Akademik (DergiPark) · DergiPark · CC-BY-NC · K.https://doi.org/10.54699/andhd.1683388

AndHD • Cilt: 11 | Sayı: 2 | Temmuz 2025 | s. 573-596 Bu eser Creative Commons Atıf-GayriTicari 4.0 Uluslararası Lisansı ile lisanslanmıştır. | This work is licensed under Creative Commons Attribution-NonCommercial 4.0 International License. Elverişlilik Suçları (*) Suitability Crimes İlhan BULUT Doktor Öğretim Üyesi Ankara Yıldırım Beyazıt Üniversitesi Hukuk Fakültesi Ceza ve Ceza Muhakemesi Anabilim Dalı Anahtar Kelimeler Elverişlilik Suçları, Potansiyel Tehlike Suçları, Soy

AndHD • Cilt: 11 | Sayı: 2 | Temmuz 2025 | s. 573-596 Bu eser Creative Commons Atıf-GayriTicari 4.0 Uluslararası Lisansı ile lisanslanmıştır. | This work is licensed under Creative Commons Attribution-NonCommercial 4.0 International License. Elverişlilik Suçları (*) Suitability Crimes İlhan BULUT Doktor Öğretim Üyesi Ankara Yıldırım Beyazıt Üniversitesi Hukuk Fakültesi Ceza ve Ceza Muhakemesi Anabilim Dalı Anahtar Kelimeler Elverişlilik Suçları, Potansiyel Tehlike Suçları, Soyut-Somut Tehlike Suçları, Soyut Tehlike Suçları, Somut Tehlike Suçları. Öz Elverişlilik suçları, ceza hukukunda tehlike suçları kategorisinde yer alan ve belirli bir zarar veya tehlikeyi ortaya çıkarmaya elverişli fiilleri ifade eden bir suç türüdür. Suçun yasal tanımında “elverişlilik” veya benzeri ifadelerle tanımlanan bu fiiller, öğretide potansiyel tehlike suçları ya da soyut-somut tehlike suçları olarak da anılmaktadır. Bu suç türü, kendine özgü özellikleri ve hukuki sonuçlarıyla klasik tehlike suçlarından ayrışmaktadır. Bu çalışmada; elverişlilik suçlarının işlevi, ayırt edici nitelikleri, tehlike suçları içindeki yeri ve hangi suçların bu kapsamda değerlendirilmesi gerektiği tartışılmaktadır. Bu çalışmada, ayrıca, Alman ceza hukuku öğretisinde geliştirilen bu kavramın, Türk ceza hukuku öğretisi ve yargı uygulamasına muhtemel katkıları araştırılmaktadır. Bu doğrultuda, Türk ceza hukuku öğretisindeki görüşler ve elverişlilik suçu kapsamında değerlendirilen çeşitli suç tipleri incelenmiştir. Elverişlilik suçlarına ilişkin incelemeler Türk ceza hukukunda görece yenidir ve bu konuyla ilgili bağımsız bir çalışma bulunmamaktadır. Bu eksikliğin özgün ve kapsamlı bir çalışmayla giderilmesi için Alman ceza hukuku öğretisindeki görüş ve tartışmalardan yararlanılmış ve Türk ceza hukuku öğretisinde bu konuyla ilgili literatür ve görüşler incelenmiştir. Yapılan inceleme neticesinde elverişlilik suçlarının Türk ceza hukukunda yeterince tanınmadığı ancak bu konuyla ilgili akademik ilginin arttığı anlaşılmaktadır. Buna karşın, elverişlilik suçlarının Yargıtay içtihatlarında somut bir uygulamasına rastlanmamaktadır. Çalışmamızda elverişlilik suçları kavramının, suç teorisine ve yargı uygulamasına kuramsal düzeyde önemli katkılar sağlayabileceği sonucuna ulaşılmıştır. Keywords Suitability Crimes, Potential Danger Crimes, Abstract-Concrete Danger Crimes, Abstract Danger Crimes, Concrete Danger Crimes. Abstract Suitability crimes in criminal law fall under the category of danger offenses and refer to acts inherently capable of causing harm or creating a danger, even if no actual damage occurs. Defined by terms like “suitability” in legal provisions, these crimes are academically termed “potential danger crimes” or “abstract- concrete danger crimes”. They differ from classical danger offenses in their unique characteristics and legal consequences. This study examines the function, distinguishing features, and position of suitability crimes within danger offenses, alongside debates on which crimes should fall under this category. It explores the potential contributions of this concept -developed in German criminal law doctrine- to Turkish criminal law theory and judicial practice. In this context, Turkish legal scholarship’s perspectives on suitability crimes and relevant offense types are examined. Research on suitability crimes is relatively recent in Turkish criminal law, with no independent studies on the subject. To address this gap, the study draws on German doctrinal debates and examines Turkish academic literature. Findings indicate that suitability crimes remain underrecognized in Turkish law, though scholarly interest is growing. However, no concrete application of this concept is observed in the jurisprudence of the Turkish Court of Appeals. The study concludes that the concept of suitability crimes could offer significant theoretical contributions to crime theory and judicial practice. (*) Araştırma Makalesi. Hakem denetiminden geçmiştir. Gönderim Tarihi: 24.04.2025, Kabul Tarihi: 28.05.2025. 574 İlhan BULUT GİRİŞ Ceza hukukunda suç tipleri çeşitli özellikleri dikkate alınarak tasnif edilmektedir. Ceza hukuku- nun geçirdiği değişimlere bağlı olarak yeni suçlar ve suç kategorileri ortaya çıkmaktadır. Bu çalışma- nın konusu olan elverişlilik suçları, tehlike suçlarına ilişkin yapılan tasnif çerçevesinde ortaya çıkan yeni suç kategorilerinden biridir. Yeni bir suç kategorisi üretmenin kavramsal analize yardımcı olmasının yanında pratik sonuçları da bulunmaktadır. Bir suç türünün hangi kategoride değerlendirildiği, o suç tipinin gerçekleşmesi için aranan şartları ve hâkimin araştırma yükümlülüğünün içeriğini etkilemektedir. Elverişlilik suçlarının incelenmesi, diğer suç türleri ile benzerlik ve farklılıklarının tespiti, uygulamada aranacak kriterlerin anlaşılması için gereklilik arz etmektedir. Elverişlilik suçları Alman ceza hukuku öğretisinde 1970’li yıllardan beri tartışılan bir kavramdır 1. Türk ceza hukuku öğretisinde bu suç türüne ilişkin bağımsız bir çalışma bulunmamakla birlikte artan bir ilgi gözlenmektedir. Özellikle tehlike suçlarına ilişkin çalışmalarda ve çevre ceza hukukunda bu suç kategorisine belli ölçüde yer verildiği görülmektedir 2. Tehlike suçlarının ceza hukukunda artan önemi ve Türk ceza hukukunda elverişlilik suçu olarak değerlendirilebilecek suçların fazlalığı dikkate alındığında bu konuya ilişkin yeni ve farklı çalışmalara olan ihtiyaç anlaşılacaktır. Bu çalışma ile ama- cımız, bu suç türünün teorik çerçevesini ortaya koymak ve Türk ceza hukukundaki çeşitli suç tiplerini elverişlilik suçu kavramı çerçevesinde kapsamlı bir şekilde incelemektir. I. ELVERİŞLİLİK SUÇLARININ TEORİK ÇERÇEVESİ Elverişlilik suçlarının teorik çerçevesinin anlaşılabilmesi için öncelikle soyut ve somut tehlike suçlarının temel özelliklerine değinmek gerekmektedir. Ardından, bu suç türünün kaynağı olan Alman ceza hukuku öğretisindeki görüşler ışığında, elverişlilik suçlarının gelişimi ve kavramsal içeriği ince- lenecektir. A. Somut ve Soyut Tehlike Suçları Ceza hukuku öğretisinde suçlar, zarar suçları ve tehlike suçları şeklinde sınıflandırılmakta; tehlike suçları da soyut ve somut tehlike suçları şeklinde iki ayrı alt gruba ayrılarak incelenmektedir 3. 1 Bu konuda özellikle Hörst Schröder ve Wilhelm Gallas’ın çalışmaları öncü nitelik taşımaktadır. Bkz. SCHRÖDER, Horst: “Abstrakt- konkrete Gefährdungsdelikte?”, Juristenzeitung, 1967, Cilt 22, Sayı 17; GALLAS, Wilhelm: “Abstrakte und konkrete Gefährdung”, (Ed.) LÜTTGER, Hans / BLEI, Hermann / HANAU, Peter: Festschrift für Ernst Heinitz zum 70. Geburtstag, De Gruyter Verlag, Berlin, 1972. 2 Türk hukukunda elverişlilik suçlarına ilişkin incelemelerin yer aldığı başlıca eserler için bkz. ÜNAL, Osman Gazi: Türk Ceza Hukukun- da Tehlike Suçları, Seçkin Yayıncılık, Ankara, 2023 (Tehlike Suçları), s. 372 vd; DEMİRTAŞ, Soner: Tehlike Suçları, Adalet Yayınevi, Ankara, 2023, s. 266 vd; BALAN, Arzu: Ceza Hukuku Teorisinde “Meta”morfoz: “Tehlike” Suçları, Doktora Tezi, Hacettepe Üniversi- tesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Ankara, 2024, s. 369 vd; DARAGENLİ, Vesile Sonay: Tehlike Suçları, Yüksek Lisans Tezi, İstanbul Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, İstanbul, 1998, s. 53-54; AYGÖRMEZ, Gülsün Ayhan: Çevre Ceza Hukuku Genel Hükümler Cilt 1, On İki Levha Yayıncılık, İstanbul, 2021 (Çevre Ceza Hukuku), s. 57 vd; MAVİŞ, Volkan: Türk Ceza Hukukunda Çevre Karşı Suçlar, Yetkin Yayınları, Ankara, 2021, s. 166-167. 3 ROXIN, Claus / GRECO, Luis: Strafrecht Allgemeiner Teil, Band 1, 5. Baskı, C. H. Verlag, München, 2020, s. 438, 527 vd; JESC- HECK, Hans-Heinrich / WEIGEND, Thomas: Lehrbuch des Strafrechts, Allgemeiner Teil, 5. Baskı, Duncker und Humboldt Verlag, Berlin, 1996, s. 263-264; HILGENDORF, Eric / VALERIUS, Brian: Strafrecht Allgemeiner Teil, 2. Baskı, Verlag C.H. Beck, München, 2015, s. 13; BAUMANN, Jürgen / WEBER, Ulrich / MITSCH, Wolfgang / EISELE, Jörg: Strafrecht Allgemeiner Teil, 12. Baskı, Ver- lag Ernst und Werner, Bielefeld, 2016, s. 118; KINDHÄUSER, Urs: Strafrecht Allgemeiner Teil, 5. Baskı, Nomos Verlag, Baden Baden, 2011, s. 68; FRISTER, Helmut: Strafrecht Allgemeiner Teil, 7. Baskı, Verlag C.H. Beck, München, 2015, s. 102-103; GROPP, Walter / SINN, Arndt: Strafecht Allgemeiner Teil, 5. Baskı, Springer Verlag, Berlin, 2020, s. 70. Zarar ve tehlike suçu ayrımı ile soyut ve somut tehlike suçu ayrımları Türk ceza hukukunda da genel kabul görmüş tasniflerdir. Bkz. ÖZBEK, Veli Özer / DOĞAN, Koray / MERAK- LI, Serkan / BACAKSIZ, Pınar / BAŞBÜYÜK, İsa: Türk Ceza Hukuku Genel Hükümler, 14. Baskı, Seçkin Yayıncılık, Ankara, 2024, s. 237 vd; ÖZGENÇ, İzzet: Türk Ceza Hukuku Genel Hükümler, 20. Baskı, Seçkin Yayıncılık, Ankara, 2024 (Genel Hükümler), s. 223- 224; KOCA, Mahmut / ÜZÜLMEZ, İlhan: Türk Ceza Hukuku Genel Hükümler, 17. Baskı, Seçkin Yayıncılık, Ankara, 2024 (Genel Hü- kümler), s. 118; İÇEL, Kayıhan: İçel Ceza Hukuku Genel Hükümler, 7. Baskı, Beta Yayıncılık, İstanbul, 2023, s. 290; DEMİRBAŞ, Ti- mur: Ceza Hukuku Genel Hükümler, 19. Baskı, Adalet Yayınevi, Ankara, 2024, s. 277-278; ZAFER, Hamide: Ceza Hukuku Genel Hü- kümler TCK M.1-75, 8. Baskı, Beta Yayıncılık, İstanbul, 2021, s. 252; AKBULUT, Berrin: Ceza Hukuku Genel Hükümler, 9. Baskı, Adalet Yayınevi, Ankara, 2022, s. 435; ARTUK, Mehmet Emin / GÖKÇEN, Ahmet / ALŞAHİN, M. Emin / ÇAKIR, Kerim: Ceza Hu- kuku Genel Hükümler, 16. Baskı, Adalet Yayınevi, Ankara, 2022 (Genel Hükümler), s. 389; HAKERİ, Hakan: Ceza Hukuku Genel Hü- Elverişlilik Suçları 575 Cilt: 11 • Sayı: 2 • Temmuz 2025 Somut tehlike suçlarında suçun konusuna (Tatobjekt) ya da hukuki değere (Rechtsgut) 4 karşı ger- çek bir zarar tehlikesinin ortaya çıkması gerekir. Tehlikenin somut olarak ortaya çıkması tipikliğin netice unsuru olup bu tehlikenin varlığı hâkim tarafından somut olayda tespit edilmelidir. Suç tipinde belirtilen somut tehlike, suçun maddi unsurlarından olduğundan kastın kapsamına dâhildir 5. Bununla birlikte, öğretide somut tehlikeyi tipik netice yerine objektif cezalandırma şartı olarak kabul eden bir görüş de bulunmaktadır 6. Bu görüşün, somut tehlikenin kastın kapsamı dışında kabul edilmesi ve bu suçlara teşebbüsün cezalandırılmaması şeklinde iki önemli sonucu bulunmaktadır 7. Somut tehlike suç- larında tehlikenin somut bir görünüme kavuşması ve bir zarara yol açma ihtimalinin olayın koşullarına aşina bir gözlemcinin perspektifiyle tamamen tesadüflere bağlı kalması gerekmektedir 8. Soyut tehlike suçları ise tipik hareketin genel tehlikeliliğine dayanır. Bu hareketlerin tehlikeliliği bizzat kanun koyucu tarafından tespit edilmiştir. Dolayısıyla, hâkimin somut bir tehlike olup olmadı- ğını ayrıca değerlendirmesi gerekmez 9. Bazı hareket türleri genel olarak çok tehlikeli görüldüğünden yasa koyucu bunları soyut tehlike suçları şeklinde düzenlemiş ve somut bir tehlikenin ortaya çıkmasını aramamıştır 10. Bu açıdan soyut tehlike suçları itaatsizlik suçları olarak formüle edilmiş olup somut bir tehlikenin ortaya çıkma ihtimali olmasa bile kurala uyma yükümlüğü devam etmektedir 11. Soyut tehlike suçları, ceza hukukunda sürekli genişleyen bir suç kategorisi niteliğindedir. Bu du- rum aslında toplumsal bir dönüşümün yansımasıdır. Modern toplumun karmaşık yapısı ve sürekli ar- tan tehlike kaynakları genel bir güvensizlik duygusuna yol açmıştır. “Risk toplumu” şeklinde kavram- kümler, 30. Baskı, Adalet Yayınevi, Ankara, 2023, s. 159; SOYASLAN, Doğan: Ceza Hukuku Genel Hükümler, 10. Baskı, Legem Ya- yıncılık, Ankara, 2022, s. 247-248; TOROSLU, Nevzat / TOROSLU, Haluk: Ceza Hukuku Genel Kısım, 26. Baskı, Savaş Kitabevi, An- kara, 2021, s. 146; ÖZTÜRK, Bahri / ERDEM, Mustafa Ruhan: Uygulamalı Ceza Hukuku ve Güvenlik Tedbirleri Hukuku, 24. Baskı, Seçkin Yayıncılık, Ankara, 2023, s. 216; DÜLGER, Murat Volkan: Ceza Hukuku Genel Hükümler, 2. Baskı, Seçkin Yayıncılık, Ankara, 2023, s. 351-352; ERSOY, Uğur: “Ceza Hukukunun Gri Alanı: Tehlike Suçları”, Türkiye Adalet Akademisi Dergisi, 2020, Cilt 1, Sayı 41, s. 31 vd. Öğretide soyut ve somut tehlike suçları ayrımını eleştiren bir görüş de bulunmaktadır. Bu görüşe göre soyut tehlike suçları ayrımı yersizdir. Soyut zarar suçları olamayacağı gibi soyut tehlike suçları da olamaz. Her tehlike suçunun suçun doğası gereği bir tehli- ke yaratması gerekir. Somut ve soyut tehlike kavramları yerine “tehlikeye sokma” (Gefährdung) ile “tehlikelilik” (Gefährlichkeit) kav- ramları önerilmektedir. Bu eleştiri ve tartışmalar için bkz. HEINTSCHEL-HEINEGG, Bernd: “Deliktstypen und ihre spezifischen Ei- genheiten”, HEINTSCHEL-HEINEGG, Bernd / KUDLICH, Hans (Hrsg.): Beck’scher Online Kommentar StGB, 63. Baskı, C.H. Beck Verlag, München, 2024 (Yazar, BeckOK StGB), kn. 24. 4 Zarar veya tehlike etkisinin ne üzerinde meydana geldiği öğretide tartışmalıdır. Bu tartışmada suçun konusunu ya da korunan hukuki değeri kabul eden görüşler bulunmaktadır. Bu konudaki görüş ve tartışmalar için bkz. ÜNAL, Ertuğrul: “Her Suçun Konusu Var Mıdır? Tehlike Suçu-Zarar Suçu Bağlamında Hareketin Konusunun Fonksiyonuna Dair Bir Değerlendirme”, Anadolu Üniversitesi Hukuk Fa- kültesi Dergisi, 2025, Cilt 11, Sayı 1 (Suçun Konusu), s. 255 vd. Biz zarar veya tehlike etkisinin suçun konusu üzerinde meydana geldi- ğini kabul eden görüşe iştirak etmekteyiz. 5 JESCHECK / WEIGEND, s. 264; ROXIN / GRECO, s. 565; HEINRICH, Bernd: Strafrecht Allgemeiner Teil, 7. Baskı, Verlag w. Kohlhammer, Stuttgart, 2022, s. 58; KINDHÄUSER, s. 69; BAUMANN / WEBER / MITSCH / EISELE, s. 118; KREY, Volker / ES- SER, Robert: Deutsches Strafrecht Allgemeiner Teil, W. Kohlhammer, Stuttgart, 2022, s. 96; WESSELS, Johannes / BEULKE, Werner / SATZGER, Helmut: Strafrecht Allgemeiner Teil, 49. Baskı, C.F. Müller Verlag, Heidelberg, 2019, s. 13; RENGIER, Rudolph: Strafrecht Allgemeiner Teil, 11. Baskı, Verlag C.H. Beck, München, 2019, s. 52. Türk hukukunda aynı yönde bkz. ARTUK, Mehmet Emin / GÖKÇEN, Ahmet / ALŞAHİN, M. Emin / ÇAKIR, Kerim: Ceza Hukuku Özel Hükümler, 20. Baskı, Adalet Yayınevi, Ankara, 2022 (Özel Hükümler), s. 390; ÖZBEK / DOĞAN / MERAKLI / BACAKSIZ / BAŞBÜYÜK, s. 238; ZAFER, s. 253-254; AKBULUT, s. 438; İÇEL, s. 290; DÜLGER, s. 353; ÖZTÜRK / ERDEM, s. 216; TOROSLU / TOROSLU, s. 147-148. 6 Bu görüş için bkz. KOCA / ÜZÜLMEZ, Genel Hükümler, s. 120; ÖZGENÇ, Genel Hükümler, s. 226; ARTUK / GÖKÇEN / ALŞAHİN / ÇAKIR, Özel Hükümler, s. 391; DÜLGER, s. 354. 7 KOCA / ÜZÜLMEZ, Genel Hükümler, s. 120; ÖZGENÇ, Genel Hükümler, s. 226; ARTUK / GÖKÇEN / ALŞAHİN / ÇAKIR, Özel Hükümler, s. 391. 8 HILGENDORF / VALERIUS, s. 13; HEINRICH, s. 58; KINDHÄUSER, s. 69; WESSELS / BEULKE / SATZGER, s. 13; DEMİR- BAŞ, s. 278. 9 JESCHECK / WEIGEND, s. 264; KINDHÄUSER, s. 69; BAUMANN / WEBER / MITSCH / EISELE, s. 118; KREY / ESSER, s. 97; WESSELS / BEULKE / SATZGER, s. 13. Türk hukukunda aynı yönde bkz. ÖZGENÇ, Genel Hükümler, s. 225; KOCA / ÜZÜLMEZ, Genel Hükümler, s. 119; ÖZBEK / DOĞAN / MERAKLI / BACAKSIZ / BAŞBÜYÜK, s. 239; ARTUK / GÖKÇEN / ALŞAHİN / ÇAKIR, Özel Hükümler, s. 391; İÇEL, s. 291; DEMİRBAŞ, s. 278; ÖZTÜRK / ERDEM, s. 217; AKBULUT, s. 436; TOROSLU / TO- ROSLU, s. 148; HAKERİ, s. 391; DÜLGER, s. 352. 10 HEINRICH, s. 59; ROXIN / GRECO, s. 531; JAKOBS, Günther: Strafrecht Allgemeiner Teil, 2. Baskı, De Gruyter Verlag, Berlin, 1991, s. 173; WESSELS / BEULKE / SATZGER, s. 13; KARGL, Walter, “vor §§ 306-322: Systematik der Brandstiftungsdelikte”, KINDHÄUSER, Urs / NEUMANN, Ulfrid / PAEFFGEN, Hans-Ullrich / SALIGER, Frank (Hrsg.): Nomos Kommentar, Strafgesetz- buch, 6. Baskı, Nomos Verlag, Baden Baden, 2023 (Yazar, NK-StGB), kn 24; ZAFER, s. 256-257; ARTUK / GÖKÇEN / ALŞAHİN / ÇAKIR, Genel Hükümler, s. 391; HAKERİ, s. 391. 11 JAKOBS, s. 174. 576 İlhan BULUT sallaştırılan bu durum ceza hukukunun karakterinin değişmesine neden olmuştur. Ceza hukukunun bastırıcı (repressive) işlevi, risk toplumunun güvenlik ihtiyacını karşılamak ve tehlike kaynaklarını kontrol altına almak adına soyut tehlike suçlarıyla donanan önleyici (präventive) bir yapıya yerini bırakmaktadır 12. Buna karşılık, soyut tehlike suçları, failin iç alanına müdahale ettiği, fiil prensibine (Tatprinzip), hukukun üstünlüğüne 13, demokratik hukuk devleti ilkelerine ve ceza hukukunun son çare olması ilkesine 14 aykırılık teşkil ettiği gerekçeleriyle eleştirilmiştir. Kanun koyucu, elverişlilik suçları ile bu eleştirilerin konusu olan soyut tehlike suçlarında bir ayrıştırma yapmaya çalışmaktadır 15. Bu nedenle elverişlilik suçlarını yapısının incelenmesi ayrı bir önem taşımaktadır. Soyut tehlike suçlarına ilişkin öğretide ikili bir ayrım yapılmaktadır. İlk suç türü, “klasik soyut tehlike” suçları olarak adlandırılan ve kanun koyucunun bütün tehlike unsurlarını kanunda düzenlediği soyut tehlike suçlarıdır. Bu suç türünde hâkimin tehlike unsurlarına ilişkin ayrıca bir değerlendirme yapmasına gerek bulunmamaktadır. İkinci suç türü ise tehlikeye ilişkin belirli unsurları içerdiği için yorum gerektiren ve hâkime belli bir değerlendirme yetkisi tanıyan elverişlilik suçlarıdır 16. B. Elverişlilik Suçu Kavramı Tehlike suçlarının bir türü olan “elverişlilik suçu” (Eignungsdelikte) kavramı öğretide “potansiyel tehlike suçları” (potenzielle Gefährdungsdelikte), “soyut-somut tehlike suçları” (abstrakt-konkrete Gefährdungsdelikte), “somut elverişlilik suçları” (konkrete Eignungsdelikte) veya “soyut elverişlilik suçları” (abstrakte Eignungsdelikte) şeklinde de adlandırılmaktadır 17. Elverişlilik suçları, suç tipinde “elverişli olarak” (geeignet) veya benzer anlamda bir ifade barındı- ran ve suçun konusuna zarar verilmesi imkânının incelenmesini gerektiren suçlardır 18. Türk hukukunda çeşitli suç tiplerinde “elverişlilik” ifadesi kullanılmaktadır. Terminoloji birliğini sağlamak adına bu suç tipinin “elverişlilik suçu” olarak adlandırılmasının daha doğru olacağı kanaatindeyiz. Elverişlilik suçları görece yeni bir suç kategorisidir. Bu kavram ilk defa 1967 yılında Schröder ta- rafından “soyut-somut tehlike suçları” adıyla ortaya atılmıştır 19. Schröder, tehlikeliliğin soyut tehlike suçlarında bizzat yasa tarafından belirlendiğini, somut tehlike suçlarında ise somut olayda hâkim tara- fından tespit edilmesi gerektiğini ifade etmektedir. Yazara göre, elverişlilik ifadesinin geçtiği suçlar çoğunlukla maddi anlamda sıradan somut tehlike suçlarıdır. Ancak bu iki temel kategoriden hangisine ait olduğunun tespitinde zorluklar bulunan ve o güne kadar genel bir çözüme kavuşturulmamış bazı 12 KÖHLER, Michael: Strafrecht Allgemeiner Teil, Springer Verlag, Berlin, 1997, s. 31-33; LAGODNY, Otto / MANSDÖRFER, Marco: “Nebenstrafrecht Einleitung”, ERB, Volker / SCHÄFER, Jürgen (Hrsg.): Münchener Kommentar zum Strafgesetzbuch Band 1, 4. Baskı, Verlag C.H. Beck, München, 2022 (Yazar, MüKoStGB), Einleitung, kn. 13, 14; DÖNMEZER, Sulhi / ERMAN, Sahir: Nazari ve Tatbiki Ceza Hukuku Cilt I, 14. Baskı, Der Yayınları, İstanbul, 2016, s. 142-143; ÖZTÜRK / ERDEM, s. 218. 13 JAKOBS, s. 174; GROPP / SINN, s. 72. 14 ÖZBEK / DOĞAN / MERAKLI / BACAKSIZ / BAŞBÜYÜK, s. 237. 15 LAGODNY / MANSDÖRFER, MüKoStGB, Einleitung, kn. 14. 16 HEINE, Günter / BOSCH, Nikolaus: “Vorbemerkungen zu den §§ 306”, SCHÖNKE, Adolf / SCHRÖDER, Horst (Hrsg.): Schön- ke/Schröder Strafgesetzbuch, 30. Baskı, Verlag C.H. Beck, München, 2019 (Yazar, S/S StGB), § 306, kn. 4. ROXIN / GRECO soyut teh- like suçlarını dört alt türe ayırmıştır. Bunlar; klasik soyut tehlike suçları, özellikle trafiğe ilişkin kitlesel davranışlara ilişkin soyut tehlike suçları, manevileştirilmiş ara hukuki değerleri koruyan suçlar (vergeistigtem Zwischenrechtsgut) ve elverişlilik suçları (Eignungsdelikte). ROXIN / GRECO, s. 531-535. 17 BAUMANN / WEBER / MITSCH / EISELE, s. 119; ROXIN / GRECO, s. 534; WESSELS / BEULKE / SATZGER, s. 13; PAEFF- GEN, Hans-Ulrich/BÖSE, Martin / EIDAM, Lutz, “StGB § 224 Gefährliche Körperverletzung”, KINDHÄUSER, Urs / NEUMANN, Ulfrid / PAEFFGEN, Hans-Ullrich / SALIGER, Frank (Hrsg.): Nomos Kommentar, 6. Baskı, Nomos Verlag, Baden Baden, 2023 (Ya- zar, NK-StGB), § 224, kn. 27; RENGIER, s. 43; ZIESCHANG, Frank: Die Gefährdungsdelikte, Duncker und Humblot Verlag, Berlin, 1998, s. 162; NOWAK, Julia: “Nachstellung als konkretes Eignungsdelikt”, Juristische Schulung, 2018, Sayı 12, s. 1180 vd. Elverişlilik suçları için eskiden “soyut-somut tehlike suçu” ifadesi kullanılmakla birlikte bu ifade yaygınlık kazanmamıştır. Günümüzde bu suç türü için daha çok “elverişlilik suçu” veya “potansiyel tehlike suçu” ifadeleri kullanılmaktadır. Bkz. HEINE / BOSCH, S/S StGB, § 306, kn 4. 18 GRAUL, Eva: Abstrakte Gefährdungsdelikte und Präsumtionen im Strafrecht, Duncker und Humblot Verlag, Berlin, 1991, s. 116; ZIESCHANG, s. 162. 19 SCHRÖDER, s. 523. Elverişlilik Suçları 577 Cilt: 11 • Sayı: 2 • Temmuz 2025 suç tipleri de bulunmaktadır 20. Yazar, bu belirsiz nitelikteki suç tiplerinde önce ortak bir nokta sonra da tartışmalı bir boyutu tespit eder. Ortak nokta, bu suç tiplerinde tehlikeliliğin yasa koyucu tarafından değil hâkim tarafından tespit edilmesidir. Yazarın yukarıda yaptığı ayrıma göre bu suç tipleri somut tehlike suçu olacaktır 21. Tartışmalı boyut ise hâkimin bu suç tiplerinde yapacağı tehlike değerlendir- mesinin kapsamıdır. Hâkim bu suçlarda somut olayın bütün koşullarını mı dikkate almalı yoksa yal- nızca genel deneyime göre zararlı bir sonucu ortaya çıkarmaya elverişli durumları mı tehlike olarak değerlendirmelidir. Eğer ikinci seçenek kabul edilecek olursa somut tehlike suçlarına benzer olarak tehlikeliliğin değerlendirilmesi hâkimin yetkisinde kalacaktır. Ancak bu değerlendirme soyut tehlike suçlarında olduğu gibi yalnızca genel ölçütler esas alınarak yapılacaktır. Bu durumda “soyut-somut tehlike suçları” (abstrakte-konkrete Gefährdungsdelikte) şeklinde ayrı bir suç kategorisi ortaya çıka- caktır 22. Schröder’e göre, soyut ve somut tehlike suçlarının gerçek bir kombinasyonu özellikle yasa koyu- cunun tehlikeye ilişkin şartları belirleyemediği durumlarda ortaya çıkar. Bu gibi hallerde karar verme yetkisi hâkime bırakılmaktadır. Ancak hâkim, tehlike değerlendirmesini somut olayın özelliklerine göre değil, genel ve nesnel ölçütlere göre yapmak zorundadır. Suç fiilinin bireysel olarak kime ve nasıl zarar vereceği belirlenmeksizin, yalnızca zarara elverişlilik esas alınarak cezai sorumluluğun kabul edildiği durumlarda, bu tür bir düzenleme ile karşılaşılmaktadır. Örneğin, (mülga) Lebensmittelgesetz (LebMG) § 3’te düzenlenen sağlığa zarar vermeye elverişli gıda üretme suçunda, yemeği kimin tüke- teceğinden ve ondan nasıl etkileneceğinden bağımsız olarak hâkim tarafından gıda için genel bir zara- ra elverişlilik değerlendirmesi yapacaktır 23. Schröder, bu tür suçlarda genel tehlikeliliğin gerçekte oluşmadığının ispatlanması halinde cezalandırmaya gidilmemesi gerektiğini ileri sürmektedir 24. Gallas ise Schröder’in soyut-somut tehlike suçları şeklinde ayrı bir ara kategori oluşturmasına karşı çıkmaktadır. Yazar, suç düzenlemelerinde yer alan elverişlilik ifadelerinin bazen soyut bazen de somut tehlike suçu kapsamında değerlendirilebileceğini kabul eder 25. Somut tehlike suçlarında fiilin belirli bir hukuki değere karşı olması ve gerçekleşmiş bir riskin meydana getirilmesi gerekmekte olup, elverişlilik suçlarında böyle bir unsur bulunmamaktadır. Soyut tehlike suçları ise bir davranışın yal- nızca yasa koyucu tarafından tehlikeli olarak değerlendirildiği suç tipleridir 26. Elverişlilik suçlarında ise hâkim genel bir tehlikelilik değerlendirmesi yapar. Gallas’a göre elverişlilik ifadesi geçen suçlar bu nedenle soyut tehlike suçunun bir türü olarak değerlendirilmelidir 27. Fakat yapılan ex post inceleme ile aslında zarara elverişli bir hareketin bulunmadığı tespit edilirse cezalandırmaya gidilemeyecektir 28. Elverişlilik suçlarında netice değersizliğinin bulunmadığını belirten Gallas, bu suçlarda bulunan genel tehlikenin potansiyel bir netice değersizliği olduğunu kabul etmektedir 29. 20 SCHRÖDER, s. 522. Bu görüşün eleştirisi için bkz. GALLAS, s. 173 vd. Yazar bu suç tiplerine örnek olarak; StGB § 223a tehlikeli yaralama (gefährliche Körperverletzung) suçunda hayati tehlikeye yol açabilecek hareketle suçun işlenmesi, (mülga) StGB 229’da dü- zenlenen zehirleme (Vergiftung) suçunda suça konu maddenin sağlığa zarar vermeye elverişli olması ya da yakılan şeyin başka nesnelere ateşi yaymaya elverişli olması halini verilmektedir. SCHRÖDER, s. 522. Tartışılan suç tipleri atıf yapılan çalışmanın yayımlanmasından sonra değiştirilmiş ya da kaldırılmıştır. 21 SCHRÖDER, s. 522. 22 SCHRÖDER, s. 523. Elverişlilik suçlarının bu şekilde kategorize edilmesine karşı bkz. WOLTER, Jürgen: Objektive und personale Zurechnung von Verhalten, Gefahr und Verletzung in einem funktionalen Straftatsystem, Duncker & Humblot Verlag, Berlin, 1981, s. 324. 23 SCHRÖDER, s. 525. 24 SCHRÖDER, s. 525. Schröder burada “tehlikesizlik karşı delili” (Gegenbeweis der Ungefährlichkeit) kavramını kullanmaktadır. Klasik soyut tehlike suçlarını sınırlandırmak amacıyla öne sürülen bu kavrama, ROXIN / GRECO karşı çıkmaktadır. Onlara göre, mahkûmiyet halinde “şüpheden sanık yararlanır” ilkesiyle çelişen bu yaklaşım, ayrıca suçun konusunun gerçekten tehlikeye sokulduğunun ispatını gerektirirse, soyut tehlike suçlarını fiilen somut tehlike suçuna dönüştürür. Bkz. ROXIN / GRECO, s. 531-532. 25 GALLAS, s. 181-182. Aynı yönde bkz. GRAUL, s. 121. 26 GALLAS, s. 179-180. 27 GALLAS, s. 175, 180. 28 GALLAS, s. 180. 29 GALLAS, s. 181. Gallas’ın yaklaşımına eleştiriler için bkz. ZIESCHANG, s. 166 vd. 578 İlhan BULUT Wolter ise potansiyel genel tehlike veya ihlal suçu olarak ifade ettiği bu suç tipinde elverişlilik in- celemesinin ex ante yapılması gerektiğini, sonradan yapılan inceleme ve testler ile elverişli hareketin aslında bir zarara yol açmadığının tespitinin failin ceza sorumluluğunu kaldırmayacağını ileri sürmek- tedir. Çünkü failin eylemi, korunan bir hukuki değeri riske atma niyetini ve bu riski göze alma eğili- mini göstermektedir 30. Bu yönüyle Wolter, Gallas ve Schröder’den ayrılmaktadır. Hoyer, hem Schröder’in hem de Gallas’ın görüşlerini eleştirir ve bu yazarların elverişlilik suçuna iliş- kin tanım ve değerlendirmelerinin yetersiz olduğunu ileri sürer 31. Eleştirilerin ardından Hoyer, elverişlilik kavramını, bir olayın başka bir olayı doğurabilme özelliği olarak tanımlar. İlk olay “başlangıç olgusu” (Ausgangsachverhalt), ikinci olay ise “bağlantı olgusu” (Bezugssachverhalt) olarak ifade edilir. Başlangıç olgusu elverişlilik özelliğini taşıyan somut vakalardır. Her bir elverişlilik suçunda başlangıç olgusu bir hukuki değeri ihlal etmeye “elverişli olma” özelliği ile tanımlanır. Bağlantı olgusu ise buradaki hukuki değer ihlalidir 32. Örneğin, sağlığı bozmaya elverişli bir gıdanın üretilmesi başlangıç olgusu olup, bunun neticesinde sağlığa zarar verilmesi, yaralanma veya ölüm neticesinin gerçekleşmesi bağlantı olgusudur 33. Bu noktada başlangıç olgusu ile bağlantı olgusu arasındaki ilişkinin olasılıksal düzeyde nasıl ol- ması gerektiği sorusu ortaya çıkar. Hoyer’e göre elverişlilik için başlangıç olgusunun her durum ve koşulda bağlantı olgusunu ortaya çıkarması gerekmez. İki olgu arasında bu tür koşulsuz bir ilişki elve- rişlilik suçlarını zarar suçlarına dönüştürür. Dolayısıyla başlangıç olgusunun mutlak olarak değil ancak belirli koşullar altında bağlantı olgusuna sebebiyet vermesi halinde elverişli kabul edilmesi gerekir 34. Hoyer’e göre elverişlilik suçları bir hukuki değeri koruması halinde meşru kabul edilebilecektir. Ama bu suçların kusur ilkesi ile çelişmemesi, Anayasa’da düzenlenen temel haklar ile uyumlu olması gerekir. Kusur prensibi ile çelişen veya somut olayda bir zarara yol açma ihtimali bulunmayan hallerin bu suçların kapsamının dışında kabul edilmelidir. Örneğin, sağlığa zarar vermeye elverişli gürültüye neden olma suçunun (StGB § 325a) insansız bir alanda işlenmesi, dolayısıyla hareket elverişli olsa dahi bağlantı olgusunun ortaya çıkma ihtimalinin kesinlikle bulunmaması halinde elverişlilik suçu söz konusu olmayacaktır 35. Sonuç olarak Hoyer, elverişlilik suçlarının somut ve soyut tehlike suçlarından ayrı bir kategori olduğu sonucuna varır. Yazara göre elverişlilik suçları mağdur açısından bir sonucun gerçekleşmesini şart koşmaz ama mağdurun etkilenmesi ihtimalini bütünüyle göz ardı etmez. Dolayı- sıyla mağdurun soyut ve varsayımsal etkilenmesi bu suç türünün oluşması için yeterlidir 36. Zieschang ise tehlike suçlarına ilişkin incelemesinde mevcut tasnifler yerine; “soyut tehlikelilik suç- ları” (abstrakte Gefährlichkeitsdelikte), “somut tehlikelilik suçları” (konkrete Gefährlichkeitsdelikte), “potansiyel tehlike suçu” (potenzielles Gefährdungsdelikt) ve “somut tehlike suçu” (konkretes Gefähr- dungsdelikt) olmak üzere dörtlü bir ayrım önermektedir. İlk iki kategoride davranışın tipik ya da somut tehlikeliliği belirleyici olmaktadır. Son iki kategoride ise bir fiilin potansiyel tehlikeli bir duruma ya da somut bir tehlikeye yol açması aranmaktadır 37. Zieschang, elverişlilik ifadesinin tek başına elverişlilik suçu için bir dayanak olamayacağını ifade etmektedir. Bir suçun hangi suç kategorisine ait olduğu her bir suç normunun ayrı ayrı incelenmesi ile anlaşılacaktır 38. 30 WOLTER, s. 323. 31 HOYER, Andreas: Die Eignungsdelikte, Duncker und Humbolt, Berlin, 1987, s. 24, 28. Benzer eleştiriler için bkz. ZIESCHANG, s. 173. 32 HOYER, s. 16-17. 33 Benzer örnekler için bkz. HOYER, s. 16-17. 34 HOYER, s. 30. 35 HOYER, s. 34, 35, 45. Graul da aynı görüştedir. Yazara göre ex ante değerlendirmede son derece tehlikeli ve sağlığa zarar vermeye elverişli görünen bir maddenin, ex post değerlendirmede (duruşma sırasında) aslında zararsız olduğunun anlaşılması halinde cezalandı- rılma yoluna gidilmemesi gerekir. Zira olay sırasında tehlikeli görülen maddenin aslında korunan hukuki değere zarar verme ihtimali bu- lunmamaktadır. Bkz. GRAUL, s. 126. 36 HOYER, s. 201. 37 ZIESCHANG, s. 157-158, 347. 38 ZIESCHANG, s. 347. Elverişlilik Suçları 579 Cilt: 11 • Sayı: 2 • Temmuz 2025 Elverişlilik koşulunu içeren suçları potansiyel tehlike suçu başlığında inceleyen Zieschang, bu suç türünde “somut tehlikeli durum” olarak ifade ettiği bir neticenin meydana gelmesi gerektiğini ve bu suçlarda eylem tamamlandıktan sonra olayın doğal akışından ilerlemesi halinde bir zararın meydana gelmesinin beklendiğini ifade etmektedir. Yazar aynı zamanda potansiyel tehlike suçu terimine öğreti- de tek tip bir anlam yüklenmediğini belirtmektedir 39. Dolayısıyla Zieschang’ın potansiyel tehlike suçu kavramının elverişlilik suçları ile belli bir ölçüde örtüştüğünü ancak bazı farklı yönlerinin olduğunu görmekteyiz. Bu yönüyle Zieschang’ın elverişlilik suçlarına ilişkin açıklamaları, elverişlilik şartı içe- ren suçlarının kendi içinde ara formlara ve farklı değerlendirmelere tabi tutulabileceğini göstermesi açısından önemlidir. Zieschang, o zamana kadar yapılan incelemelerde elverişlilik suçları ile ilgili tutarlı ve kapsamlı bir yak- laşım geliştirilemediğini ileri sürerek elverişlilik kavramını incelemiştir. Çeşitli suç tiplerinde geçen elverişli- lik ifadesinin “her zaman, istisnasız tüm olaylar için”, “genel olarak, normalde, tipik olarak” ve “herhangi bir durumda geçerli olma” anlamlarına gelebileceğini ileri süren yazar, ilk ve son ifadeleri bu kavramı açıklamak için yetersiz bulmuştur. Bir hareketin bir zararı ortaya çıkarmaya her zaman, istisnasız elverişli olduğu kabul edilirse suçların uygulama alanı kalmaz. Çünkü zararın ortaya çıkmasını engelleyecek istisnai bir durum her zaman ortaya çıkabilir 40. Herhangi bir durumda bir zarara elverişlilik ise kavramın içini boşaltacak kadar ge- nişletecektir. Örneğin, hemen her üründe belli bir kişiye (şeker hastaları, alerjisi olan kişiler, astımlılar vs.) zarar verme potansiyeline sahip bir bileşen vardır. Bu nedenle elverişlilik ifadesinden genel olarak, normal koşullarda bir hareketin bir zarara yol açmasının beklenmesi anlaşılmalıdır 41. Yukarıda elverişlilik suçu, gelişim süreci içerisinde ve belli başlı yazarların görüşleri çerçevesinde ele alınmıştır. Bu incelemede özellikle elverişlilik suçlarının tasnifi, elverişlilik kavramının içeriği ve ex post değerlendirmenin etkisine ilişkin tartışmaların yapıldığını görmekteyiz. Bu tartışmalar günü- müzde artık belli bir sonuca ulaşmıştır. Alman hukuk öğretisinde hâkim görüş tehlike suçlarının bir türü olarak elverişlilik suçu kategorisini artık kabul etmektedir 42. Elverişlilik kriteri içeren suçlar bir davranışının belli bir neticeyi gerçekleştirmek için elverişliliğine veya genel olarak tehlikeliliğine da- yanan suç tipleridir. Bu çerçevede elverişlilik suçları, bir hareketin belirli bir zarara yol açmaya en azından genel olarak elverişli olmasının arandığı suç türü olarak tanımlanmaktadır 43. Elverişlilik suçla- rında somut bir tehlikenin varlığı aranmamaktadır. Bu yönüyle elverişlilik suçlarının soyut tehlike suçlarının bir alt kategorisi olduğu kabul edilmektedir 44. Soyut tehlike suçlarının asıl türü olan klasik soyut tehlike suçlarında, belirli davranışların soyut tehlikeliliği kanun koyucu için yeterli kabul edilmiştir. Buna karşın elverişlilik suçlarında tehlikeli davranışlar daha açık bir şekilde tanımlanmıştır. Çünkü elverişli hareketin soyut tehlikeliliği yerine belirli bir sonucu (hava kirliliği, sağlığa zarar verme gibi) doğurmaya elverişliliği aranarak tehlikeli davranış somutlaştırılmaktadır 45. Elverişlilik suçlarının klasik soyut tehlike suçlarından en önemli farkı bir fiilin belli sonuçları doğurmaya elverişliliğinin tespitinde takdir yetkisinin hâkime bırakılmış olma- 39 ZIESCHANG, s. 158. 40 ZIESCHANG, s. 198. 41 ZIESCHANG, s. 200. 42 ROXIN / GRECO, s. 534-535; BAUMANN / WEBER / MITSCH / EISELE, s. 119; HEINE / BOSCH, S/S StGB, § 306, kn. 4; EISELE, Jörg / HEINRICH, Bernd: Strafrecht Allgemeiner Teil für Studeinanfänger, Verlag W. Kohlhammer, Stuttgart, 2017, s. 41; KARGL, NK-StGB, § 306, kn. 24; WESSELS / BEULKE / SATZGER, s. 13; RENGIER, s. 53; MITSCH, Wolfgang: Medienstrafrecht, Springer Verlag, Berlin, 2012, s. 285; KREY / ESSER, s. 97. Bazı yazarlar elverişlilik suçlarına soyut tehlike suçları içerisinde bir ayrım olarak değinmekte ve içeriğini netleştirmeden, örtük olarak yer vermektedir. Bkz. JESCHECK / WEIGEND, s. 265. Bazı yazarlar, suçların tas- nifinde zarar ve tehlike suçuna ilişkin ayrıma yer verdiği halde elverişlilik suçlarına değinmemektedir. Bu yazarlar için bkz. HILGEN- DORF / VALERIUS, s. 13; FRISTER, s. 102-103; GROPP/SINN, s. 71-72. 43 HEINRICH, s. 59; JAKOBS, s. 174; EISELE / HEINRICH, s. 42; BAUMANN / WEBER / MITSCH / EISELE, s. 119; KREY / ES- SER, s. 97; WESSELS / BEULKE / SATZGER, s. 13; KARGL, NK-StGB, § 306, kn. 24; RENGIER, s. 53; HEINTSCHEL-HEINEGG, BeckOK StGB, kn. 21. 44 ROXIN / GRECO, s. 264; JAKOBS, s. 174; HEINRICH, s. 59; JESCHECK / WEIGEND, s. 264; RENGIER, s. 53; HEINE / BOSCH, S/S StGB, § 306, kn. 4; WESSELS / BEULKE / SATZGER, s. 13. 45 HEINE / BOSCH, S/S StGB, § 306, kn. 4; KARGL, NK-StGB, § 306, kn. 24. 580 İlhan BULUT sıdır. Elverişlilik suçunda hâkim somut olayın koşulları çerçevesinde bir fiilin genel olarak tehlike oluşturmaya elverişliliğini incelemelidir. Klasik soyut tehlike suçlarında genel tehlikelilik ölçütleri bizzat yasa koyucu tarafından tanımlanmıştır ve fiilin tehlikeliliği somut olayda ayrıca değerlendiril- mez. Bu yönüyle elverişlilik suçları, somut tehlikenin gerçekleşmesinin suçun bir unsuru olduğu ve bu unsurun hâkim tarafından tespitinin gerektiği somut tehlike suçları ile benzeşmektedir. Ancak elveriş- lilik suçlarında hâkimin değerlendirmesi eylemin sonuçlarına göre değil genelleştirilmiş bir ölçüt üze- rinden yapılacaktır 46. Elverişlilik suçlarında değerlendirmenin objektif bir perspektifle olayın gerçekleştiği zamandaki koşullara göre (ex ante) yapılması gerekir. Bu nedenle sonradan fark edilen veya öğrenilen olay unsur- larının, fiilin aslında suçun konusuna zarar vermeye elverişli olmadığını ortaya çıkarması halinde elve- rişlilik suçuna ilişkin değerlendirme değişmeyecektir. Çünkü soyut tehlike suçlarında olduğu gibi bu suç türünde de genel önleme amacı ve belirli tehlikeli fiillerin tabu haline getirilmesi amacı bulunmak- tadır 47. Alman ceza hukukunda elverişlilik kriteri özellikle çevre suçları ve kamu barışına karşı suçlarda karşımıza çıkmaktadır 48. StGB § 130’da düzenlenen halkı kin ve düşmanlığa tahrik etme suçunda fiilin kamu barışını bozmaya elverişli olması 49, StGB § 186’da düzenlenen kötüleme suçunda bir ifadenin küçük düşürücü veya aşağılayıcı olmaya elverişli olması, StGB § 187’düzenlenen iftira suçunda iddia- nın mağduru aşağılama, kamuoyunda itibarını zedeleme veya kredi güvenilirliğini sarsmaya elverişli olması, StGB § 311’de düzenlenen iyonlaştırıcı ışınların serbest bırakılması suçunda hareketin başka- sının yaşamı, bedeni veya önemli değere sahip yabancı mallar açısından zarara yol açmaya elverişli olması 50, StGB § 325’te düzenlenen hava kirliliğine neden olma suçunda fiilin insanların sağlığına, hayvanlara, bitkilere veya önemli değerdeki eşyalara zarar vermeye elverişli olması 51, StGB § 238’te düzenlenen ısrarlı takip suçunda ısrarlı takip fiilinin mağdurun yaşam biçimini ciddi şekilde bozmaya elverişli olması 52 Alman ceza hukuku öğretisinde elverişlilik suçuna verilen örneklerdir. Öte yandan elverişlilik ifadesi içeren her suç tipinin elverişlilik suçuna dahil olmadığı da ileri sü- rülmektedir. Bu doğrultuda, Alman ceza hukuku öğretisinde StGB § 130 (halkı kin ve düşmanlığa tahrik etme) ve § 166 (dini inanç ve dünya görüşlerini, dini cemaatleri ve dünya görüşü topluluklarını sövme) suçlarında, kamu barışını bozma tehlikesi taşıyan eylemler “elverişli” olarak tanımlanmakla birlikte bu suç tiplerinde kamu barışının gerçekten tehlikeye düşmesinin aranması gerektiği ileri sü- rülmekte ve elverişlilik şartına rağmen bu suçlar somut tehlike suçu olarak kabul edilmektedir 53. Bu suçların somut tehlike suçu olarak kabul edilmek istenmesinin temelinde ise soyut tehlike suçlarının kusur ve belirlilik ilkeleri [Alman Anayasası (Grundgesetz) m. 103/2 ve StGB § 1] ile uyumsuz oldu- ğu yönündeki eleştiri ve kaygılar bulunmaktadır 54. 46 JESCHECK / WEIGEND, s. 264; ROXIN / GRECO, s. 534; RENGIER, s. 53; HEINE / BOSCH, S/S StGB, § 306, kn. 4. 47 PAEFFGEN / BÖSE / EIDAM, NK-StGB, § 224, kn. 27; EISELE, Jörg: “StGB § 238 Nachtsellung”, SCHÖNKE, Adolf / SCHRÖDER, Horst (Hrsg.): Schönke/Schröder Strafgesetzbuch, 30. Baskı, Verlag C.H. Beck, München, 2019 (Yazar, S/S StGB), § 238, kn. 30. 48 BAUMANN / WEBER / MITSCH / EISELE, s. 119; RENGIER, s. 53; HEINRICH, s. 59. 49 RENGIER, s. 53. 50 ROXIN / GRECO, s. 534. 51 HEINRICH, s. 59. 52 EISELE, S/S StGB, § 238, kn. 30. Alman ceza hukukunda ısrarlı takip suçu 2017 yılında yapılan değişiklikten önce bir netice suçu hüviyetindeydi. Eski düzenlemede, failin yetkisiz ve ısrarlı (beharrlich) şekilde StGB § 238’de belirtilen fiillerden birini işlemesi ve bu- nun sonucunda mağdurun yaşam biçiminde ciddi bir bozulmaya yol açması gerekmekteydi. Yeni düzenleme ile ısrarlı takip fiilinin mağdurun yaşam biçimini ciddi şekilde bozmaya elverişli olması yeterlidir. Bu düzenleme ile ısrarlı takip suçu netice suçundan elverişli- lik suçuna dönüştürülmüştür. Bkz. NOWAK, s. 1181. 53 ROXIN / GRECO, s. 535; GALLAS, s. 181-182; GRAUL, s. 121. Elverişlilik kriterinin her zaman elverişlilik suçuna işaret etmeyeceği yönünde ayrıca bkz. HEINE / BOSCH, S/S StGB, § 306, kn. 4. Alman Ceza Kanunu’nda kamu barışına karşı işlenen ve elverişlilik krite- ri içeren suçlar (StGB §§ 126, 130, 140, 166) açısından, bu suçların elverişlilik suçu sayılıp sayılmayacağının belirlenmesi için her bir suç tipi özelinde ayrı ayrı değerlendirme yapılması gerektiği savunulmaktadır. Bkz. KARGL, NK-StGB, § 306, kn. 24. 54 Bu tartışma için bkz. JAKOBS, s. 174. Elverişlilik Suçları 581 Cilt: 11 • Sayı: 2 • Temmuz 2025 Elverişlilik suçların işlevi soyut tehlike suçları ile ilgili bazı tartışmalar ile anlaşılabilecektir. Mo- dern ceza hukukunda soyut tehlike suçları cezalandırma alanının genişletilmesinde önemli bir yere sahiptir. Soyut tehlike suçları yoluyla somut olarak tehlikeli olmayan davranışlar da cezalandırma alanının içerisine dâhil edilmektedir 55. Elverişlilik suçları, soyut tehlike suçları ile cezalandırma alanı- nın aşırı genişlemesine karşı bir işlev üstlenmektedir. Çünkü elverişlilik suçunda hâkim genel ölçütler ile de olsa bir elverişlilik değerlendirmesi yapmaktadır. Nitekim soyut tehlike suçlarının mümkün olduğu kadar elverişlilik suçları ile değiştirilmesini ya da bütün soyut tehlike suçlarının elverişlilik suçu olarak yorumlanmasını talep eden görüşler bulunmaktadır 56. Sonuç olarak elverişlilik suçlarının sürekli genişleyen tehlike suçları içerisinde önemli ve işlevsel bir tasnifin sonucu olarak ortaya çıktığı anlaşılmaktadır. Başta soyut tehlike suçları olmak üzere tehli- ke suçlarının normatif alanda sürekli genişlemesi, yeni suç kategorilerinin ortaya çıkmasına neden olmuştur. Elverişlilik suçları da kanun koyucunun bu kapsamda en çok başvurduğu suç türlerinden biridir. Elverişlilik suçları sadece suçların tasnifi ve kavramsal analizi açısından önem taşımamaktadır. Bu suç kategorisinin bazı önemli pratik sonuçları bulunmaktadır. Yukarıda açıklanan bu sonuçları birkaç maddede toplayabiliriz. İlk olarak elverişlilik suçları neticeli suçlar değildir. Bu suçlarda tipik olarak ortaya çıkması gereken somut bir tehlike veya zarar bulunmamaktadır. Bu nedenle elverişlilik suçunda hâkim tarafından netice ve nedensellik bağı incelemesi yapılmayacaktır. İkinci olarak, elve- rişlilik suçunda klasik soyut tehlike suçlarından farklı olarak elverişlilik unsuru hâkim tarafından ince- lenecektir. Fakat hâkimin elverişlilik unsurunu incelemesi somut bir tehlike olarak değil genel ölçütler çerçevesinde yapılacaktır. Üçüncü olarak, hâkimin yapacağı elverişlilik incelemesi, olayın koşulları çerçevesinde, ex ante ve objektif bir değerlendirme olacaktır. Dolayısıyla bir suç türünün elverişlilik suçu olarak kabulü, suçun tasnifi, hâkimin inceleme yükümlülüğü ve yükümlülüğün kapsamı açısın- dan önem arz etmektedir. II. ELVERİŞLİLİK SUÇU KAVRAMININ TÜRK HUKUKU AÇISINDAN İNCELENMESİ Türk hukukunda elverişlilik suçu ile ilgili inceleme ve çalışmalar oldukça yenidir. Bu başlıkta ön- celikle Türk ceza hukuku öğretisinde elverişlilik suçu ile ilgili görüşlere yer verilecek, ardından 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu’nda (TCK) yer alan ve elverişlilik suçu olarak değerlendirdiğimiz çeşitli suçlar incelenecektir. A. Türk Ceza Hukuku Öğretisinde Elverişlilik Suçuna Dair Görüşler Elverişlilik suçları ile ilgili Türk hukukunda bağımsız bir çalışma bulunmamaktadır. Bununla bir- likte çeşitli eserlerde elverişlilik suçuna yer verildiği görülmektedir. Bu konuya değinen yazarlardan Zafer, soyut tehlike suçlarını hareketin elverişliliğine vurgu yapan ve hareketin elverişliliğine vurgu yapmayan suçlar olarak ikiye ayırmaktadır. Yazara göre, hareketin elverişliliğine vurgu yapılan suç- larda, kanun koyucu hâkimi, hareketin objektif olarak varsayılan tehlikeyi meydana getirmeye uygun- luğu araştırması konusunda uyarmaktadır 57. Zafer, hareketin elverişliliğine vurgu yapılan suçlarda tehlikenin hareketin özelliği olduğunu, bu durumun tehlikenin tipik netice olarak düzenlenmesinden farklılık gösterdiğini ifade etmektedir 58. Elverişlilik suçları için “potansiyel tehlike suçu” ifadesini kullanan Akbulut, bu suçları soyut teh- like suçlarının bir türü olarak kabul etmekte ve potansiyel tehlike suçlarında somut hareket veya fiil araçlarının genel tehlikesinin kanuni tanıma dâhil olduğunu, fakat somut bir tehlikenin gerçekleşmesi- 55 LAGODNY / MANSDÖRFER, MüKoStGB, Einleitung, kn. 13. 56 Bu görüş ve tartışmalar için bkz. ROXIN / GRECO, s. 532. 57 ZAFER, s. 258-259. 58 ZAFER, s. 258. 582 İlhan BULUT nin aranmadığını belirtmektedir. Somut bir tehlikenin tespitine gerek olmamakla birlikte potansiyel tehlike suçlarında hareketin tehlikeye elverişliliğinin incelenmesi gerekmektedir 59. Bekar, elverişlilik suçlarını “soyut-somut tehlike suçları” adı altında kabul etmektedir. Yazar, teh- likelilik ölçütlerinin kanun koyucu tarafından belirlendiği (klasik) soyut tehlike suçlarından farklı ola- rak elverişlilik suçlarında hareketin elverişliliğinin incelenmesi gerektiğini belirtmektedir. Bu suçlarda hareketin işleniş şekline ilişkin kanunda ayrıca bir nitelendirme bulunmaktadır 60. Ersoy, elverişlilik ifadesinin hareketin niteliğine ilişkin bir nitelendirme olduğunu, bu ifade ile ha- reketin tehlikeyi oluşturmaya elverişliliğine vurgu yapıldığını, hâkimin hareketin elverişlilik niteliğini araştırmakla yükümlü olduğunu kabul etmektedir. Bu araştırma neticesinde hareketin kanunda belirti- len tehlikeyi oluşturmaya elverişli olmadığı tespit edilmişse işlenemez suç söz konusu olacaktır 61. Maden ise tehlike suçlarında dörtlü bir tasnifi kabul etmektedir. Bu tasnife göre tehlike suçları; so- mut tehlike suçları, birinci derece tehlikeye elverişli suçlar (somut tehlikeye elverişli suçlar), ikinci dere- ce tehlikeye elverişli suçlar ve soyut tehlike suçları olmak üzere dörde ayrılmaktadır 62. Soyut tehlike suçlarında hâkim somut olayda bir tehlike araştırması yapmayacaktır. İkinci derece tehlikeye elverişli suçlarda hâkim zarar tehlikesi oluşturmaya elverişli bir durumun varlığını araştıracaktır. Birinci derece tehlikeye elverişli suçlarda ise hâkim zarar tehlikesi oluşturmaya elverişli bir durumu ve buna ek olarak bu tehlikeli durumun bir veya birden fazla kişiyle temas ve etki ihtimalini incelemelidir. Somut tehlike suçlarında ise fiilden dolayı gerçekten bir tehlikenin oluşup oluşmadığı incelemelidir 63. Bu ayrım analitik açıdan tehlike suçlarını daha detaylı bir incelemeye tabi tutmakla birlikte birinci ve ikinci derece tehlike suçlarının elverişlilik suçları başlığı altında toplanması kanaatimizce daha makul görünmektedir. Zira her iki durumda da temel olarak fiilin belli bir tehlike ve zarar ihtimaline elverişliliği incelenmektedir. Demirtaş, elverişlilik suçlarını soyut tehlike suçlarının bir alt kategorisi olarak kabul etmektedir. Elverişlilik suçları klasik soyut tehlike suçlarından farklı olarak her çeşit hareketin yapılmasını değil ancak belli özellikleri taşıyan hareketlerin yapılmasını cezalandırmaktadır 64. Demirtaş, elverişlilik suçunun klasik soyut tehlike ve somut tehlike suçlarına göre farklılığını şu örnek üzerinden ifade et- mektedir: “Alkollü araç kullananlar cezalandırılır” klasik soyut tehlike suçu olup en geniş tanımı içe- rir. “Başkalarının hayatını tehlikeye atacak şekilde alkollü araç kullananlar cezalandırılır” ifadesi elve- rişlilik suçu olup fiilin zarara yol açmaya elverişli olmasını arar ve klasik soyut tehlike suçunun alanını daraltır. Buna karşılık “Alkollü araç kullanarak başkalarının hayatını tehlikeye atanlar cezalandırılır” ifadesi somut tehlike suçu, somut bir tehlike neticesinin ortaya çıkması gerekmektedir 65. Aygörmez de potansiyel tehlike suçu olarak ifade ettiği elverişlilik suçlarının soyut tehlike suçu- nun bir alt türü olduğunu, elverişlilik ifadesinin bir tehlike neticesi olmadığını, tehlike yaratma tarzının daha yakından tasvirine ilişkin bir niteleme olduğunu ifade etmektedir 66. Elverişlilik suçları klasik soyut tehlike suçlarından da farklıdır. Çünkü klasik soyut tehlike suçları genel olarak tehlikeli bir ha- reketin genel nitelendirilmesine dayanırken, elverişlilik suçlarında genel tehlikeli hareket detaylandırı- larak belirtilen detaylara uygun bir hareketin potansiyel tehlikeyi taşıdığı kabul edilir 67. Yazara göre 59 AKBULUT, s. 437. Aynı yönde bkz. ÜNAL, Suçun Konusu, s. 256. 60 BEKAR, Elif: Objektif Cezalandırılabilme Koşulları ve Bu Koşullar Bağlamında Türk Ceza Kanunu’nda Yer Alan Suçlar, On İki Levha Yayıncılık, İstanbul, 2017, s. 242-243. 61 ERSOY, s. 53. Ayrıca bkz. DARAGENLİ, s. 54. 62 MADEN, Mehmet: “Bir Tehlike Suçu Olarak ‘Gürültüye Neden Olma’ (TCK, m. 183) ve Tehlike Suçlarına İlişkin Genel Tespitler”, Ankara Hacı Bayram Veli Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, 2021, Cilt 25, Sayı 1, s. 451. 63 MADEN, s. 451-452. 64 DEMİRTAŞ, s. 291. 65 DEMİRTAŞ, s. 285-286. 66 AYGÖRMEZ, Çevre Ceza Hukuku, s. 58. 67 AYGÖRMEZ, Çevre Ceza Hukuku, s. 58. Elverişlilik Suçları 583 Cilt: 11 • Sayı: 2 • Temmuz 2025 elverişlilik suçları klasik soyut tehlike suçlarından farklı olarak tespit edilebilir bir unsur taşıdığından nedensellik bağı incelemesi gerekmektedir. Potansiyel tehlikenin varlığını bilirkişiler, doğa bilimlerin- den elde ettikleri veri ve tecrübeye dayanarak tespit edecektir 68. Nedensellik bağı incelemesi konusun- da Aygörmez’e katılmıyoruz. Elverişlilik, hareketin bir niteliği olup harekete ilişkin incelemede ele alınmalıdır. Çünkü elverişlilik hareketin dışında bir unsur olmayıp onun bir niteliğidir. Dolayısıyla hareket ile elverişlilik arasında bir nedensellik bağı aranması doğru olmayacak, hareketin belli bir zarar veya tehlike oluşturmaya elverişlilik niteliğinin tespiti yeterli olacaktır. Türk hukukunda elverişlilik suçlarını inceleyen yazarlar arasında bu suç kategorisine karşı çıkan bir görüş de bulunmaktadır. Bu görüşü temsil eden Ünal’a göre Türk hukukunda elverişlilik suçu gibi bir kate- goriye gerek yoktur. Yazar, soyut tehlike suçlarını elverişlilik kriterini içerecek şekilde yorumlamaktadır. Bu görüşe göre, elverişlilik şartı soyut tehlike suçu fiiline zaten içkin olduğundan elverişlilik suçuyla hâki- me fiilin elverişliliği konusunda ayrıca bir uyarıda bulunmaya gerek bulunmamaktadır 69. Ünal’a göre, ayrı- ca, Alman hukukunda elverişlilik suçunun kabul edilme nedeni olarak gösterilen soyut tehlike suçları ile genişleyen ceza sorumluluğunu sınırlandırma ihtiyacının Türk hukukunda bir karşılığı bulunmamaktadır 70. Türk ceza hukuku öğretisinde tehlike suçları ile ilgili hâkim yaklaşım ise hala soyut ve somut teh- like suçu şeklindeki ikili tasnifi benimsemekte ve elverişlilik suçlarına yer vermemektedir 71. Tehlike suçlarına ilişkin ikili tasnifin uzun süredir hâkim olması, elverişlilik suçu kavramının yeni bir suç ka- tegorisi olması, 5237 sayılı TCK’nın hazırlanması sırasında elverişlilik suçlarının Türk ceza hukukun- da yeterince tanınmaması bu durumun en önemli nedenleri olarak gösterilebilir 72. Buna karşılık yuka- rıda yer verdiğimiz görüşlerden anlaşılacağı üzere elverişlilik suçları öğretide incelenmeye ve tartışıl- maya başlanmıştır. Bu eğilimin zaman içerisinde güçlendiği de görülmektedir. Türk ceza hukuku öğre- tisinde elverişlilik suçları ile ilgili inceleme ve görüşler büyük ölçüde Alman hukukundaki hâkim eği- lim ve açıklamalar ile paralellik göstermektedir. İsimlendirme konusundaki farklılıklar dahi Alman hukukundaki çeşitliliği yansıtmaktadır. Türk ceza hukukunda çeşitli suçların taşıdığı özellikler açısından elverişlilik suçu olarak nitelendi- rilebileceğini ve bu nitelendirmenin pratikte önem taşıdığı kanaatindeyiz. Dolayısıyla tehlike suçlarına ilişkin tasnifte elverişlilik suçuna yer verilmesi ve hem öğreti hem de yargı uygulamasında elverişlilik suçu olarak değerlendirilen suç tiplerinin bu çerçevede incelenmesi gerekmektedir. Ancak hangi suçla- rın elverişlilik suçu olduğu hala tartışmalı bir konudur. Bu nedenle aşağıda TCK’da elverişlilik suçu olarak değerlendirdiğimiz çeşitli suçları ele alacağız. B. Türk Ceza Hukukunda Elverişlilik Suçu Niteliğindeki Suç Tiplerinin İncelenmesi Türk ceza hukukunda elverişlilik suçu olarak nitelendirilebilecek çoğu suçun tanımında “elverişli” ifadesi bulunmaktadır 73. Bu suçların kanuni tanımında; “elverişli olacak surette”, “elverişli olacak bi- 68 AYGÖRMEZ, Çevre Ceza Hukuku, s. 58-59. 69 ÜNAL, Tehlike Suçları, s. 325-326. Aynı yönde Doğan, soyut tehlike suçlarının bir tehlike potansiyeli yani tehlike ortaya çıkarmaya elveriş- lilik içermesi gerektiğini kabul etmektedir. Bu kabul doğrultusunda, yazar, TCK m. 177’de düzenlenen hayvanın tehlikeli olabilecek şekilde serbest bırakılması suçunda, hareketin tehlikeyi ortaya çıkarma potansiyeline sahip olmasını yeterli görmekte ve bu suçu soyut tehlike suçu olarak değerlendirmektedir. Yazar, elverişlilik suçlarını soyut tehlike suçlarının bir alt dalı olarak kabul etmekte, fakat soyut tehlike suçları- nın tamamının normun koruma alanına potansiyel bir etkiyi taşıması gerektiğini vurgulamaktadır. Bkz. DOĞAN, Koray: “Tehlike Suçu ile Zarar Suçu Arasındaki Suçların İçtimaı Sorunu”, Türkiye Adalet Akademisi Dergisi, 2014, Cilt 5, Sayı 16, s. 182-184. 70 ÜNAL, Tehlike Suçları, s. 326. Elverişlilik suçlarının Türk hukukunda pratikte bir önemi bulunmadığı yönünde ayrıca bkz. MAVİŞ, s. 166. Elverişlilik suçlarının risk suçları şeklinde kabul edilmesi yönünde farklı bir görüş için bkz. BALAN, s. 366. 71 Bkz. İÇEL, s. 290; ÖZGENÇ, Genel Hükümler, s. 223-224; ARTUK / GÖKÇEN / ALŞAHİN / ÇAKIR, Genel Hükümler, s. 389; ÖZ- BEK / DOĞAN / MERAKLI / BACAKSIZ / BAŞBÜYÜK, s. 237; KOCA / ÜZÜLMEZ, Genel Hükümler, s. 118; SOYASLAN, s. 247- 248; TOROSLU / TOROSLU, s. 146; ÖZTÜRK / ERDEM, s. 216; DEMİRBAŞ, s. 277-278; HAKERİ, s. 159; DÜLGER, s. 351-352. 72 Aynı yönde bkz. MADEN, s. 447. 73 TCK’da suç tanımında doğrudan elverişlilik ifadesi barındıran suç tipleri şunlardır: Radyasyon yayma (TCK m. 172/1-3 fıkraları), gürültüye neden olma (TCK m. 183), halkı kin ve düşmanlığa tahrik veya aşağılama (TCK m. 216/3), kanunlara uymamaya tahrik (TCK m. 217), halkı yanıltıcı bilgiyi alenen yayma (TCK M. 217/A f. 1), suç işlemek amacıyla örgüt kurma (TCK m. 220/1) ve gizliliğin ihlali (TCK m. 285/1-b). 584 İlhan BULUT çimde”, “elverişli şekilde” veya “elverişli olması halinde” şeklinde ifadeler yer almaktadır. Bunun yanında elverişlilik ifadesi içermediği halde anlam ve yapı olarak bu şekilde değerlendirilebilecek suç tipleri bulunmaktadır 74. Bu tür suçların tanımında; “neden olabilecek nitelikte”, “tehlikeli olabilecek biçimde” veya benzer anlamlara gelen ifade kalıpları kullanılmaktadır 75. Kanunun sistematiği açısından bakıldığında elverişlilik suçu olarak nitelendirilebilecek suç tiplerinin “Genel Tehlike Yaratan Suçlar”, “Çevreye Karşı Suçlar” ve “Kamu Barışına Karşı Suçlar” başlıklarında yoğunlaştığı görülmektedir. Ancak bu suçların dışında da elverişlilik suçu niteliğinde olan bağımsız suç tipleri bulunmaktadır. Aşağıda bu suç tipleri TCK sistematiğindeki sıralamaya uygun olarak incelenecektir. 1. Hakaret Suçu Bu başlıkta inceleyeceğimiz ilk suç tipi TCK m. 125’te düzenlenen hakaret suçudur. TCK m. 125/1 hükmü “bir kimseye onur, şeref ve saygınlığını rencide edebilecek nitelikte somut bir fiil veya olgu isnat eden veya sövmek suretiyle bir kimsenin onur, şeref ve saygınlığına saldıran” kişinin ceza- landırılacağını düzenlemektedir. Madde hükmü onur, şeref ve saygınlığını rencide edebilecek nitelikte somut bir fiil veya olgu isnat etme ve sövme olmak üzere iki seçimlik hareket düzenlemiştir 76. Kanun koyucu somut bir fiil veya olgu isnat etme fiilinin belli bir özelliği taşıması ve rencide etme özelliğine sahip olmasını aramıştır. Bu fiilin işlenmesi ile hakaret suçunun oluşması için mağdurun rencide olma- sı veya mağdurun onur, şeref ve saygınlığının tehlikeye sokulması şeklinde bir netice aranmadığı için bu suç bir soyut tehlike suçu olarak kabul edilmektedir 77. Fakat hakaret suçu klasik soyut tehlike suçu olarak da değerlendirilmemelidir. Çünkü her türlü isnat değil, onur, şeref ve saygınlığı rencide edebi- lecek nitelikte fiiller ile bu suç işlenebilecektir. Kanun koyucu hareketin rencide olma sonucunu ortaya çıkarmak için elverişli olması şartını aramıştır. Bu şekilde cezalandırma alanı daraltılmıştır. Bu gerek- çeler ile TCK m. 125/1’de düzenlenen hakaret suçunun elverişlilik suçu olduğu kanaatindeyiz 78. Bu ayrımın pratik bir sonucu olarak hâkimin isnat edilen fiil veya olgunun onur, şeref ve saygınlığı renci- de etmeye elverişli olup olmadığını incelemesi gerekmektedir. 74 TCK’da elverişlilik ifadesi suç tanımında doğrudan geçmediği halde anlam itibariyle elverişlilik suçu sayılabilecek suç tipleri şunlardır: Hakaret (TCK m. 125/1), şirket veya kooperatifler hakkında yanlış bilgi (TCK m. 164), genel güvenliğin kasten tehlikeye sokulması (170/1), akıl hastası üzerindeki bakım ve gözetim yükümlülüğünün ihlali (TCK m. 175), hayvanın tehlike yaratabilecek şekilde serbest bırakılması ( TCK m. 177), trafik güvenliğini tehlikeye sokma suçu (TCK m. 179/2 -3 fıkraları), çevrenin kasten kirletilmesi (TCK m. 181/1-4 fıkraları), çevrenin taksirle kirletilmesi (TCK m. 182/1-2 fıkraları), bozulmuş veya değiştirilmiş gıda veya ilaçların ticareti (TCK m. 186/1), kişilerin hayatını ve sağlığını tehlikeye sokacak biçimde ilaç yapma veya satma ( TCK m. 187/1), sağlık için tehlikeli madde temini (TCK m. 194/1) ve yabancı devlet aleyhine asker toplama suçu (TCK m. 306/1 ve 2). TCK m. 123/A’da düzenlenen ısrarlı takip suçu neticeli suç olarak düzenlenmiştir. Alman hukukunda StGB § 238 hükmünde düzenlenen ısrarlı takip (Nachstellung) suçu ise ilk önce neticeli suç olarak düzenlenmiş, daha sonra yapılan değişiklikler ile bu suç elverişlilik suçu haline getirilmiştir. Bu doğrultuda, Türk hukukunda TCK m. 125/A’da yer alan ısrarlı takip suçunun da ortaya çıkan ispat zorlukları ve mağdurun daha etkin şekilde ko- runması gerekçeleriyle bir elverişlilik suçuna dönüştürülmesi gerektiği ileri sürülmektedir. Bu görüş için bkz. KILIÇ, Ahmet: “Israrlı Takip Suçu (TCK m. 123/A)”, Suç ve Ceza Dergisi, 2022, Cilt 15, Sayı 3 (Israrlı Takip), s. 554 vd. Bir suçun elverişlilik suçu olarak ka- bulü, neticeli suç ve sırf hareket suçu ayrımı çerçevesinde, özellikle suça iştirak, suçun tamamlanma anının tespiti, etkin pişmanlık, su- çun işlendiği yer ve zaman gibi pek çok hukuk kurumu açısından önemli sonuçlara sahiptir. Bu ayrımın sonuçları ile ilgili bkz. BAKİ, Ensar: “Türk Ceza Kanununda Etkin Pişmanlık”, Yıldırım Beyazıt Hukuk Dergisi, 2016, Sayı 2, s. 32-33. 75 Aynı yönde bkz. DEMİRTAŞ, s. 266; AYGÖRMEZ, Çevre Ceza Hukuku, s. 57. Ünal, bu tür ifadelerin elverişlilik suçuna işaret ettiği görüşüne karşı çıkmakta ve bu suçların genel olarak somut tehlike suçu olduğunu ileri sürmektedir. Bkz. ÜNAL, Tehlike Suçları, s. 325. Bu görüşe katılmıyoruz. Çünkü somut tehlike suçu olarak kabul edilen suç tiplerinde kullanılan ifade biçimleri farklıdır. Bu tür suçların lafzından belli bir tehlikenin gerçekleşmesinin arandığı anlaşılmaktadır. Örneğin; “tehlikesine neden olan” (TCK m. 170/2), “fiilin baş- kalarının hayatı, sağlığı veya malvarlığı bakımından tehlikeli olması halinde” (TCK m. 171), “önemli ölçüde tehlikeye sebebiyet veren” (TCK m. 173/1) vb. Kanun koyucu geniş bir alanı kaplayan tehlike suçlarını belli ifade biçimleri ile ayrıştırmıştır. Yapı veya anlam iti- bariyle elverişlilik suçu olarak değerlendirdiğimiz suç tipleri de önemli bir kategori olup, klasik soyut tehlike suçlarından ve somut tehli- ke suçlarından farklılık arz etmektedir. 76 KOCA, Mahmut / ÜZÜLMEZ, İlhan: Türk Ceza Hukuku Özel Hükümler, 8. Baskı, Adalet Yayınevi, Ankara, 2022 (Özel Hükümler), s. 550. 77 ÖZBEK, Veli Özer / BACAKSIZ, Pınar / DOĞAN, Koray: Türk Ceza Hukuku Özel Hükümler, 19. Baskı, Seçkin Yayıncılık, Ankara, 2024, s. 521-522; KOCA / ÜZÜLMEZ, Özel Hükümler, s. 550; ARTUK / GÖKÇEN / ALŞAHİN / ÇAKIR, Özel Hükümler, s. 525; AKBULUT, s. 437; AYDIN, Devrim: “Türk Ceza Kanunu’nda Hakaret Suçu”, Marmara Üniversitesi Hukuk Fakültesi Hukuk Araştır- maları Dergisi, 2013, Cilt 19, Sayı 2, s. 888. 78 Aynı yönde bkz. AKBULUT, s. 437. Benzer şekilde, Alman hukukunda StGB § 186’da düzenlenen kötüleme (üble Nachrede) suçunda, sarf edilen ifadenin mağduru aşağılamaya veya toplumdaki itibarını sarsmaya elverişli olması gerekmektedir. Bu nedenle kötüleme suçu Alman hukukunda elverişlilik suçuna örnek gösterilen hükümlerden biridir. Bkz. ERSOY, s. 52. Elverişlilik Suçları 585 Cilt: 11 • Sayı: 2 • Temmuz 2025 2. Şirket veya Kooperatifler Hakkında Yanlış Bilgi Suçu Şirket veya kooperatifler hakkında yanlış bilgi (TCK m. 164) suçunda, madde hükmünde sayı- lan şirket yetkililerinin “ilgililerin zarara uğramasına neden olabilecek nitelikte gerçeğe aykırı önemli bilgiler” vermeleri suç olarak düzenlenmiştir. Bu suç tipinde gerçeğe aykırı bilgi nedeniyle bir zarar veya zarar tehlikesinin varlığı aranmamıştır. Bu nedenle şirket veya kooperatifler hakkında yanlış bilgi suçu, sırf hareket ve soyut tehlike suçu olarak kabul edilmektedir. Ancak suçun gerçek- leşmesi için bilginin sadece gerçeğe aykırı olması yeterli olmayıp bu bilginin ilgilileri zarara uğrat- maya neden olabilecek niteliğe sahip olması gerekmektedir 79. Bu suç tipinde yer alan fiil belli bir nitelikle özelleştirilmiş, bu şekilde cezalandırma alanı klasik soyut tehlike suçlarına göre daraltıl- mıştır. Nitekim salt gerçeğe aykırı bilgi verme fiili suç kabul edilseydi, klasik soyut tehlike suçu söz konusu olacaktı. Bu fiil ile bir zarara veya zarar tehlikesine sebebiyet verilmesi aransaydı, zarar veya somut tehlike suçu söz konusu olacaktı. Fakat TCK m. 164’te bu suç kategorilerinden farklı olarak belli bir niteliğe sahip, zarar ortaya çıkarmaya elverişli bir fiil tanımlanmış ve bu şekilde el- verişlilik suçu ihdas edilmiştir. 3. Genel Tehlike Yaratan Suçlar Bu başlık altında inceleyeceğimiz ilk suç tipi genel güvenliğin kasten tehlikeye sokulması suçu- dur. TCK m. 170’de düzenlenen genel güvenliğin kasten tehlikeye sokulması suçunun ilk fıkrası: “Kişilerin hayatı, sağlığı veya malvarlığı bakımından tehlikeli olacak biçimde ya da kişilerde korku, kaygı veya panik yaratabilecek tarzda; a) Yangın çıkaran, b) Bina çökmesine, toprak kaymasına, çığ düşmesine, sel veya taşkına neden olan, c) Silahla ateş eden veya patlayıcı madde kullanan (...),” kişilerin cezalandırılacağını öngörmektedir. Bu suçta tek başına seçimlik hareketlerin yapılması yeterli görülmemiş, bu hareketlerin aynı zamanda sayılan değerler için tehlikeli olacak biçimde ya da korku, kaygı ve panik yaratabilecek tarzda gerçekleştirilmesi aranmıştır 80. TCK m. 170/1 hükmünü öğretideki hâkim görüş somut tehlike suçu olarak da nitelendirmektedir 81. Yargıtay da bu suçu somut tehlike suçu olarak kabul etmektedir 82. Ancak bu suç tipinin elverişlilik suçu olduğunu kabul etmekte- yiz. Zira TCK m. 170/1 düzenlemesinde suç fiillerinin tehlike, panik, kaygı ve korkuya yol açma nite- liğine sahip olması gerekmekte, ancak somut bir tehlikenin varlığı veya panik, korku ve kaygının 79 CANPOLAT, Can: “Ekonomik Suçluluk Bağlamında Şirket veya Kooperatifler Hakkında Yanlış Bilgi Verme Suçu (TCK m. 164)”, Marmara Üniversitesi Hukuk Fakültesi Hukuk Araştırmaları Dergisi, 2021, Cilt 27, Sayı 1, s. 166-167; AKSOY RETORNAZ, Ey- lem: “Şirket ve Kooperatifler Hakkında Yanlış Bilgi”, (Ed.) BAYRAKTAR, Köksal: Özel Ceza Hukuku Cilt IV, Malvarlığına Karşı Suçlar, On İki Levha Yayıncılık, İstanbul, 2018 (Şirket ve Kooperatifler), s. 417 vd. 80 ARTUK / GÖKÇEN / ALŞAHİN / ÇAKIR, Özel Hükümler, s. 714. 81 KOCA / ÜZÜLMEZ, Genel Hükümler, s. 120; ÖZGENÇ, Genel Hükümler, s. 225; ARTUK / GÖKÇEN / ALŞAHİN / ÇAKIR, Özel Hükümler, s. 714; İÇEL, s. 290; DÜLGER, s. 353; ÜNAL, Tehlike Suçları, s. 323; POLAT, Halil: “Genel Güvenliğin Tehlikeye So- kulması Suçu ile Bu Suçun Diğer Suçlarla İçtimaı”, Türkiye Adalet Akademisi Dergisi, 2010, Sayı 1, s. 138; AKSOY RETORNAZ, Eylem: “Genel Güvenliğin Kasten Tehlikeye Sokulması”, (Ed.) BAYRAKTAR, Köksal: Özel Ceza Hukuku, Cilt V, Genel Tehlike Yaratan, Çevreye Karşı ve Kamunun Sağlığına Karşı Suçlar, On İki Levha Yayıncılık, İstanbul, 2019 (Genel Güvenlik), s. 16. TCK m. 170’in gerekçesi de bu suçu somut tehlike suçu olarak tanımlamaktadır. Bkz. “Maddenin birinci fıkrasında, bu suçu oluşturan se- çimlik hareketler, yangın çıkarmak; bina çökmesine, toprak kaymasına, çığ düşmesine, sel veya taşkına neden olmak; silâhla ateş etmek veya izinsiz patlayıcı madde kullanmak, olarak belirlenmiştir. Ancak, bu fiiller dolayısıyla cezaya hükmedebilmek için, kişile- rin hayatı, sağlığı veya malvarlığı bakımından somut bir tehlikenin meydana gelmesi gerekir. Böylece, söz konusu suç, bir somut tehlike suçu olarak tanımlanmıştır.” Bkz. ÖZGENÇ, İzzet: Türk Ceza Kanunu Gazi Şerhi, 2. Baskı, Seçkin Yayıncılık, Ankara 2005 (Gazi Şerhi), s. 912. 82 “TCK 170/1 “Maddenin birinci fıkrasında, bu suçu oluşturan seçimlik hareketler, yangın çıkarmak; bina çökmesine, toprak kayma- sına, çığ düşmesine, sel veya taşkına neden olmak; silâhla ateş etmek veya izinsiz patlayıcı madde kullanmak olarak sayılmış olup suç, somut tehlike suçu olarak düzenlenmiştir. Anılan maddedeki suçun oluşabilmesi, belirsiz sayıdaki kişilerin hayatı, sağlığı veya mal varlığı bakımından tehlikeli olacak biçimde ya da kişilerde korku, kaygı veya panik meydana getirebilecek tarzda somut tehlike- nin ortaya çıkmış olmasına bağlıdır.” Yargıtay, CGK, T. 29.6.2022, E. 2020/407, K. 2022/505 (Lexpera). Aynı yönde bkz. Yargıtay, CGK, T. 01.03.2022, E. 2020/429, K. 2022/131 (Lexpera). 586 İlhan BULUT oluşması aranmamaktadır. Bu yönüyle TCK m. 170/1’deki suç hükmü klasik soyut tehlike suçundan ve somut tehlike suçundan ayrışmakta ve elverişlilik suçunun vasıflarını taşımaktadır 83. Öğretide Ünal, TCK m. 170/1 hükmünün somut tehlike suçu yerine elverişlilik suçu olarak kabu- lünün cezalandırma alanını genişleteceğini, hâkimin somut bir tehlike yerine elverişliliği tespit etmek- le yetineceğini, TCK m. 170/1 ve soyut bir tehlike suçu olan TCK m. 170/2 hükmü arasında bir fark kalmayacağını ileri sürmektedir 84. Bu görüşe katılmıyoruz. Öncelikle kanun koyucu, somut tehlike suçu düzenlemek isteseydi, buna özgü ifade kalıplarını (“tehlikeye neden olan” vs. gibi) kullanırdı. Bu tür bir ifade biçiminden kaçınılması kanun koyucunun bilinçli bir tercihidir. Ayrıca elverişlilik suçları, cezalandırma alanı bakımından somut tehlike suçlarına göre geniş olmakla birlikte klasik soyut tehlike suçlarına göre de dardır. Bunun yanında elverişlilik suçu ile TCK m. 170/2’deki soyut tehlike suçu arasında fark vardır; ilk fıkrada hâkim, elverişlilik kriterini belirlemekle yükümlüdür 85. Bu gerekçeler ile elverişlilik suçu gibi suç kategorilerini soyut ve somut tehlike suçu tasnifi içerisine sıkıştırmak yerine onları tanımlayıp ayrıştırmanın daha doğru olacağı kanaatindeyiz. Bu başlıkta inceleyeceğimiz ikinci suç tipi radyasyon yayma suçudur. TCK m. 172’de düzenlenen radyasyon yayma suçunun ilk fırkasında bir başkasını, sağlığını bozmaya elverişli olacak surette rad- yasyona tabi tutma; üçüncü fıkrasında da bir başkasının hayatı, sağlığı veya malvarlığına önemli ölçü- de zarar vermeye elverişli olacak biçimde radyasyon yayma veya atom çekirdeklerinin parçalanması sürecine etkide bulunma fiilleri cezalandırılmaktadır. TCK m. 172/4’te, bu suçun taksirli hali düzen- lenmiş; laboratuvar veya tesis işletilirken gerekli dikkat ve özen gösterilmeyip radyasyon yayılmasına ya da atom çekirdeği parçalanmasına neden olunması durumunda, eylem başkasının hayatı, sağlığı veya malvarlığına ciddi zarar vermeye elverişli ise failin cezalandırılacağı belirtilmiştir. TCK m. 172 hükmünde yer alan suçların cezalandırılabilmesi için ortaya çıkarılan radyasyon mik- tarının veya atom çekirdeklerinin parçalanması sürecinin sağlığı bozmaya, hayata ve malvarlığına önemli ölçüde zarar vermeye elverişli olması gerekmektedir 86. Öğretide bu suçları somut tehlike suçu 87 veya elverişlilik suçu 88 olarak değerlendiren farklı görüşler bulunmaktadır. Biz de TCK m. 172/1, 3 ve 4 fıkralarında düzenlenen suç tiplerinin elverişlilik suçu oldukları kanaatindeyiz. TCK m. 172/1, 3 ve 4’te düzenlenen suçlarda, radyasyon yayma veya atom çekirdeği parçalama gibi fiillerin somut bir tehlikeye yol açması aranmaz; bu fiillerin, korunan hukuki değerlere zarar vermeye elverişli olması suçun oluşması için yeterlidir. Elverişlilik şartı bulunduğundan, bu suçlar klasik soyut tehlike suçu sayılmaz; çünkü hâkim, fiilin hayat, sağlık veya malvarlığına ciddi zarar vermeye elverişli olup olma- dığını değerlendirmek zorundadır. Bu nedenle söz konusu düzenlemeler tipik birer elverişlilik suçu olarak nitelendirilmelidir 89. Akıl hastası üzerindeki bakım ve gözetim yükümlülüğünün ihmali de elverişlilik suçu olarak de- ğerlendirdiğimiz genel tehlike suçlarındandır. TCK m. 175, akıl hastası üzerindeki bakım ve gözetim yükümlülüğünü, başkalarının hayatı, sağlığı veya malvarlığı bakımından tehlikeli olabilecek şekilde ihmal eden kişinin cezalandırılacağını öngörmektedir. Suç düzenlemesinde geçen “tehlikeli olabilecek şekilde” ifadesi somut bir tehlikeye yönelik olmayıp belli bir tehlike potansiyeli ve imkânına ilişkin- 83 Öğretide, TCK m. 170/1’deki suçu elverişlilik suçu olarak değerlendiren görüş için ayrıca bkz. ZAFER, s. 258; AYGÖRMEZ, Gülsün Ayhan: “Genel Güvenliğin Tehlikeye Sokulması Suçları (TCK mad. 170, 171)”, Ankara Sosyal Bilimler Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, 2021, Cilt 3, Sayı 2 (Genel Güvenlik), s. 317; BEKAR, s. 249; ERSOY, s. 55; DEMİRTAŞ, s. 287. 84 ÜNAL, Tehlike Suçları, s. 322. 85 Benzer görüş ve değerlendirmeler için bkz. BEKAR, s. 249; DEMİRTAŞ, s. 288-289; ERSOY, s. 54. 86 ALTUNÇ, Sinan: “Radyasyon Yayma”, (Ed.) BAYRAKTAR, Köksal: Özel Ceza Hukuku, Cilt V, Genel Tehlike Yaratan, Çevreye Karşı ve Kamunun Sağlığına Karşı Suçlar, On İki Levha Yayıncılık, İstanbul, 2019, s. 48 87 KOCA / ÜZÜLMEZ, Genel Hükümler, s. 120; EGE, Ahmet: “Radyasyon Yayma ve Atom Enerjisiyle Patlamaya Sebebiyet Verme Suçlarına Bilimsel ve Hukuki Perspektiften Bir Bakış”, Hacettepe Hukuk Fakültesi Dergisi, 2021, Cilt 11, Sayı 2, s. 1501; ALTUNÇ, s. 48, 49. 88 BEKAR, s. 250; ERSOY, s. 56. 89 Aynı yönde bkz. BEKAR, s. 251. Elverişlilik Suçları 587 Cilt: 11 • Sayı: 2 • Temmuz 2025 dir 90. Akıl hastasına ilişkin ihmal hareketinin başkalarının hayat, sağlık veya malvarlığı üzerinde somut bir tehlike ortaya çıkarması suçun oluşması için gerekli değildir. Gerekli bakım, tedavi ve gözetim yükümlülüğünün salt ihmali de suçun oluşması için yeterli olmayacaktır. Söz konusu yükümlülüğün ihmali hayat, sağlık ve malvarlığı açısından tehlike oluşturabilecek, bu sonuçlara elverişli bir fiil olma- lıdır. Dolayısıyla bu suç hükmünün de bir elverişlilik suçu olduğu anlaşılmaktadır. Genel tehlike kaynaklarının kontrolüne ilişkin bir diğer suç TCK m. 177’de düzenlenen hayvanın teh- like yaratabilecek şekilde serbest bırakılmasıdır. Bu suç tipinde gözetimi altında bulunan hayvanı başkala- rının hayatı veya sağlığı bakımından “tehlikeli olabilecek şekilde” serbest bırakan veya bunların kontrol altına alınmasında ihmal gösteren kişi cezalandırılmaktadır. Örneğin, saldırgan bir hayvanın üçüncü kişi- lerin bulunma ihtimalinin olduğu bir yerde tasmasız ve ağızlıksız dolaştırılması bu suça vücut verecektir 91. Suç tipinde yer verilen “tehlikeli olabilecek şekilde” ifadesinin elverişlilik suçuna dair bir ifade olduğu kanaatindeyiz 92. Ancak bu suçu somut tehlike suçu olarak kabul eden bir görüş de bulunmaktadır 93. Bu suçta “tehlikeli olabilecek şekilde” ifadesi hareketin neticesine değil niteliğine ilişkindir. Bu ifade, hareke- tin başkalarının hayat ve sağlığı için tehlike ortaya çıkarmaya elverişliliğini gerektirmektedir. Dolayısıyla TCK m. 177 hükmü de elverişlilik suçu olarak değerlendirilmelidir. Bu doğrultuda gözetim altındaki hay- vanın niteliği ve serbest bırakılan ortam, zaman, hayvanın cinsi, hayvana verilen ya da verilmeyen talimat- lar göz önüne alınarak tehlikeye elverişliliğin hâkim tarafından tespiti gerekmektedir 94. Genel tehlike oluşturan suçlar içerisinde inceleyeceğimiz son suç tipi trafik güvenliğini tehlikeye sokma suçudur (TCK m. 179/2 ve 3). Trafik güvenliğini tehlikeye sokma suçunu düzenleyen TCK m. 179/2 hükmü kara, deniz, hava veya demiryolu ulaşım araçlarını kişilerin hayat, sağlık veya malvarlığı açısından “tehlikeli olabilecek şekilde” sevk ve idare etme fiilini; TCK m. 179/3 hükmü ise alkol veya uyuşturucu madde etkisiyle ya da başka bir nedenle emniyetli bir şekilde araç “sevk ve idare edeme- yecek halde olmasına rağmen araç kullanma” fiilini cezalandırılmaktadır. Her iki suç tipinde geçen “tehlikeli olabilecek şekilde sevk ve idare etme” ile “sevk ve idare edemeyecek halde olmasına rağ- men araç kullanma” ifadeleri hareketin neticesine değil belli bir özelliğine ilişkin nitelendirme yap- maktadır. TCK m. 179/2 ve 3’te cezalandırılan fiillerin tek başına gerçekleştirilmesi yeterli değildir. 90 Aynı yönde bkz. AKBULUT, s. 437; BEKAR, s. 253; ERSOY, s. 56. Öğretide TCK m. 175 hükmünün somut tehlike suçu olduğu görüşü de bulunmaktadır. Bu görüş için bkz. KOCA / ÜZÜLMEZ, Genel Hükümler, s. 120; TAŞKIN, Ozan Ercan: “Akıl Hastası Üze- rindeki Bakım ve Gözetim Yükümlülüğünün İhlali Suçu”, Ankara Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, 2016, Cilt 65, Sayı 4 (Akıl Has- tası Üzerindeki Bakım Yükümlülüğü), s. 2480; EVİK, Vesile Sonay: “Akıl Hastası Üzerindeki Bakım ve Gözetim Yükümlülüğünün İh- lali”, (Ed.) BAYRAKTAR, Köksal: Özel Ceza Hukuku, Cilt. V, Genel Tehlike Yaratan, Çevreye Karşı ve Kamunun Sağlığına Karşı Suç- lar, On İki Levha Yayıncılık, İstanbul, 2019 (Akıl Hastası Üzerindeki Bakım Yükümlülüğü), s. 108-109; ÜNAL, Tehlike Suçları, s. 324. TCK m. 175 gerekçesi de bu suçu somut tehlike suçu olarak nitelendirmektedir: “Maddede akıl hastası üzerinde bakım ve gözetim yü- kümlülüğü bulanan kişinin bu yükümlülüğünü, başkalarının hayatı, sağlığı veya malvarlığı bakımından tehlikeli olabilecek şekilde ihmal etmesi, cezalandırılmaktadır. Maddenin düzenlemesinden de anlaşılacağı üzere fiil somut tehlike suçu niteliğindedir.” Bkz. ÖZGENÇ, Gazi Şerhi, s. 175. Öğretide Ünal, bu suçun ihmali bir suç olduğunu ve ihmali suçlarda elverişliliği değerlendirilebilecek bir hareketin bulunmadığını, dolayısıyla bu suç tipinin elverişlilik suçu olarak kabul edilemeyeceğini ileri sürmektedir. ÜNAL, Tehlike Suçları, s. 324. Bu görüşe katılmıyoruz. Bir suçun ihmali suç olması tek başına elverişlilik suçu olmasına engel olmaz. İhmalin farklı seviye ve de- receleri bulunmaktadır. Basit bir ihmal sadece akıl hastasının sağlık ve bakımında olumsuz bir etki gösterebilecekken ağır bir ihmal akıl hastasının başkalarının hayat, sağlık veya malvarlığına zarar vermesi için elverişli bir duruma neden olabilir. Bu nedenle ihmali suçların elverişlilik değerlendirmesine konu olamayacağı şeklindeki kategorik yaklaşım makul ve doğru değildir. 91 ALPSOY, Zeliha: “Hayvanın Tehlike Yaratabilecek Şekilde Serbest Bırakılması (TCK m. 177)”, Necmettin Erbakan Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, 2024, Cilt 6, Sayı 2, s. 763. 92 Aynı yönde bkz. AKBULUT, s. 437; BEKAR, s. 256; ERSOY, s. 57; KILIÇ, Ahmet: “Tehlike Arz Eden Hayvanı Sokağa Terk Etme Kabahatinin İçtima Hükümleri ve Non Bis In Idem İlkesi Bağlamında Değerlendirilmesi”, Necmettin Erbakan Üniversitesi Hukuk Fa- kültesi Dergisi, 2022, Cilt 5, Sayı 2 (Hayvanı Sokağa Terk Etme), s. 636; ALPSOY, s. 763. 93 ÖZBEK / DOĞAN / MERAKLI / BACAKSIZ / BAŞBÜYÜK, s. 238; KOCA / ÜZÜLMEZ, Genel Hükümler, s. 120; MEMİŞ KAR- TAL, Pınar: “Türk Ceza Hukukunda Hayvanın Tehlike Yaratabilecek Şekilde Serbest Bırakılması veya Kontrol Altına Alınmasında İh- mal Suçu (TCK m.177)”, Dokuz Eylül Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, 2019, Cilt 21, Sayı Özel Sayı, s. 337; PARLAR, Ali / HA- TİPOĞLU, Muzaffer: Türk Ceza Kanunu Yorumu, Cilt 3, 2. Baskı, Seçkin Yayıncılık, Ankara, 2008, s. 2711. Yargıtay da bu suçu somut tehlike suçu olarak kabul etmektedir. Bkz. “Oluş ve dosya kapsamına göre, sanığa ait köpeklerin katılanların küçükbaş hayvanlara za- rar verdiği iddia olunması karşısında; sanığa ait köpeklerin başkalarının hayatı veya sağlığı bakımından tehlikeli olabilecek şekilde serbest bırakılması şeklindeki somut tehlike suçunun unsurlarının oluşmadığı gözetilmeden, sanığın beraati yerine yazılı şekilde mahku- miyetine karar verilmesi...” Yargıtay, 8. CD, T. 18.11.2015, E. 2015/8825, K. 2015/24725 (Lexpera). Aynı yönde bkz. Yargıtay, CGK, T. 20.2.2020, E. 2019/574, K. 2020/121; Yargıtay, 15. CD, T. 14.5.2013, E. 2013/3350, K. 2013/8905 (Lexpera). 94 DEMİRTAŞ, s. 335. 588 İlhan BULUT Fiillerin bir tehlike potansiyelini barındırması gerekmektedir. Bunun yanında somut bir tehlikenin varlığı da suçun gerçekleşmesi için aranmamaktadır. Bu yönleriyle TCK m. 179/2 ve 3 hükümleri klasik soyut tehlike ve somut tehlike suçlarından ayrışmaktadır. Yapılan açıklamalar çerçevesinde bu suçların elverişlilik suçu olduğu anlaşılmaktadır 95. 4. Çevreye Karşı Suçlar Bu başlıkta ilk olarak çevrenin kasten (TCK m. 181/1-4 fıkraları) ve taksirle (TCK m. 182/1-2 fık- raları) kirletilmesi suçları incelenecektir. TCK m. 181/1’de ilgili kanunlarla belirlenen teknik usullere aykırı olarak ve çevreye “zarar vere- cek şekilde”, atık veya artıkları toprağa, suya veya havaya kasten verme suçu cezalandırılmaktadır. Bu suçun oluşabilmesi için teknik usullere aykırı olarak verilen atıkların çevreye zarar vermeye miktar ve nitelik olarak elverişli olması gerekir 96. TCK m. 181/1’de geçen “zarar verecek şekilde” ifadesi, bu suçun bir zarar suçu olduğu düşüncesini akla getirse de yasa koyucu bu ifade ile bir zararı değil zarara elverişliliği, zarar potansiyelini ifade etmektedir. Bu nedenle ilgili TCK m. 181/1 hükmü bir tehlike suçu olarak kabul edilmelidir 97. Öğretide genel kabul bu suçun bir somut tehlike suçu olduğu yönün- dedir 98. Fakat biz bu suçun da elverişlilik şartı içerdiğini ve elverişlilik suçu olduğunu kabul ediyoruz. Sadece soyut ve somut tehlike suçu ayrımına dayanan bir bakış açısı, bu suçu somut tehlike suçu ola- rak kabul etmektedir. Ancak bu suç türünde somut tehlike suçu için aranan tehlike neticesi yer alma- maktadır. “Zarar verecek şekilde” ifadesi de hareketin neticesi değil niteliğidir. TCK m. 181/4 hükmü, TCK m. 181/1 ve 2’de tanımlanan fiillerin insan veya hayvanlar açısından tedavisi zor hastalıkların ortaya çıkmasına, üreme yeteneğinin körelmesine, hayvanların veya bitkilerin doğal özelliklerini değiştirmeye “neden olabilecek niteliklere” sahip atık veya artıklarla işlenmesini cezalandırmaktadır. Bu fıkrada da harekete belli bir nitelik atfedilmekte ve sayılan sonuçları ortaya çıkarmak için elverişli olması aranmaktadır 99. Bu nedenle TCK m. 181/4’teki düzenleme elverişlilik suçu niteliğindedir. Ancak öğretide hâkim görüş suçun somut tehlike suçu olduğu yönündedir 100. TCK m. 182’de, çevrenin taksirle kirletilmesi suçu düzenlenmiştir. TCK m. 181’deki kasten kir- letme suçu için yapılan açıklamalar burada da geçerlidir. TCK m. 182/1’de yer alan “çevreye zarar 95 Aynı yönde bkz. AKBULUT, s. 438; DEMİRTAŞ, s. 266. TCK m. 179/3 hükmünün soyut-somut tehlike (elverişlilik) suçu olduğu yönünde ayrıca bkz. TÜRAY, Aras: “Alkollü Araç Kullanmak Suretiyle Trafik Güvenliğini Tehlikeye Sokma Suçu Bakımından Mutlak Karine Sisteminin Değerlendirilmesi”, Suç ve Ceza Dergisi, 2016, Sayı 1-2, s. 164. Bazı yazarlar TCK m. 179/2 ve 3 arasında ayrıma gitmekte, TCK m. 179/2’nin elverişlilik suçu, TCK m. 179/3’ün soyut tehlike suçu olduğunu kabul etmektedir. Bkz. BEKAR, s. 258; ERSOY, s. 59. TCK m. 179/2 hükmünün somut tehlike suçu olduğu görüşü için bkz. TEZCAN, Durmuş / ERDEM, Mustafa Ruhan / ÖNOK, R. Murat: Teorik ve Pratik Ceza Özel Hukuku, 19. Baskı, Seçkin Yayıncılık, Ankara, 2022, s. 974; ÖNOK, R. Murat: “Trafik Güvenliğini Tehlikeye Sokma Suçu (TCK m. 179)”, Türkiye Barolar Birliği Dergisi, 2015, Sayı 121, s. 167; DÜLGER, s. 354. Yargıtay TCK m. 179/3 hükmünü soyut tehlike suçu kabul etmektedir. Bkz. “Suç tarihinde 245 promil alkollü olduğu halde araç kullanırken ara- cın hakimiyetini kaybedip yol yapımında kullanılan taş kütlelerine aracını çarpan sanığın emniyetli şekilde araç sevk ve idare edemeye- ceği Adli Tıp Kurumunun 27.11.2006 tarihli raporu ile belirlendiğinden, yüklenen suçun soyut tehlike suçu olduğu gözetilerek cezalan- dırılmasına karar verilmesi gerekirken...” Yargıtay, 2. CD, T. 29.11.2010, E. 2009/26255, K. 2010/32058 (Lexpera). Buna karşılık Yar- gıtay, TCK m. 179/2 hükmünü somut tehlike suçu olarak kabul etmektedir. Bkz. Yargıtay, CGK, T. 11.2.2014, E. 2012/1567, K. 2014/63 (Lexpera). 96 ARTUK, Mehmet Emin: “Çevrenin Kasten Kirletilmesi Suçu”, İstanbul Medipol Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, 2012, Cilt 1, Sayı 1, s. 41. 97 ARTUK, s. 41; AYGÖRMEZ, Çevre Ceza Hukuku, s. 60; YILDIZ, Ali Kemal: “Çevrenin Kasten Kirletilmesi”, (Ed.) BAYRAKTAR, Köksal: Özel Ceza Hukuku, Cilt V, Genel Tehlike Yaratan, Çevreye Karşı ve Kamunun Sağlığına Karşı Suçlar, On İki Levha Yayıncılık, İstanbul, 2019 (Çevrenin Kasten Kirletilmesi), s. 199-200; TALAS, Serdar: “Türk Ceza Kanunu’nda Çevrenin Kasten ve Taksirle Kirle- tilmesi Suçları”, İstanbul Hukuk Mecmuası, 2013, Cilt 71, Sayı 1, s. 1153; KAYAER, Nebahat: “Atık ve Artıklarla Çevrenin Kasten Kir- letilmesi Suçu (TCK m. 181/1)”, Dokuz Eylül Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, 2019, Cilt 21, Sayı 1, s. 166; OTACI, Cengiz: “Çevrenin Kasten ve Taksirle Kirletilmesi Suçuna (TCK 181, 182) İlişkin Yargıtay 4. Ceza Dairesi Kararlarında Belirlenen İlkeler”, An- kara Barosu Dergisi, 2015, Sayı 1, s. 283. 98 ARTUK / GÖKÇEN / ALŞAHİN / ÇAKIR, Özel Hükümler, s. 731; ARTUK, s. 41; KAYAER, s. 170; TALAS, s. 1152. 99 KAYAER, s. 178; TALAS, s. 1153. 100 TCK m. 181/4 hükmünün somut tehlike suçu olduğu yönünde bkz. KAYAER, s. 178; ARTUK, s. 44; TALAS, s. 1153; TAŞKIN, Ozan Ercan: “Maddi ve Muhakeme Boyutuyla Çevre Ceza Hukukuna Dair Bazı Tespitler/Kısmi Öneriler”, Ceza Hukuku ve Kriminoloji Der- gisi, 2015, Cilt 3, Sayı 1 (Çevre Ceza Hukuku), s. 153; AYGÖRMEZ, Çevre Ceza Hukuku, s. 56. Elverişlilik Suçları 589 Cilt: 11 • Sayı: 2 • Temmuz 2025 verecek şekilde” ile TCK m. 182/2’de yer alan “neden olabilecek niteliklere” ifadeleri, bu suçun elve- rişlilik suçu olduğunu göstermektedir 101. TCK m. 183’te düzenlenen gürültüye neden olma suçu “elverişlilik” şartının açıkça yer aldığı bir suç tipidir. Madde hükmüne göre ilgili kanunlarla belirlenen yükümlülüklere aykırı olarak, başka bir kimsenin sağlığının “zarar görmesine elverişli bir şekilde” gürültüye neden olma fiili cezalandırılmak- tadır. Sağlığa zarar vermeye elverişlilik şartı burada zarar veya tehlike şeklinde bir neticeye atıf yap- mamakta, gürültüye neden olma hareketinin bir niteliğini ifade etmektedir 102. Dolayısıyla gürültülü hareketin cezalandırılabilmesi için sağlığa zarar verme imkânını, potansiyelini taşıması gerekli ve yeterlidir 103. Bu yönüyle TCK m. 183 hükmü bir elverişlilik suçudur. Öğretide gürültüye neden olma suçunun elverişlilik suçu olduğunu ifade eden görüşler 104 olduğu gibi somut tehlike suçu olduğu görü- şü 105 de bulunmaktadır. Yargıtay uygulaması da bu suçun somut tehlike suçu olduğu yönündedir 106. 5. Kamunun Sağlığına Karşı Suçlar TCK m. 186/1’de kişilerin hayatını ve sağlığını “tehlikeye sokacak biçimde” bozulmuş, değişti- rilmiş her tür yenilecek veya içilecek şeyleri veya ilaçları satma, tedarik etme ve bulundurma suçu cezalandırılmaktadır. Suça konu olan bozulmuş veya değiştirilmiş gıda ve ilaçların hayatı ve sağlığı tehlikeye sokacak nitelikte olması gerekir. Ama somut olarak bir kişinin hayat veya sağlığının bu tür gıda ve ilaçlar ile tehlikeye sokulmuş olması gerekmez 107. Gıda ve ilaçların hayat ve sağlık için tehli- keye elverişli ölçüde bozulmuş veya değiştirilmiş olması suçun oluşması için yeterlidir. Bu gerekçeler ile TCK m. 186/1 hükmünün somut veya klasik soyut tehlike suçu olmadığı, elverişlilik suçu niteliği taşıdığı görüşündeyiz 108. Dolayısıyla bu suçta hâkimin bozulmuş veya değiştirilmiş gıda ve ilaçların hayat ve sağlığı tehlikeye sokmak için elverişliliğini tespit etmesi gerekli ve yeterlidir. TCK m. 187/1’de kişilerin hayatını ve sağlığını “tehlikeye sokacak biçimde” ilaç üretme veya satma fiili cezalandırılmaktadır. Üretilen veya satılan fiillerin hayatı ve sağlığı tehlikeye sokma potan- siyeline sahip olması gerekir. TCK m. 186/1’de yaptığımız açıklamalar ve benzer gerekçeler ile TCK m. 187/1’in de elverişlilik suçu olduğunu kabul etmekteyiz 109. 101 TCK m. 182/1 ve 2. fıkralarındaki düzenlemelerin elverişlilik suçu olduğu yönünde ayrıca bkz. AKBULUT, s. 437; TCK m. 182/1 birinci cümlede düzenlenen çevreye taksirle atık verme suçunun elverişlilik suçu olduğu yönünde bkz. AYGÖRMEZ, Çevre Ceza Huku- ku, s. 61. 102 AKBULUT, s. 437. 103 AYGÖRMEZ, Çevre Ceza Hukuku, s. 61. 104 Bkz. AKBULUT, s. 437; AYGÖRMEZ, Çevre Ceza Hukuku, s. 61; YILDIZ, Ali Kemal: “Gürültüye Neden Olma”, (Ed.) BAYRAK- TAR, Köksal: Özel Ceza Hukuku, Cilt V, Genel Tehlike Yaratan, Çevreye Karşı ve Kamunun Sağlığına Karşı Suçlar, On İki Levha Ya- yıncılık, İstanbul, 2019 (Gürültüye Neden Olma), s. 244. Öğretide tehlike suçuna ilişkin dörtlü bir ayrım yapan Maden, gürültüye neden olma suçunun somut tehlikeye elverişli suç (birinci derece tehlikeye elverişli suçlar) grubuna ait olduğunu kabul etmektedir. Bu yakla- şıma göre somut tehlikeye elverişli suçlar zarar tehlikesine elverişli bir durumun varlığının tespiti ve ona ek olarak tehlikeli durumun bir veya birden fazla kişiyle temas ve etki imkânının araştırılmasını gerektiren suçlardır. Bkz. MADEN, s. 453-451. 105 SEVÜK, Handan Yokuş: “Gürültüye Neden Olma Suçu (TCK m. 183)”, Marmara Üniversitesi Hukuk Fakültesi Hukuk Araştırmaları Dergisi, 2013, Cilt 19, Sayı 2. 106 “5237 sayılı Kanun’un 183 üncü maddesindeki suç, somut tehlike suçudur. Suçun oluşması için gürültüye maruz kalan kişinin sağlığının bozulması gerekmez, gürültünün insan sağlığını tehlikeye düşürmeye elverişli olması yeterlidir.” Yargıtay, 4. CD, T. 04.05.2023, E. 2023/788, K. 2023/17937 (Lexpera). Aynı yönde bkz. Yargıtay, 4. CD, T. 26.04.2023, E. 2022/14906, K. 2023/17491; Yargıtay, 18. CD, T. 21.02.2017, E. 2015/40017, K. 2017/1902 (Lexpera). 107 Bu suçun bir somut tehlike suçu olduğu yönünde bkz. ÖZEN, Mustafa: “Kamu Sağlığına Karşı İşlenen Suçlar”, İstanbul Hukuk Mecmu- ası, 2008, Cilt 66, Sayı 2 (Kamu Sağlığı), s. 174. Yargıtay uygulaması da aynı yönde olup TCK m. 186/1 hükmünü somut tehlike suçu olarak kabul etmektedir. Bkz. “TCK’nun 186/1. maddesinde düzenlenen suç somut tehlike suçudur. Zararın gerçekleşmesi gerekmez. Fiilin işlenmesiyle, kişilerin hayatı ve sağlığının tehlikeye düşürülmesi suçun oluşumu için yeterlidir.” Yargıtay, CGK, T. 03.07.2018, E. 2015/1191, K. 2018/328 (Lexpera). 108 Aynı yönde bkz. ZAFER, s. 258 dn. 76. 109 Aynı yönde bkz. ZAFER, s. 258 dn. 76. Bu suçun soyut tehlike suçu olduğu ama üretilen veya satılan ilacın, kişilerin hayatını ve sağlı- ğını tehlikeye düşürecek nitelikte olup olmadığının hâkim tarafından tespit edilmesi gerektiği yönünde bkz. ALTUNKAŞ, Aysun: “Kişi- lerin Hayatını ve Sağlığını Tehlikeye Sokacak Biçimde İlaç Yapma veya Satma Suçu (TCK m. 187)”, Marmara Üniversitesi Hukuk Fa- kültesi Hukuk Araştırmaları Dergisi, 2013, Cilt 19, Sayı 2, s. 852. Yazar aslında elverişlilik suçunu tarif etmekte, ancak tehlike suçlarını sadece soyut ve somut tehlike suçları şeklinde kabul ettiği için böyle bir değerlendirme yapmaktadır. 590 İlhan BULUT Kamu sağlığına karşı işlenen bir diğer suç olan sağlık için tehlikeli madde temini suçu (TCK m. 194/1), sağlık için tehlike oluşturabilecek maddeleri çocuklara, akıl hastalarına veya uçucu madde kullananlara verme veya tüketimine sunma fiilini cezalandırmaktadır. Söz konusu hükümde yer veri- len “sağlık için tehlike oluşturabilecek maddeler” ifadesi yukarıda incelenen diğer suç tiplerindeki ifadeler ile aynı işleve sahiptir. Tehlike oluşturabilecek ifadesi suçun konusunun bir niteliği olup, sağ- lık için tehlike oluşturmaya elverişliliği ve tehlike potansiyelini ifade etmektedir. Bu nedenle TCK m. 194/1 hükmü elverişlilik suçu olarak değerlendirilmelidir. 6. Kamu Barışına Karşı Suçlar TCK m. 216’da halkı kin ve düşmanlığa tahrik veya aşağılama suçu düzenlenmektedir. TCK m. 216/3’te ise halkın bir kesiminin benimsediği dini değerleri alenen aşağılama fiili cezalandırılmakta- dır. Bu hükme göre dini değerleri alenen aşağılama fiilinin cezalandırılması için bu fiilin kamu barışını bozmaya elverişli olması gerekmektedir. Kamu barışını bozmaya elverişlilik aşağılama fiilinin bir niteliğidir. Bunun yanında dini değerleri alenen aşağılama fiilinin cezalandırılması kamu barışının bozulmasına veya bozulması tehlikesinin ortaya çıkmasına bağlı değildir 110. Dini değerleri alenen aşa- ğılama fiili suçun oluşması için tek başına yeterli olmayacağından bu suç klasik soyut tehlike suçu olarak kabul edilemeyecektir. Hareketin elverişliliğine vurgu yapılan, somut ve klasik soyut tehlike suçu kategorilerine girmeyen dini değerleri alenen aşağılama suçu bu nedenle elverişlilik suçu olarak kabul edilmelidir 111. Aynı bakış açısı TCK m. 217’de düzenlenen halkı kanunlara uymamaya alenen tahrik etme suçu için de geçerlidir. Bu suç tipinde tahrik fiilinin cezalandırılması kamu barışını bozmaya elverişli olma- sına bağlanmıştır. Bu nedenle TCK m. 217 fiilinin de elverişlilik suçu olduğunu söylememiz gerekir 112. Kamu barışını bozmaya elverişlilik şartının arandığı bir diğer suç tipi TCK m. 217/A f. 1’de dü- zenlenen halkı yanıltıcı bilgiyi alenen yayma suçudur. Bu suç tipinde sırf halk arasında endişe, korku veya panik yaratmak saikiyle, ülkenin iç ve dış güvenliği, kamu düzeni ve genel sağlığı ile ilgili ger- çeğe aykırı bir bilginin paylaşılması cezalandırılmaktadır. Fakat paylaşılan bilginin kamu barışını bozmaya elverişli olması gerekmektedir. Benzer açıklamalar bu suç için de geçerlidir. Dolayısıyla yukarıda incelediğimiz suç tipleri gibi bu suçun da elverişlilik suçu olduğu sonucuna ulaşmaktayız 113. TCK m. 220/1’de düzenlenen suç işlemek amacıyla örgüt kurma suçunda da elverişlilik ifadesine yer verilmektedir. TCK m. 220/1 hükmüne göre kanunun suç saydığı fiilleri işlemek amacıyla örgüt kurma veya yönetme fiilleri, örgütün yapısı, sahip bulunduğu üye sayısı ile araç ve gereç bakımından amaç suçları işlemeye elverişli olması koşuluna bağlanmıştır. Buradaki elverişlilik fiili örgüt kurma ve yönetme fiilinin bir niteliği olup, her suçta hâkim tarafından incelenmeli ve tespit edilmelidir. Dolayı- sıyla bu suç tipi de yapısal olarak elverişlilik suçu kategorisine girmektedir 114. Ancak öğreti ve uygu- lamadaki ağırlıklı görüş bu suçun somut tehlike suçu olduğu yönündedir 115. 110 ARTUK, Mehmet Emin / ALŞAHİN, Mehmet Emin: “Dini Değerleri Aşağılama Suçu (TCK m. 216/3)”, Marmara Üniversitesi Hukuk Fakültesi Hukuk Araştırmaları Dergisi, 2014, Cilt 20, Sayı 1, Prof. Dr. Ali Rıza Okur’a Armağan, s. 989-1012, s. 996. 111 Aynı yönde bkz. BEKAR ERGÜNE, Elif: “Tehlike Suçları Bağlamında Halkı Kin ve Düşmanlığa Tahrik veya Aşağılama Suçları (TCK m 216)”, İstanbul Hukuk Mecmuası, 2020, Cilt 78, Sayı 3, s. 1691; ERSOY, s. 60. Öğretide dini değerleri aşağılama suçunu somut tehli- ke olarak değerlendiren görüş için bkz. ARTUK / ALŞAHİN, s. 996; ÖZEN, Mustafa: Ceza Hukuku Özel Hükümler Cilt II, 4. Baskı, Adalet Yayınevi, Ankara, 2023 (Özel Hükümler), s. 538. 112 Aynı yönde bkz. BEKAR, s. 262; ERSOY, s. 60. 113 Halkı yanıltıcı bilgiyi alenen yayma suçunun somut tehlike suçu olduğu görüş için bkz. BALCI, Murat / ÇAKIR, Kerim: “Halkı Yanıltı- cı Bilgiyi Alenen Yayma Suçu (TCK m. 217/A)”, Anadolu Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, 2023, Cilt 9, Sayı 1, s. 9; SARSI- KOĞLU, Şenel: “Halkı Yanıltıcı Bilgiyi Alenen Yayma (Dezenformasyon) Suçu (TCK m. 217/A)”, Necmettin Erbakan Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, Cilt 7, Sayı 3, s. 742. 114 Aynı yönde bkz. BEKAR, s. 268; ERSOY, s. 60. 115 Bkz. ÖZGENÇ, İzzet: Suç Örgütleri, 14. Baskı, Seçkin Yayınevi, Ankara, 2022 (Suç Örgütleri), s. 18; ÖZEN, Özel Hükümler, s. 583; BODUR, Nurullah / ÖZKUL, Eshat: Terör Örgütü ve Terör Suçları, 7. Baskı, Seçkin Yayıncılık, Ankara, 2024, s. 40; KAVLAK, Cihan: Suç İşlemek Amacıyla Örgüt Kurma Suçu, 3. Baskı, Seçkin Yayıncılık, Ankara, 2017, s. 380; EVİK, Vesile Sonay: “Suç İşlemek Ama- cıyla Örgütlenme Suçu”, Marmara Üniversitesi Hukuk Fakültesi Hukuk Araştırmaları Dergisi, 2013, Cilt 19, Sayı 2, Prof. Dr. Nur Cen- Elverişlilik Suçları 591 Cilt: 11 • Sayı: 2 • Temmuz 2025 7. Gizliliğin İhlali Suçu (TCK m. 285/1-b). TCK m. 285/1 hükmü soruşturmanın gizliliğini alenen ihlal etme fiilini cezalandırmaktadır. Bu suçun oluşabilmesi için aranan şartlardan biri de soruşturma evresinde yapılan işlemin içeriğine ilişkin olarak yapılan açıklamanın maddi gerçeğin ortaya çıkmasını engellemeye elverişli olmasıdır (TCK m. 285/1-b). Soruşturmanın gizliliğini ihlal etme fiili tek başına bir soyut tehlike suçuna işaret etmekte- dir 116. Fakat TCK m. 285/1-b bendi ile gizliliği ihlal fiilinin belli bir niteliğe sahip olması şartı konul- muştur. Bu şart da maddi gerçeğin ortaya çıkmasını engellemeye elverişliliktir. Dolayısıyla soruştur- manın gizliliğini ihlal suçu hareketin elverişliliğine ilişkin özel bir ayrım ve gereklilik içeren elverişli- lik suçlarından biri olarak kabul edilmelidir 117. 8. Yabancı Devlet Aleyhine Asker Toplama Suçu Bu başlıkta inceleyeceğimiz son suç tipi TCK m. 306’da düzenlenen yabancı devlet aleyhine as- ker toplama suçudur. TCK m. 306/1 hükmü “Türkiye Devletini savaş tehlikesi ile karşı karşıya bıraka- cak şekilde, yetkisiz olarak, yabancı bir devlete karşı asker toplayan veya diğer hasmane hareketlerde bulunan” kişileri cezalandırmaktadır. TCK m. 306/3 hükmü ise yabancı devlet aleyhine asker toplama suçunun “sadece yabancı devletle siyasal ilişkileri bozacak veya Türkiye Devleti veya Türk vatandaş- larını misilleme tehlikesi ile karşı karşıya bırakacak nitelikte” olması halini düzenlemektedir. Her iki fıkrada yabancı devlet aleyhine asker toplama fiilinin belli bir özelliğine vurgu yapılmaktadır. Dolayı- sıyla TCK m. 306/1 ve 2 hükümleri için tek başına yabancı devlet aleyhine asker toplamak yeterli olmayıp, bu fiillerin Türkiye Devleti’ni savaş tehlikesi ile karşı karşıya bırakmaya veya siyasal ilişki- leri bozmaya elverişli olması gerekmektedir. Dolayısıyla her iki suç hükmü de elverişlilik suçu niteli- ğindedir 118. SONUÇ Ceza hukukundaki yapısal değişim beraberinde yeni kavramlar getirmiştir. Elverişlilik suçları, risk ve güvenlik algısının öne çıktığı ve tehlike suçlarının ağırlık kazandığı yeni suç anlayışının ürün- lerinden biridir. Bu suçlar, giderek genişleyen klasik soyut tehlike suçlarını sınırlandıran ve yeni ceza hukuku anlayışının ihtiyaçlarına cevap veren işlevsel bir kategori oluşturur. Nitekim çevreye, kamu barışına veya genel güvenliğe ilişkin birçok suç tipinde elverişlilik suçuna özgü ifadeler yer almakta- dır. Yeni bir suç kategorisi olması nedeniyle elverişlilik suçları ile ilgili tartışmalar devam etmektedir. Bununla birlikte, özellikle Alman ceza hukuku öğretisinde, elverişlilik suçlarının tanımı, içeriği ve pratik sonuçları konusunda belli bir mutabakatın oluştuğu görülmektedir. Tehlike suçlarını, somut ve soyut tehlike suçları şeklinde ayıran geleneksel ikili tasnifin Türk ceza hukuku öğretisinde hala baskın olduğu görülmektedir. Bu tasnifte, elverişlilik suçu şeklindeki alt kate- tel’e Armağan (Suç İşlemek Amacıyla Örgütlenme), s. 669, 672; ERSAN, Aykut: “Suç İşlemek Amacıyla Örgüt Kurma Suçu (TCK m. 220)”, İstanbul Üniversitesi Hukuk Fakültesi Mecmuası, 2013, Cilt 71, Sayı 1, s. 385. TCK m. 220’nin gerekçesi de bu suçun somut teh- like suçu olduğunu kabul etmektedir: “(...) Suç işlemek için örgüt kurulması bir somut tehlike suçudur. Her ne kadar en az üç kişinin bel- li amaç etrafında suç işlemek üzere devamlı surette fiilen birleşmesi suretiyle örgüt meydana gelebilirse de; kurulan örgüt, güdülen amaç bakımından somut bir tehlike oluşturmayabilir. Bu nedenle, örgütün yapısı, sahip bulunduğu üye sayısı ile araç ve gereç bakımın- dan, amaçlanan suçları işlemeye elverişli olması aranmalıdır.” Bkz. ÖZGENÇ, Gazi Şerhi, s. 969. Yargıtay’ın görüşü için bkz. “Suç iş- lemek için örgüt kurma, bir somut tehlike suçudur. Bu tür bir örgüt, toplum düzeni ile kamu güvenliği ve barışını tehlikeye sokar. Kamu güvenliği ve barışının bozulması ise, bireylerin güvenli ve barış içinde yaşama haklarını zedeler.” Yargıtay, CGK, T. 18.03.2021, E. 2018/411, K. 2021/126 (Lexpera). Aynı yönde bkz. Yargıtay, CGK, T. 27.05.2021, E. 2017/982, K. 2021/226; Yargıtay, CGK, T. 21.03.2017, E. 2017/15, K. 2017/178 (Lexpera). 116 Soyut tehlike suçu olduğu yönünde bkz. ARTUK / GÖKÇEN / ALŞAHİN / ÇAKIR, Özel Hükümler, s. 1236; ÇAKIR, Kerim: “5237 Sayılı Türk Ceza Kanunu’nda Gizliliğin İhlali Suçu ve Ceza Muhakemesi Hukuku ile İlişkisi”, Marmara Üniversitesi Hukuk Fakültesi Hukuk Araştırmaları Dergisi, 2012, Cilt 18, Sayı 1, s. 250; TUNÇAK, Senanur: “Suçsuzluk Karinesini Bir Koruma Yöntemi Olarak Gizliliğin İhlali (TCK M. 285) Suçu”, Türkiye İnsan Hakları ve Eşitlik Kurumu Akademik Dergisi, 2019, Sayı 3, s. 90. 117 BEKAR, s. 273. 118 BEKAR, s. 274. 592 İlhan BULUT gorilere veya ara formlara yer verilmemektedir. Bununla birlikte, Türk hukukunda elverişlilik suçları- na ilişkin ilginin, özellikle Alman ceza hukuku öğretisinin etkisiyle, giderek arttığı görülmektedir. Genel tehlike yaratan suçlar ve çevre suçları ile ilgili çalışmalar başta olmak üzere geleneksel ikili tasnifin dışına çıkarak elverişlilik suçu değerlendirmesi yapan yazarlar bulunmaktadır. Türk yargı uygulamasında ise elverişlilik suçu kavramına hiç değinilmemekte, elverişlilik şartına yer verilen suç- lar genellikle somut tehlike suçu olarak değerlendirilmektedir. Kanaatimizce bu durumun temel nede- ni, öğretide ve uygulamada geleneksel ikili tehlike suçu tasnifinin egemen olması ve görece yeni bir suç türü olan elverişlilik suçlarının yeterince tanınmamasıdır. Sonuç olarak, tehlike suçlarına ilişkin geleneksel ikili tasnifin yetersiz olduğu ve elverişlilik suçu- nun Türk ceza hukuku öğretisi ve uygulamasında daha güçlü şekilde incelenmesi ve tartışılması gerek- tiği anlaşılmaktadır. Bu çerçevede elverişlilik suçu olarak tespit edilen suç tiplerinin artık somut tehli- ke suçu olarak değerlendirilmesinden vazgeçilmesi ve hâkimin elverişlilik unsurunu somut olayın koşulları ve bilimsel değerlendirmeler çerçevesinde araştırması ve tespit etmesi gerekmektedir. Elverişlilik Suçları 593 Cilt: 11 • Sayı: 2 • Temmuz 2025 KAYNAKÇA AKBULUT, Berrin: Ceza Hukuku Genel Hükümler, 9. Baskı, Adalet Yayınevi, Ankara, 2022. AKSOY RETORNAZ, Eylem: “Genel Güvenliğin Kasten Tehlikeye Sokulması”, (Ed.) BAYRAKTAR, Köksal: Özel Ceza Hukuku, Cilt V, Genel Tehlike Yaratan, Çevreye Karşı ve Kamunun Sağlığına Karşı Suçlar, On İki Levha Yayıncılık, İstanbul, 2019, s. 14-29 (Genel Güvenlik). AKSOY RETORNAZ, Eylem: “Şirket ve Kooperatifler Hakkında Yanlış Bilgi”, (Ed.) BAYRAKTAR, Köksal: Özel Ceza Hukuku Cilt IV, Malvarlığına Karşı Suçlar, On İki Levha Yayıncılık, İstanbul, 2018, s. 409-423 (Şirket ve Kooperatifler). ALPSOY, Zeliha: “Hayvanın Tehlike Yaratabilecek Şekilde Serbest Bırakılması (TCK m. 177)”, Necmettin Erbakan Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, 2024, Cilt 6, Sayı 2, s. 756-773. ALTUNÇ, Sinan: “Radyasyon Yayma”, (Ed.) BAYRAKTAR, Köksal: Özel Ceza Hukuku, Cilt V, Genel Tehlike Yaratan, Çevreye Karşı ve Kamunun Sağlığına Karşı Suçlar, On İki Levha Yayıncılık, İstanbul, 2019, s. 45- 54. ALTUNKAŞ, Aysun: “Kişilerin Hayatını ve Sağlığını Tehlikeye Sokacak Biçimde İlaç Yapma veya Satma Suçu (TCK m. 187)”, Marmara Üniversitesi Hukuk Fakültesi Hukuk Araştırmaları Dergisi, 2013, Cilt 19, Sayı 2, s. 829-870. ARTUK, Mehmet Emin / ALŞAHİN, Mehmet Emin: “Dini Değerleri Aşağılama Suçu (TCK m. 216/3)”, Mar- mara Üniversitesi Hukuk Fakültesi Hukuk Araştırmaları Dergisi, 2014, Cilt 20, Sayı 1, Prof. Dr. Ali Rıza Okur’a Armağan, s. 989-1012. ARTUK, Mehmet Emin / GÖKÇEN, Ahmet / ALŞAHİN, M. Emin / ÇAKIR, Kerim: Ceza Hukuku Genel Hü- kümler, 16. Baskı, Adalet Yayınevi, Ankara, 2022 (Genel Hükümler). ARTUK, Mehmet Emin / GÖKÇEN, Ahmet / ALŞAHİN, M. Emin / ÇAKIR, Kerim: Ceza Hukuku Özel Hü- kümler, 20. Baskı, Adalet Yayınevi, Ankara, 2022 (Özel Hükümler). ARTUK, Mehmet Emin: “Çevrenin Kasten Kirletilmesi Suçu”, İstanbul Medipol Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, 2012, Cilt 1, Sayı 1, s. 37-48. AYDIN, Devrim: “Türk Ceza Kanunu’nda Hakaret Suçu”, Marmara Üniversitesi Hukuk Fakültesi Hukuk Araş- tırmaları Dergisi, 2013, Cilt 19, Sayı 2, s. 879-918. AYGÖRMEZ, Gülsün Ayhan: “Genel Güvenliğin Tehlikeye Sokulması Suçları (TCK mad. 170, 171)”, Ankara Sosyal Bilimler Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, 2021, Cilt 3, Sayı 2, s. 313-355 (Genel Güvenlik). AYGÖRMEZ, Gülsün Ayhan: Çevre Ceza Hukuku Genel Hükümler Cilt 1, On İki Levha Yayıncılık, İstanbul, 2021 (Çevre Ceza Hukuku). BAKİ, Ensar: “Türk Ceza Kanununda Etkin Pişmanlık”, Yıldırım Beyazıt Hukuk Dergisi, 2016, Sayı 2, s. 27-55. BALAN, Arzu: Ceza Hukuku Teorisinde “Meta”morfoz: “Tehlike” Suçları, Doktora Tezi, Hacettepe Üniversi- tesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Ankara, 2024. BALCI, Murat / ÇAKIR, Kerim: “Halkı Yanıltıcı Bilgiyi Alenen Yayma Suçu (TCK m. 217/A)”, Anadolu Üni- versitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, 2023, Cilt 9, Sayı 1, s. 1-17. BAUMANN, Jürgen / WEBER, Ulrich / MITSCH, Wolfgang / EISELE, Jörg: Strafrecht Allgemeiner Teil, 12. Baskı, Verlag Ernst und Werner, Bielefeld, 2016. BEKAR ERGÜNE, Elif: “Tehlike Suçları Bağlamında Halkı Kin ve Düşmanlığa Tahrik veya Aşağılama Suçları (TCK m 216)”, İstanbul Hukuk Mecmuası, 2020, Cilt 78, Sayı 3, s. 1675-1721. BEKAR, Elif: Objektif Cezalandırılabilme Koşulları ve Bu Koşullar Bağlamında Türk Ceza Kanunu’nda Yer Alan Suçlar, On İki Levha Yayıncılık, İstanbul, 2017. BODUR, Nurullah / ÖZKUL, Eshat: Terör Örgütü ve Terör Suçları, 7. Baskı, Seçkin Yayıncılık, Ankara, 2024. CANPOLAT, Can: “Ekonomik Suçluluk Bağlamında Şirket veya Kooperatifler Hakkında Yanlış Bilgi Verme Suçu (TCK m. 164)”, Marmara Üniversitesi Hukuk Fakültesi Hukuk Araştırmaları Dergisi, 2021, Cilt 27, Sayı 1, s. 154-187. 594 İlhan BULUT ÇAKIR, Kerim: “5237 Sayılı Türk Ceza Kanunu’nda Gizliliğin İhlali Suçu ve Ceza Muhakemesi Hukuku ile İlişkisi”, Marmara Üniversitesi Hukuk Fakültesi Hukuk Araştırmaları Dergisi, 2012, Cilt 18, Sayı 1, s. 227- 266. DARAGENLİ, Vesile Sonay: Tehlike Suçları, Yüksek Lisans Tezi, İstanbul Üniversitesi Sosyal Bilimler Ensti- tüsü, İstanbul, 1998. DEMİRBAŞ, Timur: Ceza Hukuku Genel Hükümler, 19. Baskı, Adalet Yayınevi, Ankara, 2024. DEMİRTAŞ, Soner: Tehlike Suçları, Adalet Yayınevi, Ankara, 2023. DOĞAN, Koray: “Tehlike Suçu ile Zarar Suçu Arasındaki Suçların İçtimaı Sorunu”, Türkiye Adalet Akademisi Dergisi, 2014, Cilt 5, Sayı 16, s. 179-208. DÖNMEZER, Sulhi / ERMAN, Sahir: Nazari ve Tatbiki Ceza Hukuku Cilt I, 14. Baskı, Der Yayınları, İstanbul, 2016. DÜLGER, Murat Volkan: Ceza Hukuku Genel Hükümler, 2. Baskı, Seçkin Yayıncılık, Ankara, 2023. EGE, Ahmet: “Radyasyon Yayma ve Atom Enerjisiyle Patlamaya Sebebiyet Verme Suçlarına Bilimsel ve Hu- kuki Perspektiften Bir Bakış”, Hacettepe Hukuk Fakültesi Dergisi, 2021, Cilt 11, Sayı 2, s. 1467-1523. EISELE, Jörg / HEINRICH, Bernd: Strafrecht Allgemeiner Teil für Studeinanfänger, Verlag W. Kohlhammer, Stuttgart, 2017. ERB, Volker / SCHÄFER, Jürgen (Hrsg.): Münchener Kommentar zum Strafgesetzbuch Band 1, 4. Baskı, Ver- lag C.H. Beck, München, 2022 (Yazar, MüKoStGB). ERSAN, Aykut: “Suç İşlemek Amacıyla Örgüt Kurma Suçu (TCK m. 220)”, İstanbul Üniversitesi Hukuk Fakül- tesi Mecmuası, 2013, Cilt 71, Sayı 1, s. 381-407. ERSOY, Uğur: “Ceza Hukukunun Gri Alanı: Tehlike Suçları”, Türkiye Adalet Akademisi Dergisi, 2020, Cilt 1, Sayı 41, s. 27-64. EVİK, Vesile Sonay: “Akıl Hastası Üzerindeki Bakım ve Gözetim Yükümlülüğünün İhlali”, (Ed.) BAYRAK- TAR, Köksal: Özel Ceza Hukuku, Cilt V, Genel Tehlike Yaratan, Çevreye Karşı ve Kamunun Sağlığına Karşı Suçlar, On İki Levha Yayıncılık, İstanbul, 2019, s. 99-114 (Akıl Hastası Üzerindeki Bakım Yükümlülüğü). EVİK, Vesile Sonay: “Suç İşlemek Amacıyla Örgütlenme Suçu”, Marmara Üniversitesi Hukuk Fakültesi Hukuk Araştırmaları Dergisi, 2013, Cilt 19, Sayı 2, Prof. Dr. Nur Centel’e Armağan, s. 667-697 (Suç İşlemek Ama- cıyla Örgütlenme). FRISTER, Helmut: Strafrecht Allgemeiner Teil, 7. Baskı, Verlag C.H. Beck, München, 2015. GALLAS, Wilhelm: “Abstrakte und konkrete Gefährdung”, (Ed.) LÜTTGER, Hans / BLEI, Hermann / HA- NAU, Peter: Festschrift für Ernst Heinitz zum 70. Geburtstag, De Gruyter Verlag, Berlin, 1972, s. 171-184. GRAUL, Eva: Abstrakte Gefährdungsdelikte und Präsumtionen im Strafrecht, Duncker und Humblot Verlag, Berlin, 1991. GROPP, Walter / SINN, Arndt: Strafecht Allgemeiner Teil, 5. Baskı, Springer Verlag, Berlin, 2020. HAKERİ, Hakan: Ceza Hukuku Genel Hükümler, 30. Baskı, Adalet Yayınevi, Ankara, 2023. HEINRICH, Bernd: Strafrecht Allgemeiner Teil, 7. Baskı, Verlag w. Kohlhammer, Stuttgart, 2022. HEINTSCHEL-HEINEGG, Bernd / KUDLICH, Hans (Hrsg.): Beck’scher Online Kommentar StGB, 63. Baskı, C.H. Beck Verlag, München, 2024 (Yazar, BeckOK StGB). HILGENDORF, Eric / VALERIUS, Brian: Strafrecht Allgemeiner Teil, 2. Baskı, Verlag C.H. Beck, München, 2015. HOYER, Andreas: Die Eignungsdelikte, Duncker und Humbolt, Berlin, 1987. İÇEL, Kayıhan: İçel Ceza Hukuku Genel Hükümler, 7. Baskı, Beta Yayıncılık, İstanbul, 2023. JAKOBS, Günther: Strafrecht Allgemeiner Teil, 2. Baskı, De Gruyter Verlag, Berlin, 1991. JESCHECK, Hans-Heinrich / WEIGEND, Thomas: Lehrbuch des Strafrechts, Allgemeiner Teil, 5. Baskı, Dunc- ker und Humboldt Verlag, Berlin, 1996. KAVLAK, Cihan: Suç İşlemek Amacıyla Örgüt Kurma Suçu, 3. Baskı, Seçkin Yayıncılık, Ankara, 2017. Elverişlilik Suçları 595 Cilt: 11 • Sayı: 2 • Temmuz 2025 KAYAER, Nebahat: “Atık ve Artıklarla Çevrenin Kasten Kirletilmesi Suçu (TCK m. 181/1)”, Dokuz Eylül Üni- versitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, 2019, Cilt 21, Sayı 1, s. 139-203. KILIÇ, Ahmet: “Israrlı Takip Suçu (TCK m. 123/A)”, Suç ve Ceza Dergisi, 2022, Cilt 15, Sayı 3, s. 529-564 (Israrlı Takip). KILIÇ, Ahmet: “Tehlike Arz Eden Hayvanı Sokağa Terk Etme Kabahatinin İçtima Hükümleri ve Non Bis In Idem İlkesi Bağlamında Değerlendirilmesi”, Necmettin Erbakan Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, 2022, Cilt 5, Sayı 2, s. 629-646 (Hayvanı Sokağa Terk Etme). KINDHÄUSER, Urs / NEUMANN, Ulfrid / PAEFFGEN, Hans-Ullrich / SALIGER, Frank (Hrsg.): Nomos Kommentar, Strafgesetzbuch, 6. Baskı, Nomos Verlag, Baden Baden, 2023 (Yazar, NK-StGB). KINDHÄUSER, Urs: Strafrecht Allgemeiner Teil, 5. Baskı, Nomos Verlag, Baden Baden, 2011. KOCA, Mahmut / ÜZÜLMEZ, İlhan: Türk Ceza Hukuku Genel Hükümler, 17. Baskı, Seçkin Yayıncılık, Anka- ra, 2024 (Genel Hükümler). KOCA, Mahmut / ÜZÜLMEZ, İlhan: Türk Ceza Hukuku Özel Hükümler, 8. Baskı, Adalet Yayınevi, Ankara, 2022 (Özel Hükümler). KÖHLER, Michael: Strafrecht Allgemeiner Teil, Springer Verlag, Berlin, 1997. KREY, Volker / ESSER, Robert: Deutsches Strafrecht Allgemeiner Teil, W. Kohlhammer, Stuttgart, 2022. MADEN, Mehmet: “Bir Tehlike Suçu Olarak ‘Gürültüye Neden Olma’ (TCK, m. 183) ve Tehlike Suçlarına İlişkin Genel Tespitler”, Ankara Hacı Bayram Veli Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, 2021, Cilt 25, Sayı 1, s. 431-470. MAVİŞ, Volkan: Türk Ceza Hukukunda Çevre Karşı Suçlar, Yetkin Yayınları, Ankara, 2021. MEMİŞ KARTAL, Pınar: “Türk Ceza Hukukunda Hayvanın Tehlike Yaratabilecek Şekilde Serbest Bırakılması veya Kontrol Altına Alınmasında İhmal Suçu (TCK m.177)”, Dokuz Eylül Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, 2019, Cilt 21, Sayı Özel Sayı, s. 327-348. MITSCH, Wolfgang: Medienstrafrecht, Springer Verlag, Berlin, 2012. NOWAK, Julia: “Nachstellung als konkretes Eignungsdelikt”, Juristische Schulung, 2018, Sayı 12, s. 1180- 1183. OTACI, Cengiz: “Çevrenin Kasten ve Taksirle Kirletilmesi Suçuna (TCK 181, 182) İlişkin Yargıtay 4. Ceza Dairesi Kararlarında Belirlenen İlkeler”, Ankara Barosu Dergisi, 2015, Sayı 1, s. 280-327. ÖNOK, R. Murat: “Trafik Güvenliğini Tehlikeye Sokma Suçu (TCK m. 179)”, Türkiye Barolar Birliği Dergisi, 2015, Sayı 121, s. 157-202. ÖZBEK, Veli Özer / BACAKSIZ, Pınar / DOĞAN, Koray: Türk Ceza Hukuku Özel Hükümler, 19. Baskı, Seç- kin Yayıncılık, Ankara, 2024. ÖZBEK, Veli Özer / DOĞAN, Koray / MERAKLI, Serkan / BACAKSIZ, Pınar / BAŞBÜYÜK, İsa: Türk Ceza Hukuku Genel Hükümler, 14. Baskı, Seçkin Yayıncılık, Ankara, 2024. ÖZEN, Mustafa: “Kamu Sağlığına Karşı İşlenen Suçlar”, İstanbul Hukuk Mecmuası, 2008, Cilt 66, Sayı 2, s. 163-189 (Kamu Sağlığı). ÖZEN, Mustafa: Ceza Hukuku Özel Hükümler Cilt II, 4. Baskı, Adalet Yayınevi, Ankara, 2023 (Özel Hükümler). ÖZGENÇ, İzzet: Suç Örgütleri, 14. Baskı, Seçkin Yayınevi, Ankara, 2022 (Suç Örgütleri). ÖZGENÇ, İzzet: Türk Ceza Hukuku Genel Hükümler, 20. Baskı, Seçkin Yayıncılık, Ankara, 2024 (Genel Hü- kümler). ÖZGENÇ, İzzet: Türk Ceza Kanunu Gazi Şerhi, 2. Baskı, Seçkin Yayıncılık, Ankara 2005 (Gazi Şerhi). ÖZTÜRK, Bahri / ERDEM, Mustafa Ruhan: Uygulamalı Ceza Hukuku ve Güvenlik Tedbirleri Hukuku, 24. Bas- kı, Seçkin Yayıncılık, Ankara, 2023. PARLAR, Ali / HATİPOĞLU, Muzaffer: Türk Ceza Kanunu Yorumu, Cilt 3, 2. Baskı, Seçkin Yayıncılık, Anka- ra, 2008. 596 İlhan BULUT POLAT, Halil: “Genel Güvenliğin Tehlikeye Sokulması Suçu ile Bu Suçun Diğer Suçlarla İçtimaı”, Türkiye Adalet Akademisi Dergisi, 2010, Sayı 1, s. 135-166. RENGIER, Rudolph: Strafrecht Allgemeiner Teil, 11. Baskı, Verlag C.H. Beck, München, 2019. ROXIN, Claus / GRECO, Luis: Strafrecht Allgemeiner Teil, Band 1, 5. Baskı, C. H. Verlag, München, 2020. SARSIKOĞLU, Şenel: “Halkı Yanıltıcı Bilgiyi Alenen Yayma (Dezenformasyon) Suçu (TCK m. 217/A)”, Necmettin Erbakan Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, Cilt 7, Sayı 3, s. 720-755. SCHÖNKE, Adolf / SCHRÖDER, Horst (Hrsg.): Schönke/Schröder Strafgesetzbuch, 30. Baskı, Verlag C.H. Beck, München, 2019 (Yazar, S/S StGB). SCHRÖDER, Horst: “Abstrakt-konkrete Gefährdungsdelikte?”, Juristenzeitung, 1967, Cilt 22, Sayı 17, s. 522- 525. SEVÜK, Handan Yokuş: “Gürültüye Neden Olma Suçu (TCK m. 183)”, Marmara Üniversitesi Hukuk Fakültesi Hukuk Araştırmaları Dergisi, 2013, Cilt 19, Sayı 2, s. 363-380. SOYASLAN, Doğan: Ceza Hukuku Genel Hükümler, 10. Baskı, Legem Yayıncılık, Ankara, 2022. TALAS, Serdar: “Türk Ceza Kanunu’nda Çevrenin Kasten ve Taksirle Kirletilmesi Suçları”, İstanbul Hukuk Mecmuası, 2013, Cilt 71, Sayı 1, s. 1147-1157. TAŞKIN, Ozan Ercan: “Akıl Hastası Üzerindeki Bakım ve Gözetim Yükümlülüğünün İhlali Suçu”, Ankara Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, 2016, Cilt 65, Sayı 4, s. 2471-2486 (Akıl Hastası Üzerindeki Bakım Yükümlülüğü). TAŞKIN, Ozan Ercan: “Maddi ve Muhakeme Boyutuyla Çevre Ceza Hukukuna Dair Bazı Tespitler/Kısmi Öne- riler”, Ceza Hukuku ve Kriminoloji Dergisi, 2015, Cilt 3, Sayı 1, s. 119-166 (Çevre Ceza Hukuku). TEZCAN, Durmuş / ERDEM, Mustafa Ruhan / ÖNOK, R. Murat: Teorik ve Pratik Ceza Özel Hukuku, 19. Bas- kı, Seçkin Yayıncılık, Ankara, 2022. TOROSLU, Nevzat / TOROSLU, Haluk: Ceza Hukuku Genel Kısım, 26. Baskı, Savaş Kitabevi, Ankara, 2021. TUNÇAK, Senanur: “Suçsuzluk Karinesini Bir Koruma Yöntemi Olarak Gizliliğin İhlali (TCK M. 285) Suçu”, Türkiye İnsan Hakları ve Eşitlik Kurumu Akademik Dergisi, 2019, Sayı 3, s. 69-93. TÜRAY, Aras: “Alkollü Araç Kullanmak Suretiyle Trafik Güvenliğini Tehlikeye Sokma Suçu Bakımından Mutlak Karine Sisteminin Değerlendirilmesi”, Suç ve Ceza Dergisi, 2016, Sayı 1-2, s. 131-182. ÜNAL, Ertuğrul: “Her Suçun Konusu Var Mıdır? Tehlike Suçu-Zarar Suçu Bağlamında Hareketin Konusunun Fonksiyonuna Dair Bir Değerlendirme”, Anadolu Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, 2025, Cilt 11, Sayı 1, s. 245-265 (Suçun Konusu). ÜNAL, Osman Gazi: Türk Ceza Hukukunda Tehlike Suçları, Seçkin Yayıncılık, Ankara, 2023 (Tehlike Suçları). WESSELS, Johannes / BEULKE, Werner / SATZGER, Helmut: Strafrecht Allgemeiner Teil, 49. Baskı, C.F. Müller Verlag, Heidelberg, 2019. WOLTER, Jürgen: Objektive und personale Zurechnung von Verhalten, Gefahr und Verletzung in einem funkti- onalen Straftatsystem, Duncker & Humblot Verlag, Berlin, 1981. YILDIZ, Ali Kemal: “Çevrenin Kasten Kirletilmesi”, (Ed.) BAYRAKTAR, Köksal: Özel Ceza Hukuku, Cilt V, Genel Tehlike Yaratan, Çevreye Karşı ve Kamunun Sağlığına Karşı Suçlar, On İki Levha Yayıncılık, İstan- bul, 2019, s. 219-234 (Çevrenin Kasten Kirletilmesi). YILDIZ, Ali Kemal: “Gürültüye Neden Olma”, (Ed.) BAYRAKTAR, Köksal: Özel Ceza Hukuku, Cilt V, Genel Tehlike Yaratan, Çevreye Karşı ve Kamunun Sağlığına Karşı Suçlar, On İki Levha Yayıncılık, İstanbul, 2019, s. 235-254 (Gürültüye Neden Olma). ZAFER, Hamide: Ceza Hukuku Genel Hükümler TCK M.1-75, 8. Baskı, Beta Yayıncılık, İstanbul, 2021. ZIESCHANG, Frank: Die Gefährdungsdelikte, Duncker und Humblot Verlag, Berlin, 1998.

• Akademik (DergiPark) · DergiPark · CC-BY-NC · K.https://doi.org/10.21492/inuhfd.188617527.03.2026
• Akademik (DergiPark) · DergiPark · CC-BY-NC · K.https://doi.org/10.54699/andhd.179185813.02.2026
• Akademik (DergiPark) · DergiPark · CC-BY-NC · K.https://doi.org/10.34246/ahbvuhfd.178035827.01.2026
• Akademik (DergiPark) · DergiPark · CC-BY-NC · K.https://doi.org/10.59933/tauhfd.185184630.12.2025