Akademik (DergiPark) · DergiPark · CC-BY-NC-ND · K.https://doi.org/10.15337/suhfd.929815

 Atıf Şekli  Cite As: MAVİŞ Volkan, “Ceza Hukuku Boyutuyla Siber Zorbalık”, SÜHFD., C. 29, S. 3, 2021, s. 2455-2500.  İntihal  Plagiarism: Bu makale intihal programında taranmış ve en az iki hakem incelemesinden geçmiştir.  This article has been scanned via a plagiarism software and reviewed by at least two referees. SELÇUK ÜNİVERSİTESİ HUKUK FAKÜLTESİ DERGİSİ Selçuk Law Review Araştırma Makalesi Research Article Gönderim  Received: 29.04.2021 Kabul Accepted: 20.08.2021 10.1

 Atıf Şekli  Cite As: MAVİŞ Volkan, “Ceza Hukuku Boyutuyla Siber Zorbalık”, SÜHFD., C. 29, S. 3, 2021, s. 2455-2500.  İntihal  Plagiarism: Bu makale intihal programında taranmış ve en az iki hakem incelemesinden geçmiştir.  This article has been scanned via a plagiarism software and reviewed by at least two referees. SELÇUK ÜNİVERSİTESİ HUKUK FAKÜLTESİ DERGİSİ Selçuk Law Review Araştırma Makalesi Research Article Gönderim  Received: 29.04.2021 Kabul Accepted: 20.08.2021 10.15337/suhfd.929815 CEZA HUKUKU BOYUTUYLA SİBER ZORBALIK Dr. Volkan MAVİŞ Öz İletişim teknolojilerindeki gelişmeye paralel şekilde kamuoyunda çevrimiçi güvenliğe ilişkin kaygılar artmıştır. Siber güvenliğe ilişkin en önemli sorunlar- dan birisi yalnızca okul çocuklarını değil, farklı profilden bireyleri de etkileyen siber zorbalıktır. Siber zorbalığın depresyon, anksiyete ve hatta intihar gibi ağır neticelere yol açtığı belirtilmektedir. Dünya genelindeki şoke edici çeşitli siber zorbalık vakaları, siber zorbalığın cezalandırılıp cezalandırılmaması gerektiğine yönelik tartışmaları ateşlemiştir. Siber zorbalığın cezalandırılması bakımından iki temel yaklaşım önerilmektedir. Doktrindeki bir görüşe göre, siber zorbalığa ilişkin bağımsız bir suç tipinin kabulü gerekmektedir. Aksi görüşe göre, mevcut cezai normları modernize ederek uygulamak sorunun çözümünde yeterlidir. Bu çalışma, anılan iki yaklaşımı irdelemek ve Türk Ceza Kanunu ışığında bir sonuca ulaşmak amacı taşımaktadır. Anahtar Kelimeler Siber Zorbalık • Zorbalık • Bilişim Suçu • Siber Israrlı Takip • Ceza Hukuku  Dr. Arş. Gör., İnönü Üniversitesi Hukuk Fakültesi, Ceza ve Ceza Muhakemesi Hukuku ABD, Malatya, Türkiye Research Assistant Inonu University, Faculty of Law, Department of Criminal and Criminal Procedure Law, Malatya, Turkey. ***@***.***• 0000-0001-9182-3130 2456 | Dr. Volkan MAVİŞ CYBERBULLYING IN THE CONTEXT OF CRIMINAL LAW Abstract There is growing public concern about online safety in parallel with the rapid development of telecommunication technologies. One of the most considerable issues regarding cyber safety is cyberbullying which affects not only school children but also people from different backgrounds. It has been stressed that cyberbullying may result in severe consequences such as depression, anxiety and even suicide. Some of the highly disturbing cyberbullying incidents around the world have given rise to discussion whether cyberbullying should be criminalised or not. In terms of criminalising cyberbullying, two main approaches have been proposed. According to an opinion, a new type of cyberbullying crime is necessary to fight cyberbullying. The opponent’s idea is that modernising existing criminal law norms is an adequate solution to the problem. This paper aims to review these two arguments and arrive at a conclusion in the light of Turkish Criminal Code. Key Words Cyberbullying • Bullying • Cybercrime • Cyberstalking • Criminal Law GİRİŞ Teknolojideki ve buna paralel olarak iletişim tekniklerindeki geli- şim, sağladığı faydaların yanında önemli sorunların ortaya çıkmasına da zemin hazırlamıştır. Bu durumun sonucu olarak, hemen her ülkede bili- şim alanında karşılaşılan problemleri gidermeye yönelik pek çok düzen- leme yapılmıştır. Belirtelim ki teknolojik sıçrama yeni sorunlar doğur- manın yanında var olan sorunların farklı bir format kazanmasına da yol açmıştır. Uzun yıllardır daha ziyade öğrenciler arasındaki bir problem olarak değerlendirilen, yüz yüze (akran) zorbalık da bu farklılığın gö- rüldüğü alanlardan birisidir. İletişim olanaklarının gelişimiyle birlikte zorbalık da sanal dünyaya taşınmış ve mağdurun hayatının her alanına işleyebilen bir boyut kazanmıştır. Yine iletişim olanaklarının sınırsız yapısı, zorbalığı yaşıtlar arasındaki bir güç gösteri olmaktan çıkartarak her yaş grubunun tecrübe edebileceği bir noktaya taşımıştır. Yapılan çeşitli araştırmalar siber zorbalığın ne kadar yaygın oldu- ğunu ve ciddi sonuçlar yaratabileceğini ortaya koymaktadır. Polonya’da 2143 genç (yaklaşık %94’ü on beş yaşında) üzerinde yapılan bir araştır- maya göre; son bir yıl içerisinde, katılımcıların %66’sı elektronik ortam- da saldırganca davranışlarda bulunmuş, katılımcıların % 25’i bu eylem- Ceza Hukuku Boyutuyla Siber Zorbalık | 2457 leri siber zorbalık oluşturacak şekilde gerçekleştirmiştir.1 Türkiye’de yürütülen araştırmalar da siber zorbalığın yaygın bir sorun olduğuna işaret etmektedir. İstanbul’daki farklı ortaöğretim kurumlarından 269 öğrenci üzerinde yapılan bir çalışmaya göre; katılımcıların % 35,7’sinin siber saldırganlıkta bulunduğu, katılımcıların % 23,8’sinin ise siber zor- balık mağduru olduğu belirlenmiştir.2 Konya’da yapılan bir başka araş- tırmada, katılımcıların % 42,4’ü siber zorbalığa maruz kaldığını belirt- miştir.3 Her geçen gün büyüyen siber zorbalık sorununa ne şekilde yakla- şılması gerektiğine yönelik görüş birliği yoktur. Kimi ülkelerde tazminat hukukunun çözüm sunmakta başarılı olacağı anlayışı hakim olduğun- dan, siber zorbalığı cezalandırmaya gerek görülmemiştir. Öte yandan, özellikle Kara Avrupası ülkelerinde siber zorbalığın ceza hukukuna ko- nu edildiği gözlemlenmektedir. Öyle ki Avusturya gibi bazı ülkelerde siber zorbalık bağımsız bir suç tipi olarak düzenlenmiştir. Çalışmamız, ceza hukuku müdahalesinin gerekip gerekmediğini, olası bir müdahalenin hangi şekilde gerçekleştirilmesinin daha uygun olacağını incelemektedir. Bu bağlamda, çalışma esas olarak iki ana par- çadan oluşmaktadır. Öncelikle çalışmanın ilk bölümünde, siber zorbalık kavramı ve unsurları ile siber zorbalığın yaratabileceği olası sorunlara değinilmektedir. Zira kavrama ilişkin temel bilgiler sunulduktan sonra ceza hukuku bakımından değerlendirmelerde bulunmak mümkün olur. İkinci bölümde, siber zorbalığın ceza hukukuyla olan ilişkisi ve mevcut yaklaşımlar incelendikten sonra, bağımsız bir suç tipinin gerekliliği tar- tışılacaktır. 1 PYZALSKI, Jacek, ”From Cyberbullying to Electronic Aggression: Typology of the Phenomenon”, Emotional and Behavioural Difficulties, Vol. 17, No. 3-4, 2012, s. 313. 2 ARICAK, Tolga / SIYAHHAN, Sinem / UZUNHASANOGLU, Aysegul / SARIBE- YOGLU, Sevda / CIPLAK, Songul / YILMAZ, Nesrin / MEMMEDOV, Cemil, “Cy- berbullying Among Turkish Adolescents”, CyberPsychology & Behavior, Vol. 11, Iss. 3, 2008, s. 256. 3 DİLMAÇ, Bülent / AYDOĞAN, Didem, “Parental Attitudes as a Predictor of Cyber Bullying among Primary School Children”, International Scholarly and Scientific Research & Innovation, Vol. 4, Iss. 7, 2010, s. 1669. 2458 | Dr. Volkan MAVİŞ I. SİBER ZORBALIK A. KAVRAM Siber zorbalık sorunu ve bunun ceza hukuk bakımından değer- lendirilmesi kavramın içeriğinin belirlenmesiyle mümkündür. Bilim insanlarının siber zorbalık gibi görece yeni bir alanda çalışmaya başla- dıklarında, belirli bir çerçeve oluşturmakta zorlandıkları belirtilmekte- dir.4 Nitekim akademisyenlerin ve araştırmacıların konuyla ilgili olarak, belirli bir kavramda birleştiğini söylemek zordur. İngilizce ve Almanca literatürde elektronik saldırganlık,5 elektronik zorbalık,6 internet zorbalığı,7 siber mobbing8 gibi kavramlar da kullanılmakla birlikte, daha ziyade “si- ber zorbalık”ın tercih edildiğini söylemek yanlış olmaz. Türkçe literatüre bakıldığında “siber zorbalık”9 ya da “sanal zorba- lık”10 kavramlarının kullanıldığı görülür. Anlaşılacağı üzere, cyber keli- 4 KOWALSKI, Robin M. / LIMBER, Susan P. / AGATSTON, Patricia W., Cyberbull- ying: Bullying in the Digital Age, Wiley-Blackwell, Malden, 2012, s. 58. 5 PYZALSKI, s. 305. KOWALSKI, Robin M. / LIMBER, Susan P., “Electronic Bullying Among Middle School Students”, Journal of Adolescent Health, Vol. 41, 2007, s. 22. 7 WILLIAMS, Kirk R. / GUERRA, Nancy G., “Prevalence and Predictors of Internet Bullying”, Journal of Adolescent Health, Vol. 41, 2007, s. 14 vd. 8 AUER-REINSDORFF, Astrid, “Kinderschutz im Internet: Technische Lösungen sowie Informationsangebote an Eltern, Schulen und Kinder”, Familie Partnerschaft Recht, Heft: 10, 2012, s. 437. 9 DÜLGER, Murat Volkan, Bilişim Suçları ve İnternet İletişim Hukuku, 8. B., Seçkin Yay., Ankara, 2020, s. 121; POLAT, Oğuz, Kriminoloji ve Kriminalistik Üzerine Notlar, 4. B., Seçkin Yay., Ankara 2018, s. 79; SOYGÜT, M. Buket, “Kadına Yönelik Dijital Şiddet Biçimi Olarak Siber-Stalking”, in Kadın Yazıları, Ed. YALÇIN, Tür- kan, Savaş Yay., Ankara 2020, s. 188; TAŞTEKİN, Ezgi / BAYHAN, Pınar, “Ergenler Arasındaki Siber Zorbalığın ve Mağduriyetin İncelenmesi”, Online Journal of Technology Addiction and Cyberbullying, C. 5, S. 2, 2018, s. 21 vd.; UŞAKLIOĞLU, Ahmet Yavuz, Dijital Hukuk, 2. B., Seçkin Yay., Ankara 2021, s. 163; EROĞLU, Yüksel / GÜLER, Neşe, “Koşullu Öz-Değer, Riskli İnternet Davranışları ve Siber Zorbalık / Mağduriyet Arasındaki İlişkinin İncelenmesi”, Sakarya University Jour- nal of Education, C. 5, S. 3, 2015, s. 118 vd.; RTÜK, Çocukların Yeni Medya Kulla- nım Alışkanlıkları ve Siber Zorbalık, Değişim Yay., Ankara 2018, s. 161 vd. “Siber Bullying”, kavramının da tercih edildiği görülebilir. GÜNŞEN İÇLİ, Tülin, Krimino- loji, 10. B., Seçkin Yay., Ankara 2019, s. 170. 10 GÖLPEK SARI, Fatma / SEFEROĞLU, Süleyman Sadi, “Ortaokul Öğrencilerinin Sanal Zorbalık Farkındalık Durumları ile Sanal Zorbalık Yapma ve Mağdur Olma Durumlarının İncelenmesi”, Online Journal of Technology Addiction and Cyber- bullying, C. 6, S. 1, 2019, s. 54 vd.; FIRAT, Meryem / AYRAN, Gülsün, “Üniversite Ceza Hukuku Boyutuyla Siber Zorbalık | 2459 mesi bazen siber şeklinde dilimize aktarılmakta bazen de Türkçe’ye çev- rilerek sanal kullanılmaktadır. Bu konuyla bağlantılı olarak öğretide, siber ya da sanal suç kavramlarının kullanılmasının yetersiz olduğu, işlenen suçlar sanal değil gerçek olduğu ve Türkçe olduğu için “bilişim suçu” ifadesinin tercih edilmesi gerektiği savunulmaktadır.11 Bu tespit- ten hareketle, “bilişim zorbalığı” kavramının kullanılması önerilebilir. Ne var ki, bilişim suçu kavramını kullanan yazarlar dahi “siber zorbalık” kalıbını tercih etmektedirler.12 Biz de öğretideki baskın görüşe uygun şekilde bu kullanımı benimsiyoruz. Kavram birliğinin dahi sağlanamadığı düşünüldüğünde siber zor- balığın evrensel bir tanımının yapılamadığını belirtmek şaşırtıcı olmaz. Esasen sorunun teknolojideki ilerlemeye paralel şekilde evrim geçirdiği- ni ve buna bağlı olarak yapılan tanımların farklılaştığını gözden kaçır- mamak gerekir.13 Yakın zamanda yalnızca kısa mesajlar göndermeye yarayan cep telefonları yerini akıllı cihazlara bırakmış durumdadır. Mil- yonlarca insanın kullandığı sosyal ağlara, gelişen bağlantı imkânları sayesinde her yerden her zaman katılmak mümkündür. Dolayısıyla so- runun dinamik bir karakteri olduğunu dikkate almak şarttır. Verilecek tanımların bir yanı itibariyle eksik kalacağı savunulabilir. Konunun önemine binaen, yalnızca bilim insanlarının değil, uluslararası örgütle- rin ve hükümetlerin de soruna ilgi gösterdiğini ve çeşitli tanımlar getir- diklerini belirtmek gerekir. Ancak bunların da farklı unsurlardan hare- ketle oluşturuldukları göze çarpar. Örneğin; daha ziyade gençlerin mağduriyetine yoğunlaşan UNICEF siber zorbalığı, “dijital teknolojilerin kullanılmasıyla gerçekleştirilen zorbalık” olarak tanımlamıştır.14 ABD Sağlık Öğrencileri Arasında Sanal Zorbalık”, TAF Preventive Medicine Bulletin, C. 15, S. 4, 2016, s. 322 vd. 11 DÜLGER, s. 72. Dar anlamda bilişim suçu ve siber suç kavramlarının aynı anlamda kullanıldığı belirtilmektedir. AKBULUT, Berrin, Bilişim Alanında Suçlar, 2. B., Adalet Yay., Ankara 2017, s. 58. Bilişim suçlarının siber suçları da içeren bir kavram olduğu yönünde bkz. ERDOĞAN, Yavuz, Türk Ceza Kanunu’nda Bilişim Suçları, Legal Yay., İstanbul 2013, s. 45. Sanal ve siber kavramlarının farklı anlamlara geldiği yönünde bkz. TANRIKULU, İbrahim, “Siber Zorbalık ve Kavramsal Konular”, in Siber Zorbalık, Ed. TANRIKULU, İbrahim, Anı Yay., Ankara 2020, s. 8. 12 DÜLGER, s. 121. 13 BETTS Lucy R., Cyberbullying: Approaches, Consequences and Interventions, Palgrave Macmillan, Nottingham, 2016, s. 10. 14 UNICEF, “Cyberbullying: What Is It and How to Stop It?”, www.unicef.org/end- violence/how-to-stop-cyberbullying, (Erişim tarihi: 18.02.2020). 2460 | Dr. Volkan MAVİŞ ve Sosyal Yardım Bakanlığı ise siber zorbalığı, “cep telefonu, bilgisayar ve tablet gibi dijital cihazlar vasıtasıyla gerçekleştirilen zorbalık” olarak tanım- lar.15 Türkçe literatürde ise siber zorbalık, “bilgi ve iletişim teknolojileri kullanılarak gerçekleşen zorbalık davranışları”,16 “kötü niyetle; sanal araçlar vasıtasıyla başkalarının itibarına zarar verebilen ve/veya karşı tarafı incitici olan insan onuruyla bağdaşmayan davranışlar”17 olarak tanımlanmıştır. Ve- rilen farklı tanımlardaki unsurları bir araya getirecek olursak, kimi ya- zarların da vurguladığı şekilde18 siber zorbalık, “üçüncü kişilere zarar vermek amacıyla iletişim teknolojilerinin (elektronik cihazların) kasten kötüye kullanımı” şeklinde açıklanabilir. İlk akla gelen siber zorbalık şekilleri olarak; 1) hakaret, küçük dü- şürücü ya da tehdit içerikli mesaj veya resimler yaymak, 2) sahte kimlik ya da sosyal ağ hesabı oluşturarak kişileri romantik açıdan kandırmak (catfishing), 3) kasten tartışma yaratmaya yönelik üslup kullanmak (fla- ming), 4) üçüncü bir kişiymiş gibi hareket etmek (masquerading / imperso- nation), 5) dedikodu yaymak, 6) rahatsız edici cinsel içerikli resimler ya da videolar göndermek (sexting), 7) mağdurun darp edildiği görüntüleri internette yaymak, 8) kişilerde öfke ve üzüntü yaratmak amacıyla pro- vokatif nitelikli saldırgan paylaşımlarda bulunmak, 9) kişiyi elektronik iletişim araçlarını ısrarla kullanarak rahatsız / tehdit etmek (cyberstal- king), 10) daha ziyade küçük düşürücü nitelikteki kişisel bilgileri üçüncü kişilerle paylaşmak (outing) sayılabilir.19 Şüphesiz siber zorbalık içerisine dahil edilebilecek eylemlerin çoğaltılması mümkündür. Belirtelim ki saydığımız siber zorbalık şekilleriyle bunları gerçekleştirirken kullanılan yöntemlerin farklı olduğu gözden kaçırılmamalıdır.20 Örneğin; siber 15 StopBullying, “What is Cyberbullying?”, www.stopbullying.gov/cyberbullying/what-is-it, (Erişim tarihi: 18.02.2020). 16 TANRIKULU, s. 9. 17 UŞAKLIOĞLU, s. 164. 18 SAVAGE, Matthew W. / TOKUNAGA, Robert S., “Moving toward a Theory: Tes- ting an Integrated Model of Cyberbullying Perpetration, Aggression, Social Skills, and Internet Self-efficacy”, Computers in Human Behavior, Vol. 71, 2017, s. 354; BRENNER, Susan W. / REHBERG, Megan, “’Kiddie Crime’? The Utility of Criminal Law in Controlling Cyberbullying”, First Amendment Law Review, Vol. 8, 2009, s. 2, 3. 19 KOWALSKI / LIMBER / AGATSTON, s. 62; CHISHOLM, June F., “Review of the Status of Cyberbullying and Cyberbullying Prevention”, Journal of Information Systems Education, Vol. 25, Iss. 1, 2014, s. 79. 20 KOWALSKI / LIMBER / AGATSTON, s. 61. Ceza Hukuku Boyutuyla Siber Zorbalık | 2461 zorbalık şekli olan iftira, e-posta, kısa mesaj, sosyal medya gibi farklı metotlarla gerçekleştirilebilir. Benzer şekilde, mağduru küçük düşürücü nitelikteki paylaşımların sosyal medyada yayılması, video paylaşım platformlarına yüklenmesi, yakın çevreye e-posta yoluyla gönderilmesi mümkündür. Siber zorbalığı tanımlama ve açıklama girişimlerinde sıklıkla yüz yüze (fiziksel, akran) zorbalık olgusuyla paralel yönlere atıfta bulunul- maktadır. İki zorbalık çeşidinin de paylaştığı belirli noktalara öğretide vurgu yapılmaktadır. Siber zorbalığın, klasik anlamdaki zorbalığın bir çeşidi sayıldığı21 düşünüldüğünde bu çaba yersiz değildir. Pratikte de yüz yüze zorbalık ve siber zorbalık arasında bağlantı bulunduğu belir- tilmektedir.22 Örneğin; klasik zorbalık mağduru olan çocukların genel- likle siber zorbalığa da maruz bırakıldıkları gözlemlenmiştir.23 Hem siber hem de yüz yüze zorbalık şekillerinde zorba ve mağdur arasında güç dengesizliği bulunur.24 İkinci olarak, her iki zorbalık tü- ründe de eylemin tekrarlanması söz konusudur.25 Anılan iki ortak nok- tanın yanında yazarların farklı çalışmalarda değişik unsurlara yer ver- dikleri görülür. Örneğin; siber zorbalığın da tıpkı yüz yüze zorbalık gibi 21 ORTEGA, Rosario / ELIPE, Paz / MORA-MERCHAN, Joaquin A. / GENTA, M. Luisa / BRIGHI, Antonella / GUARINI, Annalisa / SMITH, Peter K. / THOMPSON, Fran / TIPPETT, Neil, “The Emotional Impact of Bullying and Cyberbullying on Victims: A European Cross-National Study”, Aggressive Behavior, Vol. 38, 2012, s. 342. 22 DEHUE, Francine / BOLMAN, Catherine / VÖLLINK, Trijntje, “Cyberbullying: Youngsters’ Experiences and Parental Perception”, CyberPsychology & Behavior, Vol. 11, Iss. 2, 2008, s. 221. 23 TOKUNAGA, Robert S.: “Following You Home from School: A Critical Review and Synthesis of Research on Cyberbullying Victimization”, Computers in Human Be- havior, Vol. 26, 2010, s. 279. 24 DOOLEY, Julian J. / PYZALSKI, Jacek / CROSS, Donna, “Cyberbullying Versus Face-to-Face Bullying: A Theoretical and Conceptual Review”, Zeitschrift für Psyc- hologie / Journal of Psychology, Vol. 217, Iss. 4, 2009, s. 183 vd. 25 RIZZA, Caroline / PEREIRA, Angela Guimaraes, Social Networks and Cyber- bullying Among Teenagers, Publications Office of the EU, Luxembourg, 2013, s. 12. Anılan iki unsurdan ziyade kamuya açıklık ve anonimliğin siber zorbalık bakımın- dan daha ağır bastığı savunulmuştur. THOMAS, Hannah J. / CONNOR, Jason P. / SCOTT, James G., “Integrating Traditional Bullying and Cyberbullying: Challenges of Definition and Measurement in Adolescents – a Review”, Educational Psycho- logy Review, Vol. 27, Iss. 1, 2015, s. 144. 2462 | Dr. Volkan MAVİŞ saldırgan bir tabiata sahip olduğu savunulmaktadır.26 Bazı yazarlarsa üçüncü bir unsur olarak zarar verme kastının varlığına yer vermektedir- ler.27 Bir başka ifadeyle, istemeden üçüncü bir kişiye zarar verecek nite- likteki bir eylemin gerçekleştirilmesi siber zorbalık sayılmamaktadır. Örneğin; mağduru küçük düşürecek nitelikteki bir videoyu yanlışlıkla okul grubuna göndermek siber zorbalık sayılmaz. Öte yandan, siber zorbalığa ilişkin çalışmalar ve teoriler klasik zorbalık üzerine yapılmış eserlere dayansa da iki tür arasında temel farklılıklar bulunur.28 Aşağıda mevcut benzer ve farklı yönleri kapsayacak şekilde siber zorbalığın te- mel özelliklerine ilişkin açıklamalar yapılacaktır. B. SİBER ZORBALIĞIN TEMEL ÖZELLİKLERİ 1. Anonimlik Modern iletişim teknolojileri, dileyen kişilerin anonim şekilde ile- tişime geçmesine olanak sağlar. Sahte e-posta ve sosyal medya hesapları gibi vasıtalar kullanarak mağdura rahatsızlık verilmesi oldukça kolay- dır. Esasen pek çok vakada mağdurlar kendilerine zorbalıkta bulunan kişilerin kimliklerini bilmekte ya da tahmin edebilmekte olsalar da ano- nimlik, yüz yüze zorbalıkta bulunmayan önemli bir özelliktir.29 Siber zorbalıkta bulunanlar sıklıkla kimliklerini gizlemeyi ya da değiştirmeyi tercih ederler. Gerçekten de mağdur, zorbalıkta bulunanın bir kişi veya grup mu olduğunu, kadın mı erkek mi olduğunu, yabancı mı yoksa ta- nıdık mı olduğunu bilemez. Getirdiği çeşitli kolaylıklar hem faili daha planlı ve dikkatli hare- ket etme külfetinden kurtarır hem de yakalanma ihtimalini azaltır.30 Kaldı ki, kimliğin belirsiz olması zorbanın sosyal kınamayla karşılaşma- sı olanağını da ortadan kaldırır. Toplumsal bir yaptırımın muhatabı ol- mayacak saldırgan, eylemlerini ahlaki ikilemde kalmadan rahatlıkla gerçekleştirir. Bunun yanında, zorbalıkta bulunanın kimliğinin bilin- memesi mağduru saldırıya daha açık bir pozisyona iter, üzerindeki ha- kimiyetin daha şiddetli olmasını sağlar. Yine saldırganın kimliğinin bi- 26 KOWALSKI / LIMBER / AGATSTON, s. 82. 27 DOOLEY / PYZALSKI / CROSS, s. 183; TANRIKULU, s. 9. Her iki unsura da vurgu yapan yazarlar vardır. Bkz. FRANCO, Liat / GHANAYIM, Khalid, “The Criminali- zation of Cyberbullying among Children and Youth”, Santa Clara Journal of Inter- national Law, Vol. 17, Iss. 2, 2019, s. 7. 28 TOKUNAGA, s. 279. 29 RIZZA / PEREIRA, s. 12. 30 TOKUNAGA, s. 279. Ceza Hukuku Boyutuyla Siber Zorbalık | 2463 linmemesi mağduru daha fazla korkuya iteceği gibi kafa karışıklığı da yaratır.31 Mağdur saldırının nereden geldiğini bilemediğinden tepki gös- teremez ve sebep olduğu zararlı sonuçlara tanık olmayan zorba eylemle- rine devam eder.32 2. Erişilebilirlik Siber zorbalığın ana unsurlarından bir tanesi mağdura erişimin çok daha kolay olmasıdır. Siber zorbalık halinde, yüz yüze zorbalıktan farklı olarak failin mağdura erişebilme imkânı daha fazladır.33 Gelenek- sel zorbalık daha ziyade okulda, okul servisinde ya da eve dönüş yo- lunda gerçekleşmekle birlikte, siber zorbalık mağduru eve kadar takip eder. Zira yüz yüze zorbalıkta mağduriyeti yaratan fiziksel etkileşim burada gerekli değildir.34 Dolayısıyla mağdurun kendisini güvende his- setmesi gereken ev ortamı dahi gerekli korumayı sağlamaz. Siber zorbalığa uğrayan kişilerin elektronik cihazlarını kapatması gibi yöntemler erişilebilirliği engellemek bakımından önerilebilir. An- cak, beklemede kalan mesajlar, e-postalar ortadan kalkmaz, cihazların açılmasıyla birlikte yine kullanıcıya ulaşır. Kaldı ki, internette gerçekle- şen bu zorbalık şeklinin yoğun kamusallık özelliği de gözden kaçırıl- mamalıdır. Mağdur faille muhatap olmasa, görmezden gelse dahi ken- disiyle ilgili resimlerin, videoların paylaşılmaya devam etmesi müm- kündür. Sonuç olarak, iletişim teknolojilerindeki ilerleme mağdurun kendisine ulaşılmasını engelleme imkanını büyük ölçüde ortadan kal- dırmış durumdadır. 3. Güç Dengesizliği Zorbalığın temel özelliklerinden bir tanesi zorba ve mağdur ara- sındaki güç dengesizliğidir. Mağduru güç dengesizliğiyle savunmasız kılması zorbalığı diğer saldırgan fiillerden ayırır.35 Özellikle akran zor- balığında fiziksel üstünlüğe dayanan net bir dengesizlik mevcuttur. 31 BETTS, s. 44. 32 DEHUE / BOLMAN / VÖLLINK, s. 217. 33 KOWALSKI / LIMBER / AGATSTON, s. 83; BRUN, Marcel, “Cyberbullying – aus strafrechtlicher Sicht”, Recht, Heft: 2, 2016, s. 102. 34 PATCHIN, Justin W. / HINDUJA, Sameer, “Bullies Move Beyond the Schoolyard: A Preliminary Look at Cyberbullying”, Youth Violence and Juvenile Justice, Vol. 4, Iss. 2, 2006, s. 150. 35 ORTEGA / ELIPE / MORA-MERCHAN / GENTA / BRIGHI / GUARINI / SMITH / THOMPSON / TIPPETT, s. 354. 2464 | Dr. Volkan MAVİŞ Okulda ya da oyun parkında iri ve güçlü çocuğun küçüğe yaptığı eziyet ilk akla gelen örnektir. Siber zorbalık halinde mevcut olan güçlerin oran- tısızlığı ise daha önce vurguladığımız anonimlik niteliğinden kaynakla- nır.36 Anonim kimliğinin arkasına sığınan zorbanın yüz yüze olabilece- ğinden daha saldırgan bir tavra girmesi kuvvetle muhtemeldir. Yine siber zorbalıkta, zorbanın mağdur üzerindeki fiziksel haki- miyeti yerine teknolojik olanaklara erişim imkânı da gücü belirleyebi- lir.37 Teknolojiye ilişkin bilginin artmasına paralel olarak, zorbalık şekil- lerinin çoğalması ve verilen zararın artması söz konusu olur. Normal şartlarda zorbalıkta bulunma gücü olmayanlar dahi sahip oldukları bilgi ve olanaklarla kolay şekilde siber zorbalık yapabilirler.38 Oldukça basit yöntemlerle de (mesaj göndermek) güç dengesizliğinin yaratılması mümkündür. Failin sahip olduğu imkânların yanında mağdurun saldırıdan kur- tulma olanaksızlığı da önemli bir faktördür.39 Yüz yüze zorbalıktan fark- lı olarak saldırının ne zaman gelebileceğini öngörmek ve ona göre tedbir almak mümkün değildir; mağdur evindeyken dahi zorbalığa uğrayabi- lir. Dolayısıyla mağdurun süreci kontrol etme iktidarına sahip olmaması kendisini daha güçsüz hissetmesine ve neticede güç dengesizliği oluş- masına yol açar. 4. Tekrar Etme Klasik anlamdaki zorbalığı diğer türlü saldırılardan ayıran temel noktalardan bir tanesi eylemin tekrar tekrar gerçekleştirilmesidir.40 Yüz yüze zorbalıktaki bu ana unsur, siber zorbalık için de genellikle olmazsa olmaz kabul edilir.41 Eylemin tekrarlanıyor olması siber zorbalığı diğer siber saldırganlık şekillerinden ayırır. Ne var ki, hangi hallerde bu şartın sağlanmış olacağına ilişkin öğretide farklı görüşler mevcuttur. Esas ola- nın eylemin birden fazla gerçekleştirilmesi mi, yoksa etkisinin devamlı- 36 MARK, Lauren / RATLIFFE, Katherine T., “Cyber Worlds: New Playgrounds for Bullying”, Computers in School, Vol. 28, Iss. 2, 2011, s. 94. 37 CHISHOLM, s. 81; POLAT, s. 80. 38 VANDEBOSCH, Heidi / CLEEMPUT, Katrien Van, “Defining Cyberbullying: A Qualitative Research into the Perceptions of Youngsters”, CyberPsychology & Be- havior, Vol. 11, Iss. 4, 2008, s. 502. 39 DOOLEY / PYZALSKI / CROSS, s. 184. 40 WILLIAMS / GUERRA, s. 514. 41 BETTS, s. 38; PYZALSKI, s. 313. Tek bir kez gerçekleşen eylemlerin de siber zorba- lık sayılabileceği yönünde bkz. VANDEBOSCH / CLEEMPUT, s. 501. Ceza Hukuku Boyutuyla Siber Zorbalık | 2465 lık göstermesi mi olduğu soruları akla gelebilir. Eylemin sayısına bağlı kalmaktan ziyade gerçekleşme şeklini dikkate almakta fayda vardır. Sürekli olarak mağdura alay içerikli mesajlar göndermek şüphesiz siber zorbalık sayılmalıdır. Bununla birlikte, tek bir kez gerçekleştirilen eylem mağdurun defalarca zarar görmesine yol açabilir. Örneğin; mağduru küçük düşürücü bir fotoğrafın, videonun kamuya açık şekilde paylaşıl- ması, söz konusu fotoğrafa her erişim sağlandığında mağduriyetin tek- rarlanmasına yol açar ve siber zorbalık oluşturur. O halde, eylemin tek- rarlanması daha ziyade kamuya açık olmayan eylemlerin siber zorbalık sayılması bakımından belirleyicidir.42 Tek bir eylem dahi siber zorbalık oluşturabileceğine göre davranışın tekrarlanmasını mutlak bir unsur olarak değerlendirmemek gerekir. Tekrar etmeyi siber zorbalığı tanım- layan değil eylemin ağırlığını gösteren bir öge saymak daha isabetli olur.43 5. Denetimsizlik Gerçek hayattan farklı olarak sanal dünyada saldırgan davranışla- rın denetlenebilirliği daha düşüktür. Çoğu örnekte zorbanın ailesi ya sürdürülen saldırgan davranışın farkında değildir ya da bu durumu umursamaz. Özellikle günümüz gençlerinin teknolojik cihazlar konu- sunda ebeveynlerinden daha bilgili oldukları düşünüldüğünde, yaka- lanma korkusu yaşamadan eylemlerine devam etmeleri olasılığı yüksek- tir.44 Ayrıca, mevcut denetimsizlik mağdurun tutumundan da kaynakla- nabilir. Mağdur edildiğini öğrenen ailesinin bilgisayarını, cep telefonu- nu alacağından korkan gençler, siber zorbalığı saklama yoluna gidebil- mektedirler.45 Araştırmalar da ergen bireylerin ailelerine ve öğretmenle- rine başvurmak yerine mağduriyetlerini arkadaşlarına anlatmayı tercih ettiklerini ortaya koymaktadır.46 Siber zorbalığı denetleme güçlüğü yalnızca gençler arasında ger- çekleşen vakalar bakımından geçerli değildir. Modern iletişim yöntem- leri yetişkinler arasındaki zorbalık eylemlerinin de denetimini zorlaştı- 42 THOMAS / CONNOR / SCOTT, s. 143. 43 RODKIN, Philip C. / FISCHER, Karla, “Cyberbullying from Psychological and Legal Perspectives”, Missouri Law Review, Vol. 77, Iss. 3, 2012, s. 625. 44 PATCHIN / HINDUJA, s. 154. 45 MARK / RATLIFFE, s. 94. 46 ARICAK / SIYAHHAN / UZUNHASANOGLU / SARIBEYOGLU / CIPLAK / YIL- MAZ / MEMMEDOV, s. 258. 2466 | Dr. Volkan MAVİŞ rır. Özellikle çoğu durumda zorbalık, saldırgan ve mağdur arasında kamuya kapalı şekilde gerçekleşir. Kamuya açık alanda gerçekleşen zor- balığın da takibi her zaman mümkün olmaz. Twitter, Facebook gibi sos- yal medya şirketleri saldırgan dil kullanımı halinde yaptırımlar uygula- salar da böyle bir denetim şekline her mecrada denk gelmek mümkün değildir. 6. Üçüncü Kişilerin Katılımı Fiziksel zorbalık daha ziyade kısıtlı sayıdaki kişi veya kişilerin hu- zurunda gerçekleştirilir. Potansiyel tanıkların zorba ve mağdurla aynı mekânda bulunması birinci elden şahit olmanın gereğidir. Buna bağlı olarak, eylemin hem zorba hem de mağdur üzerindeki yansıması görece daha sınırlı şekilde kendisini gösterir; zira mağdurun içine düşürüldüğü küçültücü durumu gören kişi azdır. Halbuki, sanal dünyanın niteliği gereği belirsiz sayıda insanın sanal zorbalığa şahit olması söz konusu- dur. Öyle ki ne saldırganı ne de mağduru tanıyan kişiler dahi gerçekleş- tirilen zorbalıktan haberdar olmaktadır.47 Gelişen teknolojiyle birlikte aynı zaman ve mekânda bulunma gerekliliği ortadan kalkmıştır.48 Dola- yısıyla mağdurun yaşadığı utandırıcı deneyime günler sonra dahi tanık- lık etmek mümkündür. Elektronik ortamda kayıt altında bulunan bu verilere kolaylıkla erişimin mümkün olduğunu da göz önünde bulun- durunca, siber zorbalığın daha yoğun etkisi anlaşılabilir.49 Her ne kadar önemi günden güne artan unutulma hakkı50 bağlamında verilerin sildi- rilmesi ya da bu verilere erişimin engellenmesi akla gelse de pratik zor- lukları gözden kaçırmamak gerekir.51 Esasen söz konusu verilerin sildi- 47 KYRIACOU, Chris / ZUIN, Antônio, “Cyberbullying of Teachers by Students on Youtube: Challenging the Image of Teacher Authority in the Digital Age”, Research Papers in Education, Vol. 31, Iss. 3, 2016, s. 257. 48 BETTS, s. 39. 49 AUER-REINSDORFF, s. 437. 50 “Unutulma hakkı en öz haliyle, bireyin, ona ilişkin bilginin erişimden kaldırılması talebi- dir.” SÖZÜER, Eren, Unutulma Hakkı, On İki Levha Yay., İstanbul 2017, s. 7. 51 Türk hukukunda çeşitli kanunlarda yer alan hükümlere dayanarak unutulma hak- kından faydalanmak mümkündür. Örneğin; 5651 sayılı İnternet Ortamında Yapılan Yayınların Düzenlenmesi ve Bu Yayınlar Yoluyla İşlenen Suçlarla Mücadele Edil- mesi Hakkında Kanun’un 9/1. maddesine göre; “İnternet ortamında yapılan yayın içeriği nedeniyle kişilik haklarının ihlal edildiğini iddia eden gerçek ve tüzel kişiler ile ku- rum ve kuruluşlar, içerik sağlayıcısına, buna ulaşamaması halinde yer sağlayıcısına başvu- rarak uyarı yöntemi ile içeriğin yayından çıkarılmasını isteyebileceği gibi doğrudan sulh ceza hâkimine başvurarak içeriğin çıkarılmasını ve/veya erişimin en- gellenmesini de isteyebilir.” Yine, 6698 sayılı Kişisel Verilerin Korunması Kanunu’nun Ceza Hukuku Boyutuyla Siber Zorbalık | 2467 rilmesinin talep edilmesi ve bu verilerin silinmesi arasında kayda değer bir süre geçmektedir.52 Sanal ortamda video, fotoğraf gibi verilere çok kısa süre içerisinde dahi geniş kitlelerin erişmesi mümkündür. Yüz yüze zorbalıkta çoğunlukla üçüncü kişilerin olaya müdahil olarak mağdurun yanında durmadıkları görülür. Tanıkların hareketsiz kalması saldırgana eylemine devam etmesi bakımından üstü kapalı bir destek sunar. Öte yandan, saldırının üçüncü kişiler önünde meydana gelmesi mağdurun aşağılanmasını artırır. Siber zorbalık halinde söz ko- nusu etkilerin daha şiddetli şekilde ortaya çıkacağı muhakkaktır. Tüm bunların yanında, siber zorbalığa şahit olan kişilerin mağdura yardım etmek bir yana saldırgana eşlik etmesinin kuvvetle muhtemel olduğuna vurgu yapılmaktadır.53 Yüz yüze zorbalıktan farklı olarak, fiziksel güç ve cesaret mağdura saldırırken bulunması gereken nitelikler değildir. Sanal dünyanın bu gücünü gören üçüncü kişilerin ve tanıkların saldır- ganı örnek alarak mağdura yönelmeleri söz konusu olabilir. C. SİBER ZORBALIK ÇEŞİTLERİNİN SINIFLANDIRILMASI Siber zorbalık eylemlerini farklı kıstaslardan hareketle gruplara ayırarak incelemek mümkündür. Kimi yazarlar özellikle okul ortamında gerçekleştirilen siber zorbalık vakalarını gruplandırmaktadırlar. Örne- ğin; saldırının yöneldiği kişiye (okul personeli, ünlüler) veya saldırıyı gerçekleştirenin (öğrenci, yetişkin) kimliğine göre ayrımlara gidilebilir. Gerek geleneksel zorbalığa gerekse siber zorbalığa ilişkin verdiğimiz örnek ve açıklamalar daha ziyade öğrenciler arasında gerçekleşen vaka- lara değinmektedir. Ne var ki böyle bir zorunluluk bulunmaz ve siber zorbalığın öğrenci (genç) veya öğretmen (yetişkin) tarafından yine öğ- renci veya öğretmene karşı gerçekleştirilmesi olasıdır.54 Esasen zorbalığı 11(e) maddesine göre ilgili, veri sorumlusundan “7 nci maddede öngörülen şartlar çer- çevesinde kişisel verilerin silinmesini veya yok edilmesini isteme, hakkına sahiptir.” 52 BETTS, s. 41. 53 KOWALSKI / LIMBER / AGATSTON, s. 85. 54 BRENNER / REHBERG, s. 5 vd.; LANGOS, Colette, Cyberbullying, Associated Harm and the Criminal Law, University of South Australia 2013 (Yayımlanmamış doktora tezi), s. 68, 69. Nitekim Yargıtay’ın şikâyet yokluğu nedeniyle düşme kararı verilmesi gerektiğini belirttiği örnek bir olay şu şekildedir: “Sanık hakkında 13.05.2012 tarihinde düzenlenen iddianemeye ve dosya kapsamına göre, ilköğretim okulunda sınıf öğretmeni olarak görev yapan sanığın, 2008-2009 eğitim öğretim yılında, sorumluluğundaki ikinci sınıf öğrencisi mağdur ...'i yazı tahtasının önüne alarak, 2468 | Dr. Volkan MAVİŞ öğrenciler birbirlerine karşı gerçekleştirseler de öğretmenlerin de mağ- dur edildikleri görülebilir.55 Öyle ki öğretmenlerin birbirlerini siber zor- balığa maruz bırakmaları dahi söz konusu olabilir. Nitekim öğretide cinsiyet, yaş, etnik köken, sınıf fark etmeksizin herkesin siber zorbalık mağduru olabileceği belirtilmektedir.56 Öğrencilerin kendi aralarında kullandıkları zorbalık teknikleri benzer şekilde öğretmenlere de yönelebilmektedir.57 Öğretmen adına sahte sosyal medya hesabı açarak küçük düşürücü paylaşımlarda bu- lunmak, öğretmenin e-posta adresini çalarak haberleşme içeriklerini ifşa etmek gibi yöntemler buna örnektir. Siber zorbalığın anonimlik özelliği öğrencilerin rahatlıkla olumsuz yorumlarda bulunmasına zemin hazır- lamaktadır. Nitekim normal şartlarda sınıftaki otorite sembolü olan öğ- retmenlerin bu imajı artık kolaylıkla bozulabilmektedir.58 Dolayısıyla öğrenci ve öğretmen arasındaki güç ilişkisinin tersine döndüğü gözlem- lenebilir. Esasen öğretmenlerin otoriteye sahip olduğuna ilişkin genel kanaat olası mağduriyetlerinin görmezden gelinmesine de kapı aralar.59 Siber zorbalık kamusal ya da özel alanda gerçekleştirilmesine göre de iki grup altında incelenebilir.60 Zorbalar genellikle, mağdurda daha fazla etki yarattığı için kamusal nitelikteki siber zorbalık şekillerine yö- nelmektedirler. Sosyal medyada yapılan paylaşımlar, internet sayfasına yazılan yorumlar bu tür saldırılara örnektir. Belirtmek gerekir ki özel alanda gerçekleştirilen siber zorbalığın kamusal alana taşınması da söz konusu olabilir. Zorbanın mağdura attığı küçük düşürücü mesajları, e- mağdurun çarpım tablosunu ezbere okuyamadığı anları, cep telefonuna kaydedip, elde ettiği videoyu, mağdur ve ailesinin rızası dışında, kendisine ait facebook hesabında yayımlamak suretiyle TCK'nın 134/2. maddesinde düzenlenen özel hayatın gizliliğini ihlal suçunu işle- diği iddiasına konu olayda…” Yar. 12. CD., 2014/2926 E., 2014/19496 K., 13.10.2014. 55 Neticede aynı yönde bkz. DÜLGER, s. 121. 56 ARICAK / SIYAHHAN / UZUNHASANOGLU / SARIBEYOGLU / CIPLAK / YIL- MAZ / MEMMEDOV, s. 254. Ne var ki zorbalık belirli gruptan kişilere karşı daha sık gerçekleştirilmektedir. Eşcinseller, engelliler, kadınlar ve azınlıklar buna örnek olarak gösterilebilir. SABIA, Joseph J. / BASS, Brittany, “Do Anti-Bullying Laws Work? New Evidence on School Safety and Youth Violence”, Journal of Population Economics, Vol. 30, 2017, s. 474. 57 VOGL-BAUER, Sally, “When Disgruntled Students Go to Extremes: The Cyberbullying of Instructors”, Communication Education, Vol. 63, Iss. 4, 2014, s. 432. 58 KYRIACOU / ZUIN, s. 258. 59 VOGL-BAUER, s. 431. 60 BRENNER / REHBERG, s. 13. Ceza Hukuku Boyutuyla Siber Zorbalık | 2469 postaları yayınlaması veya çevresindeki kişilere göndermesi halinde saldırının niteliği değişmiş olur. Saldırgan ve mağdur arasında birebir gerçekleşen özel nitelikteki siber zorbalık da bir diğer gruptur. Şüphe yok ki küçük düşürücü tutum diğer insanlara yansımadığı için mağduriyetin daha dar kapsamlı olaca- ğı iddia edilebilir. Öte yandan, özel alanda gerçekleşen siber zorbalık fiillerinin de ağır neticelere sebep olması ihtimal dahilindedir. Ceza hukuku literatüründe siber zorbalığa ilişkin sınıflandırma yapılmamakla birlikte, bu iki tür siber zorbalığın yansımaları ceza hu- kukunda görülebilir. Örneğin; siber zorbalığın sövmek suretiyle gerçek- leştirilmesi söz konusu olabilir ki hakaret suçu yalnızca mağdura ulaşa- cak şekilde ya da alenen işlenebilir. Son olarak, öğretide sözlü ve psikolojik siber zorbalık ayrımı ya- pılmıştır.61 Sosyal ağlar, chat odaları gibi kanallarda kişilere sözlü taciz- de bulunulması, hakaret edilmesi gibi hallerde siber zorbalık sözlü bir nitelik gösterir. Mağdur hakkında internet üzerinden dedikodu ve ya- lanlar yaymak, Facebook gibi sosyal ağlardan dışlamak, küçük düşürü- cü video ve görselleri Youtube gibi platformlarda paylaşmak psikolojik siber zorbalığa örnek olarak sayılmaktadır. D. SİBER ZORBALIĞIN ETKİLERİ Esasen fiziksel bir etkileşim içermeyen, yalnızca elektronik vasıta- larla yaratılan siber zorbalığın sonuçları da son derece ağır olabilir. Bu tür zorbalık eylemlerinin özellikle psikolojik problemler yaratmasının daha olası olduğu vurgulanmaktadır. Siber zorbalığa maruz kalanların ruh sağlıklarının zarar gördüğü belirtilmektedir.62 Mağdurlarda tipik olarak tükenmişlik, öfke, keder gibi tepkiler ortaya çıkar. Bu bağlamda depresyon, anksiyete, konsantrasyon eksikliği ve intihara eğilim gibi klinik semptomların gözlenmesi olasıdır.63 Nitekim yapılan araştırma- larda siber zorbalığın depresyonla ve bununla bağlantılı olarak intiharla 61 KATZER, Catarina, Cybermobbing – Wenn das Internet zur Waffe wird, Springer- Verlag, Berlin, 2014, s. 62. 62 BETTS, s. 83. Aynı yöndeki çeşitli veriler için bkz. NIXON, Charisse L., “Current Perspectives: The Impact of Cyberbullying on Adolescent Health”, Adolescent He- alth, Medicine and Therapeutics, Vol. 5, 2014, s. 144, 145. 63 SCHENK, Allison M. / FREMOUW, William J., “Prevalence, Psychological Impact, and Coping of Cyberbully Victims Among College Students”, Journal of School Vi- olence, Vol. 11, 2012, s. 25; BARUTÇU YILDIRIM, Funda, “Siber Zorbalığın Sonuç- ları”, in Siber Zorbalık, Ed. TANRIKULU, İbrahim, Anı Yay., Ankara 2020, s. 213. 2470 | Dr. Volkan MAVİŞ bağlantısı olduğu savunulmuştur.64 Örneğin; Vancouver’da yaşayan yedinci sınıf öğrencisi Amanda Todd’un cinsel içerikli pozları internette tanıştığı kişi tarafından yayınlanmış, bunun üzerine öğrenci intihar te- şebbüsünde bulunmuştur. İntihar girişiminin başarısız olması, mağdu- run Facebook üzerinden tekrar alay konusu olmasına neden olmuştur. Yaşadığı psikolojik sorunları Youtube’a yüklediği bir video ile anlatan Amanda, yaklaşık bir ay sonra kendisini asarak intihar etmiştir. Nitekim infial yaratan bu olayın ardından Kanada’da, özel hayata ilişkin fotoğ- rafların ilgilinin rızası olmaksızın yayılması suç olarak düzenlenmiştir.65 Psikolojik etkilerinin yanında siber zorbalık kaynaklı harici sonuç- lar da ortaya çıkabilir. Ruhsal sorunlarda olduğu kadar yeterli veri bu- lunmamakla birlikte, bir dizi harici sorunların da baş gösterebileceği vurgulanmıştır.66 Örneğin; siber zorbalık mağduru çocukların alkol ve uyuşturucu kullanımına yönelmeleri, okula giderken silah taşımaları yaşıtlarına göre daha olasıdır. Yine siber zorbalığa uğrayan çocuklar okulda sorunlar yaşayabilir ve hatta okula gitmek istemeyebilirler.67 Belirtelim ki mağduriyet neticesinde gösterilen tepki cinsiyete bağlı ola- rak da değişkenlik sergileyebilir. Yapılan araştırmalar, siber zorbalığa tepki olarak mağdur erkeklerin alkol ve uyuşturucu kullanımına yönel- diklerini, kadınlarınsa internet ve cep telefonu kullanımını sınırlandır- dıklarını ortaya koymaktadır.68 E. TÜRKİYE’DEKİ SİBER ZORBALIK ÇALIŞMALARI Siber zorbalık sorununun görünürlük kazanmasına paralel olarak Türkiye’de konuya yönelik yapılan çalışmaların sayısında artış görül- mektedir. Radyo ve Televizyon Üst Kurulu’nun ortaokul öğrencileri 64 İntihar gibi davranışların çoklu etkenlerden kaynaklandığı, siber zorbalığın tek sebep olarak kabul edilmesinin hatalı olacağı yönünde bkz. KOWALSKI / LIMBER / AGATSTON, s. 149. 65 SUMRALL, Tiffany, “Lethal Words: The Harmful Impact of Cyberbullying and the Need for Federal Criminalization”, Houston Law Review, Vol. 53, Iss. 5, 2016, s. 1480. Kanada Ceza Kanunu’na eklenen 162. madde, bir kişinin özel görsellerini, ilgilisi- nin onayı olmadığını bilerek ya da onayı olup olmadığına dikkat etmeyerek kasten yayınlayan, dağıtan, ileten, satan, erişime açan ya da ilan eden kişinin beş yıla ka- dar hapis cezasıyla cezalandırılmasını öngörmektedir. 66 NIXON, s. 146. 67 BETTS, s. 88; BARUTÇU YILDIRIM, s. 217. 68 SCHENK / FREMOUW, s. 33. Ceza Hukuku Boyutuyla Siber Zorbalık | 2471 arasında yaptığı araştırmaya göre, çocukları internette en fazla rahatsız eden sorun siber zorbalıktır.69 Yine aynı araştırmada, kız öğrencilerin siber zorbalıktan daha fazla rahatsızlık duyduğu belirlenmiştir. Bu bul- guya uygun şekilde, bir başka araştırmada, erkek öğrencilerin daha fazla siber zorbalığa başvurduğu tespit edilmiştir.70 Dolayısıyla siber zorbalık- tan daha fazla rahatsız olan kız öğrencilerin, siber zorbalığa başvurmak- tan kaçındıkları söylenebilir. Siber zorbalığın denetlenebilirliği sorununda bahsedildiği üzere, mağdurlar genellikle ailelerine, öğretmenlerine ya da resmi makamlara başvurma yoluna gitmemektedirler. Araştırmalar, bu tespitin Türkiye özelinde de geçerli olduğuna işaret etmektedir. Siber zorbalık mağduru çocukların yaklaşık % 42’si durumu aileleriyle paylaşmaktadırlar. Yak- laşık dört çocuktan birisi ise yaşadığı mağduriyeti kimseye anlatmamak- tadır.71 Belirtelim ki, cinsiyet farklılığının burada da önemli bir faktör olduğu tespit edilmiştir. Erkek mağdurlar kızlara nazaran, yaşadıklarını paylaşmakta daha isteksizdirler.72 Siber zorbaların bu tür eylemlere yönelmelerindeki etkenlere yö- nelik çalışmalar da dikkat çekmektedir. Aile ilişkilerinin siber zorbalık ve siber mağduriyetin ortaya çıkması bakımından önemli olduğu vurgu- lanmaktadır. Ailelerin olumsuz davranışları ve siber zorbalık arasında doğrudan ilişki mevcuttur. Baskıcı ve otoriter ebeveynliğin siber zorba- lığa yönelmede önemli bir faktör olduğu savunulmuştur. Bu duruma çözüm olarak anne ve babaların, çocuklarını olduğu gibi kabullendikleri daha demokratik bir tutum benimsemeleri önerilmektedir. 73 Yine anne ve babaların okuldaki eğitmenlerle ortaklaşa hareket etmesinin önemine vurgu yapılmaktadır. Ayrıca siber zorbalığı önlemek için okullarda ön- leyici danışmanlık servislerinin devreye sokulması savunulmuştur. Siber zorbalığa yönelmede başka sebeplerin de önemli etkilerinin olabileceği tespit edilmiştir. Üniversite öğrencileri üzerinde yapılan bir araştırmaya göre, kişinin karakter yapısı siber zorbalığa başvurmasında 69 RTÜK, s. 163. 70 FIRAT / AYRAN, s. 328. Kız öğrencilerin siber zorbalık farkındalıklarının daha yüksek olduğu belirtilmektedir. GÖLPEK SARI / SEFEROĞLU, s. 72. 71 RTÜK, s. 168. 72 RTÜK, s 169. 73 DİLMAÇ / AYDOĞAN, s. 1670. 2472 | Dr. Volkan MAVİŞ ya da mağdur olmasında rol oynayabilir.74 Rekabetçi karaktere sahip bireylerin, rekabeti sanal dünyaya taşıyarak siber zorbalığa yönelmeleri ya da mağdur edilmeleri olası görülmektedir. Yine, çevrenin onayını alma isteğiyle sanal zorbalık arasında doğrudan ilişki bulunmaktadır.75 Özellikle de akranlarca kabul edilmenin önemli olduğu ergenlik döne- minde bu durum daha net görülür. Üniversite öğrencileri bağımsız dav- ranabilme kabiliyetine sahip olduklarından, onay alma amacıyla siber zorbalığa yönelme ihtimali de zayıflamaktadır. II. SİBER ZORBALIK VE CEZA HUKUKU A. GENEL OLARAK Siber zorbalığın ceza hukukunun konusunu oluşturmasının yerin- deliği uzun süredir tartışmalıdır. İleride ayrıntılı olarak irdelemek üzere bu konuyu bir kenara koyarsak, halihazırda Avusturya, Yeni Zelanda gibi ülkelerde kanun koyucuların ceza hukuku korumasına başvurmaya başladıkları gözlemlenir. Esasen bu düzenlemeleri hayata geçirirken iki temel yaklaşımın benimsediği vurgulanmaktadır.76 Kimi ülkelerde ka- nun koyucular siber zorbalığı (farklı kavramlarla ifade edilse de) ayrı bir suç tipi olarak düzenleme yoluna gitmişlerdir. Örneğin; Avusturya Ceza Kanunu’nun 107c. maddesiyle telekomünikasyon ve bilgisayar sistemle- rini kullanarak devamlı tacizde bulunmak suç olarak düzenlenmiştir. İkinci bir yol olarak, bazı ülkelerde halihazırda yürürlükte bulunan ıs- rarlı takip, hakaret gibi suç tiplerinin siber zorbalığı da göz önünde bu- lundurarak yeniden formüle edilmesi dikkat çeker. Almanya’da özel hayatın gizli alanını ihlal suçu siber zorbalığı gözeterek güncellenmiştir. B. BAĞIMSIZ BİR SUÇ TİPİ OLARAK SİBER ZORBALIK Bazı devletler çevrimiçi şiddeti ayrı bir suç tipi olarak düzenleme yolunu tercih etmiştir. İlk akla gelen örnek olarak, 2016 yılında Avus- turya Ceza Kanunu’nda yapılan düzenleme anılabilir. Avusturya’da böyle bir düzenlemeye gidilmesi, ülkenin Avrupa Birliği üyeleri içeri- sinde en yüksek siber zorbalık oranına sahip olmasının sonucudur. Ni- tekim kanun koyucu hakaret, cinsel taciz gibi mevcut suç tiplerinin bu 74 EROĞLU / GÜLER, s. 125. 75 EROĞLU / GÜLER, s. 125. 76 LIDSKY, Lyrissa / GARCIA, Andrea Pinzon, “How Not to Criminalize Cyberbull- ying”, Missouri Law Review, Vol. 77, Iss. 3, 2012, s. 700; BOSTANCI BOZBAYIN- DIR, Gülşah, “Cyberbullying and Criminal Law”, İstanbul Hukuk Mecmuası, S. 77, C. 1, 2019, s. 435; FRANCO / GHANAYIM, s. 21. Ceza Hukuku Boyutuyla Siber Zorbalık | 2473 tür zorbalık eylemlerini önlemede yeterli olmadığını görmüş ve yeni bir düzenleme yapılmasını sosyal bakımdan gerekli saymıştır.77 Avusturya Ceza Kanunu’nun 107c. maddesinde78 telekomünikas- yon ya da bilgisayar sistemleri vasıtasıyla ısrarlı tacizde bulunulması suç olarak düzenlemiştir. Buna göre, telekomünikasyon veya bilgisayar sistemlerini kullanarak uzun süreliğine bir kişinin saygınlığına topluluk önünde zarar veren ya da bir kişinin hayatının özel alanına ilişkin bilgi ve resimleri rıza olmaksızın çok sayıda insana ifşa edenler bir yıla kadar hapis veya 720 güne kadar para cezasıyla cezalandırılır. Kanun koyucu, siber zorbalık eylemlerinin mağdurları intihara kadar sürükleyebilece- ğini de göz önünde bulundurarak neticesi sebebiyle ağırlaşmış hal de düzenlemiştir. Maddenin ikinci fıkrasında, mağdurun intihar etmesi ya da intihara teşebbüs neticesinde yaralanması durumunda failin üç yıla kadar hapis cezasıyla cezalandırılacağı belirtilmektedir. 2015 yılında Yeni Zelanda’da dijital yolla verilen zararlara yönelik özel bir yasa (Harmful Digital Communications Act) kabul edilmiştir. Söz konusu Kanun’un 22. maddesinde79 bir kişiye elektronik haberleşme 77 FRANCO / GHANAYIM, s. 22. 78 Telekomünikasyon veya Bilgisayar Sistemi Aracılığıyla Devamlı Rahatsız Etme “1) Bir telekomünikasyon ya da bilgisayar sistemi kullanmak suretiyle bir kişinin yaşam şekline devamlı şekilde uzun süreli müdahalede bulunarak; 1. çok sayıda kişinin görebileceği şekilde hakaret eden veya 2. kişisel alana ilişkin hususları veya görselleri rızaya aykırı olarak çok sayıda kişiye ifşa eden kişi bir yıla kadar hapis veya 720 güne kadar adli para cezasıyla cezalandırılır. “2) Birinci fıkradaki eylemin mağdurun intihar etmesine ya da intihara teşebbüsüne sebep olması halinde üç yıla kadar hapis cezasına hükmedilir.” 79 Dijital İleti Göndererek Zarar Vermek “1) Eğer bir kişi; a. mağdura zarar verme kastıyla dijital ileti gönderir ve b. gönderilen ileti mağdurun yerindeki makul bir üçüncü kişiye zarar vermeye elverişliyse ve c. ileti mağdura zarar vermişse suç oluşur.” 2) Bir iletinin zarar vermeye elverişliliğini değerlendirirken mahkeme bağlantılı gördüğü, a. kullanılan dilin ağırlığı, b. mağdurun yaşı ve kişiliği, c. dijital iletinin anonim olup olmadığı, d.dijital iletinin tekrarlanıp tekrarlanmadığı, e. dijital iletinin yayılma genişliği, f. dijital iletinin doğru veya yanlış olması, g. dijital iletinin kullanıldığı bağlam, 2474 | Dr. Volkan MAVİŞ yoluyla zarar verilmesi bağımsız bir suç tipi olarak düzenlenmiştir. Bu- na göre, elektronik haberleşme vasıtasıyla, makul üçüncü bir kişiye za- rar verecek nitelikteki iletilerin kasten gönderilmesi suç oluşturur. Mad- denin ikinci fıkrasına göre, eylemin zarar vermeye elverişliliğini değer- lendiren mahkeme, kullanılan dilin ağırlığı, mağdurun yaşı ve kişiliği, eylemin anonim şekilde gerçekleştirilip gerçekleştirilmediği, eylemin tekrarlanıp tekrarlanmadığı, iletinin ne kadar yayıldığı, iletinin doğru olup olmadığı, iletinin hangi bağlamda kullanıldığı gibi etkenleri dikka- te alır. Kanun koyucu yaptırım olarak, iki yıla kadar hapis veya 50.000 dolar adli para cezası öngörmüştür. Amerika Birleşik Devletleri’nde (ABD) siber zorbalığa ilişkin cezai düzenlemeler her eyalette farklılık gösterir. Siber zorbalık kavramı pek çok eyalette mevzuata dahil edilmiş, kimi eyaletlerde ise bağımsız bir suç tipi olarak da düzenlenmiştir. Arkansas eyaletinde ayrı bir suç ola- rak kaleme alınan siber zorbalık, bir kişiye yoğun, devamlı veya düş- manca şekilde, korkutma, zorlama, sindirme, tehdit, suistimal veya ha- karet amacıyla elektronik araçlarla ileti transferi, gönderilmesi ya da paylaşılmasını ifade eder.80 Kanun koyucu siber zorbalığı ikinci derece kabahat olarak cezalandırmaktadır. Şayet mağdur okul personeliyse fail birinci derece kabahatten sorumlu tutulur. Louisiana da siber zorbalığı ayrı bir suç olarak düzenlemeyi tercih eden eyaletler arasındadır.81 Her türlü elektronik metin, görsel, yazı veya sözlü iletiyi zorlama, suiistimal, elem verme veya yıldırma amacıyla on sekiz yaşından küçük bir kişiye gönderen hakkında 500 dolara kadar para ve / veya altı aya kadar hapis cezasına hükmedilir. faktörlerini dikkate alır. 3) Bu bölümdeki suçu işleyen kişi, a. gerçek kişi ise, 2 yıla kadar hapis ve 50.000 dolara kadar adli para cezasıyla, b. tüzel kişi ise, 200.000 dolara kadar adli para cezasıyla cezalandırılır. 4) Bu bölümde mağdur, bir dijital iletinin hedefi olan kişiyi ifade eder.” 80 Düzenlemenin ilgili kısmı şu şekildedir; Siber Zorbalık “Bir kişi; a. korkutma, zorlama, sindirme, tehdit, suistimal veya hakaret amacıyla bir başka kişiye, elektronik yolla bir ileti ulaştırır, gönderir veya yollarsa ve, b. ileti diğer kişiye yönelik şiddetli, tekrarlanan veya düşmanca davranış şeklindeyse, siber zorbalıktan sorumlu olur.” AR Code § 5-71-217 (2015). 81 LA H.B. 1259, Act 989. Ceza Hukuku Boyutuyla Siber Zorbalık | 2475 C. SİBER ZORBALIĞIN MEVCUT SUÇ TİPLERİNE GÖRE CEZALANDIRILMASI 1. Genel Olarak Bağımsız bir suç tipi oluşturmaya alternatif olarak, çeşitli yasalar- da mevcut olan cezai hükümlere giderek siber zorbalığı cezalandırmak tercih edilen ikinci modeldir. Daha ziyade yüz yüze şekilde işlenen çeşit- li suçlara, tipikliğinin gerçekleşmesi halinde siber zorbalığın cezalandı- rılmasında başvurulabilir. Ayrıca kanun koyucular elektronik şekilde gerçekleştirilen bu tür eylemlerin cezalandırılabilmesini sağlamak ama- cıyla, mevcut suç tiplerine “telekomünikasyon veya elektronik araçlarla” işlenme gibi unsurlar ekleme yoluna gitmektedirler.82 2. Karşılaştırmalı Hukuktaki Örnekler Siber zorbalık, Birleşik Krallık’ta ayrı bir suç tipi olarak düzenlen- memiş olmakla birlikte, failin mevzuatta dağınık şekilde bulunan çeşitli cezai hükümler çerçevesinde sorumluluğu doğabilir. Örneğin; Kamu Düzeni Kanunu (Puclic Order Act 1986) rahatsızlık, korku veya elem ya- ratmaya elverişli şekilde tehdit, hakaret, aşağılama içeren söz, yazı veya herhangi bir görsele bir kişinin huzurunda başvurulmasını suç olarak düzenlemiştir. Konumuz bakımından esas olarak 2003 tarihli İletişim Kanunu’na (Communications Act 2003) bakılabilir. Anılan Kanun’un 127. bölümü elektronik iletişimin uygunsuz kullanımına yönelik çeşitli suç tiplerini düzenler. Herhangi bir elektronik iletişim ağını kullanarak ağır şekilde saldırgan, uygunsuz, müstehcen veya benzer içerikte mesaj ya da materyal gönderen kişi altı aya kadar hapis veya para cezasına çarp- tırılır. Yine bu bölüm altında, rahatsızlık, sıkıntı veya yersiz endişe ya- ratmak amacıyla, bir elektronik iletişim ağını kullanarak yanlış olduğu bilinen bir mesajın gönderilmesi aynı şekilde cezalandırılır. Alman Ceza Kanunu’nda da siber zorbalığa ilişkin özel bir düzen- leme mevcut değildir. Böyle bir suç tipinin Kanun’a eklenmesinin gerek- li olup olmadığı öğretide tartışılmıştır. Bir görüşe göre; toplumun konu- ya ilişkin farkındalığının artması yeni bir suç tipi düzenlemek için yeter- li bir gerekçe değildir ve mevcut suç tipleri bu sorunla mücadelede bü- yük ölçüde yeterlidir.83 Aksi yöndeki görüşe göre; siber zorbalığın Al- 82 BOSTANCI BOZBAYINDIR, s. 435. 83 PREUß, Tamina, “Erforderlichkeit der Kriminalisierung des Cybermobbings – Sinnvolle Schließung einer Gesetzeslücke oder bloßes Symbolstrafrecht?”, KriPoz, Heft: 2, 2019, s. 104; SCHIEMANN, Anja, “Strafbarkeit des Cybermobbings de lege lata und de lege ferenda”, Die Kriminalpolizei, Nr. 4, 2019, s. 10. 2476 | Dr. Volkan MAVİŞ man Ceza Kanunu’nda ayrıca düzenlenmesi gerekliliği vardır.84 Söz ko- nusu tartışma bir yana, tipikliğin gerçekleşmesi halinde Kanun’da dü- zenlenen hakaret (m. 185), kötüleme (m. 186), iftira (m. 187), konuşma- nın gizliliğini ihlal (m. 201), resim çekmek suretiyle özel hayatın gizli alanını ihlal (m. 201a), ısrarlı takip (m. 238), tehdit (m. 241), şantaj (m. 253), cebir tasviri (m. 131) gibi suçlardan sorumluluk ortaya çıkabilir.85 Nitekim bağımsız bir suçu gerekli görmeyen yazarlar, mevcut suç tiple- rinin yeniden düzenlenmesinin yeterli olduğunu belirtmektedirler.86 Alman kanun koyucusu da siber zorbalık eylemlerine cevap vermek amacıyla Kanun’un 201a. maddesinde, resim çekmek suretiyle özel ha- yatın gizli alanının ihlal edilmesini de suç kapsamına almıştır.87 İsviçre Ceza Kanunu, siber zorbalığa ilişkin özel düzenleme içer- mez. Öğretide böyle bir düzenlemeye ihtiyaç bulunmadığı, özellikle gençleri tehdit eden klasik siber zorbalık şekillerinin Kanun’da çeşitli hükümlerde suç olarak düzenlendiği ifade edilmiştir.88 Bu bağlamda ilgilinin, İsviçre Ceza Kanunu’nda yer alan tehdit (m. 180), cebir (m. 181), hakaret (m. 173), iftira (m. 174), sövme (m. 177) gibi suçlardan so- rumluluğuna gidilebilir. Yine eylemin içeriğine bağlı olarak cinsel suçla- rın gündeme gelmesi de mümkündür. 3. Siber Zorbalığın Türk Ceza Kanunu Açısından Değerlendirilmesi Siber zorbalık, 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu’nda (TCK) bağımsız bir suç tipi olarak düzenlenmemiş olmakla birlikte, kimi hallerde çevri- miçi ortamda gerçekleştirilen bu tür saldırıların cezalandırılması söz konusu olabilir. Özellikle hakaret, tehdit, şantaj, kişilerin huzur ve sü- kunu bozma, cinsel taciz, özel hayatın gizliliğini ihlal, kişisel verilerin kaydedilmesi, verileri hukuka aykırı olarak verme veya ele geçirme gibi suç tiplerinin dikkate alınması gerekir. Ayrıca belirtelim ki kanun koyu- cu adı geçen suçların bir kısmında değişikliğe giderek, siber zorbalık kapsamındaki eylemlere uygulanabilecek yaptırımları artırma yoluna 84 CORNELIUS, Kai, “Plädoyer für einen Cybermobbing-Straftatbestand”, Zeitschrift für Rechtspolitik, Heft: 6, 2014, s. 167. 85 JÜLICHER, Tim, “Cybermobbing in der Schule”, Neue Juristische Wochenschrift, Heft: 39, 2019, s. 2802; KATZER, s. 72, 73; 86 SCHIEMANN, s. 10. 87 MüKoStGB - GRAF, § 201a kn. 69. 88 BRUN, s. 111. Ceza Hukuku Boyutuyla Siber Zorbalık | 2477 gitmiştir. Özel hayata ve hayatın gizli alanına karşı suçlar için öngörülen cezalardaki değişiklikler özellikle dikkat çekmektedir.89 Bu başlık altın- da, öncelikli olarak değerlendirilmesi gerektiğini düşündüğümüz suç tiplerine temel hatlarıyla yer verilecektir. a. Hakaret TCK m. 125 gereğince bir kimseye onur, şeref ve saygınlığını ren- cide edebilecek nitelikte somut bir fiil veya olgu isnat eden veya sövmek suretiyle bir kimsenin onur, şeref ve saygınlığına saldıran kişi hakaret suçundan sorumlu tutulur. Siber zorbalığın belki de en yaygın gerçek- leştiriliş şekillerinden olan hakaret suçuyla kişilerin şerefinin korunması hedeflenmektedir. Baskın durumdaki düalist görüşe göre; hakaret suçuy- la korunan şerefin normatif ve fiili iki yönü mevcuttur.90 Bu suç tipiyle bir yandan kişinin kendisine karşı beslediği içsel şerefi, diğer yandan üçüncü kişilerin gözündeki dışsal şerefi koruma altına alınmaktadır.91 Konumuzu oluşturan siber zorbalığın da hem kişinin öz saygısına hem de toplum içindeki konumuna zarar verdiğine şüphe yoktur. Pek çok siber zorbalık örneğinin, hakaret suçunun maddi unsuru- nu oluşturan fiil veya olgu isnadı ya da sövme yoluyla gerçekleştirildiği görülür. Siber zorbalığın yaygın şekillerinden birisi mağdur adına açılan sahte sosyal medya hesaplarında küçük düşürücü veya hakaret içeren paylaşımlarda bulunulmasıdır. Mağdurun aşağılayıcı içerikte montaj- lanmış fotoğraflarının yayılması buna örnektir.92 Esasen bu gibi durum- larda siber zorbanın cezai sorumluluğu ortaya çıkacağından sorun teşkil 89 Söz konusu değişikliğin yapıldığı 6352 sayılı Kanun’un konuya ilişkin gerekçesi şu şekildedir: “5237 sayılı Türk Ceza Kanunu’nun 132 nci, 133 üncü ve 134 üncü maddele- rinde, özel hayatın gizliliğinin ve haberleşme hürriyetinin ceza hukukunda korunmasına yönelik hükümlere yer verilmiştir. Bununla birlikte, söz konusu Kanunun bugüne kadarki uygulamasında, belirtilen hakların korunması bakımından öngörülen cezaların yeterli ol- madığı yönünde uygulama sonuçları tespit edilmiştir. Söz konusu suçlarda daha etkin şe- kilde mücadele edilebilmesi bakımından öngörülen maddelerdeki suçların cezaları arttırıl- mıştır.” 90 TEZCAN, Durmuş / ERDEM, Mustafa Ruhan / ÖNOK, R. Murat, Teorik ve Pratik Ceza Özel Hukuku, 18. B., Seçkin Yay., Ankara, 2020, s. 629; KOCA, Mahmut / ÜZÜLMEZ, İlhan, Türk Ceza Hukuku Özel Hükümler, 6. B., Adalet Yay., Ankara, 2019, s. 469; ÖZBEK, Veli Özer / DOĞAN, Koray / BACAKSIZ, Pınar, Türk Ceza Hukuku Özel Hükümler, 15. B., Seçkin Yay., Ankara, 2020, s. 505. 91 ÖNDER, Ayhan, Şahıslara ve Mala Karşı Cürümler ve Bilişim Alanında Suçlar, Filiz Kitabevi, İstanbul 1994, s. 222; BeckOK StGB – VALERIUS, § 185 kn. 2. 92 KATZER, s. 71. 2478 | Dr. Volkan MAVİŞ eden bir nokta bulunmaz.93 Öyle ki somut olayda aleniyet unsuru mev- cutsa TCK m. 125/4 gereğince ceza da artırılacaktır. Daha önce de bah- sedildiği üzere siber zorbalığın kamuya açık nitelik taşıması sık görülen bir durum olduğundan pek çok olayda ceza artırımına gidilecektir. Kanun koyucu, fiil veya olgu isnadının bir kimsenin onur, şeref ve saygınlığını rencide edebilecek nitelikte olmasını; sövmenin ise bir kim- senin onur, şeref ve saygınlığına saldırı oluşturmasını aramıştır. Bu nite- likte olmayan eylemler hakaret suçuna vücut vermez. Bir kimseye yö- neltilen söz veya hareketlerin hakaret niteliğinde olup olmadığını belir- lerken toplumda geçerli olan örf ve adetleri, eylemin gerçekleştiği koşul- ları dikkate almak gerekir.94 Dolayısıyla her ne kadar muhatabında ra- hatsızlık yaratsa da yakınma, eleştiri,95 beddua96 niteliğindeki sözler suç oluşturmaz. Belirtelim ki özellikle internet ortamında yapılan paylaşım- ları değerlendirirken eşiğin daha yüksekte tutulması gerektiği savunul- muştur.97 Nitekim sanal dünyanın kendine has bir dil ve üslubunun bu- 93 “Facebook internet sitesinde katılan adına açılmış bulunan sayfalarda katılana yönelik çok sayıda hakaret içerikli ifadenin bulunmuş olması ve 12.04.2011 tarihli oturumda sanığın bu sayfalara giriş yaptığını kabul etmiş bulunması karşısında; sanığın, katılanlar ... ve ...'ya yönelik olarak ayrı ayrı TCK.nun 244/2 ve katılan ...'ya yönelik TCK.nun 125/1 ve 2. mad- delerinde düzenlenen suçları işlediği anlaşıldığı halde mahkumiyeti yerine dosya içeriğiyle uyuşmayan gerekçelerle beraatine karar verilmesi…” Yar. 8. CD., 2013/11654 E., 2014/12272 K., 14.05.2014. 94 SOYASLAN, Doğan, Ceza Hukuku Özel Hükümler, 13. B., Yetkin Yay., Ankara, 2021, s. 307, 308; TEZCAN / ERDEM / ÖNOK, s. 636; KOCA / ÜZÜLMEZ, s. 475. 95 “İncelenen dosyada, sanığın, haksız olarak kendisine balık çiftliği kurma ruhsatı vermeyen memurlarla ilgili soruşturma izni vermeyen kurul üyeleri hakkında yazdığı dilekçede yer alan "Anayasa, Kanunlar, Yönetmelikler, yargı hukuk hak anlamayan kıyakçı gaspçı zihni- yetli icraatçılar hesabım iyi biliyorlar ya sonrası bu bağlamda görevim ülkeme aileme, özür- lülere, inançlarıma hizmet vermek doğrultusundan konuyu TC makamlarına arz ederim" biçimindeki sözlerle kamu görevlilerine görevleri nedeniyle hakaret ettiği kabul edilen olay- da, sanığın haksızlığa uğradığı kanısıyla eleştiri ve yakınma boyutunda kalan cümlelerinin yukarıda açıklanan gerekçeyle hakaret suçunun öğelerini oluşturmadığı gözetilmeden yeter- siz gerekçeyle mahkumiyet hükmü kurulması…” Yar. 4. CD., 2012/16551 E., 2014/2237 K., 28.01.2014. 96 “Sanığın, sulh ceza mahkemesinde yargılandığı davada karar açıklanırken tanık olarak dinlenen katılanlara söylediği “Şimdi bu polislere ellişer lira geçti değil mi, haram olsun” biçimindeki sözün, hakaret boyutuna ulaşmayan beddua niteliğinde olduğu ve hakaret su- çunu oluşturmadığı gözetilmeden, beraat kararı verilmesi gerekirken kanuni olmayan ge- rekçe ile mahkumiyet kararı verilmesi…” Yar. 4. CD., 2013/268 E., 2014/5727 K., 24.02.2014. 97 MüKoStGB – REGGE / PEGEL, § 185 kn. 12. Ceza Hukuku Boyutuyla Siber Zorbalık | 2479 lunduğu unutulmamalıdır. İnternette iletişim kurarken nezaketin ön planda tutulmadığı düşünüldüğünde, mahkemelerin daha esnek dav- ranmasının gerekliliği anlaşılır.98 Bu bağlamda, kullanılan ifadelerin mümkün olduğunca ağır eleştiri kapsamında değerlendirilmesi gerekir. Örneğin; Yargıtay benzer nitelikteki ifadeleri kimi zaman eleştiri kap- samında görmekte, kimi zamansa ilgilinin onur, şeref ve saygınlığını rencide etmeye yeterli saymaktadır.99 Bu gibi olayların internet üzerin- den tekrarlanarak gerçekleştirilmesi hallerinde dahi esnek olmak ceza hukukunun son çare olma özelliğine daha uygun düşer. Görüldüğü üzere, hakaret suçu siber zorbalık şekillerinin belirli bir kısmını cezalandırabilir kılmaktadır. Hakaret oluşturmamakla birlik- te yöneldiği kişide rahatsızlık yaratan kimi eylemlerin sürekli olarak, farklı vasıtalarla tekrarlanması olasıdır. Örneğin; kişiye sövme teşkil etmeyen lakaplar takmak ve bunu internette sıklıkla paylaşmak hakaret kapsamında değerlendirilemez. Şartlarının oluşması halinde kişilerin huzur ve sükunu bozma suçunu değerlendirmek mümkündür.100 b. Kişilerin Huzur ve Sükunu Bozma TCK m. 123’e göre; sırf huzur ve sükûnunu bozmak maksadıyla bir kimseye ısrarla; telefon edilmesi, gürültü yapılması ya da aynı mak- satla hukuka aykırı başka bir davranışta bulunulması durumunda kişi- lerin huzur ve sükununu bozma suçundan sorumluluk ortaya çıkar. Kanun koyucunun seçimlik olarak yer verdiği telefon etme, gürültü yapma ve hukuka aykırı başka bir davranışta bulunma hareketlerinden 98 DOERBECK, Caprice, Cybermobbing: Phänomenologische Betrachtung und strafrechtliche Analyse, Duncker & Humblot, Berlin 2019, s. 146, 147. 99 Şu iki karar Yargıtay’ın çelişkili tutumuna örnek olarak gösterilebilir; “Sanığın, bir internet sitesinde yer alan ve katılanın onur, şeref ve saygınlığını rencide ede- cek mahiyetteki "cahil, yobaz" ifadeleri nedeniyle, hakaret suçunun oluştuğunun anlaşılma- sı karşısında…” Yar. 4. CD., 2013/11461 E., 2014/8542 K., 20.03.2014. “İnceleme konusu somut olayda; mahkemece, sanık ...'in katılan ....’e hitaben söylediği “ge- rici yobazlar” şeklindeki sözleri nedeniyle sanık hakkında hakaret suçundan mahkumiyet kararı verildiğinin anlaşılması karşısında; kaba söz ve ağır eleştiri niteliğindeki sözlerin, ka- tılanın onur, şeref ve saygınlığını rencide edici boyutta olmaması nedeniy- le hakaret suçunun unsurlarının oluşmadığı anlaşıldığından, sanığın hakaret suçundan be- raati yerine mahkûmiyetine hükmedilmesinin, hukuka aykırı olduğu anlaşılmıştır.” Yar. 18. CD., 2017/373 E., 2017/ 1182 K., 06.02.2017. 100 Aynı yönde bkz. TEZCAN / ERDEM / ÖNOK, s. 637. 2480 | Dr. Volkan MAVİŞ birisinin ısrarlı şekilde yapılması gerekmektedir. O halde, hareketin yö- neldiği kişi rahatsızlık duysa bile, tek bir kez gerçekleştirilen hareketler bu suçu oluşturmaz.101 Nitekim ısrar unsuru siber zorbalık bakımından da genellikle karşımıza çıkan bir noktadır. Mağdura tekrar tekrar aynı mesajların gönderilmesi, sosyal medyadan çok sayıda paylaşım yapıl- ması buna örnektir. Bunun yanında, bir kez gerçekleştirilen eylemlerin de siber zorbalık oluşturabileceği ifade edilmektedir. Nitekim mağduru komik durumda gösteren bir görselin internette paylaşılması tek bir hareket olmakla birlikte, farklı kişiler söz konusu görsele baktıkça tek- rarlanan bir mağduriyet mevcuttur. Görüldüğü üzere, kişilerin huzur ve sükununu bozma suçu her türlü siber zorbalık şeklini karşılayamamak- tadır. Israrlı şekilde gürültü yapılması siber zorbalık oluşturmamakla birlikte, diğer seçimlik hareketlerin devamlı icra edilmesi siber zorbalık- la örtüşebilir. Örneğin; mağdurun üçüncü bir kişiymiş gibi tekrar tekrar aranması halinde siber zorbalığın TCK m. 123 kapsamında cezalandı- rılması mümkündür. Belirtelim ki uygulamada telefon etmek, kısa mesaj göndermeyi de içerecek şekilde yorumlanmaktadır. Yargıtay, birden fazla mesaj atılmasıyla da suçun işlenebileceğine hükmetmektedir.102 Dolayısıyla siber zorbalıkta sıklıkla karşımıza çıkan mesaj atma şeklin- deki hareketler ısrarlı şekilde gerçekleştirildiğinde cezalandırılabilir. Kanun koyucu bir kişiye karşı hukuka aykırı başka davranışların ısrarla gerçekleştirilmesini de suç olarak düzenlenmiştir. Uygulamada ve öğretide, mağdurun araçla takip edilmesi,103 kapı zilinin farklı zaman- 101 ÖZBEK / DOĞAN / BACAKSIZ, s. 489; KOCASAKAL, Ümit, “Kişilerin Huzur ve Sükûnunu Bozma Suçu (TCK 123)”, Ankara Barosu Dergisi, C. 2, 2015, s. 134. “Sanığın, suç tarihinde, kendisini şikayet eden müştekiler D.. Ö.. ve G.. A..'ın kapılarını çalması, ancak açmamaları üzerine balkona çıkarak hakaret etmesi şeklinde gelişen olayda, TCK'nın 123. maddesindeki "süreklilik" unsuru gerçekleşmediği gibi "sırf huzur ve süku- nu bozma" kastıyla hareket ettiği sabit olmamasına karşın…” Yar. 4. CD., 2013/30598 E., 2014/32745 K., 12.11.2014. 102 “Sanığın katılanın telefonuna birden fazla mesaj atarak gerçekleştirdiği eylemlerinin, TCK'nın 123. maddesinde düzenlenen kişilerin huzur ve sükununu bozma suçunun “ıs- rar” öğesini oluşturması karşısında..” Yar. 18. CD., 2015/12527 E., 2015/13772 K., 17.12.2015. Yargıtay’ın yorumunun kanunilik ilkesini zedelediği yönünde bkz. KOCASAKAL, s. 119. 103 “Mahkemece, müştekinin çocuğu ile sağlık ocağına gittiği sırada şüphelinin içinde bulun- duğu araç ile kendisini takip ettiği, sağlık ocağında yaklaşık 20 dakika kadar kalıp çıktığında da kapı önünde beklediğini gördüğü ve yine araçla peşinden geldiği, müştekinin durumu Ceza Hukuku Boyutuyla Siber Zorbalık | 2481 larda ve birden çok kez çalınması,104 önde giden aracın şoförünü rahatsız etmek amacıyla sürekli selektör yapılması105 bu kapsamda değerlendi- rilmiştir. Nitekim siber zorbalık kapsamında süreklilik arz eden kimi eylemler de bu kapsamda değerlendirilebilir. Örneğin; iletişim araçlarını devamlı kullanarak bir kimsenin rahatsız edilmesi siber zorbalık oluştu- rur ki böyle bir eylemin huzur ve sükunu bozma suçuna vücut verece- ğine şüphe yoktur. Mağdura devamlı olarak şiddet içerikli resimler gönderilmesi, kavgaya kışkırtmaya yönelik provokatif e-postalar atılma- sı cezalandırılabilir. Siber zorbalığın süreklilik göstermesi gerekmediği gibi bu eylem- lerin belirli bir saikle gerçekleştirilmesi de şart değildir. Gerçekten de eğlence gibi amaçlarla siber zorbalığa başvurulabileceği gibi hiçbir sebep olmaksızın zorbalık uygulanması da mümkündür. Halbuki kişilerin huzur ve sükununun bozulması suçu ancak özel kastla işlenebilir.106 Si- ber zorbalık ısrarlı şekilde gerçekleştirilse dahi özel kast ispat edilmediği sürece kişinin bu suçtan sorumluluğuna gidilemez. c. Tehdit Bir başkasını, kendisinin veya yakınının hayatına, vücut veya cin- sel dokunulmazlığına yönelik bir saldırı gerçekleştireceğinden bahisle tehdit eden kişinin, TCK m. 106 gereğince cezai sorumluluğu ortaya çıkar. Suçun malvarlığı itibarıyla büyük bir zarara uğratacağından ya da sair bir kötülük yapacağından bahisle işlenmesi de mümkündür. Anla- şıldığı üzere kanun koyucu tehdidin yönelebileceği hukuki değerler bakımından bir sınırlamaya gitmemiş, suça konu bazı hukuki değerleri yapılacak kovuşturma ve verilecek ceza bakımından özellikle dikkate haber vermek için eşinin iş yerine yöneldiği halde şüphelinin takibine devam ettiğini ve iş yerine girince şüphelinin de aracını park ettiği, durumu eşine anlatması ve eşinin isteği üzerine caddeye çıkıp yürüdüğünde şüphelinin yeniden aracını çalıştırıp takibe geçtiği olu- şa uygun olarak kabul edilmiş ve açıklanan eylemin kişilerin huzur ve sükununu bozma su- çunu oluşturduğuna ilişkin vasıflandırmanın doğru olduğu anlaşıldığından…” Yar. 14. CD., 2012/8472 E., 2014/1008 K., 28.01.2014. 104 Yar. 4. CD., 2017/5261 E., 2018/1580 K., 25.01.2018. 105 ÖZBEK / DOĞAN / BACAKSIZ, s. 491. 106 “Sanığın, katılanı birçok kez aradığını kabul ederek evlilikle ilgili konuştuklarını savunma- sı, HTS kayıtlarından da konuşmaların uzun süreli olduğu ve şikayet tarihinden sonra da konuşmaların devam ettiğinin anlaşılması karşısında, sanığın "sırf huzur ve sükunu boz- ma" özel kastıyla hareket edip etmediği açıklanmadan mahkumiyet kararı verilmesi…” Yar. 4. CD., 2013/34405 E., 2014/9725 K., 27.03.2014. 2482 | Dr. Volkan MAVİŞ almıştır.107 Hayata, vücut veya cinsel dokunulmazlığa yönelik yapılacağı belirtilen saldırının ağır olup olmamasının önemi yoktur. Öte yandan, malvarlığına yönelik gerçekleştirileceği söylenen saldırının büyük olma- sı aranmıştır. Kanun koyucu saldırı tehdidinin yönelebileceği diğer hu- kuki değerler bakımındansa böyle bir ayrıma gitmemiştir. Bu bağlamda, kişinin şerefine, özel hayatına yöneltilen tehditler başkaca bir suçu oluş- turmaması durumunda bu kapsamda değerlendirilir.108 En son andığı- mız bu değerlerin özellikle karşımıza çıkması olasıdır; zira siber zorbalık senaryolarında kişilerin onuruna, kişiliğine yönelik saldırı bildirimlerine sıklıkla başvurulur. Siber zorbalığın somut olayın koşullarına göre tehdit suçunun un- surlarını oluşturması mümkündür. Elektronik iletişim araçlarını sıklıkla kullanarak mağduru rahatsız / tehdit etmek önemli bir siber zorbalık şeklidir109 ve TCK kapsamında cezalandırılabilir.110 Siber zorbalığın ano- nimlik özelliği, bu eylemlerin tehdit suçunu oluşturması halinde daha ağır şekilde cezalandırılmalarına da kapı açar. Nitekim TCK m. 106/2-c gereğince suçun, kişinin kendisini tanınmayacak bir hale koyması sure- tiyle, imzasız mektupla veya özel işaretlerle işlenmesi halinde cezada artırıma gidilir. Daha önce de vurgulandığı üzere, zorbalar sıklıkla sanal dünyanın sağladığı avantajdan faydalanarak gerçek kimliklerini sakla- maktadırlar. Neticede tehdit suçunun unsurlarının oluşması halinde siber zorbalığın daha da ağır şekilde cezalandırılması olasıdır. Yine, yeni bir siber zorbalık şekli olduğu belirtilen “dolaylı tehdit”ler111 de bu nite- likli hal kapsamında cezalandırılabilir. Zorbanın mağdurun göreceği bir internet sayfasına isimsiz şekilde tehdit mesajı yazması bu tür tehdidin klasik bir örneğidir. Tehdit suçunun oluşması için tehdide konu hukuki değerin zarara sokulması gerekmez; zararın gerçekleştirilme olasılığının bulunması 107 TEZCAN / ERDEM / ÖNOK, s. 512, 513. 108 KOCA / ÜZÜLMEZ, s. 399. 109 BRENNER / REHBERG, s. 67. 110 “07/09/2010 tarihli tutanakla tespit edilen ve sanık tarafından katılana gönderildiği anlaşı- lan, “harbiden ölümü hakediyorsun", “sana ömrüm boyunca varlığımı hissettirecem, piş- man olacaksın karşıma çıktığına", " listemin en baş sırasındasın" şeklindeki mesajların teh- dit suçunu oluşturduğu gözetilmeden, “her türlü şüpheden uzak delil elde edilemediği” bi- çimindeki yasal olmayan ve yerinde görülmeyen gerekçeyle sanığın beraatine karar verilme- si…” Yar. 4. CD., 2013/2963 E., 2014/31770 K., 04.11.2014. 111 LANGOS, s. 64. Ceza Hukuku Boyutuyla Siber Zorbalık | 2483 yeterlidir. Belirtelim ki hukuki değere yönelen zarar bildiriminin belirli bir ağırlığa ulaşmış olması aranır. Öğretideki genel kanaate göre, tehdi- din ciddiyetini belirlerken objektif bir ölçütten hareket edilmelidir.112 Dolayısıyla tehdidin mağdur üzerinde etkide bulunup bulunmadığına değil, ortalama bir kişinin bu bildirimi nasıl algılayacağına bakılmalıdır. Mağdur, failin yönelttiği tehditten etkilenmemiş olsa dahi suç oluşur.113 Bu durumun aksine, mağdurun objektif bakımdan elverişli olmayan zarar bildiriminden etkilenmesi suçun oluşmasını sonuçlamaz. Konu- muz bakımından, objektif olarak muhatabını etkilemeye elverişli olma- yan siber zorbalık fiillerinin gerçekleştirilmesi mümkündür ki bu eylem- ler tehdit kapsamında değerlendirilemez. Örneğin; mağdurun sanal dünyada dışlanması, yalnız bırakılması siber zorbalık şekillerinden bir tanesidir. Buna göre, zorba ya da zorbalar sistemli şekilde mağdurun sosyal medya hesaplarını kapattırabilir, bu hesapları verimli şekilde kullanmayı engelleyebilirler. Bu gibi durumlarda kişinin tüm hesapları- nın kapattırılacağı, internette rahat verilmeyeceği gibi tehditlerde bulu- nulması objektif olarak mağduru etkilemeye elverişli olmadığından su- çun oluşmayacağını düşünüyoruz. d. Cinsel Taciz TCK m. 105’te bir kişiyi cinsel amaçlı olarak taciz edenin cezalan- dırılacağı belirtilmektedir. Madde metninde hangi eylemlerin cinsel ta- ciz kapsamına gireceği belirtilmemiştir. Kanun koyucu gerekçede, “cin- sel taciz, kişinin vücut dokunulmazlığının ihlali niteliği taşımayan cinsel dav- ranışlarla gerçekleştirilebilir” ifadesini kullanmıştır. Dolayısıyla cinsel taci- zi, cinsel saldırıdan farklı kılan nokta suçun vücut bütünlüğünü ihlal etmeyen davranışlarla işlenmesidir.114 Bu bağlamda, cinsel ilişki teklif etmek, cinsel organını göstermek, cinsel içerikli el kol hareketleri yap- mak cinsel taciz suçuna vücut verir.115 112 TEZCAN / ERDEM / ÖNOK, s. 514; ÖZBEK / DOĞAN / BACAKSIZ, s. 406. Aksi yönde bkz. EREM, Faruk, Ümanist Doktrin Açısından Türk Ceza Hukuku, C. III, Özel Hükümler, 3. B., Seçkin Kitabevi, Ankara, 1985, s. 254. 113 SOYASLAN, s. 282; HEGHMANNS, Michael, Strafrecht für alle Semester – Beson- derer Teil, Springer-Verlag, Berlin, 2009, s. 194. 114 TANER, Fahri Gökçen, Türk Ceza Hukukunda Cinsel Özgürlüğe Karşı Suçlar, 2. B., Seçkin Yay., Ankara 2017, s. 411. 115 YOKUŞ SEVÜK, Handan, Türk Ceza Hukuku Özel Hükümler, 2. B., Adalet Yay., Ankara, 2019, s. 183. 2484 | Dr. Volkan MAVİŞ Siber zorbalığın kimi durumlarda cinsel bir içerikle gerçekleştiril- mesi söz konusudur. Bu gibi hallerde, vücut dokunulmazlığının ihlali de söz konusu olmadığından cinsel taciz suçunun değerlendirilmesi gere- kir. Özellikle sexting olarak adlandırılan eylemler bu bağlamda değer- lendirilebilir. Sexting öz bir ifadeyle, “cinsel anlam içeren görsellerin yayıl- ması” olarak tanımlanabilir.116 Mağdura, çıplaklık içeren fotoğraf ya da videoların elektronik iletişim araçlarıyla gönderilmesi halinde sexting mevcuttur. Esasen bu gibi durumlarda eylemin daha ağır şekilde ceza- landırılması söz konusudur; zira elektronik haberleşme araçlarının sağ- ladığı kolaylıktan yararlanılması cezanın ağırlaştırılmasını gerektiren nitelikli hal olarak düzenlenmiştir. Kaldı ki elektronik ortamda gerçek- leştirilen cinsel tacizin ispatı kimi hallerde kolaylık gösterebilir. Örneğin; e-posta veya SMS yoluyla cinsel tacizde bulunulduğunda fail geride iz bırakmış olmaktadır. Suçun ancak cinsel amaçlı davranışlarla işlenmesi mümkündür. Cinsel amaç gütmeyen, cinsel bir içeriği bulunmayan eylemler ısrarlı şekilde gerçekleştirilse dahi cinsel tacize vücut vermez.117 Bu bağlamda arkadaşlık teklifinde bulunmak, yemeğe davet etme, çiçek göndermek gibi davranışlar cinsel taciz suçunu oluşturmaz.118 Anılan nitelikteki davranışların iletişim araçlarının kullanılarak gerçekleştirilmesi oldukça kolaydır. Süreklilik unsurunun bulunması halinde yukarıda tartışılan kişilerin huzur ve sükunu bozma suçundan ceza verilmesi söz konusu olabilir. e. Özel Hayata ve Hayatın Gizli Alanına Karşı Suçlar Siber zorbalık vakalarında, TCK’nın “Kişilere Karşı Suçlar” kısmı- nın dokuzuncu bölümünde düzenlenen “Özel Hayata ve Hayatın Gizli Alanına Karşı Suçlar”ın birden fazlası karşımıza çıkabileceğinden, bu suçları aynı başlık altında incelemek istiyoruz. Özellikle fotoğraf, video, ses kaydı gibi materyallerin elektronik iletişim araçları yoluyla kolaylık- 116 BETTS, s. 20. 117 KOCA / ÜZÜLMEZ, s. 379; ÖZBEK / DOĞAN / BACAKSIZ, s. 395. 118 TEZCAN / ERDEM / ÖNOK, s. 489. Yargıtay’ın aksi yönde kararları bulunmaktadır: “Sanığın ilgi duyduğu ve arkadaşlık yapmak istediği katılanı değişik zamanlarda telefon ile aramak, mesaj göndermek, mektup yazmak ve katılanın başka birisi ile evleneceğini bilmesine rağmen “Sevgililer Gününde” katılanın çalıştığı okula çiçek göndermekten ibaret eylemlerinin, TCK’nın 105/1. maddesine uyan cinsel taciz suçunu oluşturduğu gözetilmeden, kişilerin huzur ve sükununu bozma suçundan hüküm kurulması…” Yar. 18. CD., 2015/12132 E., 2016/1087 K., 20.01.2016. Ceza Hukuku Boyutuyla Siber Zorbalık | 2485 la yayılması mümkün olduğundan bu bölümde düzenlenen suç tipleri sıklıkla karşımıza çıkabilir. Yine kişisel bilgilerin, verilerin ele geçirilme- si ve internet ortamında yayılması olası bir senaryodur. Söz konusu va- kalarda, gerçekleştirilen eylemlerin pek çoğunun TCK kapsamındaki çeşitli suçlara vücut verdiği görülebilir. Kanun koyucu, TCK m. 132 vasıtasıyla haberleşmenin gizliliğini koruma altına almıştır. Haberleşme içeriklerinin hukuka aykırı olarak ifşa edilmesi siber zorbalığın görünüm şekillerinden bir tanesidir119 ve tipikliğin gerçekleşmesi halinde cezalandırılması mümkündür. Haber- leşmenin gizliliğini ihlal suçu kapsamında korunan “haberleşme” bir vasıta aracılığıyla gerçekleştirilen iletişimi ifade eder.120 Nitekim günü- müzde elektronik iletişim araçları121 bireyler arası ilişkide en önemli un- surlardan birisini teşkil etmektedir. Kanun koyucu haberleşmenin gizli- liğinin ihlalini tek başına cezalandırılabilir kılmış olsa da konumuz ba- kımından esas olan haberleşme içeriklerinin ifşasıdır. Öncelikle iki kişi arasında gerçekleştirilen haberleşme içeriklerinin fail tarafından hukuka aykırı olarak ifşa edilmesi söz konusu olabilir. Haberleşmenin tarafla- rından birisini ya da tamamını küçük düşürmeye yönelik bu eylemlerin siber zorbalık oluşturduğuna şüphe yoktur. Yine m. 132/3 kapsamında siber zorbanın kendisinin taraf olduğu haberleşme içeriklerini ifşa etme- si de suç oluşturmaktadır ki kanun koyucu bu ifşanın aleni olmasını aramıştır. Özellikle flaming ve outing olarak tabir edilen siber zorbalık hallerinde, alenen ifşanın bulunması şartıyla ilgilinin cezai sorumlulu- ğuna gidilebilir. Bu hallerden ilkinde tartışma ortamı yaratıp mağduru kızdırmak için özellikle provokatif bir üslup kullanılmakta, mağdurla alay edilmektedir. Outing durumunda ise fail kendisinde kalacağı inan- cıyla paylaşılan kısa mesaj, e-posta gibi içerikleri ifşa etmektedir. Yine özellikle duygusal ilişkilerde intikam almak amacıyla yapılan haberleş- me içeriklerinin ifşası da bu bağlamda karşımıza çıkabilir.122 Dolayısıyla 119 DÜLGER, s. 528. 120 ÖZBEK / DOĞAN / BACAKSIZ, s. 549. 121 5809 sayılı Elektronik Haberleşme Kanunu m. 3/1-h’ye göre; “Elektronik haberleşme: elektriksel işaretlere dönüştürülebilen her türlü işaret, sembol, ses, görüntü̈ ve verinin kab- lo, telsiz, optik, elektrik, manyetik, elektromanyetik, elektrokimyasal, elektromekanik ve di- ğer iletim sistemleri vasıtasıyla iletilmesini, gönderilmesini ve alınmasını” ifade eder. 122 “Dosya içeriğine ve sanığın ikrara ilişkin beyanlarına göre, sanığın, 8 yıl birliktelik yaşaya- rak yaklaşık 1 yıl önce ayrıldığı erkek arkadaşı olan katılan ile birliktelikleri döneminde yap- tığı özel telefon konuşmalarını, rızasına aykırı olarak cep telefonu ile kayda alıp temyiz dışı sanık ...'in sahibi olduğu internet sitesinde yayımlatarak ifşa etmesi şeklinde gelişen eyle- 2486 | Dr. Volkan MAVİŞ bu şekilde gerçekleştirilen haberleşme içeriklerinin özellikle internet yoluyla yayılması ve mağdurun aşağılanması mümkündür. Haberleşmenin gizliliğini ihlal suçu vasıta kullanmak suretiyle iş- lenebileceğinden, m. 133’te düzenlenen kişiler arasındaki konuşmaların dinlenmesi ve kayda alınması suçunun konusunu, araya bir vasıta gir- meksizin yüz yüze gerçekleştirilen iletişim oluşturur.123 Siber zorbalığın ziyadesiyle iletişim araçları aracılığıyla gerçekleştirildiği düşünüldü- ğünde, 133. maddede düzenlenen bu suçun gerçekleşmesi daha zayıf bir ihtimaldir. Gerçekten de zorbalar genellikle e-posta içeriklerini, özel mesajlaşmaları yaymak gibi eylemlere başvurmaktadırlar. Ne var ki istisnai olarak, m. 133/3’te düzenlenen kayda alınan aleni olmayan ko- nuşmaların ifşa edilmesi suretiyle siber zorbalıkta bulunulması da mümkündür. Siber zorbalık senaryolarının pek çoğunda mağdurun kişisel veri- lerinin ele geçirilmesi, üçüncü kişilere verilmesi ya da yayılması söz ko- nusudur. En sık karşımıza çıkan, mağdur adına sahte sosyal medya he- sabı açarak kişisel bilgileri paylaşmak gibi vakalar bunun en tipik örne- ğidir. Açılan sahte hesap üzerinden sanki mağdura aitmiş gibi paylaşım- lar yapıldığı görülmektedir. Masquerading olarak adlandırılan bu tür siber zorbalıkta, yapılan paylaşımlar yoluyla mağdurun çevresindeki imajının sarsılmasına neden olunmaktadır. Normalde mağdurun yap- mayacağı şekilde insanlara hakaret ederek, küçük düşürücü paylaşımlar yaparak insanlarla olan ilişkisinin bozulmasına yol açılır. Nitekim mağ- durun verilerini ele geçirerek sahte hesap açmak, internette mağdurun kişisel bilgilerini yayacak şekilde eylemlerde bulunmak m. 136’da dü- zenlenen verileri hukuka aykırı olarak verme veya ele geçirme suçunu oluşturur.124 minde; kendisiyle yapılan haberleşme içeriğini, diğer tarafın rızası olmaksızın belirli olma- yan ve birden fazla kişi tarafından algılanabilme imkanı bulunan aleni bir ortamda ifşa eden sanığın eyleminin, haberleşmenin gizliliğini ihlal suçunu oluşturduğundan…” Yar. 12. CD., 2013/26013 E., 2014/10209 K., 28.04.2014. 123 GÖKTÜRK, Neslihan, “Kişiler Arasındaki Konuşmaların Dinlenmesi ve Kayda Alınması Suçu (TCK m. 133)”, Türkiye Adalet Akademisi Dergisi, S. 24, 2016, s. 154. 124 “Oluşa ve dosya kapsamına göre; sanığın, daha önce mesai arkadaşı olan ve tek taraflı duy- gusal ilgi duyduğu katılanın isim, soyisim, elektronik posta adresi ve iş yeri bilgileri ile ka- tılanın çalıştığı iş yerindeki resmi internet sayfasından elde ettiği katılana ait fotoğrafı kul- lanarak, evlilik sitesinde katılan adına profil düzenlediği, bu profili gören kişilerin katılana arkadaşlık isteği göndermesi üzerine katılanın durumdan haberdar olduğu olayda, katılan beyanı ve tüm dosya kapsamından sanığın üzerine atılı eylemin sabit olduğu anlaşıldığın- Ceza Hukuku Boyutuyla Siber Zorbalık | 2487 TCK m. 134’te düzenlenen özel hayatın gizliliğini ihlal suçu, Ka- nun’un bu bölümünde düzenlenen diğer suçlara göre genel norm niteli- ği taşır.125 O halde, bu bölümde düzenlenmiş suç tiplerinden birisinin gerçekleşmesi halinde genel norm niteliğindeki özel hayatın gizliliğini ihlal suçu geri çekilir. Bu bölümdeki diğer maddelerin uygulanamadığı durumlarda siber zorbalık eylemlerinin de bu bağlamda cezalandırılma- sı söz konusu olabilir. Özellikle happy slapping gibi siber zorbalık şekille- rinin özel hayatın gizliliğini ihlal kapsamında cezalandırılması düşünü- lebilir. Bu siber zorbalık türünde, tanıklardan birisi video kaydı alırken saldırganın mağdura yaklaşıp tokatlaması / tartaklaması söz konusudur. Mağdurun bu şekilde küçük düşürüldüğü videolar internete yüklen- mekte ve kısa sürede on binlerce insan tarafından izlenebilmektedir. Daha ziyade ergenler arasında gerçekleşen bu tür vakaların bir benzeri- ni Yargıtay özel hayatın gizliliğini ihlal kapsamında değerlendirmiş, olayda şikâyet şartı gerçekleşmediğinden düşme kararı verilmesi gerek- tiğini belirlemiştir.126 dan, sanık hakkında, verileri hukuka aykırı olarak verme veya ele geçirme suçundan mah- kumiyet kararı verilmesinde bir isabetsizlik görülmediğinden…” Yar. 12. CD., 2016/296 E., 2016/8375 K., 11.05.2016. “Sanık ...'ın, mağdur .. ile resmi nikahlı eşi olan tanık ..'in birbirlerine gönderdikleri mesaj- ları ve elektronik iletileri okuyup, her ikisi arasındaki duygusal yakınlaşmayı ve arkadaşlık ilişkisini öğrenmesi üzerine, mağdura tepki olarak, onun bilgisi ve rızası dışında, mağdurun adını ve soyadını taşıyan sahte facebook hesabı açıp, mağdurun günlük kıyafetleriyle poz vermiş şekilde çektirdiği bir resmini, bu hesapta yayımlaması şeklinde sübut bulan eylemin- de, ad, soyad ve resim gibi mağdura ait kişisel verileri, hukuka uygunluk nedenlerinin bu- lunmaması nedeniyle hukuka aykırı olduğunda tereddüt bulunmayan bir yöntemle başkala- rının görgüsüne sunmasından dolayı üzerine atılı TCK'nın 136/1. maddesinde tanımlanan verileri hukuka aykırı olarak verme veya ele geçirme suçunun yasal unsurlarının oluştuğu gözetilmeden” Yar. 12. CD., 2015/4006 E., 2015/18748 K., 02.12.2015. 125 YOKUŞ SEVÜK, s. 265; KOCA / ÜZÜLMEZ, s. 550; GÖKTÜRK, s. 190. 126 “Suça sürüklenen çocuk ...’ın, mağdurun kavga anını cep telefonuna kaydetme eyleminin TCK’nın 134/1. maddesinin ikinci cümlesini, suça sürüklenen çocuk ...’in, bu görüntüle- ri internette yayımlama eyleminin ise aynı kanunun 134/2. maddesindeki suçları oluştur- duğu, ancak suça sürüklenen çocuklara isnat edilen TCK'nın 134. Maddesindeki özel haya- tın gizliliğini ihlal suçunun, aynı Kanun'un 139/1. maddesi uyarınca soruşturulması ve kovuşturulmasının şikayete tabi olduğu, mağdurun 15 yaşından küçük olduğu, mağdurun kanuni temsilcisi olan annesi ...'in 09.05.2013 tarihli kolluk beyanında kimseden davacı ve şikayetçi olmadığını beyan ettiği, sonraki aşamalarda şikayetçi olduğunu beyan eden katılan ...’in, şikayetten vazgeçmeden vazgeçmesinin mümkün olmadığı dikkate alındığında, suça sürüklenen çocukların müdafilerinin açıkça şikayetten vazgeçmeye karşı koymadığı da na- zara alınarak, şikayet koşulunun gerçekleşmemesi nedeniyle suça sürüklenen çocuklar hak- kındaki davanın ayrı ayrı düşmesine karar verilmesi gerekirken, yargılamaya devamla yazılı 2488 | Dr. Volkan MAVİŞ D. SİBER ZORBALIĞIN BAĞIMSIZ BİR SUÇ OLARAK DÜZENLENMESİNİN DEĞERLENDİRİLMESİ Siber zorbalığa karşı ceza hukuku müdahalesinin gerekliliğine yö- nelik farklı görüşler ileri sürülmüştür. Nitekim bu fikirler doğrultusun- da ceza hukukuna doğrudan başvurulduğu gibi yalnızca zararın tazmi- ni seçeneğinin değerlendirildiği de gözlenebilir.127 Örneğin; hakaret ABD’nin pek çok eyaletinde suç değil haksız fiildir. Öte yandan, yalnız- ca tazminat hukukunun devreye sokulmasının ceza hukukundaki kadar etki yaratmasının mümkün olmadığı, her siber zorbalık formunda taz- min seçeneğinin kullanılamayacağı haklı olarak ifade edilmiştir.128 Her ne kadar hakaret gibi eylemleri suç olmaktan çıkarma yönünde bir eği- lim bulunsa da elektronik ortamda gerçekleştirilen hakaret, sövme fiille- rinin ceza hukuku alanında tutulmaya devam edilmesinde fayda var- dır.129 Siber zorbalık kapsamındaki davranışların gerçekleştirilmesi ko- lay olduğu kadar etkileri daha uzun süreli olabilmektedir. Örneğin; in- ternette yayılan bir metin, video ya da ses kaydı derhal kaldırılamamak- ta, erişimin önü kesilene kadar belirli bir süre geçmektedir. Halihazırda pek çok devlet, siber zorbalığa karşı bir şekilde ceza hukuku müdahale- sine başvurabilmektedir. Buraya kadar gösterildiği üzere, böyle bir mü- dahale yeni bir suç tipi yaratılması şeklinde olabileceği gibi mevcut ceza hukuku normlarından faydalanılması şeklinde de olabilir. Bu başlık al- tında öğretide savunulduğu gibi bağımsız bir suç tipine gerek bulunup bulunmadığı konusu tartışılacaktır. Kişide rahatsızlık yaratan hemen her türlü söylemin, davranışın ceza hukuku alanına taşınması ifade özgürlüğüne ilişkin kaygıların doğmasına sebebiyet verir. Bu bağlamda siber zorbalığı ayrı bir suç ola- rak kaleme almanın, ifade özgürlüğünden faydalanmayı tehlikeye atabi- leceğine yönelik çekinceler dile getirilmektedir.130 Gerek bireylerin ge- şekilde suça sürüklenen çocukların beraatine karar verilmesi…” Yar. 12. CD., 2014/16728 E., 2015/1677 K., 02.02.2015. 127 Hakaretin suç olmaktan çıkarılmasına yönelik eğilime yönelik karşılaştırmalı açık- lamalar için bkz. KOCAOĞLU, Serhat Sinan, Uluslararası (AİHM) ve Ulusal Yargı İçtihatları Çerçevesinde Hakaret Suçu, Seçkin Yay., Ankara 2019, s. 447 vd. 128 SUMRALL, s. 1496, 1497. 129 Aynı yönde bkz. LIDSKY / GARCIA, s. 720. 130 SUMRALL, s. 1481; CAMPBELL, Marilyn / ZAVRSNIK, Ales, “Should Cyberbull- ying be Criminalized?”, in Cyberbullying through the New Media: Findings from an International Network, Ed. SMITH, Peter K. / STEFFGEN, Georges, Psychology Press, Hove, 2013, s. 74. Ceza Hukuku Boyutuyla Siber Zorbalık | 2489 rekse toplumların gelişimi bakımından hayati önemi haiz olan bu hak- kın korunmasında hassas davranılması elzemdir. Nitekim, yeni ve deği- şik fikirlerin ifade edilmesinin önü açıldığında hem kişilerin kültürel ve iletişimsel gelişimi sağlanır, hem de demokratik bir toplumun inşasına katılım mümkün olur.131 Yalnızca kabul edilebilir, benzer görüşlere de- ğil, devleti veya toplumun bir kesimini rahatsız veya şoke edebilecek, saldırgan fikirlere de alan açılması gerekir. Ancak bu şekilde demokratik toplum için vazgeçilmez olan çoğulculuk, tolerans, açık fikirlilik gibi etmenler hayata geçirilebilir.132 İfade özgürlüğüne duyulan bu ihtiyaç, söz konusu hakkın sınırsız şekilde kullanılması anlamı taşımaz. İnsan Hakları Avrupa Mahkemesi (İHAM) de şiddete teşvik,133 nefret söyle- mi,134 içeren ifadelerin koruma kapsamında olmadığının altını çizer. Türkiye bakımından değerlendirecek olursak, eleştiri niteliğindeki ifade- lerin dahi hakaret suçu kapsamında değerlendirilebildiği görülmektedir. Örneğin; çirkef,135 lan136 gibi ifadeler onur, şeref ve saygınlığı rencide edecek nitelikte sayılmıştır. Dolayısıyla kuvvetli bir eleştiri kültürünün mevcut olmadığı Türkiye gibi ülkelerde, her türlü söylem ve eylemin kolaylıkla siber zorbalık kapsamında değerlendirilmesi tehlikesi mev- cuttur. Bilişim suçlarının en temel özelliklerinden birisi bu suçların genel- likle uluslararası bir nitelik taşımasıdır. İnternetin sağladığı kolaylıklar sayesinde bilişim suçları rahatlıkla sınır aşan şekilde işlenebilir. Bilişim suçlarının her ülkede farklı şekillerde tanımlanması ise uluslararası iş 131 TEZCAN, Durmuş / ERDEM, Mustafa Ruhan / SANCAKDAR, Oğuz / ÖNOK, Rıfat Murat, İnsan Hakları El Kitabı, 8. B., Seçkin Yay., Ankara, 2019, s. 490, 492. 132 Handyside / Birleşik Krallık, Başvuru No: 5493/72, 07.12.1976, para. 49. 133 Sürek / Türkiye, Başvuru No: 26682/95, 08.07.1999, para. 62. 134 Vejdeland ve diğerleri / İsveç, Başvuru No: 1813/07, 09.02.2012, para. 54, 55. 135 Yar. 18. CD., 2015/7206 E., 2015/11494 K., 18.11.2015. 136 “Olay günü karakola ait araçlar için tahsis edilmiş park yerine aracını park etmek istemesi nedeniyle çevre koruma nöbetçisi olan polis memuru müşteki ile tartışan ve tepkili biçimde ara- cını patinaj yaptırarak hızlı bir şekilde bulunduğu yerden alarak başka bir yere park edip geri gelen sanığın, karakola girmek istediğinde kendisine nereye gideceğini soran müştekiye hita- ben “sana ne lan, sen kimsin, ben istediğim yere gider, istediğim yerden çıkarım, bana kimse ka- rışamaz” şeklinde sözler söylediği, sanığın olumsuz tavrını sözüyle pekiştirdiği, davranışlarının bir bütün halinde görevini yapmakta olan müşteki polis memurunu tahkir etmek amacıyla ve müştekinin onur, şeref ve saygınlığını rencide edecek nitelikte olduğundan sövmek suretiyle iş- lenen, hakaret suçunun yasal unsurlarının oluştuğu kabul edilmelidir.” Yar. CGK, 2014/756 E., 2015/124 K., 21.04.2015. 2490 | Dr. Volkan MAVİŞ birliğini oldukça zorlaştırır.137 Belirttiğimiz bu sorun, siber zorbalık du- rumunda da karşımıza çıkar. Örneğin; A ülkesindeki zorba, B ülkesinde yaşayan C ülkesi vatandaşına D ülkesindeki sunucu üzerinden siber zorbalıkta bulunabilir. Kimi hallerde suçun işlendiği ülkeler arasında iş birliği sözleşmesi bulunabilir, ancak böyle bir anlaşmanın mevcut olma- dığı durumlarda ülkeler arasında koordinasyon sağlanması oldukça güçtür. Kaldı ki siber zorbalık kapsamında değerlendirilen çeşitli eylem- ler ulusal mevzuatlarda farklı şekillerde suç olarak kaleme alınmıştır. Aynı suç tipleri düzenleme altına alınmış olsa dahi maddi unsurlar ba- kımından önemli ayrımlar bulunabilir. Öğretide ifade edilen çekincelerden bir tanesi de kanunilik ilkesine ilişkindir.138 Esasen kanunilik sorunu yukarıda bahsedilen uluslararası iş birliği konusuyla da yakından ilgilidir. Bilindiği üzere, kanuniliğin ge- tirdiği en önemli güvencelerden bir tanesi de belirlilik ilkesidir. Buna göre, suç oluşturan davranışların ve bunların karşılığında öngörülen yaptırımların neler olduğunun açıkça belirtilmesi gerekir. Siber zorbalık örneğinde, anılan ilkeye uyum sağlanmasının önünde bir dizi sorun mevcuttur. Her şeyden önce, çalışmamızın girişinde bahsettiğimiz kav- ram sorunu karşımıza çıkar. Farklı ülkelerden akademisyenler sorunu değişik adlar altında değerlendirmektedirler. İngilizce konuşulan ülke- lerde cyberbullying olarak adlandırılan siber zorbalık, Almanca kaynak- larda cyber-mobbing, İtalyanca kaynaklarda bullsimo virtual şeklinde anılmaktadır ki bu durum sorunun ilgili ülkenin kültüründeki belirli bir boyutunu dikkate alarak adlandırılmasından kaynaklanır.139 Her ne ka- dar bir suçun farklı ülkelerde değişik şekillerde adlandırılması normal bir durum olsa da bu adlandırmanın siber zorbalığı algılama şekillerin- den de kaynaklandığını söylemek gerekir. Örneğin; mobbing ve bullying içerik olarak farklı davranışları karşılamakla birlikte siber zorbalığı ta- nımlarken kullanılmaktadırlar.140 Bu durumun, siber zorbalığa ilişkin 137 DÜLGER, s. 189, 190; ERDOĞAN, s. 90, 91. 138 BOSTANCI BOZBAYINDIR, s. 442. 139 CAMPBELL / ZAVRSNIK, s. 74. 140 “Mobbing’in sözcük anlamı, psikolojik şiddet, baskı, kuşatma, taciz, rahatsız etme veya sıkıntı vermektir. Mobbing özellikle hiyerarşik bir yapılanmanın olduğu gruplarda, zayıf bir kontrolün olduğu örgütlerde güçlünün altta kalanlara psikolojik yollardan baskı yapma- sıdır… Bullying bir kereden fazla tekrarlayan ve kasıtlı olarak başka birini yaralamak veya zarar vermek amacını taşıyan mağdur ve saldırganın güç eşitsizliğini içeren saldırgan dav- ranıştır.” GÜNŞEN İÇLİ, s. 157, 169. Ceza Hukuku Boyutuyla Siber Zorbalık | 2491 ortak bir paydada buluşulmasını zorlaştırdığını düşünüyoruz. Tüm bunların yanına aynı dil içerisinde dahi birlik sağlamak mümkün ol- mamaktadır. İngilizce kaynaklarda dahi internet zorbalığı, elektronik zorbalık gibi farklı ifadeler kullanıldığı görülmektedir. Siber zorbalık çeşitlerinin içeriğini saptarken de belirlilik ilkesinin sağlanmasında güçlükler ortaya çıkabilir. Neticede siber zorbalık elekt- ronik ortamda gerçekleştirilen bir dizi davranışı içeren bir çatı kavram- dır.141 Hangi eylemlerin siber zorbalık oluşturduğuna ilişkin bir uzlaşı mevcut olmadığı gibi, bu eylemlerin içeriğine ilişkin de ortak bir nokta bulunmaz. Konuyu çalışan her yazar siber zorbalık oluşturan davranış- ları sayarken farklı listeler verir. Siber zorbalığın bağımsız bir suç olarak düzenlenmesinin önleme bakımından olumlu bir etki yaratması kesin görünmemektedir. ABD’de yapılan bir araştırmaya göre; okullarda zorbalığı önlemeye yönelik dü- zenlemeler, zorbalık oluşturan eylemlerde yalnızca % 8-12 oranında düşüş sağlamıştır.142 Dahası ceza tehdidi de zorbalığın azalmasında kayda değer bir etki ortaya koymamıştır. Aksine siber zorbalığın bağım- sız bir suç tipi olarak düzenlenmesine rağmen bu tür eylemlerin artış gösterdiği gözlemlenebilmektedir. Örneğin; Yeni Zelanda’da siber zor- balığı cezalandırmaya yönelik pek çok kanun yürürlüğe sokulmuş ol- makla birlikte, sanal ortamdaki zorba davranışlar artmaya devam etmiş- tir.143 Belirttiğimiz sakıncalar da göz önünde bulundurulduğunda, siber zorbalığın ayrı bir suç olarak düzenlenmesinin gerekmediğini düşünü- yoruz. Öncelikle, siber zorbalık kapsamındaki eylemlerin bir kısmının ceza hukukuna konu edilmesi hatalı olur. Ceza hukukunun ultima ratio olması gereği, her türlü yararın korunmasında ceza yaptırımına başvu- rulması düşünülemez. Örneğin; mağdurun, kasıtlı olarak yapılan aktivi- telerin dışında bırakılmasını ifade eden dışlama (exclusion) siber zorbalık şeklinde de gerçekleştirilebilmektedir.144 Özellikle çocuklar ve ergenler arasında görülen, sosyal yaşamın bir getirisi olan bu tür olumsuzlukla- rın çözümünde dahi ceza hukukuna başvurmak kabul edilemez. Ancak belirli yoğunluğa ulaşmış siber zorbalık şekillerinin cezalandırılması söz 141 BETTS, s. 9. 142 SABIA / BASS, s. 496. 143 FRANCO / GHANAYIM, s. 29. 144 BETTS, s. 19. 2492 | Dr. Volkan MAVİŞ konusu olabilir ki TCK’nın da bu konuda bir noktaya kadar yeterli ol- duğunu ifade etmek gerekir. Siber zorbalık kapsamında görülen eylemlerin çoğu halihazırda TCK kapsamında suç olarak düzenlenmiş durumdadır. Hakaret, özel hayatın gizliliği gibi siber zorbalık türü olarak sıklıkla başvurulan fiiller nedeniyle ilgililerin cezai sorumluluklarına gidilmesi mümkündür. Öte yandan, gündelik hayatımızın çok büyük kısmını sanal dünyada geçir- diğimiz ve bu dünyanın suç işlemekte belirli avantajlar sağladığı düşü- nüldüğünde, çeşitli nitelikli hallerin TCK’ya eklenmesi değerlendirilme- lidir. Nitekim pek çok ülkede mevcut normların güncellenmesi yolunun tercih edildiği gözlemlenmektedir.145 Örneğin; cinsel tacizin posta veya elektronik haberleşme araçlarının sağladığı kolaylıktan faydalanmak suretiyle işlenmesi halinde verilecek ceza artırılmaktadır. Böyle bir nite- likli halin hakaret suçuyla, kişilerin huzur ve sükununu bozma suçlarına da eklenmesi düşünülmelidir. Elektronik ortamda gerçekleştirilen zorbalıklar neticesinde özellik- le gençler arasında intihar vakalarının yaşandığı bilinmektedir. Yine daha ziyade ergenler arasında gerçekleşen siber zorbalık neticesinde mağdurların okula gitmek istemedikleri ve hatta okulu bıraktıkları gö- rülebilmektedir. Kimi zaman bununla da yetinilmeyip şehir değiştirildi- ği, yeni bir sayfa açmanın denendiği belirtilmiştir. İşte bu gibi ağır neti- celeri de dikkate alacak şekilde belirli suç tiplerine neticesi sebebiyle ağırlaşmış hallerin eklenmesi gerekir. Nitekim benzer nitelikte bir yakla- şım belirli suç tiplerinde karşımıza çıkar. Örneğin; TCK m. 105’te düzen- lenen cinsel taciz nedeniyle mağdur; işi bırakmak, okuldan veya ailesin- den ayrılmak zorunda kalmış ise verilecek ceza bir yıldan az olamaz. Bu bağlamda, kişilerin huzur ve sükununu bozma, özel hayatın gizliliğini ihlal gibi eylemlerin mağdurun intihara yönelmesine, okulu veya işi bırakmasına yol açması neticesi sebebiyle ağırlaşmış hal olarak düzenle- nebilir. Siber zorbalık bahsinde ayrıca değinilmesi gereken konulardan bi- risi de ısrarlı takiptir. Esasen iki olgu birbirinden farklı olmakla birlikte, 145 Örneğin; Alman Ceza Kanunu’nun 201a. maddesinde düzenlenen “resim çekmek suretiyle özel hayatın gizli alanının ihlali” suçuna eklenen ikinci fıkrayla birlikte, kişi- nin itibarına önemli ölçüde zarar vermeye elverişli resminin üçüncü bir kişiye ifşa edilmesi suç olarak düzenlenmiştir. Ceza Hukuku Boyutuyla Siber Zorbalık | 2493 ısrarlı takip (stalking)146 ve siber zorbalığın kesişmesi mümkündür.147 Gerçekten de siber ısrarlı takip (cyberstalking), ısrarlı takibin işleniş şekil- lerinden yalnızca birisidir ve siber zorbalık kapsamına girer.148 Özellikle kadına karşı şiddetle mücadele edilmesi bakımından ısrarlı takibin suç olarak düzenlenmesi gerektiği sıklıkla dile getirilmektedir.149 Esasen Türkiye’de kadına karşı şiddet olgusunun günden güne arttığı, ısrarlı takibin bu şiddetin önemli bir parçası olduğu düşünüldüğünde böyle bir düzenlemeye olan gereksinim daha net anlaşılabilir. Kanun koyucu- nun konuya ilişkin düzenlemeye gitmesi halinde, siber zorbalığın bir türü olan siber ısrarlı takibin de önünün kesilmesinde önemli bir adım atılmış olacaktır. SONUÇ İletişim tekniklerindeki ilerlemeye paralel olarak elektronik araçlar vasıtasıyla gerçekleştirilen saldırgan eylemler çeşitlenmiş ve çoğalmıştır. Öyle ki daha ziyade akranlar arasında görülen zorbalık eylemleri de elektronik bir kimliğe bürünerek mesafe ve zaman tanımaksızın mağdu- ra uygulanabilir noktaya ulaşmıştır. İşte siber zorbalık olarak adlandırı- lan bu tür saldırganlık şeklinin özneleri de çeşitlidir ve her yaştan / pro- filden kişinin fail ya da mağdur olarak karşımıza çıkması mümkündür. Öğretmen, öğrenci arasında dahi siber zorbalık ilişkisinin ortaya çıkması mümkündür. Yine küçük bir çocuk bile kolaylıkla dünyanın öteki ucun- daki ünlü ve zengin bir kişiye zorbalıkta bulunabilir. Siber zorbalığın bu derece kolaylıkla gerçekleştirilebilmesi ve intihar, okulu bırakma, işten 146 Kadına Yönelik Şiddet ve Aile İçi Şiddetin Önlenmesi ve Bunlarla Mücadeleye Dair Avrupa Konseyi Sözleşmesi (İstanbul Sözleşmesi) m. 34 gereğince, “Taraflar başka bir şahsa yönelik olarak gerçekleştirilen ve bu şahsı, şahsın kendisini güvende hissetmesini önleyecek şekilde korkutacak, kasıtlı bir biçimde tekrarlanan tehditkâr davranışların ceza- landırılmasını temin edecek gerekli yasal veya diğer tedbirleri alacaklardır.” 6284 sayılı Ailenin Korunması ve Kadına Karşı Şiddetin Önlenmesine Dair Kanuna İlişkin Uygulama Yönetmeliği m. 3-ş’de “tek taraflı ısrarlı takip” şeklinde adlandı- rılan kavram; “Aralarında aile bağı veya ilişki bulunup bulunmadığına bakılmaksızın, şiddet uygulayanın, şiddet mağduruna yönelik olarak, güvenliğinden endişe edecek şekilde fiziki veya psikolojik açıdan korku ve çaresizlik duygularına sebep olacak biçimde, içeriği ne olursa olsun fiili, sözlü, yazılı olarak ya da her türlü iletişim aracını kullanarak ve bas- kı altında tutacak her türlü tutum ve davranış” olarak tanımlanmıştır. 147 SCHIEMANN, s. 9. 148 Aynı yönde bkz. SOYGÜT, s. 188. 149 TANER, s. 422; SOYGÜT, s. 203, 204; DOĞAN, Recep, “Kadına Yönelik Şiddetin Bir Türü Olarak, Israrlı Takip (Stalking) Kavramı ve Suçu”, Ankara Barosu Dergisi, S. 2, 2014, s. 153. 2494 | Dr. Volkan MAVİŞ ayrılma gibi ağır neticelere yol açması hukuk müdahalesinin gerekliliği- ne ilişkin tartışmaları ateşlemiştir. Siber zorbalık konusunda her ülkede farklı yaklaşım benimsendi- ğini söylemek hatalı olmaz. Özellikle ABD gibi ifade özgürlüğüne daha geniş alan tanınan ülkelerde siber zorbalığın cezalandırılması anlayışı- nın hâkim olduğunu söylemek mümkün değildir. Tazminat hukukunun yanında, okulda gerçekleştirilen zorbalıklar açısından disiplin tedbirle- rine başvurulduğu gözlemlenir. Kara Avrupası ülkelerinden siber zor- balığı cezalandırmaya yönelik yaklaşım baskındır. Ancak, bu ülkelerde de genel kanaat, ceza kanunlarındaki düzenlemelere başvurulmasının yeterli olacağı yönündedir. Nitekim Türkiye, Almanya gibi ülkelerde hakaret, özel hayatın gizliliğini ihlal gibi suç tiplerine siber zorbalığın cezalandırılmasında başvurulabilir. Avusturya örneğindeki gibi istisnai hallerde siber zorbalık bağımsız bir suç tipi olarak kaleme alınabilmek- tedir. Türkiye özelinde değerlendirmede bulunursak, siber zorbalığa ay- rı bir suç olarak yer verilmesinin gerekmediği, TCK’da yapılacak bazı değişikliklerin ve eklemelerin yeterli olacağı söylenebilir. Kaldı ki böyle bir girişimde bulunmak da pratik güçlüklere gebedir. Kavramın içeriği- nin muğlaklığı kanunilik ilkesinin sağlanmasını zorlaştırır. Yine siber zorbalığın sınır aşan boyuta sahip olması da ceza muhakemesi bakımın- dan faile ulaşılması, delillerin elde edilmesi gibi güçlükler yaratır. Bu bağlamda, belirli suç tiplerine cezayı ağırlatıcı nitelikli haller ve neticesi sebebiyle ağırlaşmış haller eklemek faydalı olacaktır. Özellikle hakaret suçuyla kişilerin huzur ve sükununu bozma suçlarının elektronik ileti- şim araçları vasıtasıyla işlenmeleri halinde verilecek ceza artırılmalıdır. Son olarak, hakaret, özel hayatın gizliliğini ihlal gibi suçların alenen iş- lenmesi mağdurun işini veya okulunu bırakmasına ve hatta intiharına neden olabileceğinden neticesi sebebiyle ağırlaşmış hal düzenlenmesi düşünülmelidir. Ceza Hukuku Boyutuyla Siber Zorbalık | 2495 KAYNAKLAR AKBULUT, Berrin, Bilişim Alanında Suçlar, 2. B., Adalet Yay., Ankara 2017. ARICAK, Tolga / SIYAHHAN, Sinem / UZUNHASANOGLU, Aysegul / SARIBEYOGLU, Sevda / CIPLAK, Songul / YILMAZ, Nesrin / MEMMEDOV, Cemil, “Cyberbullying among Turkish Adoles- cents”, CyberPsychology & Behavior, Vol. 11, Iss. 3, 2008, s. 253- 261. AUER-REINSDORFF, Astrid, “Kinderschutz im Internet: Technische Lösungen sowie Informationsangebote an Eltern, Schulen und Kinder”, Familie Partnerschaft Recht, Heft: 10, 2012, s. 434-437. Beck’scher Online Kommentar – StGB, 49. Aufl., C. H. Beck, München 2021. (BeckOK StGB) BARUTÇU YILDIRIM, Funda, “Siber Zorbalığın Sonuçları”, in Siber Zorbalık, Ed. TANRIKULU, İbrahim, Anı Yay., Ankara 2020, s. 210-222. BETTS, Lucy R., Cyberbullying: Approaches, Consequences and Inter- ventions, s. Palgrave Macmillan, Nottingham, 2016. BOSTANCI BOZBAYINDIR, Gülşah, “Cyberbullying and Criminal Law”, İstanbul Hukuk Mecmuası, S. 77, C. 1, 2019, s. 425-450. BRENNER, Susan W. / REHBERG, Megan, “’Kiddie Crime’? The Utility of Criminal Law in Controlling Cyberbullying”, First Amend- ment Law Review, Vol. 8, 2009, s. 1-85. BRUN, Marcel, “Cyberbullying – aus strafrechtlicher Sicht”, Recht, Heft: 2, 2016, s. 100-111. CAMPBELL, Marilyn / ZAVRSNIK, Ales, “Should Cyberbullying be Criminalized?”, in Cyberbullying through the New Media: Fin- dings from an International Network, Ed. SMITH, Peter K. / STEFFGEN, Georges, Psychology Press, Hove, 2013, s. 65-82. CHISHOLM, June F., “Review of the Status of Cyberbullying and Cy- berbullying Prevention”, Journal of Information Systems Edu- cation, Vol. 25, Iss. 1, 2014, s. 77-87. CORNELIUS, Kai, “Plädoyer für einen Cybermobbing-Straftatbestand”, Zeitschrift für Rechtspolitik, Heft: 6, 2014, s. 164-167. 2496 | Dr. Volkan MAVİŞ DEHUE, Francine / BOLMAN, Catherine / VÖLLINK, Trijntje, “Cyber- bullying: Youngsters’ Experiences and Parental Perception”, CyberPsychology & Behavior, Vol. 11, Iss. 2, 2008, s. 217-223. DİLMAÇ, Bülent / AYDOĞAN, Didem, “Parental Attitudes as a Predic- tor of Cyber Bullying among Primary School Children”, Inter- national Scholarly and Scientific Research & Innovation, Vol. 4, Iss. 7, 2010, s. 1667-1671. DOERBECK, Caprice, Cybermobbing: Phänomenologische Betrachtung und strafrechtliche Analyse, Duncker & Humblot, Berlin 2019. DOĞAN, Recep, “Kadına Yönelik Şiddetin Bir Türü Olarak, Israrlı Takip (Stalking) Kavramı ve Suçu”, Ankara Barosu Dergisi, S. 2, 2014, s. 135-154. DOOLEY, Julian J. / PYZALSKI, Jacek / CROSS, Donna, “Cyberbullying Versus Face-to-Face Bullying: A Theoretical and Conceptual Review”, Zeitschrift für Psychologie / Journal of Psychology, Vol. 217, Iss. 4, 2009, s. 182-188. DÜLGER, Murat Volkan: Bilişim Suçları ve İnternet İletişim Hukuku, 8. B., Seçkin Yay., Ankara, 2020. ERDOĞAN, Yavuz, Türk Ceza Kanunu’nda Bilişim Suçları, Legal Yay., İstanbul 2013. EREM, Faruk, Ümanist Doktrin Açısından Türk Ceza Hukuku, C. III, Özel Hükümler, 3. B., Seçkin Kitabevi, Ankara, 1985. EROĞLU, Yüksel / GÜLER, Neşe, “Koşullu Öz-Değer, Riskli İnternet Davranışları ve Siber Zorbalık / Mağduriyet Arasındaki İlişki- nin İncelenmesi”, Sakarya University Journal of Education, C. 5, S. 3, 2015, s. 118-129. FIRAT, Meryem / AYRAN, Gülsün, “Üniversite Öğrencileri Arasında Sanal Zorbalık”, TAF Preventive Medicine Bulletin, C. 15, S. 4, 2016, s. 322-329. FRANCO, Liat / GHANAYIM, Khalid, “The Criminalization of Cyber- bullying Among Children and Youth”, Santa Clara Journal of International Law, Vol. 17, Iss. 2, 2019, s. 1-49. GÖKTÜRK, Neslihan, “Kişiler Arasındaki Konuşmaların Dinlenmesi ve Kayda Alınması Suçu (TCK m. 133)”, Türkiye Adalet Akademi- si Dergisi, S. 24, 2016, s. 149-198. Ceza Hukuku Boyutuyla Siber Zorbalık | 2497 GÖLPEK SARI, Fatma / SEFEROĞLU, Süleyman Sadi, “Ortaokul Öğ- rencilerinin Sanal Zorbalık Farkındalık Durumları ile Sanal Zorbalık Yapma ve Mağdur Olma Durumlarının İncelenmesi”, Online Journal of Technology Addiction and Cyberbullying, C. 6, S. 1, 2019, s. 54-77. GÜNŞEN İÇLİ, Tülin, Kriminoloji, 10. B., Seçkin Yay., Ankara 2019. HEGHMANNS, Michael, Strafrecht für alle Semester – Besonderer Teil, Springer-Verlag, Berlin, 2009. JOECKS, Wolfgang / MIEBACH, Klaus, Münchener Kommentar zum StGB, Band 4, 3. Aufl., Verlag C. H. Beck, München, 2017. JÜLICHER, Tim, “Cybermobbing in der Schule”, Neue Juristische Woc- henschrift, Heft: 39, 2019, s. 2801-2805. KATZER, Catarina, Cybermobbing – Wenn das Internet zur Waffe wird, Springer-Verlag, Berlin, 2014. KOCA, Mahmut / ÜZÜLMEZ, İlhan, Türk Ceza Hukuku Özel Hüküm- ler, 6. B., Adalet Yay., Ankara 2019. KOCAOĞLU, Serhat Sinan, Uluslararası (AİHM) ve Ulusal Yargı İçtihat- ları Çerçevesinde Hakaret Suçu, Seçkin Yay., Ankara 2019. KOCASAKAL, Ümit, “Kişilerin Huzur ve Sükûnunu Bozma Suçu (TCK 123)”, Ankara Barosu Dergisi, C. 2, 2015, s. 109-146. KOWALSKI, Robin M. / LIMBER, Susan P., “Electronic Bullying Among Middle School Students”, Journal of Adolescent Health, Vol. 41, 2007, s. 22-30. KOWALSKI, Robin M. / LIMBER, Susan P. / AGATSTON, Patricia W., Cyberbullying: Bullying in the Digital Age, Wiley-Blackwell, Malden, 2012. KYRIACOU, Chris / ZUIN, Antônio, “Cyberbullying of Teachers by Students on Youtube: Challenging the Image of Teacher Autho- rity in the Digital Age”, Research Papers in Education, Vol. 31, Iss. 3, 2016, s. 255-273. LANGOS, Colette, Cyberbullying, Associated Harm and the Criminal Law, University of South Australia 2013 (Yayımlanmamış dok- tora tezi). 2498 | Dr. Volkan MAVİŞ LIDSKY, Lyrissa / GARCIA, Andrea Pinzon, “How Not to Criminalize Cyberbullying”, Missouri Law Review, Vol. 77, Iss. 3, 2012, s. 693-726. MARK, Lauren / RATLIFFE, Katherine T., “Cyber Worlds: New Playg- rounds for Bullying”, Computers in School, Vol. 28, Iss. 2, 2011, s. 92-116. NIXON, Charisse L., “Current Perspectives: The Impact of Cyberbull- ying on Adolescent Health”, Adolescent Health, Medicine and Therapeutics, Vol. 5, 2014, s. 143-158. ORTEGA, Rosario / ELIPE, Paz / MORA-MERCHAN, Joaquin A. / GENTA, M. Luisa / BRIGHI, Antonella / GUARINI, Annalisa / SMITH, Peter K. / THOMPSON, Fran / TIPPETT, Neil, “The Emotional Impact of Bullying and Cyberbullying on Victims: A European Cross-National Study”, Aggressive Behavior, Vol. 38, 2012, s. 342-356. ÖNDER, Ayhan, Şahıslara ve Mala Karşı Cürümler ve Bilişim Alanında Suçlar, Filiz Kitabevi, İstanbul 1994. ÖZBEK, Veli Özer / DOĞAN, Koray / BACAKSIZ, Pınar, Türk Ceza Hukuku Özel Hükümler, 15. B., Seçkin Yay., Ankara, 2020. PATCHIN, Justin W. / HINDUJA, Sameer, “Bullies Move Beyond the Schoolyard: A Preliminary Look at Cyberbullying”, Youth Vio- lence and Juvenile Justice, Vol. 4, Iss. 2, 2006, s. 148-169. POLAT, Oğuz, Kriminoloji ve Kriminalistik Üzerine Notlar, 4. B., Seçkin Yay., Ankara 2018. PREUß, Tamina, “Erforderlichkeit der Kriminalisierung des Cybermob- bings – Sinnvolle Schließung einer Gesetzeslücke oder bloßes Symbolstrafrecht?”, KriPoz, Heft: 2, 2019, s. 97-104. PYZALSKI, Jacek, ”From Cyberbullying to Electronic Aggression: Typo- logy of the Phenomenon”, Emotional and Behavioural Difficul- ties, Vol. 17, No. 3-4, 2012, s. 305-317. RIZZA, Caroline / PEREIRA, Angela Guimaraes, Social Networks and Cyber-bullying among Teenagers, Publications Office of the EU, Luxembourg, 2013. Ceza Hukuku Boyutuyla Siber Zorbalık | 2499 RODKIN, Philip C. / FISCHER, Karla, “Cyberbullying from Psychologi- cal and Legal Perspectives”, Missouri Law Review, Vol. 77, Iss. 3, 2012, s. 619-640. RTÜK, Çocukların Yeni Medya Kullanım Alışkanlıkları ve Siber Zorba- lık, Değişim Yay., Ankara 2018. SABIA, Joseph J. / BASS, Brittany, “Do Anti-Bullying Laws Work? New Evidence on School Safety and Youth Violence”, Journal of Po- pulation Economics, Vol. 30, 2017, s. 473-502. SAVAGE, Matthew W. / TOKUNAGA, Robert S., “Moving toward a Theory: Testing an Integrated Model of Cyberbullying Perpet- ration, Aggression, Social Skills, and Internet Self-efficacy”, Computers in Human Behavior, Vol. 71, 2017, s. 353-361. SCHENK, Allison M. / FREMOUW, William J., “Prevalence, Psychologi- cal Impact, and Coping of Cyberbully Victims Among College Students”, Journal of School Violence, Vol. 11, 2012, s. 21-37. SCHIEMANN, Anja, “Strafbarkeit des Cybermobbings de lege lata und de lege ferenda”, Die Kriminalpolizei, Nr. 4, 2019, s. 7-10. SOYASLAN, Doğan, Ceza Hukuku Özel Hükümler, 13. B., Yetkin Yay., Ankara, 2021. SOYGÜT, M. Buket, “Kadına Yönelik Dijital Şiddet Biçimi Olarak Siber- Stalking”, in Kadın Yazıları, Ed. YALÇIN, Türkan, Savaş Yay., Ankara 2020, s. 177-211. SÖZÜER, Eren, Unutulma Hakkı, On İki Levha Yay., İstanbul 2017. SUMRALL, Tiffany, “Lethal Words: The Harmful Impact of Cyberbull- ying and the Need for Federal Criminalization”, Houston Law Review, Vol. 53, Iss. 5, 2016, s. 1475-1501. TANER, Fahri Gökçen, Türk Ceza Hukukunda Cinsel Özgürlüğe Karşı Suçlar, 2. B., Seçkin Yay., Ankara 2017. TANRIKULU, İbrahim, “Siber Zorbalık ve Kavramsal Konular”, in Siber Zorbalık, Ed. TANRIKULU, İbrahim, Anı Yay., Ankara 2020, s. 7-22. TAŞTEKİN, Ezgi / BAYHAN, Pınar, “Ergenler Arasındaki Siber Zorbalı- ğın ve Mağduriyetin İncelenmesi”, Online Journal of Techno- logy Addiction and Cyberbullying, C. 5, S. 2, 2018, s. 21-45. 2500 | Dr. Volkan MAVİŞ TEZCAN, Durmuş / ERDEM, Mustafa Ruhan / ÖNOK, R. Murat, Teorik ve Pratik Ceza Özel Hukuku, 18. B., Seçkin Yay., Ankara, 2020. TEZCAN, Durmuş / ERDEM, Mustafa Ruhan / SANCAKDAR, Oğuz / ÖNOK, Rıfat Murat, İnsan Hakları El Kitabı, 8. B., Seçkin Yay., Ankara, 2019. THOMAS, Hannah J. / CONNOR, Jason P. / SCOTT, James G., “Integra- ting Traditional Bullying and Cyberbullying: Challenges of De- finition and Measurement in Adolescents – a Review”, Educati- onal Psychology Review, Vol. 27, Iss. 1, 2015, s. 135-152. TOKUNAGA, Robert S., “Following You Home from School: A Critical Review and Synthesis of Research on Cyberbullying Victimiza- tion”, Computers in Human Behavior, Vol. 26, 2010, s. 277-287. UŞAKLIOĞLU, Ahmet Yavuz, Dijital Hukuk, 2. B., Seçkin Yay., Ankara 2021. VANDEBOSCH, Heidi / CLEEMPUT, Katrien Van, “Defining Cyber- bullying: A Qualitative Research into the Perceptions of Yo- ungsters”, CyberPsychology & Behavior, Vol. 11, Iss. 4, 2008, s. 499-503. VOGL-BAUER, Sally, “When Disgruntled Students Go to Extremes: The Cyberbullying of Instructors”, Communication Education, Vol. 63, Iss. 4, 2014, s. 429-448. YOKUŞ SEVÜK, Handan, Türk Ceza Hukuku Özel Hükümler, 2. B., Adalet Yay., Ankara, 2019. WILLIAMS, Kirk R. / GUERRA, Nancy G., “Prevalence and Predictors of Internet Bullying”, Journal of Adolescent Health, Vol. 41, 2007, s. 14-21. İNTERNET KAYNAKLARI StopBullying, “What is Cyberbullying?”, www.stopbullying.gov/cyberbullying/what-is-it. UNICEF, “Cyberbullying: What Is It and How to Stop It?”, www.unicef.org/end-violence/how-to-stop-cyberbullying.

• Akademik (DergiPark) · DergiPark · CC-BY-NC-ND · K.https://doi.org/10.52836/sayistay.176214411.04.2026
• Akademik (DergiPark) · DergiPark · CC-BY-NC-ND · K.https://doi.org/10.15337/suhfd.166454031.12.2025
• Akademik (DergiPark) · DergiPark · CC-BY-NC-ND · K.https://doi.org/10.15337/suhfd.171709931.12.2025
• Akademik (DergiPark) · DergiPark · CC-BY-NC-ND · K.https://doi.org/10.15337/suhfd.168664429.09.2025