Rekabet Kurumu Başkanlığından, REKABET KURULU KARARI Dosya Sayısı : 2009-4-22 (Muafiyet) Karar Sayısı : 09-14/316-80 Karar Tarihi : 13.4.2009 A. TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER Başkan : Prof. Dr. Nurettin KALDIRIMCI 10 Üyeler : Süreyya ÇAKIN, Mehmet Akif ERSİN, Dr. Mustafa ATEŞ, İsmail Hakkı KARAKELLE Doç. Dr. Cevdet İlhan GÜNAY, Murat ÇETİNKAYA B. RAPORTÖRLER : Kerem Tomur, Neşe Nur ONUKLU C. BİLDİRİMDE BULUNAN : - Türkiye Garanti Bankası A.Ş. Levent Nispetiye Mh . Aytar Cd. No:2, 34340 Beşiktaş/İsta
Rekabet Kurumu Başkanlığından, REKABET KURULU KARARI Dosya Sayısı : 2009-4-22 (Muafiyet) Karar Sayısı : 09-14/316-80 Karar Tarihi : 13.4.2009 A. TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER Başkan : Prof. Dr. Nurettin KALDIRIMCI 10 Üyeler : Süreyya ÇAKIN, Mehmet Akif ERSİN, Dr. Mustafa ATEŞ, İsmail Hakkı KARAKELLE Doç. Dr. Cevdet İlhan GÜNAY, Murat ÇETİNKAYA B. RAPORTÖRLER : Kerem Tomur, Neşe Nur ONUKLU C. BİLDİRİMDE BULUNAN : - Türkiye Garanti Bankası A.Ş. Levent Nispetiye Mh . Aytar Cd. No:2, 34340 Beşiktaş/İstanbul 20 - ING Bank A.Ş. Eski Büyükdere Cd. Ayazağa Köyyolu No:6 34368 Maslak /İstanbul D. TARAFLAR : - Türkiye Garanti Bankası A.Ş. - ING Bank A.Ş. E. DOSYA KONUSU: Türkiye Garanti Bankası A.Ş. (Garanti) ile ING B ank A.Ş. (ING) arasında 17.6.2008 tarihinde imzalanan Bonus Kredi Kartı Program Paylaşım ı Sözleşmesi n e yönelik menfi tespit verilmesi ya da 30 muafiyet tanınması talebi. F. DOSY A EVRELERİ: Kurum kayıtlarına 29.1.2008 tarih, 765 sayı ile giren başvuru üzerine düzenlenen 11.3.2009 tarih, 2009 -4-22/MM-09-KT sayılı Menfi Tespit/Muafiyet Ön İnceleme Raporu 12.3.2009 tarih, REK.0.08.00.00 -130/79 sayılı Başkanlık Önergesi ile 09-14 sayılı Kurul toplantısında görüşülerek karara bağlanmıştır. G. RAPORTÖRLERİN GÖRÜŞÜ: İlgili Raporda, - Garanti ve ING arasında 17.6.2008 tarihinde imzalanan Bonus Kredi Kartı 40 Program Paylaşımı Sözleşmesi ne menfi tespit belgesi verilemeyeceği, - Bonus Kre di Kartı Program Paylaşımı Sözleşmesi ne taraf teşebbüslerin rakip teşebbüsler olmaları nedeniyle, söz konusu Sözleşme nin 2002/2 sayılı Dikey Anlaşmalara İlişkin Grup Muafiyeti Tebliği kapsamında grup muafiyetinden yararlanamayacağı, 09-14/316 -80 2- 4054 sayılı Kanun'u n 5. maddesinde belirtilen şartların bulunduğu göz önüne alınarak, başvuru konusu Sözleşme ye Kanun'un 5. maddesinin ikinci fıkrası çerçevesinde imza tarihi nden itibaren 5 yıl muafiyet tanınması gerektiği görüş lerine yer verilmiştir. 50 H. İNCELEME VE DEĞERL ENDİRME H.1. İlgili Pazar H.1.1. Ürün Pazarı Bildirimin konusu dikkate alınarak, ilgili ürün pazarı çok markalı kredi kartları ihracı pazarı (issuing) ve üye işyeri edinme pazarı (acquiring) olarak belirlenmiştir. H.1.2. Coğrafi Pazar 60 Dosya mevcudu bilgiler çerçevesinde, ilgili coğrafi pazar, Türkiye olarak tespit edilmiştir. H.2. Bildirime Konu Sözleşme Bildirime konu sözleşme ING nin Garanti tarafından kurulan ve işletilen, işyerlerinden taksitli mal ve/veya hizmet satın alma, alışverişlerde para yerine kullanılabilen ödül (Bonus) kazanma, kazanılan Bonuslar ın uygulamaya dahil işyerlerinde mal ve/veya hizmet satın almak için kullanma imkanları tanıyan Bonus Kredi Kartı programından yararlanması ve bu kapsamda tarafların hak ve yükümlülüklerini n, uygulama esaslarını n, hizmet, iletişim ve marka standartlarının düzenlenmesini konu almaktadır. Sözleşme ile ING kendi müşterilerine, 70 Garanti nin Bonus Kart hamillerine sağlanan avantajlara ve özelliklere sahip Bonus kartını, kendi isim ve logosunu kullanm ak suretiyle pazarlayabilecek, basabilecek ve operasyonel hizmetlerini verebilecektir. Ayrıca ING Sözleşme de belirlenen esaslara uymak kaydıyla kendisi tarafından anlaşma akdedilen Bonus üye işyerlerinde, bu kredi kartının aynı koşullar ile kullanımını sa ğlayabilecek ve Garanti ve Garanti nin yetkilendirdiği üçüncü kişilerce oluşturulan ağ içerisindeki üye işyerleri ile başkaca bir sözleşme imzalamaksızın kendisi tarafından çıkartılan Bonus kredi kartlarının da taksit yapma, ödül kazanma vb. avantajları sa ğlayacak şekilde ağ içerisinde kabul edilmesi ve işlem görmesi hakkına sahip olacaktır. Sözleşme nin süresi ING tarafından basılacak ilk Bonus kredi kart ının basım 80 tarihinden itibaren ( ) yıl süreyle geçerli olacak şekilde düzenlenmiştir. Ayrıca tarafların bu sürenin bitiş tarihinden 6 ay öncesine kadar birbirlerine Sözleşme yi sona erdirmek yönünde iradelerini bildirmemeleri halinde Sözleşme nin birer yıllık sürelerle devam edeceği hüküm altına alınmıştır. H.3. Yapılan Tespitler ve Hukuki Değerlendirme H.3.1. Sözleşme Hükümlerinin İncelenmesi Bildirime konu Sözleşme nin Amaç ve Kapsam başlıklı 3. maddesinde, Sözleşme nin amacı; Garanti tarafından kurulan ve işletilen Bonus Kredi Kartı ile 90 09-14/316 -80 3diğer Bonus Kredi Kartı Programları nın sözleşmede belirtilen ko şullarla Oyakbank tarafından da kullanılabilmesi ve bu kullanım esnasında tarafların karşılıklı hak ve yükümlülüklerinin belirlenmesi olarak açıklanmaktadır. Bildirim Formu nda ise, Sözleşme nin amacının ; Garanti nin Uluslararası Kart Kuruluşları ile imz alamış olduğu lisans sözleşmeleri çerçevesinde çıkartmakta olduğu ve işyerlerinden taksitli mal ve/veya hizmet satın alma, alışverişlerde para yerine kullanılabilen ödül ( Bonus ) kazanma, kazanılan Bonuslar ın uygulamaya dahil işyerlerinde mal ve/veya hiz met satın almak için kullanma imkanları tanıyan, Garanti tarafından kurulan ve işletilen Bonus Kredi Kartı programının ve bu programın parçalarının, ING BANK tarafından da kullanılabilmesi ve bu kullanım 100 esnasında tarafların hak ve yükümlülüklerinin, uygul ama esaslarının, hizmet, iletişim ve marka standartlarının belirlenmesi olduğu ifade edilmiştir. Sözleşme nin Uygulama Esasları başlıklı 5. maddesi ve Bildirim Formu nda yer alan bilgilere göre ING, Bonus sistemine dahil olduktan sonra, kendi müş terile rine, Garanti nin Bonus k art hamillerine sağlanan avantajla ra ve özelliklere sahip Bonus k redi kartını, kendi isim ve logosunu kullanmak suretiyle pazarlayabilecek, basabilecek, operasyonel hizmet verebilecektir. Ayrıca ING, Garanti ve Garanti nin yetkil endirdiği üçüncü kişilerce oluşturulan ağ içerisindeki üye işyerleri ile başka bir sözleşme imzalamaksızın , kendi si tarafından çıkartılan Bonus kartların da taksit yapma, ödül kazanma vb. avantajları sağlayacak şekilde ağ 110 içerisinde kabul edilmesi ve işlem görmesi hakkına sahip olacaktır. Bu kapsamda ING kendi müşterilerine; Bonus marka algısına zarar vermemek ve Sözleşme de belirtilmiş olan Bonus uygulama esasları içerisinde kalmak kaydı ile serbest ticari iradesi ve uygulama kuralla rına tabi olacak şekild e Bonus k redi kartı verebilecek ve Garanti veya Gara nti tarafından yetkilendirilen platform ü yelerinin (bugün itibariyle bu bankalar Denizbank A.Ş. , Şekerbank T.A.Ş. ve Türk Ekonomi Bankası A.Ş. dir) yanı sıra kendisi tarafından anlaşma akdedilen Bonus üye işyerlerinde, bu kredi kartının aynı koşullar ile kullanımını sağlayabilecektir. ING, Bonus kredi kartı hamilleri ve ü ye işyerlerinin yanı sıra, platform üyelerinin sözleşme imzaladığı üye işyerlerinde de, bu bankaların Bonus kart hamillerinin 120 sahip olduğ u tüm ödül ve taksitlendirme imkanlarından faydalanabilecektir. İnceleme konusu Sözleşme nin 4. maddesinde Sözleşme süresi ve yürürlüğe girmesi düzenlenmektedir. Buna göre; İşbu Sözleşme, ( ) tarihi itibariyle yürürlüğe girer ve hüküm ifade eder. İşbu Sözleşme Oyakbank tarafından basılacak ilk Bonus Kredi Kartı nın basım tarihinden başlamak üzere ( ) ( ) yıl süre ile geçerli olacaktır. Sözleşme Süresi her halükarda en geç işbu Sözleşmenin imzasını takip eden altıncı ay sonunda başlayacaktır. Sözleşme Sü resi nin sona ermesinden 6 ay öncesine kadar Taraflarca noter kanalıyla ihbarda bulunulmaması halinde Sözleşme, aynı şartlarla 1 er yıllık sürelerle kendiliğinden uzayacaktır. Müteakip yenilemeler de 130 aynı usule tabi olacaktır. H.3.2 . Menfi Tespit ve Grup Muafiyeti Değerlendirmesi Sözleşme nin tarafları, bankacılık hizmetleri ve inceleme konusu bakımından ilgili ürün pazarı olarak belirlenen kredi kartları pazarında birbirlerine rakip durumdadırlar. 4054 sayılı Kanun un 4. maddesi Belirli bir mal veya hiz met 09-14/316 -80 4piyasasında doğrudan veya dolaylı olarak rekabeti engelleme, bozma ya da kısıtlama amacını taşıyan veya bu etkiyi doğuran veya doğurabilecek nitelikte olan teşebbüsler arası anlaşmalar hukuka aykırı ve yasaktır. hükmünü haizdir. Dolayısıyla aynı piyas ada faaliyet gösteren ve birbirine rakip olan iki teşebbüsün 140 bir kredi kartı programını paylaşmak üzere akdettikleri bir sözleşme rekabeti kısıtlayıcı nitelikte o lup, 4. madde yasağına tabidir. Ayrıca, Sözleşme nin kapsamı ve uygulama esaslarına düzenleyen kart üyelik ücreti, faiz oranları, üye işyerlerine yönelik fiyatlama ve reklam gibi konuların yer verildiği 5. maddesi ile Bonus logolu ING kredi kartlarının üye işyerleri ile yürütülecek kampanyalarda sahip olacağı özellikler rekabeti sınırlayıcı nitelik tedir. Zira, söz konusu maddelerde rakip konumundaki bankalar sunulan hizmetin fiyat unsurları sayılabilecek koşullarda birbirlerini bilgilendirecekler, bunun yanında kampanya maliyetlerinde mutabakat esasına dayanarak hizmet vermeye başlayacaklardır. 150 Yukarıdaki maddeleriyle, teşebbüsler arası rekabeti sınırlayıcı bir anlaşma niteliğinde olan Sözleşme ye, 4054 sayılı Kanun un 4., 6. ve 7. maddelerine aykırı olmadığına dair bir menfi tespit belgesi verilmesi mümkün değildir. H.3.3. Grup Muafiyeti Değerlendi rmesi 2002/2 sayılı Dikey Anlaşmalara İlişkin Grup Muafiyeti Tebliği kapsamında değerlendirilecek anlaşmalar üretim ve dağıtım zincirinin farklı seviyelerinde faaliyet gösteren iki ya da daha fazla teşebbüs arasında belirli bir mal veya hizmetin alımı, satımı yahut yeniden satımı amacıyla yapılan anlaşmalardır. Bir diğer ifade ile anılan Tebliğ kapsamında değerlendirilebilecek nitelikte bir sözleşmenin öncelikle teşebbüsler arası dikey bir ilişkiyi düzenlemeye yönelik 160 olması gerekmektedir. Garanti ve ING çok markalı kredi kartları pazarında faaliyet gösteren teşebb üslerdir. Her iki banka da kredi kartları ihraç etmekte ve işyerleri ile anlaşmaları bulunmaktadır. Dolayısıyla Sözleşme ye taraf teşebbüsler ilgili ürün pazarı bölümünde yer verilen iki pazarda da birbirine rakip konumundadırlar ve taraflar arasında yapıl an Sözleşme dikey bir ilişkiye yönelik olarak düzenlenmemiştir. Bu hususlar dikkate alındığında, bildirime konu Sözleşme yi 2002/2 sayılı Tebliğ in kapsamında bir değerlendirmek mümkün değildir. H.3.4 . Bireysel Muafiyet Değerlendirmesi Menfi tespit alamaya n ve 2002/2 sayılı Tebliğ in sağladığı muafiyetten de 170 yararlanamadığı tespit edilen Sözleşme ye bireysel muafiyet tanınabilmesi için Kanun un 5. maddesinde öngörülen koşulların sağlanması gerekmektedir. a) Malların üretim veya dağıtımı ile hizmetlerin su nulmasında yeni gelişme ve iyileşmelerin ya da ekonomik veya teknik gelişmenin sağlanması Sözleşme ile birlikte çok markalı kredi kartlarına yönelik üye işyeri edinme pazarında, kapalı ağ olarak faaliyet gösteren Bonus üye işyeri ağı ING kredi kartı kullanıcılarının kullanımına açılmıştır. Bu şekilde ING mevcut üye işyeri ağını büyütmeye gerek kalmaksızın mevcut ağda ihraç ettiği kartları kullandırma imkânına sahip olacaktır. Böylelikle ING, Garanti nin mevcut üye işyeri ağından 09-14/316 -80 5faydalanarak güçlü bir mar ka ile beraber çok markalı kredi kartları piyasasındaki 180 pazar payını artırma imkanına kavuşacaktır. Bunun yanında artan üye işyeri ağı sayesinde daha kolay müşteri çekebilecek ve üye işyeri pazarındaki cirosunun yanı sıra kart kullanıcılarından elde ettiği ciroyu da artırabilecektir. Diğer yandan, Sözleşme ye taraf bankaların program kullanımına yönelik söz konusu Sözleşme dolaylı olarak çok markalı kredi kartları hizmetinin sunulmasında gelişme ve iyileşme sağlanması amacına da hizmet etmektedir. ING alty apı yatırımlarını artırmak yerine Bonus un mevcut geniş ağından faydalanabilecek; yeni POS maliyeti üstlenmeyecek; mevcut ağa isterse yeni üye işyerleri eklemek suretiyle faaliyet gösterecektir. Ayrı POS cihazı yerleştirilmesi bankalar açısından maliyeti a rtıran bir unsur olduğu gibi , bu maliyetin takas 190 komisyonuna yansıtılması sonucunda ekonominin geneline de bir maliyet yüklenmektedir. Zira, bankaların POS cihazı yerleştirmek için katlandıkları maliyetleri bankalar arası işlemlerde uygulanacak takas komis yonuna yansıttıkları bilinmektedir. İhraççı banka tarafından kabulcü bankadan alınan takas komisyonu kabulcünün bunu üye işyerine; üye işyerinin de bunu fiyatlar yoluyla tüketiciye yansıtmasıyla ekonominin bütünü açısından bir maliyet haline gelmektedir. S öz konusu işbirliği bu anlamda taraf bankalara bir maliyet avantajı sunacak ve bankaların kaynaklarını daha etkin bir şekilde kullanmalarına olanak tanıyacaktır. b) Tüketicinin bundan yarar sağlaması 4. madde anlamında rekabeti sınırlayıcı etkileri olan b ir anlaşmanın muafiyet 200 alabilmesi için, yukarıda değinilen ve anlaşmanın tarafları açısından elde edilen iyileşmenin tüketiciye yansıtılması gerekmektedir. Tüketicinin yarar sağlaması açısından beklenen genellikle fiyatlar seviyesindeki düşüş olmakla birli kte, satış sonrası etkin hizmetler, ürün çeşitliliğinin artması, tüketicinin ürüne daha kolay ulaşabilmesi, malın arzında devamlılığın sağlanması gibi koşullar da tüketicinin elde edeceği menfaat kapsamında değerlendirilebilmektedir. İnceleme konusu dikkat e alındığında, tüketici yararı açısından ilk bakılması gereken ING nin müşterilerinin durumunda meydana gelebilecek olası değişmelerdir. Bu bağlamda incelemeye konu anlaşma vasıtasıyla kredi kartları pazarında hâlihazırdaki ING kredi kartı hamillerinin yay gın bir üye işyeri ağına 210 sahip olan Bonus un sağladığı ödül/puan uygulamasından faydalanmaları sağlanmış olmaktadır. Bu açıdan, ING müşterilerinin Türkiye nin en yaygın üye işyeri ağlarından birine dâhil olarak alışveriş yapma imkanına sahip olmaları tüket ici yararı açısından en dikkate değer husustur. Diğer taraftan, kredi kartı pazarı çift taraflı pazar özelliğindedir ve bu pazarlarda bir arz edici tarafından sunulan aynı ürüne karşı birbirini etkileyen iki farklı talep söz konusudur. Bir diğer ifade ile sunulan mal veya hizmeti talep eden iki farklı müşteri grubu bulunmaktdır . Bunlardan ilki kart kullanıcıları ikincisi ise üye işyerleridir. Kart kullanıcıları bakımından kredi kartı ne kadar çok üye işyerine sahipse karta olan talep o oranda artmaktadır. Aynı şekilde bir kredi kartı ne çok 220 tüketici tarafından kullanılmaktaysa üye işyerlerinin o kredi kartının POS unu kabul etmek konusundaki istekleri artacaktır. Kart kullanıcıları ve üye işyerleri arasındaki bu pozitif dışsallık nedeniyle, tüketici boyutun daki bir fayda artışının diğer bir tüketici grubu olan üye işyerine yansıması söz konusudur. Dolayısıyla 09-14/316 -80 6işbirliği ile gelen pazar payı artışıyla daha fazla tüketicinin fayda görmesi muafiyetin ilgili şartının karşılanması açısından önemlidir. c) İlgili pi yasanın önemli bir bölümünde rekabetin ortadan kalkmaması Muafiyet kararı verilmesinde aranan bu ilk olumsuz şarta göre, muafiyete konu anlaşma ilgili piyasanın önemli bir bölümünde rekabetin ortadan kalkmasına neden olmamalıdır. Bir başka deyişle sağlana n ekonomik gelişme veya fayda ile 230 tüketicinin bundan yarar sağlaması rekabetin ortadan kaldırılması sonucunda elde ediliyor olmamalıdır. Dosya mevcudu bilgilere göre, 2007 yılında kart cirosu bakımından Garanti nin % ( .), ING nin % ( .) ; üye işyeri cirosu bakımından Garanti nin % ( ), ING nin ise % ( .) pazar payı na sahip olduğu görülmektedir. Aynı dönemde Bonus sisteminin sırasıyla % ( ) ve % ( .) payı bulunmaktadır. Buna göre bildirime konu işlem taraflarının (Bonus sistemi ve ING) toplam pazar payları ç ok markalı kredi kartları ihracı pazarında % ( ); üye işyeri edinme pazarında % ( .) olacaktır. İlgili pazarda benzer anlaşmalar 2006 yılından beri yapılmakta olup halihazırda ilgili pazardaki rekabet, irili ufaklı bankaların birbirleriyle olan asimetrik v e cılız 240 rekabetinden çıkıp, pazarda öne çıkan World, Bonus, Axess, Advantage, Maximum gibi kart sistemleri arasındaki gerçek rekabete dönüşme sürecini tamamlamaktadır. Küçük ölçekli bankalar ise bu tür anlaşmalar sayesinde bu sürece dahil olmak imkanına ka vuşmaktadır. Bu tür geçici anlaşmaların bir diğer olumlu etkisi ise, eskiden büyük bankaların tayin ettiği rekabet şartlarında pazarda tutunmaya çalışan küçük ölçekli bankaların, anılan süreçte kart sayılarını ve üye işyerlerini artırarak güçlenme imkânı b ulacak olmasıdır. Bunun sonucunda, söz konusu anlaşmalara Kurul tarafından son verilebileceği gelecekte, bu bankalar artık rekabete daha dayanıklı hale gelmiş olacaktır. Sonuç olarak bildirime konu anlaşma sonucunda ilgili pazarın önemli bir 250 bölümünde rek abetin ortadan kalkmayacağı ve muafiyetin bu koşulunun sağlandığı neticesine ulaşılmıştır. d) Rekabetin (a) ve (b) bentlerindeki amaçların elde edilmesi için zorunlu olandan fazla sınırlanmaması Kanun un 5. maddesinde öngörülen bu son koşula aykırılık, iz lenen amacın elde edilmesi için rekabetin gereğinden fazla sınırlanmaması ya da rekabetin sınırlanmasının gereğinin dahi bulunmaması halinde olabilir. Teşebbüsler prensip olarak anlaşma ile amaçladıkları ekonomik yararların gerçekleştirilmesinde rekabeti e n az sınırlayıcı yöntemi tercih etmekle yükümlüdürler. Sözleşme ile amaçlanan teşebbüslerin üye işyeri ve kart kullanıcılarının sayısını 260 artırmak ve bu yolla rakipler ile daha etkin rekabet edebilmektedir. Anılan Sözleşme de bu doğrultuda hazırlanmış ve re kabeti zorunlu olandan fazla kısıtlayıcı herhangi bir hükme yer verilmemiştir. Bu çerçevede, Kanun un 5. maddesinde belirtilen koşulları sağlayan bildirime konu Sözleşme ye bireysel muafiyet verilmesi gerektiği kanaatine varılmıştır. 09-14/316 -80 7I. SONUÇ Düzenlenen rapora ve incelenen dosya kapsamına göre, 1. Türkiye Garanti Bankası A.Ş. ve ING Bank A.Ş. arasında imzalanan Bonus 270 Kredi Kartı Program Paylaşımı Sözleşmesi ne çeşitli hükümlerinin 4054 sayılı Rekabetin Korunması Hakkında Kanun un 4. maddesine aykırılık teşkil etmesi nedeniyle menfi tespit belgesi verilemeyeceğine, 2. Tarafların rakip teşebbüsler olmaları nedeniyle, Sözleşme nin 2002/2 sayılı Dikey Anlaşmalara İlişkin Grup Muafiyeti Tebliği kapsamında grup muafiyetinden yararlanamayacağına, 3. 4054 sayı lı Kanun'un 5. maddesi çerçevesinde yapılan değerlendirme sonucunda; anılan maddede sayılan şartların tamamının karşılandığı göz önüne alınarak, başvuru konusu Sözleşme ye imza tarihi olan 17.6.2008 tarihinden itibaren bireysel muafiyet tanınmasına 280 OYBİ RLİĞİ ile karar verilmiştir.