Rekabet Kurumu Başkanlığından, REKABET KURULU KARARI Dosya Sayısı : 2009-4-208 (Önaraştırma) Karar Sayısı : 09-60/1469 -387 Karar Tarihi : 23.12.2009 A. TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER Başkan : Prof. Dr. Nurettin KALDIRIMCI (Başkan V.) 10 Üyeler : Mehmet Akif ERSİN, Doç. Dr. Mustafa ATEŞ, Doç. Dr. Cevdet İlhan GÜNAY, Murat ÇETİNKAYA, Reşit GÜRPINAR B. RAPORTÖRLER : Ali Fuat KOÇ, Muhammed GÜNDOĞDU C. ŞİKÂYET EDEN : 75 Turizm Seyahat Acentesi adına Nurettin ÖZGÜR Kongre Cd. No:92 Ardahan D. ŞİKÂYET EDİL
Rekabet Kurumu Başkanlığından, REKABET KURULU KARARI Dosya Sayısı : 2009-4-208 (Önaraştırma) Karar Sayısı : 09-60/1469 -387 Karar Tarihi : 23.12.2009 A. TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER Başkan : Prof. Dr. Nurettin KALDIRIMCI (Başkan V.) 10 Üyeler : Mehmet Akif ERSİN, Doç. Dr. Mustafa ATEŞ, Doç. Dr. Cevdet İlhan GÜNAY, Murat ÇETİNKAYA, Reşit GÜRPINAR B. RAPORTÖRLER : Ali Fuat KOÇ, Muhammed GÜNDOĞDU C. ŞİKÂYET EDEN : 75 Turizm Seyahat Acentesi adına Nurettin ÖZGÜR Kongre Cd. No:92 Ardahan D. ŞİKÂYET EDİLEN : - Türk Havayolları A.O. 20 THY Genel Yönetim Binası Atatürk Havalimanı Yeşilköy/İstanbul E. DOSYA KONUSU : Türk Hava Yolları A.O . (THY) nun 2009 yılı Şubat ayında web sitesinde ilan ettiği Iğdır şehir me rkezi -Kars Havalimanı -Iğdır şehir merkezi ve Ardahan şehir merkezi -Kars Havalimanı -Ardahan şehir merkezi arasında gidiş dönüş olmak üzere yolcu taşıma ihalesini hiçbir gerekçe göstermeksizin iptal etmesi ve ardından hiçbir duyuru ve ihale yapmaksızın aynı hatlar üzerinde THY yolcularının taşımacılığını yapmak üzere Çobanoğlu Turizm Seyahat Acentesi San. ve Tic. Ltd. Şti. (Çobanoğlu 30 Turizm ) ile sözleşme akdetmesinin haksız rekabete yol açtığı iddiası. F. İDDİALARIN ÖZETİ: Şikâyet dilekçesinde; T HY nin dosy a konusu eyleminin haksız rekabete yol açtığı belirtilmekte ve bu suretle 4054 Sayılı Rekabetin Korunması Hakkındaki Kanun un ihlal edildiği iddia edilmektedir. G. DOSYA EVRELERİ: Kurum kayıtlarına 8.9.2009 tarih ve 6503 sayı ile giren başvuru üzerine haz ırlanan 21.10.2 009 tarih ve 2009 -4-208/İİ -09-SY sayılı İlk İnceleme Raporu, 28.10.2009 tarih ve 09 -49 sayılı Kurul toplantısında görüşülmüş ve 4054 sayılı Kanun un 4. ve 6. maddelerinin ihlaline ilişkin bir 40 soruşturma açılmasına gerek olup olmadığının beli rlenmesi amacıyla, Kanun'un 40/1. maddesi uyarınca önaraştırma yapılmasına 09-49/1235 -M sayı ile karar verilmiştir. İlgili karar uyarınca düzenlenen 14.12.2009 tarih ve 2009 -4-208/ÖA -09-AFK sayılı Önaraştırma Raporu aynı tarih, REK.0.08.00.00 -110/435 sayıl ı Başkanlık önergesi ile 09-60 sayılı Kurul toplantısında görüşülerek karara bağlanmıştır. 09-60/1469 -387 2H. RAPORTÖR GÖRÜŞÜ: İlgili Rapor da; THY hakkında bu aşamada 4054 sayılı Kanun un 4 1. maddesi uyarınca soruşturma açılmasına gerek olmadığı görüşüne yer verilmiştir. 50 I. İNCELEME VE DEĞERLENDİRME I.1. İlgili Pazar I.1.1. İlgili Ürün Pazarı Şikâyet başvurusunun incelenmesi sonucunda başvuru konusunun havaalanları ile diğer illerde bulunan yerleşim yerleri veya bu yerler ile havaalanları arasında tespit edilmiş bir h at ve güzergâhta yapılacak şehirlerarası yolcu taşımaları hizmetine yönelik olduğu anlaşılm ıştır. Dolayısıyla önaraştırma konusu dosya kapsamında ilgili ürün pazarı , havayolu ile gelen veya giden yolcuların karayolu 60 ile taşınmasına yönelik yolcu taşımacıl ığı pazarı olarak belirlenmiştir. I.1.2. İlgili Coğrafi Pazar İnceleme konusu iddiaların Kars Havalimanı -Iğdır şehir merkezi -Kars Havalimanı ve Kars Havalimanı -Ardahan şehir merkezi -Kars Havalimanı hatları üzerinde, havayolu ile gelen ve giden yolcul arın karayolu ile taşınmasına yönelik yolcu taşımacılığı hizmetinin sunumuna ilişkin olması nedeniyle, ilgili coğrafi pazar Kars Havalimanı -Iğdır şehir merkezi -Kars Havalimanı ve Kars Havalimanı -Ardahan şehir merkezi -Kars Havalimanı hatları olarak tespit edilmiştir. 70 I.2. Yapılan Tespitler ve Deliller I.2.1. İlgili Mevzuat Ulaştırma Bakanlığı Kara Ulaştırması Genel Müdürlüğü nce yayımlanan , şikâyete konu uygulamanın tabi olduğu , havayolu+karayolu kombinasyonu ile yapılan yolcu taşımalarında havaalanları il e yerleşim yerleri arasındaki karayoluyla yapılan yolcu taşımalarının esaslarını belirleyen , Havayolu+Karayolu Kombine Yolcu Taşımaları konulu ve 24. 7.2009 tarih ve 2009/KUGM -23/YOLCU sayılı Genelge nin; - 1. maddesinin Şehirlerarasındaki karayolu kısmı başlıklı (c) bendinde; 80 Havaalanları ile diğer illerde bulunan yerleşim yerleri veya bu yerler ile havaalanları arasında belirli bir zaman ve ücret tarifesine göre, tespit edilmiş bir hat ve güzergâhta otobüsle yapılacak şehirlerarası tarifeli yolcu taşı maları [B1] veya [D1] yetki belgesine sahip taşımacılar tarafından yapılır. hükmüne, - Yerleşim Yerleri arasında Uçak+Otobüs İle Yapılan Tarifesiz Kombine Yolcu Taşımalarının başlıklı 2. maddesinde, tarifesiz grup yolcu taşımalarının karayolu kısmı, yu rtiçinde taşıma mesafesine bakmaksızın B2 veya D2, uluslar arası alanda ise B2 yetki belgesine sahip taşımacılar tarafından aşağıdaki şartlarda gerçekleştirilir: 90 09-60/1469 -387 3b) havayolu firması ile yapılan taşıma sözleşmesi araçta bulundurulur. c)Söz konusu taşıma e ğer havayolu firmasının kendisine ait [D2]/[B2] yetki belgesinde kayıtlı araçlar ile gerçekleştirilir ise; herhangi bir taşıma sözleşmesi yapılması gerekmez. Yolcuların ilgili havayolu firmasının biletine sahip olmaları yeterlidir. hükmüne, - Ortak ve Diğer Hükümler başlıklı 4 . maddesinde; b) (1) inci maddenin b), c) ve ç) bentleri ile (2) inci maddede [(ç) bendi hariç] belirtilen taşımaları yapacak gerçek ve tüzel kişilerin en az bir havayolu firması ile 100 bu konuda bir sözleşme imzalaması şarttır . Taşımacılar bu amaçla birden fazla havayolu firması ile de ayrı ayrı sözleşme yapabilirler. Tarifeli taşımalar için yapılacak sözleşmelerde ücret, güzergâh ve zaman tarifeleri de yer almalıdır. c) (1) inci maddenin b), c) ve ç) bentleri ile (2) inci mad dede [(ç) bendi hariç] belirtilen taşımalarda taşınan yolcuların tamamının anlaşma yapılan havayolu firmasının/firmalarının yolcusu olması şarttır. ç) Taşımanın gerçekleştirileceği havaalanı işletmecisinin, bu Genelge de belirtilen yolcu taşımalarında kull anılacak taşıtlar için, söz konusu havaalanında bu işe elverişli bir alan/yer tahsisi yapması şarttır. d) (1) inci maddenin b), c) ve ç) bentleri kapsamındaki taşımalar için yolcu bileti 110 düzenlenir. f) (1) inci ve (2) inci maddelerde belirtilen taşımal arda kullanılan taşıtların karoseri üzerinde, Belediye taşıtı ise ilgili Belediyenin, diğer taşıtlar için ise yetki belgesi sahibinin adı, unvanı veya logosu yazılı olacaktır. Ayrıca, söz konusu taşımalarda yetki belgesi sahiplerinin taşıtlarının karoseri üzerine, sözleşme yapılan ilgili havayolu firmasının adı, unvanı veya logosu da yazılabilir. g) (1) inci maddenin b), c) ve ç) bentleri ile (2) inci maddede [(ç) bendi hariç] belirtilen taşımalar Bakanlık iznine tabiidir. Bakanlık, vereceği her izin aşamas ında, ilgili havaalanı işletmecisinden, işlettiği havaalanında, bu genelge 120 kapsamındaki taşımalara ilişkin yeterli bir hizmetin mevcut olup olmadığı konusunda görüş alabilir. i) (1) inci maddenin a) bendi kapsamında yapılan taşımalar hariç olmak üzere, Bakanlık bu Genelge kapsamındaki tarifeli yolcu taşımaları için bir taban ve/veya tavan ücret belirleyebilir. hükmüne ve - Geçici ve Son Hükümler başlıklı 6 . maddesinin (a) bendinde; Bu Genelge nin yayımından önce (1) inci ve (2) inci maddelerde belir tilen şekilde taşımacılık yapanlar, durumlarını 31/10/2009 tarihine kadar bu Genelge ye uygun hale getireceklerdir. hükmüne 130 yer verilmiştir. 09-60/1469 -387 4I.2.2. THY-Çobanoğlu Turizm Kiralama Sözleşmesi THY il e Çobanoğlu Turizm arasında 27. 8.2009 tarihinde imzalanan S özleşme nin İş Tanımı başlıklı 4. maddesinde; Sözleşme nin konusu, THY uçaklarıyla seyahat eden yolcuların Iğdır şehir merkezi - Kars Havalimanı - Iğdır şehir merkezi ile Ardahan şehir merkezi -Kars Havalimanı - Ardahan şehir merkezi arasında gidiş dönüş olmak üzere toplam 2 adet midibüs ile ulaşımlarının sağlanması için şoförlü olarak araç kiralanması olarak belirtilmiştir. Sözleşme nin Sözleşme nin Türü ve Bedeli başlıklı 5. maddesinde ise; . Ticari Sır . hükmüne, İş ve İşyerlerinin Korunması ve S igortalanması başlıklı 13. 140 maddesinin üçüncü fıkrasında; . Ticari Sır . hükmüne ve ayrıca Diğer Hususlar başlıklı 22. maddesinin De ğişiklik başlıklı (B) bendinde, . Ticari Sır . hükmüne yer verilmiştir. I.2.3. Bilgi Tutanakları I.2.3.1. Şik âyetçi ile Yapılan Görüşme 75 Turizm Seyahat Acentesi yetkilisi görevli Raportör ile yap tığı telefon görüşmesinde , daha önceleri Ardahan İli -Kars Havalimanı ve Kars Havalimanı - Ardahan ili hatlarında sahip oldukları [Y] yetki belgesi ile faaliyet gösterdikl erini, ancak hâlihazırda [D2] yetki belgesi aracılığıyla sadece Ardahan İli -Kars 150 Havalimanı hattında karayolu ile yolcu taşımacılığı hizmeti sun abildiklerini, Kars Havalimanı ndan Ardahan iline yolcu taşımacılığı yapamadıkları nı dile getirmiştir. Yetkili a yrıca, Ardahan İli -Kars Havalimanı hattında Çobanoğlu Turizm ve Sınır Turizm Seyahat Acentesi Ltd. Şti. (Sınır Turizm ) in de faaliyet gösterdiği ni, ancak Kars havalimanı -Ardahan ili hattında THY ile yapmış olduğu sözleşme gereğince sadece Çobanoğlu Turizm firmasının hizmet verdiği ni ifade e tmiştir. I.2.3.2. THY Yetkilisi ile Yapılan Görüşme THY yetkilisi konuya ilişkin olarak aşağıdaki hususları belirtmiştir: - Önaraştırma konusu olan karayolu ile yolcu taşımacılığı işinde THY nin temel 160 amacı yolcuları n Kars Havalimanı na rahat bir şekilde ulaşımlarını sağlamaktır. Birçok Havalimanı nda söz konusu hizmeti Havaalanları Yer Hizmetleri A.Ş. (HAVAŞ ) sunmaktadır. THY, HAVAŞ ın hizmet sunduğu herhangi bir havalimanında böyle bir hizmet verm emektedir. Esasen, yolc uların karayolu ile havalimanına taşınması hizmetlerini sunmak istemiyoruz . Çünkü bu hizmet şirketimiz için aslında bir külfet oluşturuyor. Ulaştırma Bakanlığı nın veya ilgili belediyelerin bu hizmetleri sunması veya sunulmasını sağlaması halinde böyle bir hizmet sunmayı tercih etmeyiz. - Uygulamada yolcuların havalimanına ulaşımını sağlayacak bir firma ile anlaşıyoruz. Ulaşım bedelini taşıyıcı firma tahsil ediyor ve bize kendisiyle yapmış 170 olduğumuz anlaşma şartlarına uygun olarak bir komisyon ödemesi yapıy or. Taşıyıcı firmayı belirlerken ihaleye çıkıyoruz ve bize en çok komisyon ödeyecek olan firma ile anlaşma sağlıyoruz. Taşıma ücretlerini ise yerel temsilcilerimizin 09-60/1469 -387 5fiyat konusundaki bilgilerini ve orada uygulanıyor olan ücretleri göz önünde bulundurarak belirliyoruz. - THY, Güneş Express Havacılık A.Ş. (Sunexpress ) firmasının %50 sine sahiptir. Bu bağımız çerçevesinde Sunexpress in önaraştırma konusu hizmeti sunduğu havalimanlarında başka bir firma ile anlaşmak yerine bu şirketin söz konusu hizmeti aldı ğı firmadan hizmet almayı tercih ediyoruz. Aynı şekilde THY nin karayolu ile taşımacılık hizmeti verdiği havalimanlarında da Sunexpress bizim 180 anlaşmalı olduğumuz firma ile çalışmayı tercih ediyor. Biz bu genel politikamız gereğince Kars Havalimanında Sune xpress in zaten beraber çalışıyor olduğu taşıyıcı firma ile çalışmayı tercih ettik. Sunexpress söz konusu firma ile anlaşırken ihaleye çıkmış ve ihale sürecinde de rekabet şartlarına özen göstermiştir. Dolayısıyla biz de rekabetçi bir şekilde seçilen firma ile çalışmış oluyoruz. - THY sadece Iğdır şehir merkezi -Kars Havalimanı -Iğdır şehir merkezi ve Ardahan şehir merkezi -Kars Havalimanı -Ardahan şehir merkezi hatlarında hizmet ver mektedir. Kars havalimanından Kars şehir merkezine karayolu ile yolcu taşım acılığı hizmeti sunmuyoruz. Kars Satış Şefliğimiz e göre, hâlihazırda Kars 190 şehir merkezinden Kars havalimanına 3 adet firma karayolu ile yolcu taşımacılığı hizmeti sunmaktadır. Ancak havalimanından şehir merkezine yolcu taşınmasına DHMİ izin vermemektedir. Bu durum Ulaştırma Bakanlığı nın Havayolu+Karayolu Kombine Yolcu Taşımaları konulu Genelge sinden kaynaklanmaktadır. Genelge ye göre bir acentenin bir havalimanından yolcu taşımacılığı yapabilmesi için ruhsat alması, ruhsat alabilmesi için de bir havayolu şirketi ile o şirketin yolcularını taşıma amacına yönelik anlaşma yapması gerekmektedir. Bu nedenle Kars Havalimanı na hâlihazırda karayolu ile yolcu taşıyan anlaşmalı olduğumuz firma haricindeki firmalar bu hizmeti tek yönlü olarak sunabilmektedir. - Bir havalimanında iki taşıyıcı firma ile anlaşılması uygulamada sıkıntı 200 doğuracaktır. Bunun tecrübesini THY daha önce yaşa mıştır. Örneğin Gaziantep Havalimanı na anlaşmalı olduğumuz otobüs firması ile birlikte yerel taksiler de hizmet ver mekteydi. Orada taksic ilerle otobüs firması çalışanları arasında tartışmalar yaşanmıştı. Aynı durumun, birden fazla firma ile anlaşılması halinde o iki firma arasında da yaşanacağına inanıyoruz. I.2.3.3. Ulaştırma Bakanlığı Yetkilisi ile Yapılan Görüşme Ulaştırma Bakanlığı Kar a Ulaştırması Genel Müdürlüğü yetkilisi önaraştırma konusu kapsamında raportörlerle yaptığı görüşmede, şehir içi taşıma hizmetlerinde 5215 sayılı Belediye Kanunu gereğince belediyelerin yetkili oldukları nı, şehir içi niteliğinde olmayan taşımacılık hizmetlerine ilişkin yetkinin 210 ise Bakanlık olarak kendileri tarafından verildiği ni belirtilmiş ve Bakanlığın karayolu ile yolcu taşımacılığı hizmetine doğrudan bir fiili müdahalesinin söz konusu olmadığı nı ve söz konusu hizmetlerin sunumunda sadece yetki alınması amacıyla teşebbüsler tarafından yapılan başvuruların Bakanlıkça değerlendirilerek sonuca bağlandığı nı ifade e tmiştir. Bir belediyenin mücavir alanı içerisinde kalan bir hatta belediyenin yolcu taşımacılığ ı hizmeti sunmaması ve bu hizmetin özel sektör temsilcileri tarafından da sunulmaması halinde havayolu 09-60/1469 -387 6firmalarının karayolu ile yolcu taşımacılığı hizmetini de gerçekleştirdiklerini belirten yetkili tarafından , böyle durumların çözümüne katkıda bulunmak amacıyla çıkarılan 2009/KUGM -23 sayılı Ulaştırma Bakanlığı Genelgesi nin tüm 220 hükümlerinin Bakanlığın iradî ve idarî bir kararı niteliğinde olduğu vurgulanmıştır. I.2.4. Önaraştırma Sürecinde Elde Edilen Belgeler I.2.4.1. THY den Elde Edilen Belgeler THY de yapılan yerinde incelemede THY tarafından şikâyetçi 75 Turizm e gönderilen THY İç Satınalma Müdürü Vural URSAVAŞ ve Genel Satınalma ve İkram Başkanı Ahmet DOĞAN imzalı yazı elde edilmiştir. Yazının içeriği aşağıdaki gibidir: Ortalığımızın Iğdır -Kars-Iğdır ve Ardahan -Kars-Ardahan, Havaalanı -Şehir - Havaalanı yolcu taşıma hizmetlerine ilişkin olarak ilgide kayıtlı dilekçeniz incelenmiştir. 230 Ortaklığımızın %50 ortağı olduğu Sunexpress Havayolları (Güneş Ekspres Havacılık A.Ş.) bilindiği üzere yurtiçinde de THY i le ortak uçuşlar düzenlemektedir. Ticarî işbirliği içerisinde, ölçek ekonomisi oluşturarak fayda sağlamak amacıyla, yurt içinde her iki havayolunun yolcularına sunduğu Havaalanı -Şehir -Havaalanı yolcu taşıma hizmetlerinin birlikte temin edilmesi uygun görül erek; THY A.O. ve Sunexpress Havayollarından birinin, yolcu taşıma anlaşması olmadığı noktalarda, diğerinin sözleşme imzalamış olması halinde, bu firmadan imzalanmış olan sözleşme ve/veya anlaşma şartlarında hizmet alınması Ortaklık Yönetimimizce kararlaşt ırılmıştır. Anılan karar çerçevesinde hareket edilerek; Iğdır -Kars -Iğdır ve Ardahan -Kars- 240 Ardahan arası Yolcu Taşıma Hizmeti temini için hâlihazırda Sunexpress Havayolları nın anlaşması bulunan Çobanoğl u Turizm Seyahat Acentesi San. v e Tic. Ltd. Şti. ile p azarlık yapılarak, sözleşme imzalanması yoluna gidilmiştir. Konuya ilişkin bilgilerinizi rica eder, çalışmalarınızda başarılar dileriz. Yerinde incelemede , THY tarafından Sınır Turizm Seyahat Acentesi Ltd. Şti. ve Iğdır Eger Turizm e de aynı içerikteki ya zıların gönderildiği tespit edilmiştir. Yine yerinde incelemede elde edilen 2009/216 sayılı dosyada bulunan 27.8.2009 tarihli ve 244 sayılı Karar belgesinde ise aşağıdaki ifadelere yer verilmiştir: -Iğdır şehir merkezi -Kars Havalimanı -Iğdır şehir merkezi arasının gidiş dönüş 280 km olduğu, günde 3 sefer yapılacağı ve tek yön bilet ücretinin . TL 250 olacağı, - Ardahan şehir merkezi -Kars havalimanı - Ardahan şehir merkezi arasının gidiş dönüş 190 km olduğu, günde 3 sefer yapılacağı ve tek yön bilet ücretinin .TL olacağı, hususları dikkate alınmıştır. 09-60/1469 -387 7Pazarlama ve Satış Başkanlığı Kars Satış Şefliği nin isteği üzerine, Sosyal ve İdari İşler Başkanlığı nın talebi olan; Iğdır şehir merkezi -Kars Havalimanı -Iğdır şehir merkezi ve Ardahan şehir merkezi -Kars Hav alimanı -Ardahan şehir merkezi arasındaki yolcu taşıma hizmetinin 2 yıl süreyle elde edeceği bilet gelirlerinin 260 %... unu Ortaklığımız banka hesabına her ay yatırması kaydıyla, Çobanoğl u Turizm Seyahat Acentesi San. v e Tic. Ltd. Şti. ye ihalesine Ortaklığım ız 17.010 alım Satım Yönetmeliği nin 25. maddesi uyarınca oy birliğiyle karar verilmiştir. I.2.4.2. Güneş Express Havacılık A.Ş. den Elde edilen Belgeler Sunexpress ile Çobanoğlu Turizm arasında imzalanan Araç ve Şoför Kiralama Sözleşmesi nin ilgili hük ümleri aşağıdaki gibidir: 3. Sözleşmenin Tarihi: 21.01.2009 tarihinden başlamak üzere 21.01.2011 tarihine kadar (2yıl) devam edecektir. Taraflar kira sözleşmesinin bitimine 1 ay kala haber vermek kaydıyla bu sözleşmeyi fesh edebilirler. 270 4. Hizmet Bedeli: Sunexpress yakıt fiyatlarındaki ve pazar koşullarındaki değişime istinaden fiyatlarda düzenleme yapabilir. I.3. DEĞERLENDİRME Ulaştırma Bakanlığının 2009/KUGM -23/YOLCU numaralı Genelgesi uyarınca , havaalanları ile diğer illerde bulunan yerleşim yerleri v eya bu yerler ile havaalanları arasında otobüsle yapılacak şehirlerarası tarifeli veya tarifesiz yolcu taşıma hizmetinin sunulabilmesi için [B1], [B2], [D1] veya [D2] yetki belgesine sahip taşımacıların en az bir havayolu firması ile bu konuda bir sözleşme 280 imzalaması gerekmektedir. Ayrıca havayolu taşıyıcıları, Genelge hükümlerine uymak kaydıyla, havayolu ile gelen veya giden yolcuların havaalanı ile il sınırları içinde ya da şehirlerarası taşınmasını kendileri bizzat gerçekleştirebilecektir. Önaraştırma d öneminde kendisi ile görüşülen THY yetkilisi, Kars havalimanında karayolu ile yolcu taşınmasına yönelik olarak önce ihaleye çıkılması planlanırken, sonrasında ihaleden vazgeçilerek Çobanoğlu Turizm ile sözleşme imzalanmasının gerekçesini, THY nin ortağı ol duğu Sunexpress in hâlihazırda bu firma ile anlaşma yapmış olması ve kendilerinin yeniden bir ihale sürecine girmek istememeleri şeklinde açıklamıştır. THY ile Çobanoğlu Turizm arasında 27.8.2009 tarihinde imzalanan Sözleşme 290 hükümleri incelendiğinde, Çoba noğlu Turizm in yolcu taşımacılığı faaliyeti ile ilgili ticari politikalarını belirleme özgürlüğünün bulunmadığı görülmektedir. Nitekim Sözleşme bir kiralama sözleşmesi olarak nitelendirilmekte ve fiyat, araç sayısı ve tipi, servis saatleri gibi unsurlarda değişiklik yapma yetkisi tek başına THY ye verilmektedir. Bu noktada dosya konusu kara taşımacılığı pazarında THY nin konumu incelenmelidir. Gerek THY ve gerekse şikâyetçi firma ve Kars havalimanı yetkililerinden alınan bilgilere göre şu an itibariyle Çob anoğlu Turizm dışındaki 09-60/1469 -387 8firmalar da Ardahan ve Iğdır dan Kars Havalimanı na yolcu taşıyabilmektedirler. Bu firmalar Kars havalimanına gelen yolcuları diğer illere taşıma konusunda 300 engellerle karşılaşmaktadır. Bu doğrultuda rekabet engellerinin pazarın sade ce bir bölümünde söz konusu olduğu görülmektedir. Dolayısıyla değerlendirilmesi gereken kısım Kars Havalimanı na havayolu ile gelen yolcuların kara yolu ile taşınması olmaktadır. THY ülkemiz havayolu taşımacılığı pazarında önemli bir yere sahip bulunmakta dır. THY nin 2008 yılında iç hatlardaki pazar payı %66, dış hatlardaki pazar payı ise %47 şeklinde gerçekleşmiştir. DHMİ Genel Müdürlüğü nce yayımlanan 2008 yılına ait DHMİ İstatistik Yıllığı bilgilerine göre; Kars ili bakımından 2008 yılı iç hat yolcu t rafiğinin şirketlere göre dağılımında ; THY nin taşıdığı yolcu sayısı 208.968 iken, Sun Express in 57.804 ve Pegasus Hava 310 Taşımacılığı A.Ş. nin 266 dır. Söz konusu veriler çerçevesinde , THY nin ortak kontrol hakkına sahip olduğu Sun Express in payı da dikk ate alındığında, THY nin ilgili coğrafi pazarda iç hat havayolu ile yolcu taşımacılığında hâkim durumda olduğu görülmektedir. Kars Havalimanı na havayolu ile gelen yolcuların karayolu ile taşınmasında ise hususi taşıtlar ve taksi ile yapılan taşımaların ha vayolu şirketlerinin bizzat gerçekleştireceği veya sözleşmeler çerçevesinde başka firmalara yaptıracağı toplu taşımalara alternatif olabilme olasılığının düşük olduğu dikkate alındığında, THY nin hâkim durumda olduğu görülmektedir. Ancak bu durumun oluşmas ında yukarıda yer verilen Ulaştırma Bakanlığı Genelgesi nin hükümlerinin etkili olduğu 320 dikkate alınmalıdır. Özellikle söz konusu düzenleme ile dosya konusu kara yolu ile yolcu taşınabilmesinin havayolu şirketleri ile sözleşme imzalanması şartına bağlanması ve firmaların sadece sözleşme imzaladıkları firmaların yolcularını taşıyabiliyor olması söz konusu pazarda tüketici seçeneklerini sınırlayıcı bir unsur olarak öne çıkmaktadır. Güvenlik ve düzenleme kolaylığı gibi nedenlerle, sorumluluğun havayolu şirketin e bırakılmak istenmesinin, söz konusu hükümlerin getirilmesinin gerekçeleri arasında yer almış olması mümkündür. Bu şartlar altında tüketicilerin pazardaki rekabet kısıtlamalarından zarar görmesini engellemek amacıyla, havayolu firmasının birden fazla fi rma ile sözleşme yapması veya sözleşme yapacağı firmayı tüketicinin yararına olacak 330 şekilde rekabet koşulları altında belirlemesi gibi seçenekler akla gelebilmektedir. Bu çerçevede THY yetkilisinin, birden fazla firma tarafından söz konusu hizmetin sunulma sı durumunda bu firmalar arasındaki rekabetin düzenlenmesinin zorluğu ve tüketicinin bu durumdan zarar görebileceği ifadeleri yer almaktadır. Ayrıca Ulaştırma Bakanlığının yayımladığı söz konusu Genelge de bu noktada alternatif çözüm yollarına yer verildiğ i görülmektedir. Nitekim Ulaştırma Bakanlığ ı Genelgesi nin 1. maddesinin (a) bendinde, Belediye sınırları içerisindeki karayolu kısmında tarifeli yolcu taşımalarının; büyükşehir belediyeleri veya belediyeler tarafından işletilen ve bu belediyelere ait özm al toplu taşıma araçları ile yapılacağı hükmü yer almaktadır. Ayrıca aynı 340 Genelge nin 4. maddesinin (h) bendi şu şekildedir: Sınırları veya mücavir alanları içinde havaalanı bulunan Büyükşehir Belediyeleri hariç, ilgili diğer Belediyeler; (1) inci maddeni n a) bendinde belirtilen hizmet üretimi için gerekli tedbirleri alıp, 09-60/1469 -387 9yeterli hizmetin üretimine başlayamaz ise, bu konudaki yetkilendirme ve izin verme işlemi doğrudan Bakanlık tarafından bu Genelge hükümleri dikkate alınarak yapılır. DHMİ Kars havaliman ı ve Kars Belediyesi yetkilileri, mücavir alan içinde kalan havalimanına yönelik olarak Belediye tarafından söz konusu hizmetin verilmediğini ifade etmişlerdir. Bu noktada Kars Belediyesinin , Büyükşehir Belediyesi statüsünde olmadığı hususu da belirtilmeli dir. Bu çerçevede 350 Genelge nin 4. maddesinin (h) bendi uyarınca Belediye sınırları içerisindeki karayolu yolcu taşımaları konusundaki yetkilendirme ve izin verme işleminin doğrudan Bakanlık tarafından yapılması gerekmektedir. Ulaştırma Bakanlığı yetkilisi , söz konusu hükmün ne şekilde uygulanacağı hususuna ilişkin olarak, ilgili taşımacılığı yapmak isteyen bir veya birden fazla şirketin kendilerine başvurması ve gerekli koşulları sağlaması halinde yetkilendirme ve izin verme işleminin Bakanlıkça yapılabilece ğini ifade e tmiştir. Bu çerçevede , Belediye sınırları içerisindeki taşımacılık kapsamında, havalimanından şehirlerarası otobüs terminaline yolcuların taşı nması nın, her ne kadar Kars Havalimanı ndan Iğdır veya Ardahan a gidecek olan yolcular 360 açısından, ara ç değiştirme ve daha fazla vakit alabilme gibi olumsuz yanları bulunsa da, bir alternatif olabileceği açıktır. Böyle bir alternatifin bulunması en azından h âkim durumda bulunan firmaların hakim durumlarını tüketiciler aleyhine kötüye kullanmalarını engelle yici rol oynayacaktır. Ancak şu an itibariyle Kars Belediyesinin böyle bir hizmet sağlamıyor olması nedeniyle böyle bir alternatif , özel şirketlerin Ulaştırma Bakanlığına başvurarak, Bakanlıkça yetkilendirilmesi durumunda söz konusu olabilecektir. Diğer ya ndan Ulaştırma Bakanlığı Genelgesi ile birlikte Kars havalimanından gelen yolcuları hava yolu şirketi ile sözleşmeleri olmaması nedeniyle Ardahan ve Iğdır a götürmek üzere havalimanından alamayan şikâyetçi ve diğer firmalar, Bakanlığa başvurarak 370 belediye s ınırları içinde yetkilendirilmeleri durumunda, aradaki koordinasyonu sağlayarak havalimanından alacakları yolcuları eş zamanlı olarak şehirlerarası terminalden Ardahan ve Iğdır istikametine taşıyabilecek ve doğrudan havaalanından yolcuları aynı istikamete doğru taşıyacak firma ile rekabet edebilme imkânını yakalayabilecektir. Bu çerçevede Kars havaalanına yolcu taşıyan firmaların havaalanına yolcu taşıyabilmeleri, havaalanından yolcu alamamaları uygulamasının rekabetin sınırlandığı pazarı önemli ölçüde dara lttığı göz önüne alındığında, Ulaştırma Bakanlığının yayımladığı Genelge de yer alan belediye sınırları içinde yapılacak taşımaya ilişkin hükümlerin uygulamaya konularak, söz konusu hizmetin Kars 380 Belediyesince veya Ulaştırma Bakanlığınca yetkilendirilecek firmalarca sağlanması halinde, şikâyete konu pazarda rekabetin geliştirilmesi hususunda önemli katkılar sağlanacağından, bu aşamada THY hakkında soruşturma açılmasına gerek bulunmadığı kanaatine varılmıştır. 09-60/1469 -387 10J. SONUÇ Düzenlenen rapora ve dosya kapsamın a göre; dosya konusu iddialara ilişkin 390 olarak 4054 sayılı Kanun un 41. maddesi uyarınca soruşturma açılmasına gerek olmadığına, şikâyetin reddine OYBİRLİĞİ ile karar verilmiştir.