında Kripto Varlıkların Kıymet Takdiri 1109 Aralık 2024, Cilt: 14 - Sayı: 2 Akdeniz Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi güvenilir bir kripto para değerleme aracı olarak kabul etmiştir77. Ancak bazı du­ rumlarda, özellikle coğrafi farklılıklar, düşük hacimli varlıklar, piyasa manipü­ lasyonuna açık durumlar ve geniş teklif-talep aralıkları gibi faktörler değerleme sürecini zorlaştırabilir78. Örneğin, Güney Kore’deki sermaye kontrolleri ve kara para aklama yasaları nedeniyle kripto para fiyatları diğer bölgelere göre daha yüksek olabilir79. Bu tür fiyat farklılıklarının tazminat hesaplamalarında dikkate alınıp alınmayacağı ise davanın veya takibin özelliğine bağlı olarak değişebilir. C. KRİPTO VARLIKLARA ÖZGÜ KIYMET TAKDİRİ YAKLAŞIMLARI Yukarıda da bahsedildiği üzere, kripto varlıkların geleneksel kıymet takdiri yaklaşımlarına uygun olmadığı göz önünde bulundurulduğunda, bu varlık sınıfı için özel olarak geliştirilmiş yeni değerleme yöntemlerine ihtiyaç duyulması ka­ çınılmazdır. Bu kapsamda, son yıllarda kripto varlıklarını kıymet takdirine yöne­ lik yeni yöntemler ortaya çıkmıştır. Bu yöntemler, bazı yönleriyle geleneksel kıy­ met takdiri yaklaşımlarından tamamen uzaklaşmış olmasa da80, kripto varlıkların kendine özgü özelliklerine uyarlanmış ve bu özellikleri göz önünde bulunduracak şekilde yeniden düzenlenmiştir. Örneğin, kripto varlıklarla ilgili işlemlerde za­ man ve mekân sınırının olmaması, genellikle merkezi olmayan çok sayıda kripto borsasının varlığı ve farklı kaynaklarda oluşan ciddi fiyat farklılıkları bu yeni yöntemlerde dikkate alınmaktadır. Kripto varlıkların kıymet takdiri yapılırken dikkate alınabilecek yöntemler­ den ilki, maliyet yaklaşımının bir uzantısı olan üretim maliyeti yöntemidir. Bu yöntem, bir kripto varlığın üretim ya da madencilik maliyetine dayanarak değer­ 77 Diamond Fortress Technologies, Inc. v. EverID, Inc. davasında, Delaware Yüksek Mahkemesi, bir sözleşme ihlali bağlamında kripto paraların değerlemesiyle ilgili yenilikçi bir konuyu ele almıştır. EverID, Diamond Fortress Technologies’ye sunduğu hizmetler karşılığında kripto para tokenleri ile ödeme yapmayı reddetmiştir. Mahkeme, zararların belirlenmesi konusunda kripto paraların nasıl sınıflandırılacağı ve değerlendirileceği konusunda karşılaşılan zorlukları değerlendirirken, CoinMarketCap’i kripto para tokenlerinin değerlemesi için en güvenilir araç olarak tanımıştır. Dia­ mond Fortress Techs. v. Everid, Inc., 274 A.3d 287 (Del. Super. Ct. 2022). 78 Kostoula, “Valuation of cryptoassets in EU insolvency: Challenges and prospects,” 23. 79 Nicholas Pongratz, “Sam Bankman Fried Explains His Arbitrage Techniques,” Yahoo! Finance, Erişim Tarihi: Eylül 25, 2024, https://finance.yahoo.com/news/sam-bankma n-fried-explains- arbitrage-132901181.html. 80 Singh ve St. John, kripto varlıkların kıymet takdiri ile fikri mülkiyet in kıymet takdiri arasında önemli paralellikler olduğunu belirtmişlerdir. Onlara göre, fikri mülkiyetin ekonomik faydalar sağlamasına rağmen fiziksel bir varlık içermemesi gibi, kripto varlıklar da benzer ekonomik özellikler göster­ mektedir. Ayrıca, çalışmada incelenen kripto varlık değerleme yaklaşımlarının, geleneksel mali­ yet, gelir/nakit akışı ve piyasa yaklaşımları ile benzerlik taşıdığı vurgulanmıştır. Bu paralellikler, kripto varlık değerlemesinde mevcut değerleme teorilerine dayalı bir çerçeve sunarak, uzmanla­ rın bu alandaki değerlendirmelerinde yönlendirici olabilir. Tara Singh ve Tyler St John, “Decrypting Crypto: An Introduction to Cryptoassets and a Study of Select Valuation Approaches” (Chartered Business Valuators Institute, 2019) https://cbvinstitute.com/wp-content/uploads/2019/12/Decry­ ptingCrypto-Final-DIGITAL-VERSION.pdf. Dr. Öğr. Üyesi Serkan KAYA 1110 Aralık 2024, Cilt: 14 - Sayı: 2 Akdeniz Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi leme yapmaktadır81. Bu yaklaşıma göre, rekabetçi bir piyasada faaliyet gösteren madenciler, yalnızca madencilik maliyeti üretilen kripto varlığın piyasa fiyatına eşit ya da daha düşük olduğu sürece faaliyetlerini sürdürürler82. Bu nedenle, bu yöntem, madenciliği yapılabilen kripto varlıkların maliyet hesaplamasında daha uygundur ve genellikle Proof-of-Work (PoW83) protokolü kapsamında kullanıl­ maktadır84. Çünkü bu yaklaşım, elektrik tüketimi gibi hesaplama maliyetlerini dikkate almaktadır85. Proof-of-Stake (PoS86) protokolünde ise elektrik tabanlı madenciliğin kullanılmaması nedeniyle bu yöntemin uygulanabilirliği sınırlıdır87. Bunun yanı sıra, bu yaklaşım yalnızca maliyet temelli bir değerleme yaptığı için, kripto varlıkların gelecekteki ekonomik getirilerini ya da olası risklerini hesaba katmamaktadır88. Ayrıca, madencilerin elde ettiği işlem ücretleri ve diğer teşvik­ ler de bu modelde göz ardı edilebilmektedir89. Dolayısıyla, bu yöntem, kripto 81 Adam S. Hayes, “A Cost of Production Model for Bitcoin” (The New School for Social Research, 2015), 1-2 https://www.economicpolicyresearch.org/econ/2015/NSSR_WP_052015.pdf. 82 Bitcoin elde etmenin üç yolu vardır: doğrudan satın almak, bir mal veya hizmet karşılığında kabul etmek ya da ‘madencilik’ yoluyla üretmek. Madencilik, elektrik tüketimi gerektiren hesaplama iş­ lemlerini kullanır. Bu süreçte kilovat saat (kWh) başına elektrik maliyeti, madenciliğin birim başına watt cinsinden verimliliği, bitcoin’in piyasa fiyatı ve madenciliğin zorluk derecesi, üretim kararlarını etkileyen önemli unsurlardır. Adam S. Hayes, “A Cost of Production Model for Bitcoin” (The New School for Social Research, 2015) https://www.economicpolicyresearch.org/econ/2015/NSSR_ WP_052015.pdf. 83 Proof of Work (PoW), merkezi olmayan bir konsensüs mekanizması olup, ağ katılımcılarının bir şifreleme bulmacasını çözmek için enerji sarf etmesini gerektirir. Bu mekanizma, yapılan iş kar­ şılığında ödül kazanılmasına atıfta bulunarak, “madencilik” olarak da adlandırılmaktadır. PoW büyük ölçekte uygulandığında, enerji tüketimi büyük miktarda artar ve daha fazla madenci ağa katıldıkça bu enerji ihtiyacı da orantılı olarak yükselir. Scott Nevil, “What Is Proof of Work (PoW) in Blockchain?,” Investopedia, Erişim Tarihi: Eylül 25, 2024, https://www.investopedia.com/terms/p/ proof-work.asp. 84 Kostoula, “Valuation of cryptoassets in EU insolvency: Challenges and prospects,” 24. 85 Adam S. Hayes, “A Cost of Production Model for Bitcoin” (The New School for Social Research, 2015), 3-4 https://www.economicpolicyresearch.org/econ/2015/NSSR_WP_052015.pdf. 86 Proof of Stake (PoS) mekanizmasında, doğrulayıcılar (validator’lar), sahip oldukları ve ağa yatır­ dıkları (stake ettikleri) coin miktarına göre seçilir. PoS, işlemleri doğrulamak ve yeni bloklar oluş­ turmak için kullanılan ilk konsensüs mekanizması olan Proof of Work (PoW) sistemine alternatif olarak geliştirilmiştir. PoW mekanizmaları, madencilerin kriptografik bulmacaları çözmelerini ge­ rektirirken, PoS sistemleri doğrulayıcıların, işlem ücretleri kazanma ayrıcalığına sahip olabilmeleri için tokenlerini yatırmalarını şart koşar. “What Does Proof-of-Stake (PoS) Mean in Crypto?,” In­ vestopedia, Erişim Tarihi: Eylül 25, 2024, https://www.investopedia.com/terms/p/proof-work.asp. 87 Singh ve John, “Decrypting Crypto: An Introduction to Cryptoassets and a Study of Select Valua­ tion Approaches” 28. 88 Bu yöntemin bir sınırlaması da madencilerin sadece kâr elde etme amacıyla motive olduklarını varsaymasıdır. Ancak, bu yaklaşım madencilik faaliyetlerinin daha karmaşık sebeplerini göz ardı edebilir. Bazı madenciler, kazanç elde etmekten ziyade, düzenlemelere tabi olmayan ve şeffaf bir finansal sisteme duydukları inançla madenciliğe yönelebilirler. Böyle durumlarda, bu kişiler ağı geliştirme ve sürdürebilme amacıyla maddi kayıplara katlanabilirler. Dolayısıyla, madenciliği yalnızca finansal teşviklerle açıklamak yetersiz olabilir ve bu faaliyetlerin ardındaki motivasyonlar daha geniş bir bağlamda ele alınmalıdır. Singh ve John, “Decrypting Crypto: An Introduction to Cryptoassets and a Study of Select Valuation Approaches” 29. 89 Kostoula, “Valuation of cryptoassets in EU insolvency: Challenges and prospects,” 24. İcra-İflâs Hukuku Kapsamında Kripto Varlıkların Kıymet Takdiri 1111 Aralık 2024, Cilt: 14 - Sayı: 2 Akdeniz Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi varlıkların gerçek ekonomik değerini tam olarak yansıtamamakta ve bu nedenle sınırlı bir değerleme aracı olarak değerlendirilmelidir90. Kripto varlıkların kıymet takdiri yapılırken göz önünde bulundurulabilecek bir diğer yöntem, Chris Burniske’nin geliştirdiği “Değişim Denkliği” (Equation of Exc­ hange) yaklaşımıdır91. Bu yöntem özellikle fayda tokenlerinin (utility token) kıymet takdirinde kullanılan ve literatürde sıkça karşılaşılan bir yöntemdir92. Bu model, kla­ sik gelir temelli indirgenmiş nakit akışı (Discounted Cash Flow - DCF) yöntemine benzemekle birlikte, temel bir fark taşımaktadır93. Geleneksel DCF analizinde bir var­ lığın değeri, gelecekte beklenen nakit akışlarının bugünkü değere indirgenmesiyle he­ saplanır94. Ancak, fayda tokenleri nakit akışı üretmediği için, Burniske bu tokenlerin değerinin, destekledikleri ağın büyüklüğü ve token sahiplerinin katılımıyla ilişkilen­ dirildiğini ileri sürmektedir95. “Mevcut fayda değeri” (Current Utility Value) olarak adlandırılan bu yaklaşımda, tokenlerin değeri bir kamu şirketinin piyasa değeri gibi ele alınmakta ve ağın değerinin tahmini için parasal ekonomiden türetilen “Değişim Denkliği” kullanılmaktadır96. Bu denklem, bir ekonominin para arzı ile ürettiği mal ve hizmetlerin toplam değeri arasında bir ilişki kurar, bu da token ekonomilerinin büyüklüğünü değerlendirmede bir temel oluşturmaktadır97. Network Value to Transactions (NVT) (ağ değerlendirmesi) oranı, kripto varlıkların kıymet takdirinde sıkça kullanılan ve piyasa temelli bir yaklaşım su­ nan başka bir yöntemdir98. Willy Woo tarafından geliştirilen bu yöntem, gele­ neksel finans dünyasındaki Fiyat/Kazanç oranıyla benzerlik göstermekte, ancak kazanç yerine günlük işlem hacmine odaklanmaktadır99. NVT oranı, dolaşımdaki 90 Kostoula, “Valuation of cryptoassets in EU insolvency: Challenges and prospects,” 24. 91 Chris Burniske, “Cryptoasset Valuations” Medium, Erişim Tarihi: Eylül 25, 2024, https://medium. com/@cburniske/cryptoasset-valuations-ac83479ffca7. 92 Sherwin Dowlat ve Michael Hodapp, “Cryptoasset Market Coverage Initiation: Valuation” Satis Group, 2018, Erişim Tarihi: Eylül 25, 2024, https://research.bloomberg.com/pub/res/ d37g1Q1hEhBkiRCu_ruMdMsbc0A. 93 Singh ve John, “Decrypting Crypto: An Introduction to Cryptoassets and a Study of Select Valua­ tion Approaches” 29. 94 Singh ve John, “Decrypting Crypto: An Introduction to Cryptoassets and a Study of Select Valua­ tion Approaches” 29. 95 Henri Arslanian ve Fabrice Fischer, The Future of Finance: The Impact of FinTech, AI, and Crypto on Financial Services (Springer International Publishing, 2019), 153. 96 Arslanian ve Fischer, The Future of Finance: The Impact of FinTech, AI, and Crypto on Financial Services 139-156. 97 Sherwin Dowlat ve Michael Hodapp, “Cryptoasset Market Coverage Initiation: Valuation” Satis Group, 2018, Erişim Tarihi: Eylül 25, 2024, https://research.bloomberg.com/pub/res/ d37g1Q1hEhBkiRCu_ruMdMsbc0A. 98 Chen Liu, Crypto-asset Valuation: A Review and Analysis of Current Methods,” Stéphane Gout­ te, Khaled Guesmi ve Samir Saadi (eds.), Cryptofinance A New Currency for a New Economy, (World Scientific Publishing 2021), 171-190. 99 “Network Değeri” veya “Ağ Değerlemesi” terimi, son işlem gören fiyatın dolaşımdaki toplam token sayısıyla çarpılmasıyla tanımlanır. Geleneksel olarak bu kavram için “Piyasa Değeri” (Market Ca­ Dr. Öğr. Üyesi Serkan KAYA 1112 Aralık 2024, Cilt: 14 - Sayı: 2 Akdeniz Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi coin veya tokenlerin toplam piyasa değerini (ağ değeri) günlük işlem hacmiyle karşılaştırmakta ve varlıkların zincir üzerindeki likiditesini itibari para birimi cin­ sinden ölçmektedir100. Bu yaklaşım, bir varlığın değerinin, o varlığın ağ içinde ne kadar kullanıldığına bağlı olduğu varsayımına dayanmaktadır101. Bununla birlikte, NVT oranının uygulanabilirliğinde bazı sınırlamalar söz konusudur102. Özellikle gizlilik odaklı kripto varlıkların işlem hacimlerinin doğru şekilde ölçülememesi, karşılaştırma yapmayı zorlaştırabilir103. Ayrıca, sektörün görece yeni olması nedeniyle güvenilir ve kapsamlı tarihsel verilere erişimde zorluklar yaşanabilir104. NVT yalnızca zincir üzerindeki işlemleri dikkate aldı­ ğından, zincir dışı işlemleri kapsamaması da analizlerde eksiklik yaratabilir105. Farklı kripto varlıkların işlem hacimlerinin kaydedilme yöntemleri ve teknolojik altyapıları arasında farklılıklar bulunması, varlıklar arasındaki karşılaştırılabilir­ liği daha da sınırlayabilir106. Bu nedenle, NVT oranı, kripto varlıkların piyasa dinamiklerini anlamada faydalı bir araç olsa da, tek başına yeterli bir değerleme yöntemi olarak kabul edilmemelidir. Kripto varlıkların kıymet takdirine yönelik mevcut yöntemler, bu varlık sı­ nıfının dinamik ve kendine özgü yapısını tam anlamıyla karşılamakta yetersiz kalabilmektedir. Bu doğrultuda, farklı yöntemlerin hibrit bir şekilde bir araya ge­ tirilmesi gerektiği kanaatindeyim. Örneğin, maliyet tabanlı yaklaşım kripto var­ lıkların temel ekonomik sınırlarını belirlerken, NVT oranı veya Değişim Denkli­ ği gibi piyasa temelli yöntemler, varlıkların kullanım değerini ve piyasa dinamik­ lerini anlamaya katkı sağlayabilir. Ayrıca, kripto varlıkların değerleme sürecinde risk ve belirsizlik unsurlarının daha sistematik bir şekilde ele alınması gereklidir. Bu varlıkların düzenleyici belirsizlikler, teknolojik riskler ve piyasa değişkenliği gibi faktörlere açık olması, mevcut yöntemlerin kapsamını genişletmeyi zorunlu pitalization) terimi kullanılmış olsa da, bu kullanımın hisse senedi piyasalarıyla karışıklık yarata­ bileceği düşünülmektedir. Bu nedenle, kripto para dünyasında “Ağ Değerlemesi” teriminin tercih edilmesi önerilmektedir. Chris Burniske, “Introducing NVT Ratio (Bitcoin’s PE Ratio), use it to detect bubbles” Woobull, Erişim Tarihi: Eylül 25, 2024, https://woobull.com/introducing-nvt-ratio- bitcoins-pe-ratio-use-it-to-detect-bubbles/#fn1. 100 Ashley Lannquist, “Today’s Crypto Asset Valuation Frameworks,” Medium, Erişim Tarihi: Eylül 25, 2024, https://medium.com/blockchain-at-berkeley/todays-crypto-asset-valuation-frameworks- 573a38eda27e. 101 Lanre Ige, “Cryptoasset valuation techniques,” Erişim Tarihi: Eylül 25, 2024, https://s3.us-east-2. amazonaws.com/lanreige/Cryptoasset+Valuation+Techniques.pdf. 102 Singh ve John, “Decrypting Crypto: An Introduction to Cryptoassets and a Study of Select Valua­ tion Approaches” 36. 103 Singh ve John, “Decrypting Crypto: An Introduction to Cryptoassets and a Study of Select Valua­ tion Approaches” 36. 104 Singh ve John, “Decrypting Crypto: An Introduction to Cryptoassets and a Study of Select Valua­ tion Approaches” 36. 105 “Assessment of Risks to Financial Stability from Crypto-Assets,” (Financial Stability Board 2022), 19, Erişim Tarihi: Eylül 25, 2024, https://www.fsb.org/uploads/P160222.pdf. 106 Kostoula, “Valuation of cryptoassets in EU insolvency: Challenges and prospects,” 25. İcra-İflâs Hukuku Kapsamında Kripto Varlıkların Kıymet Takdiri 1113 Aralık 2024, Cilt: 14 - Sayı: 2 Akdeniz Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi kılmaktadır. Özellikle merkeziyetsiz ağlar bağlamında, kripto varlıkların değe­ rini belirleyen önemli unsurlardan biri de destekleyici toplulukların büyüklüğü ve katkısıdır. Bu nedenle, topluluk etkileşimlerini ve ekosistemin genel sağlığını ölçen yeni metriklerin geliştirilmesi önem arz etmektedir. Bu çerçevede, kripto varlıkların kıymet takdiri için geleneksel yöntemlerle uyumlu ancak onların öte­ sine geçen çok boyutlu bir yaklaşımın benimsenmesi gerektiği açıktır. D. KRİPTO VARLIKLARIN KIYMET TAKDİRİ VE PARAYA ÇEVRİLMESİ İŞLEMİNİN YAPILMA ZAMANI Kripto varlıkların kıymet takdiri sürecinde izlenecek yöntemlerin, yetkili makamların ve tarafların haklarının açıkça belirlenmesi gerekmektedir. Özellik­ le icra hukukunda kıymet takdirinin kim tarafından, hangi prosedürle ve hangi aşamada yapılacağının netleştirilmesi, uygulamada yaşanabilecek belirsizlikle­ ri önleyecektir. İİK’nın ilgili hükümleri uyarınca, kıymet takdiri genellikle icra müdürünün gözetiminde gerçekleştirilmekte, ancak uzman bilirkişilerden destek alınması sıklıkla zorunlu hale gelmektedir. Kripto varlıkların kıymet takdirine ilişkin süreç, varlıkların niteliğine göre farklı yaklaşımları gerektirmektedir. Ödeme kripto varlıkları, borsada işlem gören, fiyatları piyasa dinamiklerine göre anlık olarak belirlenen ve likiditesi yüksek varlıklar olduklarından, bu tür var­ lıkların kıymet takdirini icra müdürünün kendisinin yapması mümkündür. İcra müdürü, borsada işlem gören kripto varlıkların piyasa fiyatını doğrudan esas ala­ rak kıymet takdirini gerçekleştirebilir. Bu yaklaşım, sürecin hızlandırılmasını ve taraflar arasındaki uyuşmazlıkların minimize edilmesini sağlayabilir. Buna karşılık, ödeme kripto varlıkları dışında kalan, örneğin NFT gibi ben­ zersiz veya özel bir değere sahip olan kripto varlıkların kıymet takdiri için uz­ manlardan destek alınması zorunlu hale gelebilir. Bu tür varlıkların piyasa fiyatı doğrudan belirlenemediği veya sınırlı işlem gördüğü için, değerleme sürecinde blokzincir teknolojisi, finansal analiz ve sanat piyasası dinamikleri gibi alanlarda uzmanlaşmış bilirkişilerden faydalanılması gerekmektedir. Bu ayrım, icra hukukunda kıymet takdiri sürecinin etkinliğini artırırken, varlıkların niteliğine uygun yöntemlerin kullanılmasını da güvence altına almak­ tadır. İcra müdürünün kıymet takdirini doğrudan yapabildiği ödeme kripto var­ lıkları ile daha karmaşık yapıya sahip diğer kripto varlıklar arasında yapılan bu farklılaştırma, süreçte hem tarafların haklarını korumayı hem de icra müdürlüğü kaynaklarının daha verimli kullanılmasını sağlamaktadır. Kripto varlıkların değerindeki hızlı dalgalanmalar, takip süreçlerinde kripto var­ lıkların paraya çevrilme zamanını da önemli hale getirmektedir. Özellikle uzun ve karmaşık iflâs davalarında, alacakların belirlenmesi ve varlıkların paraya çevrilmesi süreçlerinde kıymet takdirinin zamanının doğru seçimi stratejik bir önem taşımak­ tadır. Bu nedenle, kripto varlıkların konu olduğu takiplerde, kıymet takdirinin hangi Dr. Öğr. Üyesi Serkan KAYA 1114 Aralık 2024, Cilt: 14 - Sayı: 2 Akdeniz Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi amaçlarla nasıl belirlendiğini incelemek faydalı olacaktır. İİK’da, kripto varlıkların hangi yöntemle ve hangi tarihe göre değerlemesi gerektiği konusunda açık bir dü­ zenleme sunmamaktadır. Her ne kadar bazı mahkemeler bu konuda rehberlik etse de kararların büyük ölçüde davanın özgül koşullarına bağlı olduğu anlaşılmaktadır. Genel olarak, iflâsın açıklanmasından sonraki süreçlerde, iflâs masasına yö­ nelik hak talebinde bulunan alacaklılar, alacaklarını veya haklarını İİK 219/2. maddesi uyarınca iflâs masasından talep edebilirler. Bu kapsamda alacaklı, ilgili iflâs dairesine başvurarak alacağının kaydedilmesi için bir dilekçe sunmalı ve iflâs idaresi tarafından düzenlenecek sıra cetvelinin oluşturulmasını beklemelidir. Satılan masa mallarından elde edilen bedelin tamamen tahsil edilmesi ve sıra cetvelinin kesinleşmesinin ardından, iflâs dairesi tüm alacaklılara düşen payları gösteren bir pay cetveli düzenler107. Bu cetvelde, her alacaklıya ödenecek tutar ayrıntılı şekilde belirtilir. Pay cetvelinin hazırlanmasında, imtiyazlı alacaklılar genellikle alacaklarının tamamını alırken, imtiyazsız alacaklılara ise alacakları oranında ve eşit şekilde ödeme yapılır108. Kripto varlıkların iflâs masasının malvarlığına dahil edilmesi veya alacaklı­ ların taleplerini kripto varlıklar üzerinden ileri sürmeleri durumunda yeni hukuki belirsizlikler ortaya çıkmaktadır. Nitekim 2022 ve 2023 yıllarında Celsius, FTX ve diğer kripto platformlarının iflâs süreçlerinde, birçok müşteri alacak taleplerini kripto varlıklara dayalı olarak iflâs dosyalarına sunmuş; ancak bu taleplerin bü­ yük bir kısmı “genel imtiyazsız alacaklı” statüsüne indirgenmiştir109. Bu durum, söz konusu alacakların öncelikli veya teminatlı alacaklara göre daha düşük bir öncelik sırasına sahip olmasına yol açmıştır. Hashfast Technologies LLC v. Lowe davası110, iflâs hukuku bağlamında kripto para birimlerinin yasal statüsü ve değerleme yöntemlerine ilişkin önemli soruları gündeme getirmiştir. Dava, Bitcoin madenciliği donanımı üreten Hashfast Tech­ nologies LLC’nin, müşterilerine cihazları zamanında teslim edememesi üzerine, ödemelerin iadesi talepleriyle karşı karşıya kalması sonucunda iflâs etmesiyle başlamıştır. Şirket, müşterilerinden Bitcoin ile ödeme almış ve teslimat başarısız­ lıkları nedeniyle geri ödeme yapmak zorunda kalmıştır. Dava kapsamında tartışı­ lan temel meselelerden biri, kripto para birimlerinin değerindeki dalgalanmaların geri ödeme süreçlerine nasıl yansıtılacağı olmuştur. İflâsın gerçekleştiği tarihte Bitcoin’in piyasa değerinin ödeme yapıldığı zamana göre önemli ölçüde artmış olması, iflâs hukuku açısından geri ödemenin hangi değer üzerinden hesaplana­ 107 Kuru, İcra ve İflâs Hukuku El Kitabı, 1360. 108 Kuru, İcra ve İflâs Hukuku El Kitabı, 1361. 109 Joseph Cioffi, Massimo Giugliano ve Adam Levy, “Valuing crypto in the bankruptcy multiverse,” Reuters, Erişim Tarihi: Eylül 25, 2024, https://www.reuters.com/legal/litigation/valuing-crypto- bankruptcy-multiverse-2024-07-30/. 110 Hashfast Technologies LLC v. Lowe (In re Hashfast Technologies, LLC), Bankr. N.D. Cal., 14- 30725. İcra-İflâs Hukuku Kapsamında Kripto Varlıkların Kıymet Takdiri 1115 Aralık 2024, Cilt: 14 - Sayı: 2 Akdeniz Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi cağı sorununu ortaya çıkarmıştır. Mahkeme, geri ödemelerin iflâsın gerçekleştiği tarihteki Bitcoin değeri üzerinden yapılmasına karar vermiştir. İflâs işlemlerinde kripto varlık alacaklarının değerleme zamanı iki ana yöntem çerçevesinde ele alınmaktadır: Başvuru Tarihi Yaklaşımı (Petition-Date Approach) ve Dağıtım Tarihi Yaklaşımı (Distribution-Date Approach). Başvuru Tarihi Yakla­ şımı kapsamında, iflâs alacakları, iflâs başvurusunun yapıldığı gün itibarıyla belir­ lenen piyasa koşulları çerçevesinde sabitlenmektedir111. Bu yöntem, iflâs alacak­ larının başvuru tarihindeki değer üzerinden hesaplanmasını sağlayarak alacaklılar arasında eşit bir muamele yapılmasını amaçlar112. Ancak, özellikle kripto varlıkların yüksek fiyat oynaklığı göz önüne alındığında, başvuru tarihinden sonraki değer de­ ğişimlerini yansıtma konusunda bu yaklaşım sınırlı kalabilmektedir113. Zira kripto varlıklar, değer dalgalanmalarına karşı son derece hassas olup, piyasa koşullarında­ ki ani değişimler alacaklıların alacağının değerinde farklılıklar yaratabilmektedir. Dağıtım Tarihi Yaklaşımı ise, iflâs alacaklarının dağıtım tarihindeki piyasa değerine göre hesaplanmasını öngörmektedir. Bu yöntem, kripto varlıkların dina­ mik yapısını göz önünde bulundurarak varlıkların dağıtım anındaki reel değerini daha doğru şekilde yansıtmaya yönelik bir strateji olarak değerlendirilmektedir114. Ancak, alacakların değerlemesinin dağıtım gününe bırakılması borçlunun mali durumu açısından öngörülemez bir ortam yaratabilir ve alacaklılar arasında eşit­ lik ilkesini zedeleyebilir115. Özellikle değerlerin yüksek volatiliteye sahip olduğu kripto varlıklar bağlamında, dağıtım anındaki değerleme, bazı alacaklılar için beklenenden farklı sonuçlar doğurabilir. Bu nedenle, her iki yaklaşım da kripto varlık alacaklarının iflâs sürecinde adil ve dengeli bir değerlendirilmesini sağla­ mak için avantaj ve dezavantajlara sahiptir. Torque davasında116 mahkeme, likidatörlerin kripto varlıkları ABD doları ve Tether’e (USDT117) çevirme planını onaylamıştır. Bu plan, tüm kripto varlıkların 111 Josephine Shawver, “Commodity or Currency: Cryptocurrency Valuation in Bankruptcy and the Trustee’s Recovery Powers,” Boston College Law Review 62, S. 6 (2021): 2013-2055, 2052. 112 Shawver, “Commodity or Currency: Cryptocurrency Valuation in Bankruptcy and the Trustee’s Recovery Powers,” 2046. 113 Shawver, “Commodity or Currency: Cryptocurrency Valuation in Bankruptcy and the Trustee’s Recovery Powers,” 2054. 114 Kostoula, “Valuation of cryptoassets in EU insolvency: Challenges and prospects,” 28. 115 Kostoula, “Valuation of cryptoassets in EU insolvency: Challenges and prospects,” 29. 116 Philip Smith and Jason Kardachi in Their Capacity As Joint Liquidators of Torque Group Holdings Limited (In Liquidation) and Torque Group Holdings Limited (In Liquidation) CLAIM NO. BVIHC (COM) 0031 OF 2021, Erişim Tarihi: Eylül 25, 2024, https://www.eccourts.org/judgment/philip- smith-v-torque-group-holdings-limited-et-al 117 USDT, Tether adlı kripto para biriminin simgesidir ve Amerikan dolarına sabitlenmiş bir yapıya sa­ hiptir. Bu durum, USDT’nin bir stablecoin (değer istikrarlı kripto para birimi) olduğunu ifade eder; değeri Amerikan dolarındaki değişimlere bağlı olarak dalgalanmakta olup, Tether’in dolar rezerv­ leri ile desteklenmektedir. “Tether (USDT): Meaning and Uses for Tethering Crypto” (Investopedia, 2024), Erişim Tarihi: Aralık 1, 2024, https://www.investopedia.com/terms/t/tether-usdt.asp Dr. Öğr. Üyesi Serkan KAYA 1116 Aralık 2024, Cilt: 14 - Sayı: 2 Akdeniz Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi ABD dolarına çevrilmesinden çok daha düşük dönüşüm maliyetleri sunması ne­ deniyle tercih edilmiştir. Şirketin kripto varlıklarının %13’ünün hâlihazırda Tet­ her olarak tutulması, varlıkların Tether’e çevrilmesi durumunda yalnızca %87’lik bir kısım için dönüşüm ücreti doğmasını sağlamaktadır118. Mahkeme, bu yönte­ mi, kripto varlıkların değerinin korunmasını ve alacaklılara sağlanacak getirinin maksimize edilmesini amaçlayan mantıklı ve etkili bir yaklaşım olarak nitelen­ dirmiştir. Bu doğrultuda, likidatörler, kripto varlıkların ABD doları ve mümkün olduğunda Tether olarak nakde dönüştürülmesi sürecine başlamıştır. Torque da­ vası, iflâs süreçlerinde kripto varlıkların değerinin korunması için dönüşüm mali­ yetlerinin göz önünde bulundurulmasının önemini vurgulamaktadır. Türk İcra ve İflâs Hukukunda genel kural olarak, İİK m. 195 uyarınca iflâsın açılmasıyla müflisin tüm borçlarının muaccel hale geleceği, m. 198 uyarınca ko­ nusu para olmayan alacakların paraya çevrileceği ve m. 196 gereğince iflâs ma­ sasına giren alacaklara faiz işlemeye devam edeceği öngörülmektedir. Ancak, bu çerçevede çeviri zamanına ilişkin açık bir düzenleme yer almamaktadır. Öğretide ise, çeviri işleminin iflâsın açıldığı tarih esas alınarak yapılmasının uygun olduğu görüşü benimsenmiştir119. Benzer şekilde, yakın tarihli bir yargı kararında şu şe­ kilde karar verilmiştir: “İcra İflâs Kanunu’nun 195. maddesinde iflâsın açılması ile müflisin borçla­ rının muaccel olacağı ve iflâsın açıldığı güne kadar işlemiş faiz ve takip mas­ raflarının ana paraya ilave edilerek masaya kaydedileceği öngörülmüştür. Bu hükmün amacı, iflâs tarihinde masanın aktif ve pasiflerinin eşit şekilde ve aynı zamanda belirlenerek müflisin tüm alacaklılarına eşit ödeme yapıl­ masıdır. Bunu sağlamak için de yabancı para alacakların aynı paraya (Türk Parasına) çevrilmesi gerekir. Çeviri zamanı ise, yabancı para alacakları ve konusu para olmayan alacaklar için iflâs kararının verildiği tarih olmalıdır. Diğer taraftan yabancı para alacağının aynen kaydı, alacaklılar arasında eşitliği ön planda tutan İflâs Hukukunun bu prensibini de zedelemiş olacak­ tır. Zira, iflâsta imtiyazlı alacaklar İİK’nın 206. maddesinde ilk beş sırada sayılmış olup, yabancı paranın masaya aynen kaydedilmesi halinde, yabancı para alacakları lehine kanunda öngörülmeyen bir imtiyaz yaratılmış olur. Bu durumda ise, aynı sırada bulunan ülke parası alacaklısı ile yabancı para alacaklısı arasında eşitsizlik meydana gelecektir. Bu sonuç ise, her sırada­ ki alacaklıların eşit hakka sahip olduğunu belirten İİK’nın 207. maddesine 118 Philip Smith and Jason Kardachi in Their Capacity As Joint Liquidators of Torque Group Holdings Limited (In Liquidation) and Torque Group Holdings Limited (In Liquidation) CLAIM NO. BVIHC (COM) 0031 OF 2021, Erişim Tarihi: Eylül 25, 2024, https://www.eccourts.org/judgment/philip- smith-v-torque-group-holdings-limited-et-al 119 Kuru, İcra ve İflâs Hukuku El Kitabı, 1244. ABD İflâs Hukuku mahkemelerin alacak miktarını, iflâs başvurusunun yapıldığı tarih itibarıyla ABD’nin yasal para birimi üzerinden belirlemesi gerektiğini öngörmektedir. 11 U.S. Code § 502. İcra-İflâs Hukuku Kapsamında Kripto Varlıkların Kıymet Takdiri 1117 Aralık 2024, Cilt: 14 - Sayı: 2 Akdeniz Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi aykırılık teşkil eder. Dairemizin istikrarlı içtihatlarında da belirtildiği üze­ re, iflâs davalarının kamu düzenini ilgilendiren davalardan olması ve mah­ kemece kayıt kabulüne karar verilecek miktarın diğer alacaklıların alacak miktarlarını ve haklarını da etkileyecek olması sebebiyle, davacının müflis şirketten olan alacağının iflâsın açıldığı tarihteki Merkez Bankasının efektif satış kuru üzerinden Türk Lirası’na çevrilerek masaya kayıt ve kabulüne ka­ rar verilmesi gerekirken, yazılı şekilde yabancı para cinsinden hüküm tesisi doğru olmamıştır120.” Kripto varlıkların kıymet takdirinin ve paraya çevrilmesi zamanının belir­ lenmesi, alacaklıların alacaklarının tam olarak karşılanması ile borçlunun var­ lıklarının gelecekteki kullanım haklarının korunması arasındaki dengeyi gözeten dikkatli bir yaklaşım gerektirmektedir. Alacaklılara eşit ve adil davranılması, ala­ cakların mümkün olan en yüksek değerle ödenmesi ve taraflar arasındaki menfaat dengesinin sağlanması bakımından bu süreç kritik bir öneme sahiptir. Kripto var­ lıkların değişken yapısı, yukarıda bahsi geçen iflâs davalarında görüldüğü üzere, kıymet takdirinin zamanlamasını hassas bir konu haline getirmiştir. Takdir zama­ nının esnek tutulması, yalnızca değerleme amaçlarını yerine getirmekle kalma­ yıp, aynı zamanda cebri icra hukukunun temel hedeflerinden olan malvarlığının korunmasına da katkıda bulunmaktadır. Bu konudaki hukuki düzenlemeler, iflâs masasının değerini güvence altına alarak daha sürdürülebilir bir çözüm sağlama amacıyla esneklik tanıyacak şekilde uyarlanmalıdır. Bu çerçevede, kıymet takdi­ rinin alacaklı ve borçlunun haklarını koruyacak şekilde gerçekleştirilmesi, somut olayın özelliklerine göre farklı zaman dilimlerinde yapılması ve süreçte uzman bilirkişilerin desteğinin alınması yerinde olacaktır. Bu yaklaşım, tarafların çıkar­ larının dengelenmesini sağlarken adil bir kıymet tespiti sürecine katkı sunacaktır. SONUÇ Kripto varlıkların son dönemdeki büyük dalgalanmaları ve diğer kripto varlıkların piyasa değerinin çeşitli faktörlere ve piyasa koşullarına bağlı olarak belirsizlik göstermesi, bu varlıkların yüksek değişkenliğini açıkça ortaya koy­ muş; bunun sonucunda, değerlerinin doğru bir şekilde tespit edilmesi konusunda ciddi endişeler doğmuş ve çok boyutlu etkiler yaratan bir dizi değerleme soru­ nunu gözler önüne sermiştir. Bu durum, özellikle cebri icra bağlamında büyük bir önem taşımaktadır; zira haciz işlemlerinde varlıkların kıymet takdiri, alacak­ lılara ödenecek miktarın tespit edilmesine olanak sağlayan kritik bir unsurdur. İcra ve iflâs prosedürlerinin en zorlu yönlerinden biri olarak kabul edilen kıymet takdiri, belirsiz piyasa değerine sahip, karmaşık işlevleri olan ve dağıtık defter teknolojisinden kaynaklanan yenilikçi özellikler barındıran varlıklar söz konu­ su olduğunda daha da karmaşık hale gelmektedir. Bu bağlamda, kripto varlıklar 120 Yargıtay 6. Hukuk Dairesi, 2021/5287 E., 2022/3913 K. (Yargıtay Karar Arama). Dr. Öğr. Üyesi Serkan KAYA 1118 Aralık 2024, Cilt: 14 - Sayı: 2 Akdeniz Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi icra ve iflâs sürecinde kıymet takdiri açısından benzersiz zorluklar yaratmakta ve alacaklıların alacaklarına doğru şekilde kavuşmalarına engel olma potansiyeline sahiptir. Özellikle, son dönemde kripto piyasasında yaşanan çöküşler ve zincirle­ me likidite krizleri, iflâs bağlamında çeşitli sorunları ortaya çıkararak bu yöndeki zorlukların altını çizmektedir. Kripto varlıkların İcra ve iflâs hukuku kapsamındaki değerlendirmeleri, hem hukuk teorisi hem de uygulamada dikkatle ele alınması gereken karmaşık bir yapı arz etmektedir. Kripto varlıkların devredilebilirlik, misli olup olmama ve ödeme kripto varlığı olup olmaması özellikleri üzerinden yapılacak ayrımlar, bu varlıkların haciz ve iflâs süreçlerindeki statülerinin doğru bir şekilde tespit edil­ mesi açısından önemlidir. Özellikle, devredilebilme niteliğine sahip ödeme kripto varlıklarının, yabancı paralara benzer şekilde takip edilmesi ve TL karşılığında icraya konu edilmesi, icra ve iflâs hukukunun genel ilkelerine uyumlu bir çözüm olarak önerilebilir. Bunun yanı sıra, misli olmayan ve hizmet odaklı kripto var­ lıkların yalnızca ilâmlı icraya konu edilebilmesi, hukuk sistemi içerisindeki farklı kripto varlık türlerine özgü kuralların gerekliliğini ortaya koymaktadır. Kripto varlıkların iflâs süreçlerinde de doğru sınıflandırma yöntemlerinin uygulanması, iflâs masasına kaydedilecek varlıkların değerlendirilmesi ve aynen ifa veya TL karşılığında paraya çevrilme süreçlerinin belirlenmesi açısından el­ zemdir. İflâs idaresi, alacaklının ve iflâs masasının menfaatlerini dikkate alarak aynen ifa kararı alabileceği gibi, alacağın iflâs açılış tarihindeki değerine göre TL cinsinden iflâs masasına kaydını da gerçekleştirebilir. Kripto varlıkların piyasa değerlerinde yaşanan dalgalanmalar, icra ve iflâs hukuku uygulamaları açısından ek zorluklar doğurmakta olup, alacağın doğru değerlendirilmesi için ifa tarihinin doğru belirlenmesi önemli bir parametre olarak karşımıza çıkmaktadır. Bu bağlamda, kripto varlıklara ilişkin yapılacak yasal düzenlemelerin, mev­ cut icra ve iflâs hukukunun ilkeleriyle uyumlu, teknolojinin gelişim hızına uygun esneklikte ve değişime açık bir yapı sunması gerekmektedir. Kripto varlıkların dinamik doğası dikkate alınarak geliştirilecek bir sınıflandırma ve takip sistemi, hem alacaklıların haklarının korunmasına katkı sağlayacak hem de iflâs masası­ nın değerini koruma amacıyla etkin bir çözüm sunacaktır. Böyle bir düzenleme, gelecekte ortaya çıkabilecek yeni kripto varlık türlerinin de hukuki sisteme ko­ layca entegre edilmesine olanak tanıyacaktır. Bu çalışmada incelenen kripto varlıkların kıymet takdirine yönelik mevcut yöntemlerin, bu varlıkların dinamik ve kendine özgü yapısını tam olarak karşıla­ makta yetersiz kaldığı görülmektedir. Bu nedenle, kıymet takdiri sürecinde maliyet tabanlı yaklaşımlarla piyasa temelli yöntemlerin hibrit bir şekilde bir araya getiril­ mesi gerekmektedir. Özellikle, NVT oranı ve Değişim Denkliği gibi piyasa odaklı ölçütlerin yanı sıra, düzenleyici belirsizlikler, teknolojik riskler ve piyasa oynaklığı gibi faktörlerin sistematik olarak değerlendirilmesi büyük önem taşımaktadır. İcra-İflâs Hukuku Kapsamında Kripto Varlıkların Kıymet Takdiri 1119 Aralık 2024, Cilt: 14 - Sayı: 2 Akdeniz Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi Bununla birlikte, merkeziyetsiz ağların doğası gereği, destekleyici topluluk­ ların büyüklüğü ve katkıları gibi unsurların, kripto varlıkların değerini belirleme­ de kritik bir rol oynadığı unutulmamalıdır. Bu bağlamda, topluluk etkileşimlerini ve ekosistemin genel sağlığını ölçen yeni metriklerin geliştirilmesi gerekmek­ tedir. Dolayısıyla, kripto varlıkların kıymet takdiri için, geleneksel yöntemlerin ötesine geçen, çok boyutlu ve esnek bir değerleme yaklaşımı benimsenmelidir. Bu tür bir yaklaşım, yalnızca mevcut düzenlemelerle uyumu sağlamakla kalma­ yacak, aynı zamanda kripto varlıkların karmaşık yapısını daha kapsayıcı bir şe­ kilde değerlendirmeye olanak tanıyacaktır. Kripto varlıklarının kıymet takdiri zamanının belirlenmesi, alacaklıların mevcut alacaklarını karşılayabilme çıkarları ile borçlunun varlıkları üzerindeki gelecekteki haklarını dengede tutmayı gerektiren titiz bir değerlendirmeyi zo­ runlu kılmaktadır. Alacaklıların eşit ve adil muamele görmesi, mümkün olan en yüksek değerle ödeme yapılması ve tarafların çıkarlarının dengelenmesi açısın­ dan bu süreç kritik öneme sahiptir. Kripto varlıkların oynak yapısı ve değer deği­ şimlerine açık doğası, yakın dönemdeki iflâs davalarının da gösterdiği gibi, kıy­ met takdiri sürecindeki zamanlamayı önemli hale getirmektedir. Kıymet takdiri sürecinde zamanlamanın esnek tutulması, yalnızca değerleme amaçlarının değil, aynı zamanda iflâs hukukunun temel hedeflerinden biri olan malvarlığının korun­ masını da daha etkili şekilde sağlamaktadır. Konu ile yapılacak hukuki düzenle­ meler bu amaca hizmet etmeli, iflâs masasının değerini koruma ve sürdürülebilir bir çözüm sunma yönünde esneklik tanınmasını desteklemelidir. Bu doğrultudaki bir kıymet takdiri prosedürü, tarafların çıkarlarını dengelemenin yanı sıra, iflâs süreçlerinin etkinliğini ve malvarlığının korunmasını da güvence altına alacaktır. Dr. Öğr. Üyesi Serkan KAYA 1120 Aralık 2024, Cilt: 14 - Sayı: 2 Akdeniz Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi KAYNAKÇA Ablıkçı, Eylül. “Dava ve Takip Konusu Olabilmesi Bakımından Kripto Paralar.”, Erciyes Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi 16, S. 2 (2021): 273-312. Akkan, Mine. Bir İşin Yapılması veya Yapılmamasına İlişkin İlamların İcrası (İİK m.30, m. 343). İstanbul: On İki Levha, 2020. Arslanian, Henri ve Fischer, Fabrice. The Future of Finance: The Impact of FinTech, AI, and Crypto on Financial Services, Springer International Publishing, 2019. Apel, Simon ve Herrmann, Philipp. “Digitalisierung und Zwangsvollstreckung,” Tho­ mas Riehm ve Sina Dörr (Ed.), Digitalisierung und Zivilverfahren. Walter de Gruyter GmbH, 2023. “Assessment of Risks to Financial Stability from Crypto-Assets”. Financial Stability Bo­ ard 2022. Erişim Tarihi: Eylül 25, 2024, https://www.fsb.org/uploads/P160222.pdf. Ata Polat, Özlem. “Dağıtık Defter Teknolojisine Dayalı Kıymetli Evrak Düzenlemeleri ve Bu Düzenlemelerin Menkul Kıymetlerin Kıymetli Evrak Niteliğine Etkisine İlişkin Bir Değerlendirme.”, Banka ve Ticaret Hukuku Dergisi 39, S. 2 (2023): 323-365 Aymaz, Ahmet. “Kripto Paraların Haczi.”, Ankara Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi 72, S. 4 (2024): 1635-1700. Bakhtiar, Tiam, Luo, Xiaojun ve Adelopo, Ismail. “The impact of fundamental factors and sentiments on the valuation of cryptocurrencies.”, Blockchain: Research and Applications 4, (2023). Blandin Apolline ve diğerleri. The Global Cryptoasset Regulatory Landscape Study. Cambridge: Cambridge Centre for Alternative Finance, 2019. https://www.jbs.cam. ac.uk/wp-content/uploads/2020/08/2019-04-ccaf-global-cryptoasset-regulatory- landscape-study.pdf. Brown, Claude ve diğerleri. Cryptoassets and Initial Coin Offerings, in Jelena Madir, FinTech. Cheltenham, UK: Edward Elgar Publishing, 2024. 127-166. Boran Güneysu, Nilüfer. İcra Hukukunda Taşınmazların Kıymet Takdiri. Ankara: Yetkin, 2020. Boran Güneysu, Nilüfer. Dijital Çağda Takip Hukukunda Gelişmeler in Muhammet Öze­ kes (ed), Dijital Çağda Medeni Yargı. Ankara: Adalet, 2022. 353-415. Bulut, Uğur. “Kripto Varlıkların Haczi ve Paraya Çevrilmesi.”, Terazi Hukuk Dergisi 18, S. 206 (2023): 53-69. Burniske, Chris. “Cryptoasset Valuations.”, Medium, Erişim Tarihi: Eylül 25, 2024, https://medium.com/@cburniske/cryptoasset-valuations-ac83479ffca7. Burniske, Chris. “Introducing NVT Ratio (Bitcoin’s PE Ratio), use it to detect bubbles” Woobull, Erişim Tarihi: Eylül 25, 2024, https://woobull.com/introducing-nvt-ratio- bitcoins-pe-ratio-use-it-to-detect-bubbles/#fn1. Buter, Vitalik. “Soulbound,” Vitalik Buterin’s website, 2024, Erişim Tarihi: Eylül 25, 2024, https://vitalik.eth.limo/general/2022/01/26/soulbound.html. Buttignon, Fabio. “Terminal Value, Growth, and Inflation: Some Practical Solutions,” Business Valuation Review 34, S. 4 (2015): 158-172. İcra-İflâs Hukuku Kapsamında Kripto Varlıkların Kıymet Takdiri 1121 Aralık 2024, Cilt: 14 - Sayı: 2 Akdeniz Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi Çekin, Mesut Serdar. “Kripto Varlıklar Üzerinde Gerçekleştirilen İşlemlerin Borçlar Hu­ kuku ve Eşya Hukuku Açısından Değerlendirilmesi.”, İstanbul Medipol Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi 9, S. 1 (2022): 1-30. Cioffi, Joseph. Massimo Giugliano ve Adam Levy, “Valuing crypto in the bankruptcy multiverse,” Reuters, Erişim Tarihi: Eylül 25, 2024, https://www.reuters.com/legal/ litigation/valuing-crypto-bankruptcy-multiverse-2024-07-30/. Chan, Elizabeth, Tang, Nicole ve Taylor, Edward. “Crypto Disputes: The Valuation Chal­ lenge.”, Dispute Resolution International 17, S.1 (2023): 21-54. Çon, Ömer. “Kripto Varlıkların İcra ve İflâs Kanunlarında Görünümüne Dair İsviçre Ör­ neği.”, Türkiye Adalet Akademisi Dergisi 13, S. 51 (2022): 229-258. Çoşkun, Mehmet Egehan. Hukuki Açıdan Varlıklar ve İlk Kripto Para Arzı. Yüksek Lisan Tezi, 2023. Diamond Fortress Techs. v. Everid, Inc., 274 A.3d 287 (Del. Super. Ct. 2022). Doğancı, Doğa Ekrem. Blokzincirine Dayalı Akıllı Sözleşmlerin Hukuki Nitelikleri, Ku­ ruluşu, Yorumu, İfası ve Bazı Örnek Hukuki Uygulamalar. İstanbul: On İki Levha, 2021 Dowlat Sherwin ve Hodapp, Michael. “Cryptoasset Market Coverage Initiation: Valua­ tion.”, Satis Group, 2018, Erişim Tarihi: Eylül 25, 2024, https://research.bloomberg. com/pub/res/d37g1Q1hEhBkiRCu_ruMdMsbc0A. Ergün Topçu, Melike. “İİK Kapsamında İflâs Hukukunda Yabancı Para Borçları Açısın­ dan Takasta Özdeşlik Şartı.”, Marmara Üniversitesi Hukuk Fakültesi Hukuk Araştır­ maları Dergisi- Prof. Dr. Bülent TAHİROĞLU’na Armağan 23, S. 3 (2017): 665-681 “European Valuation Standards,” TEGOVA-The European Group of Valuers’ Associati­ ons, 2020, Erişim Tarihi: Eylül 25, 2024, 152, https://tegova.org/static/72fa037473e1 98cbd428e465158bcfdb/a6048c931cdc93_TEGOVA_EVS_2020_digital.pdf. Glas, Tobias. “Digital Assets,” in Tobias Glas (ed) Asset Pricing and Investment Styles in Digital Assets, Springer, Cham, 2022. Gupta S.K. ve Pareek C.A.Vaibhav. “Distressed Companies: A Study of Considerations, Approaches and Methods of Valuation.”, International Corporate Rescue 18, S.3 (2021): 214-218. Güçlütürk, Osman Gazi. “Türk Hukukunda Kripto Varlıkların Para ve Elektronik Para Niteliğinin İncelenmesi.”, Regesta Ticaret Hukuku Dergisi 4, S. 3 (2019): 383-408. Güçlütürk, Osman Gazi ve Cankat, Rifat. “Güncel Gelişmeler Işığında Türk Hukukunda Kripto Varlıkların Hukuki Niteliği,” in E. Eylem Aksoy Retornaz ve Osman Gazi Güçlütürk (eds), Gelişen Teknolojiler Hukuk I: Blokzincir ve Hukuk. İstanbul: On İki Levha, 2021. Hayes, Adam S. “A Cost of Production Model for Bitcoin.”, The New School for So­ cial Research, 2015, https://www.economicpolicyresearch.org/econ/2015/NSSR_ WP_052015.pdf. Hashfast Technologies LLC v. Lowe, Bankr. N.D. Cal., 14-30725. Ige, Lanre. “Cryptoasset valuation techniques,” Erişim Tarihi: Eylül 25, 2024, https:// s3.us-east-2.amazonaws.com/lanreige/Cryptoasset+Valuation+Techniques.pdf. Dr. Öğr. Üyesi Serkan KAYA 1122 Aralık 2024, Cilt: 14 - Sayı: 2 Akdeniz Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi Kodakoğlu, Mehmet. “Kıymet Takdirinin Yapılmasına İlişkin Bazı Meseleler ve Enflas­ yonun Kıymet Takdirine Etkisi.”, Anadolu Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi 9, S. 2 (2023): 351-383. Kostoula, Theodora. “Valuation of cryptoassets in EU insolvency: Challenges and pros­ pects.”, International Insolvency Review 32, S.1 (2023): 8-40. Kurt Konca, Nesibe ve Selçuk, Seyhan. “Kripto Varlık Alacaklarına İlşkin Davalarda Görevli Mahkeme.”, Türkiye Barolar Birliği Dergisi 166, (2023): 61-100. Kuru, Baki. İcra ve İflâs Hukuku El Kitabı. Ankara: Adalet, 2013. Kuru, Baki. “İcra ve İflâs Kanunu’nun 89. Maddesinde Yapılan Değişiklikler.”, Bankacı­ lar Dergisi 47, (2003): 59-82. Lannquist, Ashley. “Today’s Crypto Asset Valuation Frameworks.”, Medium, Erişim Tarihi: Eylül 25, 2024, https://medium.com/blockchain-at-berkeley/todays-crypto- asset-valuation-frameworks-573a38eda27e. Liu, Chen. Crypto-asset Valuation: A Review and Analysis of Current Methods,” Stéphane Goutte, Khaled Guesmi ve Samir Saadi (eds.), Cryptofinance A New Currency for a New Economy. World Scientific Publishing 2021: 171-190. Meriç, Nedim. İcra Hukukunda Karşılama Prensibi (Türk İsviçre Hukuku Kapsamında). İstanbul: On İki Levha, 2022. Mokal, Jameel. “The Valuation of Distressed Companies: A Conceptual Framework.”, International Corporate Rescue 3, (2006): 123-131. Namlı, Mert. İcra Hukukunda Taşınmaz Malların Haczi ve Paraya Çevrilmesi. İstanbul: On İki Levha, 2019. Nevil, Scott. “What Is Proof of Work (PoW) in Blockchain?,” Investopedia, Erişim Tari­ hi: Eylül 25, 2024, https://www.investopedia.com/terms/p/proof-work.asp. Özdemir, Gençer. “Kripto Paraların Eşya Niteliği.”, Süleyman Demirel Hukuk Demirel Hukuk Fakültesi Dergisi 11, S. 1 (2021): 289-306. Pekcanıtez, Hakan. Yabancı Para Alacaklarının Tahsili. Ankara: Yetkin, 1998. Pongratz, Nicholas. “Sam Bankman Fried Explains His Arbitrage Techniques.”, Ya­ hoo! Finance, Erişim Tarihi: Eylül 25, 2024, https://finance.yahoo.com/news/sam- bankman-fried-explains-arbitrage-132901181.html. Saygıoğlu, Sıla. Kripto Varlıkların Medeni Hukuk Bağlamında İncelenmesi. Yüksek Li­ sans Tezi, 2024. Sezgin, Gökmen. Kripto Paralar. Ankara: Seçkin, 2023. Shawver, Josephine. “Commodity or Currency: Cryptocurrency Valuation in Bankruptcy and the Trustee’s Recovery Powers.”, Boston College Law Review 62, S. 6 (2021): 2013-2055. Singh, Tara ve St John, Tyler. “Decrypting Crypto: An Introduction to Cryptoassets and a Study of Select Valuation Approaches,”. Chartered Business Valuators Institute, 2019 https://cbvinstitute.com/wp-content/uploads/2019/12/DecryptingCrypto-Final-DIGI­ TAL-VERSION.pdf. Soni Urav ve Preece, Rhodri. Valuation of Cryptoassets: A Guide for Investment Profes­ sionals, CFA Institute, 2023. İcra-İflâs Hukuku Kapsamında Kripto Varlıkların Kıymet Takdiri 1123 Aralık 2024, Cilt: 14 - Sayı: 2 Akdeniz Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi Stanghellini, Lorenzo ve diğerleri. Best Practices in European Restructuring: Contractu­ alised Distress Resolution in the Shadow of the Law. Milano: Wolters Kluwer, 2018. “Tether (USDT): Meaning and Uses for Tethering Crypto” (Investopedia, 2024), Erişim Tarihi: Aralık 1, 2024, https://www.investopedia.com/terms/t/tether-usdt.asp “The valuation of crypto-assets,” EY Financial Services, Erişim Tarihi: Eylül 25, 2024, 8, https://assets.ey.com/content/dam/ey-sites/ey-com/en_gl/topics/emeia-financial-ser­ vices/ey-the-valuation-of-crypto-assets.pdf. “Today’s Cryptocurrency Prices by Market Cap” (CoinMarketCap, 2024) Erişim Tarihi: Eylül 25, 2024 https://coinmarketcap.com. “Utility Token Nedir?,” BilgiPlatformu, Erişim Tarihi: Eylül 25, 2024, https://bilgip­ latformu.btcturk.com/kripto-okur-yazarlik/utility-token-nedir/#:~:text=Utility%20 token%2C%20Türkçe’de%20fayda,özel%20olarak%20sunulan%20hizmetlere%20 erişebilmektedir. Üstündağ, Saim. İcra Hukukunun Esasları. İstanbul: 8. Baskı, 2004. Yardımcı, Taner Emre. “İcra Takibi Yoluyla Bitcoin Alacağının İleri Sürülmesi ve Borç­ lunun Bitcoininin Haczedilmesi.”, Ankara Hacı Bayram Veli Üniversitesi Hukuk Fa­ kültesi Dergisi 23, S.3 (2019): 97-128. Yazıcı Tıktık, Çiğdem. “Bir İşin Yapılmasına veya Yapılmamasına İlişkin İlâmların İcra­ sı.” Dokuz Eylül Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi 16, (2014): 2735-2776. Yüksel, Sinan H. ve Güçlütürk, Osman Gazi. Kripto Varlıkların İlk Arzı (ICO) ve Türk Hukukunda İlgili Düzenlemelerin Tespiti, in E. Eylem Aksoy Retornaz ve Osman Gazi Güçlütürk (eds), Gelişen Teknolojiler Hukuk I: Blokzincir ve Hukuk. İstanbul: On İki Levha, 2021. “What Does Proof-of-Stake (PoS) Mean in Crypto?,”. Investopedia, Erişim Tarihi: Eylül 25, 2024, https://www.investopedia.com/terms/p/proof-work.asp.

• Akademik (DergiPark) · DergiPark · CC-BY-NC · K.https://doi.org/10.21492/inuhfd.188617527.03.2026
• Akademik (DergiPark) · DergiPark · CC-BY-NC · K.https://doi.org/10.54699/andhd.179185813.02.2026
• Akademik (DergiPark) · DergiPark · CC-BY-NC · K.https://doi.org/10.34246/ahbvuhfd.178035827.01.2026
• Akademik (DergiPark) · DergiPark · CC-BY-NC · K.https://doi.org/10.59933/tauhfd.185184630.12.2025