Rekabet Kurumu · D.2020 -5-027 (Önaraştırma) Karar Sayısı : 20-39/538 · K.20-39/538-239 Karar Tarihi : 27.08.2020 A. TOPLANT

Rekabet Kurumu Başkanlığından, REKABET KURULU KARARI Dosya Sayısı : 2020 -5-027 (Önaraştırma) Karar Sayısı : 20-39/538-239 Karar Tarihi : 27.08.2020 A. TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER Başkan : Birol KÜLE Üyeler : Arslan NARİN (İkinci Başkan) , Şükran KODALAK, Ahmet ALGAN, Hasan Hüseyin ÜNLÜ , Ayşe ERGEZEN B. RAPORTÖRLER: Necla SÜMER ÖZDEMİR, Eren YALDIZLI, Aykut KARAGÖZ C. BAŞVURUDA BULUNAN : - Domino Fuarcılık A.Ş. Temsilcisi: Av. Çiğdem DİLEK Uğur Mumcu Cad. No:64/4 Gaziosmanpaşa Çankaya/Ankara D. H

Rekabet Kurumu Başkanlığından, REKABET KURULU KARARI Dosya Sayısı : 2020 -5-027 (Önaraştırma) Karar Sayısı : 20-39/538-239 Karar Tarihi : 27.08.2020 A. TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER Başkan : Birol KÜLE Üyeler : Arslan NARİN (İkinci Başkan) , Şükran KODALAK, Ahmet ALGAN, Hasan Hüseyin ÜNLÜ , Ayşe ERGEZEN B. RAPORTÖRLER: Necla SÜMER ÖZDEMİR, Eren YALDIZLI, Aykut KARAGÖZ C. BAŞVURUDA BULUNAN : - Domino Fuarcılık A.Ş. Temsilcisi: Av. Çiğdem DİLEK Uğur Mumcu Cad. No:64/4 Gaziosmanpaşa Çankaya/Ankara D. HAKKINDA İNCELEME YAPILAN LAR : - Ankara Uluslararası Kongre ve Fuar İşletmeciliği Merkezi A.Ş. Söğütözü Cad. No:1/A Çankaya/Ankara - GL Events Fuarcılık A.Ş. Söğütözü Cad. No:1/A Çankaya/Ankara (1) E. DOSYA KONUSU: Ankara Uluslararası Kongre ve Fuar İşletmeciliği Merkezi A.Ş. nin fuar alanı işletmeciliği alanında sahip olduğu hâkim durumunu fuar organizasyonu pazarında aşırı fiyat, bağlama, ayrımcılık ve dolaylı ret uygulamaları ile kötüye kullandığı iddiası . (2) F. İDDİALARIN ÖZETİ: Başvuruda özetle ; - Ankara Uluslararası Kongre ve Fuar İşletmeciliği Merkezi A.Ş. nin (CONGRESIUM) Ankara Ticaret Odası nın (ATO) mülkiyetinde olan Congresiu m ATO Uluslararası Fuar ve Kongre Merkezi (Congresium)1 fuar alanının işletmecisi olduğu, - Ankara da Congresium fuar alanı haricinde Türkiye Odalar ve Borsalar Birliği nin (TOBB) belirlediği uluslararası fuar kriterlerine uygun olan başka bir fuar alanının bulunmadığı, Congresium un ihtisas fuarlarına uygun olan en büyük fuar alanı olduğu, dolayısıyla CONGRESIUM un hâkim durumda olduğu, - GL Events Fuarcılık A.Ş. nin (GLEX)2 daha ço k yeme içme işlerini üstlenen bir teşebbüs olduğu, - Domino Fuarcılık A.Ş. nin (DOMİNO) 2011 yılında faaliyet göstermeye başladığı, 2012 yılından itibaren her yıl Türkiye nin en büyük enerji fuarı ve kongresi olan Uluslararası Enerji Kongre ve Fuarı nı ( Ener gy is Future -EIF) organize ettiği, - Enerji sektörü bürokrasisinin ve düzenleyici kuruluşların Ankara da olması ve Enerji Bakanlığı nın destekleriyle yapılıyor olması nedeniyle fuarın kapsamı ve niteliği dikkate alındığında bu organizasyonun düzenlenebileceğ i tek fuar alanının Congresium olduğu, DOMİNO için CONGRESIUM un alternatifinin bulunmadığı, 1 Hakkında önaraştırma yapılan taraflardan Ankara Uluslararası Kongre ve Fuar İşletmeciliği Merkezi A.Ş. pratiklik sağlaması bakımından CONGRESIUM olarak; ATO nun mülkiyetinde olan Congresium ATO Uluslararası Kongre ve Sergi Sarayı şeklinde anılan yapı is e Congresium olarak ifade edilmiştir. 2 Önaraştırmada elde edilen bilgilerden GLEX ile CONGRESIUM un GL Events SA (%84,66) ile Gürbüz Ailesi nin (%15,34) sahipliğinde olduğu anlaşılmıştır. 20-39/538 -239 2/49 - Her yılın Ekim veya Kasım aylarında iki ya da üç gün süreyle yapılan EIF in Ticaret Bakanlığı tarafından desteklendiği, - 2015 yılında CONGRESIUM ve DOMİNO arasında imzalanan sözleşme gereğince fuar alanı kiralama bedelinin ( ..) TL olarak belirlendiği, ancak fuarın gerçekleşme tarihine kısa bir süre kala CONGRESIUM Genel Müdürü ( ..) nın DOMİNO yu arayıp haklı bir gerekçe göstermeden bu bedelin ( ..) TL olarak değişt irileceğini aksi takdirde izleyen yılki fuar alanı kirasını ( ..) TL olarak belirleyeceğini beyan ettiği, - DOMİNO nun EIF i ertelemesinin ya da iptal etmesinin mümkün olmadığı ve bu nedenle ( ..) TL lik bedeli kabul etmek zorunda kaldığı, - Esasında her organizasyon sonunda CONGRESIUM ve DOMİNO arasında mutabakat yapıldığı, - CONGRESIUM un DOMİNO nun hiç almadığı hizmetleri mutabakat formuna yazdığı, aldığı hizmetleri ise fahiş bedellerle yansıttığı, - DOMİNO nun her yıl bu mutabakatlara itiraz ettiği ancak sembolik indirimler sonucunda kabul etmek zorunda kaldığı, - CONGRESIUM un alan tahsis hizmetine dahil olması gereken elektrik, kablolama, toplantı salonlarında yer alan sandalye ve masalar, güvenlik, temizlik, moloz ve çöp atımı, jeneratör kullanımı gibi kalemlerden ayrıca fahiş bedeller talep ettiği, - CONGRESIUM un DOMİNO ya birçok kez fahiş oranlarda fiyat arttırmak ya da yer tahsisi yapmamak gibi tehditlerde bulunduğu, - Bir fuarın her yıl aynı tarihl erde aynı yerde yapılmasının kalite ve sürdürülebilirlik sağladığı ancak CONGRESIUM un uzun dönemli sözleşmeleri kabul etmediği, bunun gerekçesinin ise CONGRESIUM un düzenleyicilere karşı dayatmalarının kabul edilmediği takdirde bir sonraki yıla ilişkin al an tahsisi veya fiyat konularının tehdit aracı olarak kullanılması olduğu, - CONGRESIUM un farklı fuar düzenleyicileriyle tek tip anlaşmalar imzaladığı ve bu anlaşmalarda alan tahsis ettiği tüm fuar düzenleyicilerine stant yapımı, ses sistemi, aydınlatma, ye me-içme ikramı gibi yan hizmetleri de kendisinden alınması dayatmasında bulunduğu, - CONGRESIUM un kendisinden alınmasını zorunlu tuttuğu yan hizmetlerin fahiş fiyatlı olmasına rağmen ihtiyaçları tam olarak karşılamadığı, örneğin DOMİNO nun ses sisteminden ya da fuar katılımcısı firmaların stantların kalitesinden ve tasarımından memnun olmadığı, - Yeme -içme ( catering ) hizmetlerinin CONGRESIUM un en büyük dayatma aracı olduğu, bu hizmetin hiçbir şekilde dışarıdan sağlanmasına müsaade edilmediği, - Diğer fuar düze nleyicileri gibi DOMİNO nun da özünde bir organizasyon şirketi olduğu ve bu yan hizmetlere ilişkin farklı kalemleri dışarıdan organize etme kabiliyetinin bulunduğu, ancak CONGESIUM un bağlama uygulamalarının bunlara imkân tanımadığı, - Fuar alanlarında Stan dart (Paket) Stant ve Butik Stant olmak üzere iki çeşit stant türünün bulunduğu, - CONGRESIUM un kendi stant şirketinin bulunmadığı, paket stant türü için CONGRESIUM un Kariyer Stand Uluslararası Fuarcılık Organizasyon San. ve Tic. A.Ş. den (Kariyer Stan d) bu hizmeti alıp DOMİNO ya fahiş fiyatla sattığı, - Yılbaşı fuarları, sevgililer günü fuarları vb. etkinliklerde dışarıdan yiyecek getirilmesine izin verildiği halde, EIF için buna imkân tanınmayarak ayrımcılık yapıldığı, 20-39/538 -239 3/49 - EIF nin etkinlik zamanında ancak küçük branda asılmasına izin verilirken başka fuar organizatörlerinin düzenlediği etkinliklerde fuar alanının ön cephesini tamamen kaplayacak brandalar asılmasına izin verilerek ayrımcılık yapıldığı, - CONGRESIUM un hâkim durumunu kötüye kullandığının en büy ük kanıtının her yıl uyguladığı fiyatlardaki keyfilik, istikrarsızlık ve mutabakatlardaki dayatmalar olduğu, - 2012 yılında ( ..) Euro olan fuar alanı kirasının 2016 yılında ( ..) Euro ya yükseldiği, söz konusu yıllarda kur artışı da olmasına rağmen ticari t eamüllere aykırı biçimde fiyat artışının %200 oranında olduğu, - Daha önceki yıllarda ücretsiz olarak sunulan ve 2019 yılında alan kirası olarak ( ..) TL bedel talep edilen bir otel salonu niteliğindeki Angora salonu için 2020 yılında ( ..) TL talep edildiği , - Çeşitli fuar organizatörlerinden de aynı fuar alanı için farklı fiyatlar talep edilerek ayrımcılık yapıldığı, - Fuar organizatörlerinin stant kurulumlarının gerçekleştirilmesi için en az üç günlük fuara hazırlık süresine ihtiyaç duydukları, ancak CONGRESI UM tarafından DOMİNO ya tanınan sürenin bir buçuk gün olduğu, DOMİNO fazla gün için ödeme teklif etse de bu sürenin uzatılmadığı, - Normalde üç gün içinde yapılacak bir işin bir buçuk güne yetişmesi için üç misli personel çalıştırılmasının gerekli olduğu ve bundan dolayı operasyonel maliyetlerinin arttığı, - CONGRESIUM un bahse konu uygulamalarla DOMİNO yu yıldırarak enerji fuarını kendisinin yapma niyetinin olduğu, ancak daha önceden Rekabet Kurumu (Kurum) tarafından idari yaptırım uygulandığından bunu doğrud an kendisi düzenlemeyip sektördeki başka bir fuar organizatörü ile anlaşarak birlikte gerçekleştirileceği yönünde duyumların alındığı, - CONGRESIUM Genel Müdürü ( ..) nın DOMİNO nun bahse konu tutumlara maruz kalmasında başlıca aktör olduğu ve bu nedenle ken disi hakkında CONGRESIUM un tüzel kişiliğinden bağımsız olarak idari yaptırım uygulanması gerektiği, - DOMİNO nun 2012 yılından itibaren düzenlenen fuarlarda aşırı fiyat ve bağlama uygulamaları nedeniyle toplam ( ..) TL civarında zarara uğratıldığı ifade edilmiştir. Teşebbüs temsilcisine yöneltilen sorular karşısında, 03.06.2020 tarih ve 5131 sayı ile Kurum kayıtlarına giren ek bilgi yazısında ise ; - DOMİNO nun EIF haricinde 2012 yılında sadece bir kez İstanbul Lütfi Kırdar Kongre Merkezi nde petrol fu arı düzenlediği, onun dışında başka faaliyetinin bulunmadığı, - EIF ye General Electric, Shell, Socar, BP, ABB gibi teşebbüslerin ve Türkiye den Zorlu, Limak, Çalık, Cengiz gruplarının ve Akkuyu Nükleer gibi birçok teşebbüsün katıldığı, - EIF de ürün temelli b ir yaklaşımdan ziyade büyük firmaların gösterişli ve şık stantlarda prestij sağlamak için fuara katılmasının söz konusu olduğu, bu nedenle kapalı bir fuar alanına gereksinim olduğu, - Stantların dış mekanda açık hava şartlarına dayanabilecek bir yapıda olmad ığı ve Kasım ayında katılımcıların açık fuar alanında ağırlan amayaca ğı, - Fuar katılımcılarının bir stant için 15.000 -100.000 TL arasında bir maliyete katlandıkları ve stantların genellikle elektrikle çalışan hassas malzemeler içerdiği, - Fuar ile eş zamanlı o larak kongre de düzenlendiği, ses ve görüntü sistemlerinin kapalı alana ihtiyaç duyduğu ve yurt dışından gelen katılımcıların açık havada sandalyede oturmasının uygun olmadığı, 20-39/538 -239 4/49 - Ayrıca EIF uluslararası bir fuar olduğundan fuar alanının kapasitesinin ilgili mevzuat gereği belirli bir sınırın üstünde olması gerektiği ve acil durum giriş -çıkışlarının bulunması gerektiği, bu şartları sağlayan tek alanın CONGRESIUM un işlettiği fuar alanı olduğu, - Enerji sektörünün düzenlemeye tabi bir sektör olduğu, enerji sektör ü ile ilgili bürokrasinin Ankara da olduğu, bu kurumların İstanbul da düzenlenecek bir fuara katılmasının yüksek maliyetlere sebep olacağı, yatırımcıların enerji sektörünü düzenleyen kamu kurumlarının temsilcileri ile buluşmasının çok önemli olduğu, kamu k urumlarının da EIF de stant açtığı, - CONGRESIUM ile dikey bütünleşik yapıda bulunan GL Events Kongre ve Fuar Merkezleri Tesisleri İşletmeciliği A.Ş. nin (GL EVENTS) dünyada birçok ülkede faaliyeti olduğu ve hâlihazırda enerji sektörüne ilişkin biyogaz, yenilebilir enerji ve doğal gaz fuarları vb. düzenlediği, bu alanlardaki tecrübesi ve kurduğu ilişkiler sayesinde DOMİNO nun pazar dışına itilmesi sonucu EIF nin GLEX tarafından kolaylıkla düzenlenebileceği, - Çeşitli fuar organizatörlerine fuar alanı ( ..) TL arasında 15 günlüğüne kiralanırken DOMİNO ya KDV dâhil ( ..) TL ye beş günlüğüne kiralandığı iddia edilerek 4054 sayılı Rekabetin Korunması Hakkında Kanun (4054 sayılı Kanun) kapsamında gereğinin yapılması talep edilme ktedir. Ayrıca, Kuruma yapılan şikâyetten sonra DOMİNO nun CONGRESIUM tarafından gerçekleştirilecek uygulamalar sebebiyle telafisi güç ve imkânsız zararlar ile karşılaşmaması adına iki hususta geçici tedbir kararı alınması talebi bulunmaktadır. İlk olarak Angora salonunda konuşmacı ve katılımcılara yemek verileceğinden bu salona ihtiyaç duyulduğu, 2019 yılından önce CONGRESIUM dan yemek alındığı müddetçe bu salonun ücretsiz olarak verildiği, ancak hâlihazırda aşırı fiyat uygulanarak talep edilen ( ..) TL ki ra ücretinin karşılanmasının mümkün olmadığı, 2020 yılında da ücretsiz olarak bu salonun DOMİNO nun kullanımına açılması talep edilmektedir. İkinci olarak sektördeki normal şartlara göre stant kurulumu için fuar öncesinde üç gün verilmekteyken CONGRESUIM tarafından DOMİNO ya verilen bir buçuk gün sürenin teşebbüsün faaliyetlerini zorlaştırdığı, bu sebeple 4 -6.11.2020 tarihlerinde düzenlenecek EIF den önceki üç gün için (1 -3.11.2020) DOMİNO ya stant kurulumlarını yapabilmesi hazırlık süresi verilmesi talep e dilmektedir. (3) G. DOSYA EVRELERİ: Rekabet Kurumu kayıtlarına 0 4.05.2020 tarih ve 4136 sayı ile giren başvuru üzerine hazırlanan 04.06.2020 tarih ve 2020 -5-027/İİ sayılı İlk İnceleme Raporu, 11.06.2020 tarihli Rekabet Kurulu (Kurul) toplantısında görüşülmüş ve 20 - 28/355 -M sayı ile önaraştırma yapılmasına karar verilmiştir. Bu karar uyarınca düzenlenen 19.08.2020 t arih ve 2020 -5-027/ÖA sayılı Önaraştırma Raporu görüşülerek karara bağlanmıştır. (4) H. RAPORTÖR GÖRÜŞÜ: İlgili raporda; ATO Uluslararası Kongre ve Fuar Merkezi nin işleticisi konumundaki CONGRESIUM un fuar alanı işletmeciliği alanında sahip olduğu hâkim durum unu fuar organizasyonu pazarında aşırı fiyat, bağlama, ayrımcılık ve dolaylı ret uygulamaları ile kötüye kullandığı iddiası üzerine yürütülen önaraştırma sonucunda; - CONGRESIUM un uluslararası nitelikte fuar düzenlemeye uygun alan işletmeciliği pazarında hâkim durumda olmadığı, bununla birlikte hâkim durumda kabul edildiği durumda dahi, - DOMİNO ya karşı uygulamalarının sözleşme yapmayı reddetme olarak kabul edilebilecek nitelikte ol madığı, ayrıca Hâkim Durumdaki Teşebbüslerin Dışlayıcı 20-39/538 -239 5/49 Kötüye Kullanma Niteliğindeki Davranışlarının Değerlendirilmesine İlişkin Kılavuz da (KILAVUZ) yer verilen mal vermenin reddi şartlarının mevcut olay bakımından gerçekleşmediği, bu nedenle eylemlerinin 4054 sayılı Kanun un 6. maddesi kapsamında kötüye kullanma olarak değerlendirilemeyeceği, - Fuar organizatörleri ile yapılan alan tahsisi sözleşmelerinde yeme -içme ve stant kurulum hizmetlerinin yalnızca kendisinden alınması şartını getirmesinin bağlama olarak değerlendirilebileceği, ancak, uygulamanın ATO ile imzalanan kira sözleşmesinden doğan birtakım yükümlüklerinin ifası amacıyla yapılmasının haklı gerekçe olarak kabul edilebileceği, - Yapılan aşırı fiyat değerlendirmesi neticesinde, uygulanan fiyatların aşırı olarak kabul edilemeyeceği; dolayısıyla 4054 sayılı Kanun un 6. maddesi kapsamında kötüye kullanmanın söz konusu olmadığı, - Ayrımcılık iddialarına ilişkin olarak, farklı uygulamalara konu fuarlarda, fuar düzenleyicilerinin eşit durumda olmadığı, ayrı ca iddia konusu uygulamalar için CONGRESIUM un gerekçelerinin haklı bulunduğu, bu nedenle eylemlerinin 4054 sayılı Kanun un 6. maddesi kapsamında kötüye kullanma olarak değerlendirilemeyeceği, - İddia konusu eylemlerin ciddi ve telafi olunamayacak zararların ortaya çıkma ihtimali oluşturmaması, ayrıca dosya kapsamındaki iddiaların hâkim durumun kötüye kullanılması olarak değerlendirilememesi sebepleriyle geçici tedbir taleplerinin reddedilmesi gerektiği, - İddia konusu eylemlerin hâkim durumun kötüye kullanılması olarak değerlendirilememesi ve ihlal tespiti yapılmaması nedeniyle CONGRESIUM un Genel Müdürü ne idari yaptırım uygulanması nın gerekmediği ifade edilmiştir. I. İNCELEME VE DEĞERLENDİRME I.1. Hakkında İnceleme Yürütülen Teşebbüsler I.1.1. Ankara Uluslararası Kongre ve Fuar İşletmeciliği A.Ş. (CONGRESIUM) (5) 19.04.2011 tarihinde esas itibarıyla Congresium u işletme amacıyla kurulan CONGRESIUM, kongre turizmi başta olmak üzere kültür -kongre -fuar mer kezleri, toplantı mekânlarının işletilmesi ve/veya kiralanması, kültür -kongre -fuar, eğlence, düğün, yeme içme, sosyal, kültürel, sportif alanlar için gereken hizmetleri vermektedir. CONGRESIUM un tamamına yakını GL EVENTS a aittir. (6) Teşebbüs ATO ile imzaladığı 10 yıl altı aylık kira sözleşmesi çerçevesinde mülkiyeti ATO'ya ait olan Congresium u münhasıran kullanmaktadır. Sözleşme, 2021 yılının 10. ayında sona erecektir. ( ..) . (7) Congresium ise, bir fuar ve kongre merkezi olup, fuarlar h aricinde kongre, konser, sergi ve toplantı gibi organizasyonlara ev sahipliği yapmaktadır. Bina, giriş kattaki fuar alanı ile diğer katlarda bulunan kongre, konser, sergi ve toplantı salonlarından oluşmaktadır. Giriş kattaki fuar alanı, fuar organizasyonla rının yapılabildiği iki adet ana salon, ara sokak ve atrium alanından oluşmaktadır. Sadece fuar alanı, toplamda yaklaşık 10.000 m2 alandan oluşmaktadır. I.1.2. GL Events Fuarcılık A.Ş. (GLEX) (8) 2012 yılında kurulan GLEX, kuruluşundan sonraki süreçte sık sık zarar ettiği için birçok kez sermaye artırımı yoluna gitmek zorunda kalmıştır. Bu süreçte, finansal açıdan zorluklar çeken teşebbüsün, 2018 yılında fuar yetki belgesi iptal edilmiştir. Bunun 20-39/538 -239 6/49 üzerine, 06.12 .2018 tarihinde şirketin ticari unvanı Evre İletiş im Ulaşım Danışmanlık Uluslararası Turizm Kongre Hizmetleri A.Ş. (EVRE İLETİŞİM) olarak değiştirilmiştir. Söz konusu şirket, bu tarihten 31.12.2019 tarihine kadar sadece bir kongrenin konaklama ve transfer işini gerçekleştirmiştir. 31.12.2019 tarihin de ise EVRE İLETİŞİM, Serenas Uluslararası Turizm Kongre Organizasyon A .Ş. (SERENAS) ile birleşerek 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu kapsamında infisah etmiştir. SERENAS da tıpkı CONGRESIUM gibi aynı hissedarlık yapısına sahip olup nihai olarak GL Events SA ya ba ğlı bir şirkettir. SERENAS toplantı, kongre, seyahat ve spor etkinliklerinin düzenlenmesi alanında faaliyet göstermektedir. Bununla birlikte, ne EVRE İLETİŞİM in ne de SERENAS ın fuar organizatörlüğü yetki belgesi ve fuar alanında bir faaliyeti bulunmamakt adır. (9) Hisselerinin yaklaşık %100 ü GL EVENTS a ait olan GLEX in aktif olduğu dönemdeki ana faaliyeti nin yurt içinde ve yurt dışında her türlü fuar düzenlemek olduğu anlaşılmıştır . GLEX, bu faaliyetin tanıtımı amacıyla yayıncılık, reklamcılık ve organizasyon işleri yapmak ve fuar konusuyla ilgili olmak kaydıyla kongre, seminer, sempozyum ve benzeri faaliyetlerde bulunmuştur. (10) Gerek CONGRESlUM gerekse GLEX'te kontrol sahibi olarak görünen GL EVENTS'in ana teşebbüsü, Fransa'da yerleşik GL Events SA'dır. Dolayısıyla her iki teşebbüs aynı ekonomik bütünlük içerisinde kabul edilebilecektir. I.2. Sektöre İlişkin Bilgi I.2.1. İlgili Mevzuat (11) Yurt içinde düzenlenecek ulusal ve uluslararası nitelikteki fuarlar, fuar alanları ve fuar düzenleyicilerine dair usul ve esaslar TOBB Yönetim Kurulunun 03.11.2014 tarihli ve 94 sayılı Kararına istinaden 01.01.2015 tarihinde yayımlanarak yürürlüğe giren Yurt İçinde Fuar Düzenlenmesine Dair Usul ve Esasl ar3 (ESASLAR) ile düzenlenmektedir. ESASLAR ın ilgili hükümlerine aşağıda yer verilmektedir: - Uluslararası fuar ve bu unvanın kullanılması - Madde 6 (1) Bir fuarın uluslararası nitelikte olması ve uluslararası unvanının kullanılabilmesi için, fuarın aynı düzenleyici tarafından, aynı veya benzer isim ya da konuda son beş yıl içerisinde en az iki defa düzenlenmiş olması; ayrıca doğrudan veya dolaylı ( temsilcileri kanalıyla) yabancı katılımcı sayısının, tüm katılımcı toplamı içerisinde en az yüzde on beşe ulaşması veya yabancı katılımcıya tahsis edilen net metrekare stant alanı büyüklüğünün, toplamın en az yüzde onuna ulaşmış olması veya yabancı ziyaret çi sayısının, toplam ziyaretçi sayısı içerisinde en az yüzde iki buçuğu bulması gerekmektedir. (3) Fuar devir belgesi ile bir başka düzenleyiciye devredilen fuarların uluslararası unvanı ve fuar sicil numarası, devir alan düzenleyici tarafından kullanıl ır. Fuarı devreden düzenleyici ise devrettiği fuar ile aynı veya benzer isim ya da konulu ve Birlik tarafından yeni fuar sicil numarası verilecek bir fuar için uluslararası unvanını bu Esaslarda yer alan ilgili hükümler uyarınca yeniden belgeleyene kadar k ullanamaz.4 3 Bu ESASLAR, daha önce TOBB Yönetim Kurulunun 27.02.2007 tarihl i ve 242 sayılı kararına istinaden 30.03.2007 tarihinde yürürlüğe giren ESASLAR ın bazı hükümlerini değiştirmiş olmakla birlikte dosya bakımından önem arz eden hükümlerde esaslı bir değişiklik olmamıştır 4 İlgili maddenin devamı şu şekildedir: ( 2) Fuarların bu maddenin birinci fıkrasında belirtilen niteliklere sahip olduğu, 3568 sayılı Serbest Muhasebecilik, Serbest Muhasebeci Mali Müşavirlik ve Yeminli Mali Müşavirlik Kanunu uyarınca yeminli mali müşavir veya bağımsız denetleme kuruluşu tarafınd an düzenlenecek rapor ile belgelenmelidir. Ancak, Küresel Fuar Endüstrisi Birliği (UFI) uluslararası fuar etiketini taşıyan fuarlarda bu şartlar aranmaz 20-39/538 -239 7/49 - Fuar düzenlenebilir alanlar - Madde 7 (1) Fuarlar, fuar merkezleri ile bu maddenin ikinci fıkrasında sayılan özelliklere sahip alanlarda veya fuar düzenlemek amacıyla geçici olarak tanzim edilerek bu özellikleri taşır hale getirilecek alan larda düzenlenebilir. (2) Fuarın düzenleneceği alanların; a) Ulusal nitelikte fuar düzenlenecek kapalı alanların en az net iki bin, açık alanların en az beş bin metrekare olması, b) Uluslararası nitelikte fuar düzenlenecek kapalı alanların en az net üç bi n metrekare, açık alanların en az yedi bin metrekare olması, c) Kapalı fuar alanlarında taban -tavan mesafesinin en az dört buçuk metre olması, ç) Ziyaretçiler için ayrı giriş -çıkış ve acil durum çıkışlarının, sergilenen ürünler için yükleme -boşaltma kapıla rının bulunması, d) Aydınlatma ve gereğinde güç kullanımı için yeterli kapasitede elektrik donanımının ve temel işlevler için yeterli sayıda jeneratörün bulunması, e) Kapalı alanlar için çalışır durumda ısıtma ve havalandırma sistemlerinin bulunması, f) İletişim için gerekli araç ve gereçlerle yeterli iletişim alt yapısının bulunması, g) Fuar alanına uygun sayıda lavabo ve tuvaletlerin bulunması, ğ) İhtiyaç ölçüsünde ibadet alanı, büfe, kafeterya ve lokantanın bulunması, h) Düzenleyici ve görevlendireceğ i personele ait danışma, yönetim, gözetim bürolarının bulunması, ı) Güvenlik ve ilk yardım hizmetleri için gerekli ünitelerin bulunması, i) Yeterli otopark alanının bulunması, j) VIP salonu, konuk ağırlama yerleri, basın odası, seminer salonu gibi yerlerin ve bayrak direklerinin bulunması zorunludur. (3) Eğitim konulu ihtisas fuarları, kapalı alanlara ilişkin belirtilen ölçülerin en az ½ si ölçüsündeki alanlarda düzenlenebilir. (4) Geçici olarak tanzim edilecek alanlarda fuar düzenlenmesine ilişkin başvur ular, bu maddenin ikinci fıkrasında sayılan özelliklerin nasıl yerine getirileceğine ilişkin bütün bilgi ve çizimleri ayrıntılı biçimde içeren bir projenin başvuru belgeleri ekinde sunulması koşuluyla, fuarın niteliği dikkate alınarak Birlik tarafından değ erlendirmeye alınır; bu Esaslara uygun bulunanlar ilgili yılın ana fuar takvimine veya ekleme yoluyla fuar takvimine dahil edilir. (5) Fuarın düzenleneceği alanın bu Esaslarda belirtilen şartları taşıyıp taşımadığı fuar düzenleme başvurusunu alan oda/bors a tarafından tetkik edilir. Alanın, bu şartları taşıyıp taşımadığına ilişkin oda/borsa görüşü fuar başvurusu ile birlikte Birliğe intikal ettirilir. (4) Fuar takviminde uluslararası nitelikte olduğu belirtilen bir fuarın, bu niteliğe sahip olabilme si için gerekli şartlardan herhangi birini taşımadığının tespit edilmesi halinde, bir sonraki yıl, aynı veya benzer isim ya da konudaki fuarda uluslararası unvanı kullanılamaz. (5) Fuar takviminde uluslararası nitelikte olduğu belirtilen fuarlar dışında hiçbir fuarın adında ve fuara ilişkin yazılı ve görsel tanıtım, reklam, ilanlar, fuar katalogları, katılımcı sözleşmeleri ve davetiye gibi materyallerde uluslararası ibaresi kullanılamaz. Aksinin tespiti halinde ilgili düzenleyicinin teminatının tamamı Birliğe irat kaydedilir. Aynı veya benzer konulu bir fuarda ikinci kez aynı kural ihlalinde bulunan düzenleyiciye bahse konu fuar ile ilgili olarak takvime alınmama müeyyidesi uygulanır. 20-39/538 -239 8/49 (6) Fuar merkezlerinde düzenlenmek üzere yapılan fuar başvurularında ise, alanın bu Esaslarda belirtilen şa rtları taşıyıp taşımadığına ilişkin oda/borsa görüşü aranmaz.5 - Ana fuar takvimi başvurusu Madde 14 (1) Ana fuar takviminde yer almak üzere yapılacak fuar düzenleme başvuruları, fuarın düzenleneceği yıldan bir önceki yılın Ağustos ayının 1 inci günü sonuna kadar , yetki belgesi fotokopisi, noter onaylı başvuru formu ve taahhütname , şirketin yetkili organ kararının noter onaylı örneği, fuar alanına ilişkin tapu, kira sözleşmesi veya fuar alanı idaresi tarafından imzalı ve kaşeli yer tahsis belgesi, ul uslararası nitelikte düzenlenecek fuarlar için 6 ncı maddenin 2 nci fıkrasında belirtilen belgelerden herhangi biri ve Birlik tarafından belirlenmiş banka hesap numarasına dört yüz elli Türk Lirası başvuru ücretinin yatırıldığına dair belge ile birlikte fu arın temel amaç tür ve konusuna göre, fuarı düzenleyecekleri yerdeki oda veya borsaya yapılır . (3) Ağustos ayının 1 inci gününden sonra yapılan ana fuar takvimi başvuruları oda/borsa tarafından reddedilir. (4) Birlik tarafından bu Esaslara uygun olduğu tespit edilen fuar düzenleme başvuruları, ana fuar takvimine dahil edilir. (5) Ana fuar takvimi, ilgili yılın bir önceki yılının Eylül ayı içerisinde Türkiye Ticaret Sicili Gazetesinde ve Birliğin İnternet sitesinde yayımlanır. (6) Ana fuar takviminin kapsadığı yıldan bir sonraki yılın fuar takviminde yer almak üzere, bu maddenin birinci fıkrasında belirtilen belgelerle, başvuruda bulunulabilir. Birlik tarafından bu Esaslara uygun olduğu tespit edilen fuar düzenleme başvuruları ilgili yılın ana fuar tak vimine dahil edilir. 6 Diğer yandan, COVID -19 pandemisi nedeniyle 2020 yılı için bu süreler TOBB Yönetim Kurulu Kararı ile bir ay ertelenmiştir. - Fuar takvimine ekleme başvurusu , Madde 15 (1) Fuar takvimine ekleme başvurusu, ilgili yılın ana fuar takviminin yayımlanmasından sonra bu Esasların 14 üncü maddesinin birinci fıkrasında belirtilen belgeler ile, fuarın başlangıç tarihinden en geç dört ay öncesine kadar bin yedi yüz elli Türk Lirası, üç ay öncesine kadar iki bin altı yüz Türk Lirası başvuru ücretinin Birlik tarafından belirlenmiş banka hesap numarasına yatırıldığına dair belge ile birlikte, fuarın temel amaç tür ve konusuna göre, fuarın düzenleneceği yerdeki oda veya borsaya yapılır. Fuarın başlangıç tarihine üç aydan daha az süre kala fuar takvimine ekleme başvurusu yapılamaz. Bu şekildeki başvurular Birlik tarafından reddedilir. 5 İlgili maddenin devamı şu şekildedir: (7) Fuar merkezleri bir liste halinde Birliğin internet sitesinde duyurulur. Fuar merkezi şartlarına uygun yeni inşa edilmiş alanlar, Birlik tarafından değerlendirilir ve uygun bulunanlar bu listeye dahil edilir. (8) Fuar düzenlenen alanın bu Esaslar da belirtilen şartlarda n herhangi birini taşımadığının tespiti halinde düzenleyici, Birlik tarafından ihtar edilir. Alanın birden fazla şartı taşımadığının tespiti halinde ilgili fuarın düzenleyicisine fuar takvimine alınmama müeyyidesi uygulanır. Aynı alanda mevcut şartlar düze ltilmeden yapılan herhangi bir yeni fuar düzenlenme başvurusu Birlik tarafından kabul edilmez. (9) Düzenleyicinin, katılımcı ve ziyaretçilerin şikâyetlerini rahatlıkla yapabilmeleri amacıyla kolayca görebilecekleri bir yere, Birliğin posta adresi, elektron ik posta adresi, telefon ve faks numaralarını açıkça belirten bir tabela asması zorunludur. Bu tabelanın fuar alanına asılmaması ya da asılan tabelanın belirtilen niteliklere sahip olmaması halinde düzenleyiciye, Birlik tarafından ihtar verilir. 6 İlgili maddenin diğer bentleri şu şekildedir: 2) Birden fazla düzenleyici tarafından ortaklaşa düzenlenecek fuarlara ilişkin fuar düzenleme başvurularında ise, noter onaylı başvuru formu ve taahhütname ile fuarın ortaklaşa düzenleneceği açık bir biçimde beli rtilmiş ve her bir düzenleyici için ayrı ayrı hazırlanmış biçimde şirket yetkili organ kararlarının noter onaylı örnekleri, fuarın temel amaç tür ve konusuna göre, fuarı düzenleyecekleri yerdeki oda veya borsaya bu maddenin birinci fıkrasında belirtilen diğer belgeler ile birlikte teslim edilir. 20-39/538 -239 9/49 (2) Ana fuar takviminde yer almış bir fuarın başlangıç tarihinden bir ay öncesine ya da bitiş tarihinin bir ay sonrasına gelecek şekilde, aynı il sınırları içerisin de aynı ya da benzer isim veya konuda fuar takvimine ekleme başvurusu yapılamaz. Bu şekildeki başvurular Birlik tarafından reddedilir. (3) İlgili yılın ana fuar takviminin yayımlanması öncesinde yapılan bu takvime ekleme başvuruları oda/borsa tarafından de ğerlendirmeye alınmaz. I.2.2. Türkiye deki Fuarcılık Sektörüne Genel Bakış (12) Fuarcılık sektöründe paydaşlar temel olarak; - İşlettiği fuar alanlarını fuar düzenleyicilerine tahsis eden fuar alanı işletmecileri, - Alan tahsis sözleşmesiyle fuar alanı işletmecisinden fuar alanını temin ederek gerekli diğer hizmetleri de ilgili kaynaklardan sağlayan ve nihayetinde katılımcılar ile ziyaretçileri bir araya getiren fuar düzenleyicileri, - Ürünlerini , hizmetlerini ve işletmeler ini tanıtmak ya da satış yapmak üzere fuar düzenleyicisi ile yapmış oldukları sözleşme çerçevesinde fuara katılan ve kendisine tahsis edilmiş alanda ürünlerini sergileyen fuar katılımcıları, - Ziyaretçiler , - Fuarın gerçekleştirilmesine yönelik olarak alan işl etmecisine, düzenleyiciye ya da katılımcıya yan hizmetler (stant kurulumu, güvenlik, temizlik, nakliye, yeme -içme vb.) sağlayan teşebbüsler olarak sıralanmaktadır7. (13) Fuarlar, ticarete konu mal ve hizmetler ile bunlarla ilgili teknolojik gelişmelerin ve yeniliklerin tanıtımını, ziyaretçi ve katılımcı arasında bilgi alışverişini, işbirliğini, ticari ilişkilerin kurulmasını ve geliştirilmesini sağlayan etkinlikler olarak tanımlanabilmektedir. Fuarlar sayesinde, üretici, dağıtıcı veya ithalatçı konumundaki katıl ımcılar müşteriyle bir araya gelmekte ve yüksek reklam harcamalarına katlanmaksızın ürünlerin tanıtımını, pazarlamasını ve satışını yapabilmektedir. Ziyaretçiler ise fuarlar sayesinde sektöre ilişkin bilgi edinme, sektördeki yeni trendleri ve gelişmeleri t akip edebilme, birçok farklı ürünü bir arada görme, bilgi alma, kıyaslama ve belli durumlarda satın alma imkânına kavuşmaktadır. Katılımcılar ve ziyaretçiler bakımından sağladığı bu faydalar nedeniyle fuarlar, iç ve dış ticaretin gelişimine katkı sağlaması ve ülke ekonomisini geliştirmesi bakımından oldukça önemli görülmektedir. (14) Ülke ekonomisi bakımından atfedilen öneme paralel olarak, Türkiye de fuarcılık sektörünün ülkenin ve sektörlerin genel menfaatlerine uygun biçimde geliştirilmesi, sektörün küresel standartlara ulaştırılması ve bu kapsamda fuar etkinliklerinin uygun alanlarda bir program dâhilinde yetkin şirketler tarafından düzenlenmesini sağlamak amacıyla TOBB tarafından usul ve esaslar düzenlenmiştir. (15) ESASLAR ın kapsamı yurt içinde düzenlenecek u lusal ve uluslararası nitelikteki fuarlar ve bunları düzenleyecekler olarak belirlenmiştir. Bu çerçevede, kapsamın netleştirilmesi bakımından, fuar ve düzenleyici kavramlarının ne şekilde tanımlandığı önem taşımaktadır. (16) Fuar, ESASLAR ın ilgili madde sinde Standlar kurulması yoluyla, ticarete konu mal ve hizmetlerin, bunlar ile ilgili teknolojik gelişme, bilgi ve yeniliklerin tanıtımını ve aktarımını amaçlayan, ziyaretçi ve katılımcı arasında bilgi alışverişi, işbirliği, pazar büyütmeye ve geleceğe yö nelik ticari ilişkilerin kurulması ve geliştirilmesi için bu Esaslarda belirlenen niteliklere uygun alanlarda düzenlenen, konusunu oluşturduğu alanın, sektörün ve 7 Rekabet Kurumu (2019), Fuarcılık Sektör İncelemesi Raporu, s. 4 -5. 20-39/538 -239 10/49 toplumun menfaatlerini gözeten, düzenleyicisi, adı, türü, yeri, konusu, tarihi ve süresi önce den belirlenen etkinlikleri olarak tanımlanmaktadır. Fuarlar; ulusal ya da uluslararası8 nitelikte ve ayrıca genel fuar9 ya da ihtisas fuarı10 türünde olabilmektedir. 2015, 2016, 2017, 2018, 2019 ve 2020 yıllarında Türkiye de düzenlenen fuarların türlerine göre dağılımları aşağıdaki tabloda gösterilmektedir: Tablo -1: 2015 -2020 Fuarlarının Türlerine Göre Dağılımı Yılı/Türü Ulusal Genel Fuar Ulusal İhtisas Fuarı Uluslararası Genel Fuar Uluslararası İhtisas Fuarı Toplam 2015 7 283 1 128 419 2016 6 301 1 124 432 2017 9 339 1 126 475 2018 4 366 1 128 499 2019 6 343 1 132 482 2020 3 151 0 75 229 Kaynak: TOBB11 (17) Fuarlar, ancak, yurt içinde fuar düzenleme yetki belgesine sahip olan anonim veya limited şirketler tarafından tek başına ya da ortaklaşa düzenlenebilmektedir. Hâlihazırda, Türkiye de faaliyet gösteren 260 adet fuar düzenleyicisi şirket bulunmaktadır . Fuar düzenleyicileri, ilgili fua ra ilişkin olarak her bir katılımcı ile bir fuar sözleşmesi imzalamak yükümlülüğü altındadır. (18) Türkiye de fuarcılık sektörüne yönelik bu genel açıklamalar çerçevesinde, sektörde fuar alanı işletmecileri, fuar düzenleyen şirketler ve fuar katılımcıları olmak üzere üç temel oyuncu olduğu söylenebilecektir. Bu üç temel oyuncunun yanı sıra sektöre yan hizmet sunan teşebbüsler de bulunmaktadır. (19) Yukarıdaki açıklamalardan da anlaşılacağı üzere, bir fuar düzenlenebilmesi için fuar düzenleyicisinin yapması gereken ön celikli işlerden biri, düzenlenecek fuarın niteliğine ve öngörülen tarihine uygun (fuara hazırlık, fuar ve söküm dönemini de kapsamak üzere) bir fuar alanı sağlamaktır. (20) Fuar alanı seçiminde, fuar alanın fiziki imkânları (kapalı ve açık alan büyüklüğü, tab an- tavan mesafesi, yeterli sayıda ve büyüklükte toplantı salonu olup olmadığı, otopark alanı, sergileme alanının taşıma kapasitesi, sergilenecek ürünlerin kurulumunda kullanılacak vinç gibi makinelerin çalışmasına olanak bulunup bulunmadığı gibi), altyapı imkânları (elektrik gücü, basınçlı hava ve su sistemleri, kullanılabilir bilgi işlem sistemleri, internet bağlantısı, güvenlik ve temizlik alt yapısı gibi), ulaşım ve konaklama imkânları (fuarda sergilenecek ürünlerin fuar alanına taşınma maliyeti ve olana kları, katılımcıların ve ziyaretçilerin fuar alanına ulaşımını kolaylaştıracak kara, hava ve deniz yolu bağlantılarının bulunup bulunmadığı, toplu taşıma araçlarının alana ulaşıma elverişliliği, katılımcılar ve ziyaretçiler için alana yakın ve uygun konakl ama imkânlarının 8 Bir fuarın uluslararası nitelikte olması ve uluslararası unvanının kullanılabilmesi için, fuarın aynı düzenleyici tarafından, aynı veya benzer isim ya da konuda son beş yıl içerisinde en az iki defa düzenlenmiş olması; ayrıca doğrudan veya dolaylı (tems ilcileri kanalıyla) yabancı katılımcı sayısının, tüm katılımcı toplamı içerisinde en az yüzde on beşe ulaşması veya yabancı katılımcıya tahsis edilen net metrekare stand alanı büyüklüğünün, toplamın en az yüzde onuna ulaşmış olması veya yabancı ziyaretçi sayısının, toplam ziyaretçi sayısı içerisinde en az yüzde iki buçuğu bulması gerekmektedir. 9 Genel fuar; belirli bir sektörü veya ürün grubunu esas almadan, çeşitli mal ve hizmetlerin birlikte sergilendiği ve bunların ticari tanıtımının yapıldığı, içinde s osyal ve kültürel etkinliklerin de bulunabileceği, en az elli katılımcının yer aldığı, süresi on beş günü geçmeyen etkinlikler olarak tanımlanmaktadır. 10 İhtisas fuarı; belirli bir ürün veya hizmet grubu ya da sektörle doğrudan ilgili ve sektöre yönelik m al ve hizmet üreten katılımcıların, teknolojik ve uygulamalı bilgi alışverişinin arttırılması ve ticari işbirliğine yönelik bilgi değişimi ortamının yaratılması ile ihtiyaç duyulan ürün siparişlerinin verilmesini amaçlayan, en az yirmi katılımcının yer ald ığı, süresi on günü geçmeyen etkinlikler olarak tanımlanmaktadır. 11 Bkz. http://www.tobb.org.tr/FuarlarMudurlugu/Sayfalar/Arsiv.php , Erişim tarihi: 14.08.2020. 20-39/538 -239 11/49 varlığı gibi) ve katılımcıların ve ziyaretçilerin fuar saatleri dışında vakit geçirebilecekleri sosyal ve kültürel faaliyetlerin varlığı gibi unsurlar rol oynamaktadır. Bu çerçevede, fuarda sergilenecek ürünlerin hacmi, fuar alanına taşınm alarının güçlüğü ve sergilenmeleri süresince ihtiyaç duydukları altyapı gereksinimleri nedeniyle yatçılık, otomotiv, iş ve inşaat makineleri, havacılık ve demiryolu gibi sektörlere yönelik fuarlar bakımından, fuar alanının kapalı ve açık alan büyüklüğü, ta van yüksekliği ve ulaşım imkânları fuar alanı tercihinde özel bir önem kazanmakta ve bu sektörlere ilişkin fuarlar ancak belli kriterleri karşılayan fuar alanlarında düzenlenebilmektedir. (21) Fuar düzenlenmesi fuar alanının sağlanmasının ve katılımcılarla olan ilişkilerin yanı sıra pek çok faaliyetin de gerçekleşmesini gerektirmektedir. Temizlik, yeme -içme, güvenlik, nakliye, görüntü alma, ses sistemlerinin kurulması, stant kurulması gibi pek çok faaliyet bu kapsamda değerlendirilebilecektir. Yan hizmet olarak nitelendirilebilecek bu faaliyetlerin organizasyonu çoğu zaman fuar düzenleyicisi şirketlerin sorumluluğu altında bulunmaktadır. Bununla birlikte, hakkında önaraştırma yürütülen taraflara ilişkin alınan 27.10.2016 tarih ve 16 -35/604 -269 sayılı Kurul kararı nda ( önceki Congresium kararı ) da tespit edildiği üzere, yapılan anlaşmaların içeriğine göre zaman zaman bu faaliyetlerin organizasyonu veya denetimi fuar alanı işletmecisine de ait olabilmektedir. I.3. İlgili Pazar I.3.1. İlgili Ürün Pazarı (22) Fuarcılık sektöründe fuar alanı işletmecisi, fuar organizatörü ve fuara katılan firmalar olmak üzere üç ayrı taraf bulunmaktadır. Bu özellik dikkate alındığında , farklı ticari ilişkilere konu olması nedeniyle ilki düzenlenen fuar, ikincisi ise fuarın düzenlendiği mekân olmak üzere iki farklı ürün bulunduğu sonucu ortaya çıkmaktadır. Dolayısıyla değerlendirmesi yapılacak ilk ürün pazarı şikâyete konu olan enerji sektöründe faaliyet gösteren fuar katılımcılarına yönelik olarak düzenlenen enerji fuarı pazarı olup, bu pazarın talep yönü fuara katılan enerji firmaları ve fuarın ziyaretçilerinden ; arz yönü ise fuar organizatörü firmalardan oluşmaktadır. Talebin en önemli kısmını oluşturan enerji firmaları bakımından fuara katılmaktaki amaç ürünlerini sergilemek ve yeni iş bağlantıları kurmaktır. Bununla birlikte, başvuru sahibinin sunduğu bilgilerden de anlaşıldığı üzere, enerji fuarlarında esas amaç bir ürünün sergilenmesinden ziyade gösterişli stantlar kurarak gelen müşterileri etkilemek ve iş bağlantıları kurmaktır. (23) Enerj i fuarına olan talebin her iki grup bakımından ikamesinin olup olmadığının değerlendirilmesinde, enerji sektöründe faaliyet gösteren firmalar ve fuarın ziyaretçilerinin fiyatlardaki küçük kalıcı bir artış karşısında taleplerini başka fuarlara kaydırıp kayd ırmadığına bakılması gerekmektedir. Öncelikle fuarın esas müşterisi/tüketicisi konusundaki enerji firmalarının, fiyatlardaki küçük kalıcı bir artış karşısında taleplerini başka fuarlara kaydırmaları beklenmeyecektir. Zira enerji fuarı dışında başka bir iht isas fuarı enerji firmalarına enerji fuarının sağladığı faydayı sağlamayacaktır. Ziyaretçiler bakımından ise daha esnek bir talep olduğu değerlendirilebilecektir. Zira fuarın ziyaretçileri bakımından fuarlar sadece çeşitlilik bakımından çok sayıda ürünü ay nı anda görebilme olanağının yanı sıra, sosyal aktivite amacına da hizmet etmektedir. Bu bakımdan ziyaretçilerin fuara giriş fiyatlarından daha çok etkilenmesi ve taleplerini başka fuarlara kaydırması muhtemeldir. Ancak fuara olan talebin önemli bir kısmı enerji firmalarından oluştuğu için pazarın bu müşteri grubunun talebi doğrultusunda belirlenmesinin daha uygun olacağı değerlendirilmektedir12. (24) Öte yandan arz ikamesine bakıldığında, başarılı bir fuar organizasyonu, sektörü yakından tanıma, sektördeki üret icilerle yakın ilişkiler ve deneyim gerektirdiği için 12 27.10.2016 tarih ve 16-35/604 -269 sayılı Kurul kararı. 20-39/538 -239 12/49 organizatörler genellikle belli fuarlarda uzmanlaşmakta ve uzun yıllar aynı fuarları düzenlemektedirler13. Bu nedenle, fuar organizatörleri belirli bir ihtisas alanında uzmanlaşmakta ve faaliyetlerini ba şka bir alana kaydırmaları pek mümkün olmamaktadır. Bu nedenle Kurulun 27.10.2016 tarih ve 16 -35/604 -269 sayılı kararında tespit edildiği gibi uzmanlaşma gerektiren bir hizmet sektörü olan fuarcılık sektöründe organizatör firmalar bakımından arz ikamesinin kısıtlı olduğu değerlendirilmektedir. (25) Dolayısıyla ihtisas fuarlarının başlı başına birer ürün pazarı olarak belirlenmesi gerek mektedir . Nitekim daha önceki Kurul kararlarında da14 hem talep hem de arz ikamesi değerlendirildiğinde ihtisas fuarlarının birbi rlerinin ikamesi olmadıkları ve her bir ihtisas fuarının ayrı bir ürün olduğu tespiti yapılmaktadır. (26) Buna ilaveten ulusal fuarlarla uluslararası fuarların birbirine ikame olup olmadıklarının da değerlendirilmesi ilgili ürün pazarının tespitinde önem taşım aktadır. ESASLAR ın 6. maddesi ulusal ve uluslararası fuar düzenleyebilecek teşebbüsler arasında bir ayrım yapmıştır. Buna göre bir fuarın uluslararası nitelikte olması ve uluslararası un vanının kullanılabilmesi için, yukarıda da belirtildiği gibi, fuarı n aynı düzenleyici tarafından, aynı veya benzer isim ya da konuda son beş yıl içerisinde en az iki defa düzenlenmiş olması; ayrıca doğrudan veya dolaylı (temsilcileri kanalıyla) yabancı katılımcı sayısının, tüm katılımcı toplamı içerisinde en az yüzde on b eşe ulaşması veya yabancı katılımcıya tahsis edilen net metrekare stant alanı büyüklüğünün, toplamın en az yüzde onuna ulaşmış olması veya yabancı ziyaretçi sayısının, toplam ziyaretçi sayısı içerisinde en az yüzde iki buçuğu bulması gerekmektedir. (27) Uluslar arası fuarları ulusal fuarlardan ayıran bir diğer özellik de gerekli fuar alanının büyüklüğüdür. Yukarıda yer verilen ESASLAR ın 7. maddesinde de belirtildiği üzere ulusal bir fuar düzenleyebilmek için iki bin m2 kapalı alan, beş bin m2 açık alan yeterliyken uluslararası bir fuar düzenleyebilmek için en az üç bin m2 kapalı alana, yedi bin m2 açık alana ihtiyaç duyulmaktadır . Ayrıca alanın 4,5 metre tavan yüksekliği şartını karşılaması beklenmektedir. Gerek fuar alanının fiziki özellikleri, gerek fu ar düzenleyicinin gerçekleştirdiği fuarların uluslararası niteliği gerekse yabancı asgari katılımcı ve ziyaretçi sayılarının sağlanması zorunluluğu uluslararası fuarları ulusal nitelikteki fuarlardan ayırmaktadır. (28) Bu çerçevede önaraştırma konusu bakımından ilk ilgili ürün pazarı uluslararası enerji fuarı olarak ortaya çıkmaktadır. (29) Diğer taraftan incelemeye konu ikinci ürün fuar alanı olup, hangi fuar alanlarının aynı pazarda değerlendirileceği hâkim durum tespiti bakımından önem arz etmektedir. Ayrıca, inceleme konusu ihlal iddialarından biri başvuru sahibi teşebbüsün, Ankara da uluslararası enerji fuarı düzenlemeye uygun olan tek fuar alanına erişiminin dolaylı olarak reddedildiği, fuar alanına girişinin bazı uygulamalar yoluyla zorlaştırıldığıdır. Dolayısıyla, ilgili ürün pazarının tespiti, Ankara ve Congresium un uluslararası enerji fuarı düzenlemeye uygun tek alan olup olmadığının değerlendirilmesi bakımından da önem teşkil etmektedir. (30) Bu bakımdan TOBB Fuarlar Müdürlüğü ne enerji alanında gerçekleşti rilecek uluslararası bir fuar için gerekli şartlar ve alternatif fuar alanlarının neler olduğu sorusu yöneltilmiştir. Söz konusu birimin gönderdiği cevabi yazı ve birim yetkilisi ile yapılan telefon görüşmesinde, ilk olarak uluslararası bir enerji fuarı dü zenlemek için ESASLAR ın 7. maddesinde belirtildiği üzere en az 3000 m2 kapalı, 7000 m2 açık alana sahip olma ve 4,5 metre tavan yüksekliği şartını karşılama şartına değinilmiştir. Anılan maddenin 13 26.07.2007 tarih ve 07 -62/736 -264 sayılı ile 13.10.2009 tarih ve 09 -46/1154 -290 sayılı Kurul kararları. 14 20.10.2000 tarih ve 00 -40/443 -243 sayılı ile 27.10.2016 tarih ve 16 -35/604 -269 sayılı Kurul kararları. 20-39/538 -239 13/49 netleştirilmesi için fuar alanlarının geçici olarak tanzim edilebilecek yapılarla da oluşturulabileceği, anılan maddede sıralanan şartlar karşılandıktan sonra, çadırda, hatta açık havada bile fuar düzenlenmesinin mümkün olduğu ifade edilmiştir. Görüşmede, fuarın çadır kurularak düzenlenmesi halinde TOBB a onay içi n proje sunulması gerektiği, projenin gerekli şartların sağlandığının değerlendirilmesinden sonra onaylandığı ifade edilmiş, en son Ağustos 2020 de onaylanan bir projede çadır yüksekliğinin 10 metre olduğu belirtilmiştir. Sadece Ankara da hâlihazırda TOBB un mevcut listesinde fuar düzenlemeye uygun 13 fuar alanı olduğu, ancak bunlarla sınırlı olmadan geçici tanzim edilen ve gereken şartları taşıyan her projeye TOBB tarafından onay verildiği ifade edilmiştir . Buna göre her ne kadar ESASLAR, fuar düzenlenebil ecek alanları sınırlıyor gibi görünse de anılan maddede sıralanan şartların sağlanması halinde, çadırın da kapalı bir fuar alanına ikame olabileceği anlaşılmaktadır. (31) Öte yandan çadırın yanı sıra otellerin konferans salonlarının da yapılacak bir takım düzenlemelerle fuar alanına dönüştürülmesi mümkün olabilmektedir. 2011 -2015 yılları arasında fuar alanı tahsisi hizmeti vermeyen ANFA Altınpark Fuar Merkezi ( ANFA ) 2015 yılı itibarı yla tekrar fuar organizasyonlarının kullanımına açık hale gelmiştir. Ayrıca, inşaatı devam etmekte olan Esenboğa Havalimanı yakınlarındaki Ankara Uluslararası Kongre ve Fuar Merkezi nin de 2021 yılında faaliyete geçmesi beklenmektedir. Bu çerçevede ilgili ürü n pazarının herhangi bir ihtisas alanı özelinde daraltmaya gidilmeksizin, uluslararası nitelikte fuar düzenlemeye uygun alan işletmeciliği pazarı olarak belirlenmesi gerektiği değerlendirilmektedir. Bununla birlikte, dosya kapsamında varılan sonucu değiş tirmemesi nedeniyle önaraştırma kapsamında kesin bir pazar tanımının yapılmasına gerek görülmemiştir. I.3.2. İlgili Coğrafi Pazar (32) Fuar alanlarının niteliklerinin yanı sıra, bulundukları il de fuar organizatörlerinin seçiminde etkili olmaktadır. Bu bakımdan , teknoloji, otomotiv, denizcilik, inşaat, ulaşım gibi bölgesel nitelik göstermeyen ticaret fuarlarının hem teknik gereklilikler hem de katılımcıların ve ziyaretçilerin önemli kısmının İstanbul ve çevresinde yer alması nedeniyle İstanbul da düzenlenmesi te rcih edilmektedir. Nitekim dosyada yer alan 2017, 2018 ve 2019 yıllarında Türkiye de düzenlenen tüm fuarların, şehirler arasındaki dağılım verilerine bak ıldığında , anılan yıllarda ülkemizde düzenlenen fuarların önemli bir kısmı İstanbul da gerçekleşmiştir. Katılımcı sayısı ve fuarların düzenlendiği net alan büyüklüğü bakımından incelendiğinde de İstanbul un sektör bakımından en önde gelen il olduğu görülmektedir. İstanbul da düzenlenen fuarlara katılanların sayısı son üç yıl içinde Türkiye de düzenlenen fua rlardaki toplam katılımcı sayısının %50 sinden fazladır. Bunun yanında, ziyaretçi sayısı bakımından 2017, 2018, 2019 yılları için sırasıyla toplam ziyaretçi sayısının %29, %26, %27 sini, katılımcılara sağlanan stant alanı bakımından ise üç yılda da toplam stant alanının yaklaşık yarısını İstanbul da düzenlenen fuarlar oluşturmaktadır. (33) Diğer yandan ilgili ürün pazarı uluslararası enerji fuarı ve bu fuarlara yönelik alan işletmeciliği olarak ele alınabileceğinden, aşağıda ulusal ve uluslararası enerji fuarlar ının illere göre dağılımı sunulmaktadır. 20-39/538 -239 14/49 Grafik -1: 2015 -2020 Yılları Arasında Türkiye deki Enerji Fuarlarının İllere Göre Dağılımı Kaynak: TOBB Tarafından Yayımlanan Fuar Takvimi Verileri (34) Grafik -1 incelendiğinde , başvurunun konusunu oluşturan enerji fuarl arı özelinde de İstanbul un payı göze çarpmaktadır. Yıldan yıla farklı illerde enerji fuarının düzenlendiği görülmekle birlikte, son beş yılda uluslararası nitelikte enerji fuarlarının sadece İstanbul ve Ankara da düzenlendiği, 2019 yılında düzenlenen beş uluslararası en erji fuarının dördünün İstanbul da gerçekleştirildiği görülmektedir. Diğer bir bakışla, EIF dışındaki tüm uluslararası enerji fuarları İstanbul da düzenlenmektedir. Ulusal nitelikteki enerji fuarları da dâhil edildiğinde, bu oranın daha da y ükseldiği göze ça rpmaktadır. 2017 ve 2019 yılların da enerji alanındaki ulusal ihtisas fuarlarının tamamının İstanbul da düzenlendiği anlaşılmaktadır. 2018 yılında da Bitlis, İzmir ve Van da birer tane bulunmakla birlikte, Ankara da ulusal enerji fuarı düze nlenmemiştir. 2016 yılında İstanbul da üç, Antalya da bir ve Ankara da ise beş ulusal enerji fuarı düzenlenmiştir. Ankara daki fuarların üçü DOMİNO tarafından EIF ile aynı anda düzenlenen petrol, güneş ve jeotermal enerji konulu fuarlar olduğu anlaşılmakta dır. (35) Kurulun 27.10.2016 tarih ve 16 -35/604 -269 sayılı kararında mobilya fuarları incelenmiş ve coğrafi pazar Ankara ili olarak belirlenmiştir. Kurulun aldığı bu kararda, mobilya ürünlerinin taşıma maliyetleri, taşıma sırasında hasar oluşması ihtimali, fuar ziyaretçilerinin bulundukları illerden mobilya ürünlerini almalarının daha az maliyetli olmasından kaynaklı o ildeki fuara katılacakları değerlendirilerek coğrafi pazar Ankara ili ile sınırlı tutulmuştur. (36) Ancak işbu dosyaya konu enerji fuarlarında, mobil ya fuarlarından farklı olarak bir ürünün sergilenmesi gibi bir durum söz konusu değildir. Başvuru sahibi de, EIF nin ürün temelli bir fuar olmadığını, yalnızca büyük firmaların gösterişli ve şık stantlarda prestij sağlamak için fuara katıldığını teyit etmi ştir. Dosya konusu alandaki fuarlara katılımda iş bağlantıları kurmak esas amaç olmaktadır. Katılımcılar bir ürün sergilemekten çok, proje ve tesislerinin tanıtımını yapmaktadır. Ticari ilişki ise daha çok fuarda bağlantı kurulduktan sonra müşteri ve firma ların bir araya gelerek anlaşmasından sonra başlamaktadır. Özellikle çağımızda ulaşım ve konaklama vs. gibi lojistik şartların elverişliliği dikkate alındığında, uluslararası katılımdan bahsedilen dosya konusu fuarlar çerçevesinde, yurt içindeki mobiliteni n sınırlı olduğunu söyleyebilmek mümkün görünmemektedir. Dahası incelenen alandaki fuarların çoğunun İstanbul da gerçekleştirilmiş olması, ancak diğer illerde de bu alanda düzenlenen fuar örnekleriyle karşılaşılması bu durumun zaten bir göstergesi niteliği ndedir. (37) Başvuru sahibi tarafından ise enerji sektörünün regülasyona tabi bir sektör olduğu, bunun katılımcılar açısından enerji bürokrasisi ile buluşmayı önemli hale getirdiği, enerji bürokrasisinin ve enerji firmalarının merkez ofislerinin Ankara da bulu nduğu, bu nedenlerle enerji fuarının Ankara da düzenlenmesinin elzem olduğu ifade edilmiştir. 01234567 Ankara Antalya İstanbul Ankara Antalya İstanbul Ankara İstanbul Ankara Bitlis İstanbul İzmir Van Ankara İstanbul Ankara İzmir 2015 2016 2017 2018 2019 2020İhtisas Fuarı Uluslararası İhtisas Fuarı 20-39/538 -239 15/49 Ancak diğer alan işletmecilerine ve fuar organizatörlerine yöneltilen sorular karşısında, sektördeki diğer oyunculardan durumun böyle olmadığı yönünde cevaplar el de edilmiştir. Zira söz konusu teşebbüsler ya Ankara nın tek alternatif olmadığını ya da İstanbul un söz konusu fuarları düzenlemek için daha çok avantaja sahip olduğunu dile getirmiştir. Örneğin ( ..) fuarının organizatörü olan ( ..) tarafından sunulan cevabi yazıda fuar katılımcılarının ağırlıklı olarak özel sektörden olduğu, üç yıldır düzenlemekte olduklar ı ( ..) fuarına T.C. Enerji Bakanlığından katılım olmadığı, enerji fuarları için Ankara nın elzem olmadığı, İstanbul ve İzmir illerinin her zaman dah a fazla ziyaretçi çektiği ifade edilmiştir. (38) Bunun yanında ( ..) fuarlarının organizatörü olan ( ..) tarafından sağlanan belgede ( ..) fuarının katılımcılarının tamamı nın özel sektörden olduğu, ( ..) fuarına ise bugüne kadar yalnızca 2019 yılında kamu kurum u olarak İklimlendirme Sanayii İhracatçılar Birliği (İSİB) ve İstanbul Gaz Dağıtım San. ve Tic. A.Ş. nin katılım gösterdiği, iki katılımcının stant alanının toplam stant alanları içerisindeki payının on binde üçlük bir paya tekabül ettiği belirtilmiştir. B unun yanında ( ..) yıldır İstanbul da düzenlenmekte olduğu, fuarlara enerji bürokrasisinin katılım göstermesinin katılımcı firmalar açısından fuarın cazibesini artırdığı ve öneri, sorun ve taleplerin aktarılması noktasında fuarların platform görevi gördüğü ifade edilmiştir. Öte yandan söz konusu fuarlara enerji bürokrasinin icabet etmesi için fuarların Ankara da düzenlenmesinin elzem olmadığı, zira ( ..) yıldır İstanbul da düzenlenmekte olan her ( ..) fuarına dönemin Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanı ve E nerji Piyasası Düzenleme Kurumu (EPDK) Başkanlarının bizzat katılım gösterdiği belirtilmiştir. Bunun yanında her ne kadar enerji bürokrasisi Ankara da bulunsa da doğrudan uçuşların yapılabildiği, konaklama alternatiflerinin geniş olduğu ve uluslararası otel z incirlerinin bulunduğu, kültür ve tarih turizmi açısından zengin, özel sektörün yoğunlaştığı, uluslararası enerji şirketlerin ofislerinin bulunduğu, ticaret hacmi ve bilinirliği yüksek olan İstanbul un enerji fuarları açısından daha tercih edilebilir olduğ u vurgulanmıştır. Dahası fuar organizatörü tarafından gelecek enerji etkinlikleri için İstanbul a alternatif olarak sanayi yoğun şehirlerimizden Gaziantep, Bursa, Adana ve Antalya illerinin alternatif olarak belirlendiği ifade edilmiştir. (39) Sonuç olarak, ge nel olarak enerji fuarlarına katılımcıların mobilitesinin yüksek olduğu, bu mobiliteyi engelleyecek nitelikte dosya konusu fuara taşınacak ürünün maliyet oluşturması ya da taşınırken zarar görmesi riskinin söz konusu olmadığı, fuar katılımcılarının bulundu kları illerden başka illerdeki fuarlara yüksek maliyetlere katlanmadan katılabilecekleri, bu alandaki fuarların çoğunlukla İstanbul da gerçekleştirildiği, diğer iller bir yana, en azından İstanbul un Ankara ya ikame olduğunun göz ardı edilemeyeceği, dolayı sıyla coğrafi pazarın Ankara ile sınırlandırılamayacağı değerlendirilmektedir. Bu sebeplerle ilgili coğrafi pazar Türkiye ol arak belirlenmekle birlikte, dosya kapsamında varılan sonucu değiştirmemesi nedeniyle kesin bir coğrafi pazar tanımı yapılmasına ger ek duyulmamıştır . I.4. Değerlendirme I.4.1. Hâkim Durum Değerlendirmesi (40) Başvuru kapsamında ileri sürülen iddialar, CONGRESIUM un hâkim durumda olduğu ve bu hâkim durumunu dolaylı olarak mal vermeyi reddetme, bağlama, aşırı fiyatlama ve ayrımcılık yollarıyla kötüye kullandığı yönündedir. 4054 sayılı Kanun un 6. maddesi çerçevesinde bir kötüye kullanma tespiti için davranışı gerçekleştiren teşebbüsün ilgili pazarda hâkim durumda bulunması gerekmektedir. 20-39/538 -239 16/49 (41) 4054 sayılı Kanun un 3. maddesinde hâkim durum, Belirli bir piyasadaki bir veya birden fazla teşebbüsün, rakipleri ve müşterilerinden bağımsız hareket ederek fiyat, arz, üretim ve dağıtım miktarı gibi ekonomik parame treleri belirleyebilme gücü olarak tanımlanmıştır. Bu tanım çerçevesinde, rekabetçi baskılardan belirgin şekilde bağımsız davranma gücüne sahip olan bir teşebbüsün hâkim durumda bulunduğu kabul edilmektedir. Nitekim rekabetçi baskılardan bağımsız davranab ilen bir teşebbüs, fiyatlarını kârlı bir şekilde rekabetçi düzeyin üzerine çıkarabilme ve belirli bir süre boyunca bu düzeyde sürdürebilme imkânına sahiptir. (42) KILAVUZ da, hâkim durum değerlendirmesinde esasen, incelenen teşebbüsün rekabetçi baskılardan ne ölçüde bağımsız davranabildiğinin araştırılması gerektiği belirtilmektedir. Hâkim durum değerlendirmesinde göz önünde bulundurulan temel unsurlar; incelenen teşebbüsün ve rakiplerinin ilgili pazardaki konumu, pazara giriş ve pazarda büyüme engelleri ile al ıcıların pazarlık gücü olarak sınıflandırılmaktadır. (43) 2016 -2019 yılları arasında ülke içerisinde düzenlenen toplam fuar sayısı bakımından en büyük beş fuar alanı işletmecisinin yıllık pazar payları aşağıdaki tabloda yer almaktadır: Tablo -2: 2016 -2019 Yılla rında Ev Sahipliği Yapılan Toplam Fuar Sayısı Bakımından En Büyük Beş Fuar Alanının Pazar Payları (%) Fuar Alanı 2016 2017 2018 2019 İstanbul Fuar Merkezi 18,52 16,63 13,63 15,35 Tüyap Fuar ve Kongre Merkezi (TÜYAP) 11,11 8,63 8,62 6,85 Congresium 5,56 3,79 2,40 2,90 Fuar İzmir -Gaziemir 3,94 2,53 5,61 5,19 Bursa Uluslararası Fuar ve Kongre Merkezi 3,24 2,74 2,61 0,41 Kaynak: 2016 -2019 TOBB Fuar Takvimleri (44) Tablo -2 de yer alan verilerden İstanbul Fuar Merkezi fuar alanın en yüksek pazar payına sahip teşebbüs olduğu, onu yine İstanbul Beylikdüzü nde yer alan TÜYAP ın izlediği görülmektedir. Congresium un ise 2016 ve 2017 yıllarında üçüncü sıradayken, 2018 yılında İzmir ve Bursa da yer alan fuar alanlarının, 2019 yılında ise İzmir Fuar alanının gerisine düştüğü görülmektedir. TOBB verilerine göre toplamda 2019 yılı itibarıyla 127 fuar alanı listeye dâhil olmuştur. Bu sayı 2018 yılında ise 128 dir. (45) 2016 -2019 yıll arı arasında uluslararası nitelikteki fuarlar bakımından ise Congresium un pazar payı sırasıyla %2,42, %3,17, %2,34 ve %3,3 tür. Karşılaştırma yapmak amacıyla rakip fuar alanlarının pazar payına bakıldığında 2019 yılı için uluslararası nitelikteki fuarlar sayısı bakımından İstanbul Fuar Merkezi nin pazar payının %38,64, TÜYAP ın pazar payının ise %19,70 olduğu görülmektedir15. (46) Analize fuar düzenlenen yıllar özelinde devam edildiğinde, ilk olarak, ilgili pazar kısmında yer verilen Grafik 1 den hareketle, daha geniş bir yelpazeyi yansıtan teknik olarak uluslararası enerji fuarı düzenlenmesine uygun olan tüm fuar alanlarını bir kenara bırakıp salt fiili olarak uluslararası enerji fuarının düzenlendiği alanlar incelenmiştir. Buna göre, 2019 yılında uluslararası n itelikteki enerji fuarları bakımından düzenlenen beş fuardan dördünün İstanbul da gerçekleştirildiği, başvuru sahibinin düzenlediği uluslararası enerji fuarının Ankara da düzenlenen tek fuar olduğu, bu bakımdan pazar payının %20 olduğu anlaşılmaktadır. (47) 2018 yılında uluslararası enerji fuarı bakımından düzenlenen dört fuardan biri Congresium da düzenlenmiş ve Congresium un pazar payı %25 olarak gerçekleşmiştir. Aynı şekilde 2017 ve 2016 yıllarında da sırasıyla uluslararası nitelikteki enerji fuarları 15 Pazar p ayları TOBB Fuar Takvimi verileri kullanılarak hesaplanmıştır. https://www.tobb.org.tr/FuarlarMudurlugu/Sayfalar/Arsiv.php (Erişim tarihi 16.09.2020) 20-39/538 -239 17/49 bakımın dan Congresium un %20 ve %25 oranında pazar payına sahip olduğu görülmektedir. (48) Yukarıda bahsi geçen nedenlerle CONGRESIUM un uluslararası nitelikte fuar düzenlenmesine uygun alan işletmeciliği pazarında hâkim durumda olmadığı, ilgili ürün pazarı enerji al anında düzenlenen uluslararası fuarların gerçekleştirildiği alanlar özelinde daraltılsa dahi İstanbul da bulunan fuar alanlarının CONGRESIUM a rakip oldukları ve CONGRESIUM un hâkim durumun varlığının detaylıca incelenmesini gerektiren KILAVUZ da da atıf y apılan %40 pazar payı eşiğine da hi yaklaşmadığı görülmektedir. (49) Yine de, başvuru sahibinin kendileri için tek alternatifin Ankara, hatta Ankara da CONGRESIUM olduğu iddialarından hareketle, Tablo -3 te 2016 -2019 yılları arasında Ankara da gerçekleştirilen f uarların, fuar alanlarına göre dağılımlarına yer verilmektedir. Tablo -3: 2016 -2019 yılları arasında Ankara da düzenlenen fuarların dağılımı YIL Fuar Merkezi Genel Fuar İhtisas Fuarı Uluslararası İhtisas Fuarı Toplam 2016 ANFA Altınpark Fuar Merkezi (ANFA) - 8 4 12 Congresium - 21 3 24 JW Marriott Hotel - 1 - 1 Kocatepe Camii Avlusu - 1 - 1 Polatlı Fuar Alanı - 1 - 1 Sheraton Hotel ve Kongre Merkezi - 4 - 4 2017 ANFA - 13 3 16 Atatürk Kültür Merkezi (AKM) 1 1 1 3 Congresium - 14 4 18 Hacettepe Beytepe Kongre Merkezi - 1 - 1 Kocatepe Camii Avlusu - 1 - 1 Meyra Palace Hotel - 1 - 1 Ostim Stadyumu Alanı - 1 - 1 Polatlı Fuar Alanı - 1 - 1 Sheraton Hotel ve Kongre Merkezi - 7 - 7 2018 AKM - 4 2 6 ANFA - 7 - 7 Ankara Lojistik Üssü - Kahramankazan - 1 - 1 Congresium - 10 3 13 Melike Hatun Camii Avlusu -Ulus - 1 - 1 Ostim Stadyumu Alanı - 1 - 1 Sheraton Hotel ve Kongre Merkezi - 7 - 7 2019 AKM - 1 - 1 ANFA - 4 - 4 Ankapark Wonderland Eurasia Fuar Alanı - 2 1 3 Ankara Üniversitesi Eczacılık Fakültesi Alanı - 1 - 1 Congresium - 11 5 16 Hacettepe Beytepe Kongre Merkezi - 2 1 3 JW Marriott Ankara 1 - 1 Kocatepe Camii Avlusu - 1 - 1 Polatlı Fuar Alanı - 1 - 1 Sheraton Hotel ve Kongre Merkezi - 6 - 6 Genel Toplam 1 136 27 164 Kaynak: TOBB Fuar İstatistikleri16 (50) Tabloya göre 2016 -2019 yılları arasında Ankara da düzenlenen toplam 164 fuarın 71 i Congresium da gerçekleştirilmiştir. Toplam 164 fuarın 27 si uluslararası nitelikte, 136 sı ise ulusal niteliktedir. Uluslararası ve ulusal nitelikteki fuarlar bakımından is e Congresium un pazar payının sırasıyla %55 ve %40 olduğu görülmektedir. Bu 16 https://www.tobb.org.tr/FuarlarMudurlugu/Sayfalar/Istatistikler.php , Erişim Tarihi 14.08.2020 20-39/538 -239 18/49 kapsamda, Congresium haricinde ANFA, AKM, Ankapark Wonderland Eurasia Fuar Alanı ve Hacettepe Beytepe Kongre Merkezi nde uluslararası fuarların düzenlendiği görülmektedir. (51) İşbu önaraştırma kapsamında gerek Ankara daki Sheraton Hotel ve Kongre Merkezi, JW Marriott Hotel başta olmak üzere diğer fuar alanları ile diğer illerdeki alanların tek tek uluslararası fuar düzenlemeye uygun birer alan olup olmadığının tespiti yoluna gidilmem iştir. Ancak, diğer teknik olarak uluslararası fuar şartlarını sağlayan fuar alanlarının tespitine gerek kalmaksızın, işbu önaraştırma tarihine kadar uluslararası fuarların gerçekleştiği alanlar dikkate alınsa dahi, salt Ankara da beş alternatif fuar alanı nın daha bulunduğu anlaşılmaktadır. Diğer yandan Ankara da uluslararası enerji fuarı düzenlemeye uygun alanların neler olduğu sorusuna istinaden, TOBB geçici alan inşası alternatifi haricinde 13 kurulu fuar alanının olduğunu belirtmiştir. (52) Teşebbüsün pazard aki konumu -pazar payı değerlendirmesine ek olarak, pazara giriş ve büyüme engeli ile alıcı gücü de hâkim durum tespitinde değerlendirilmesi gerekli faktörlerdendir. Bu bakımdan, Esenboğa Havaalanı yakınlarında henüz inşaat halinde olan ve mülkiyeti Ankara Büyükşehir Belediyesi, TOBB, ATO, Ankara Sanayi Odası, Ankara Ticaret Borsası, Akyurt Belediyesi, Ankara Esnaf ve Sanatkârlar Odaları Birliği nin ortaklığı ile kurulan Ankara Uluslararası Fuarcılık ve Kongre Merkezi A.Ş: ye ait olan Ankara Uluslararası Kon gre ve Fuar Merkezi nden bahsetmek gereklidir. İlk aşamada 10.000 m² lik beş adet kapalı sergi ve etkinlik alanının tamamlanması planlanan projede, ikinci aşamayla kapalı alanın 100.000 m² ye çıkarılması planlanmaktadır17. Alanın inşaatının 2021 yılında tam amlanması beklenmektedir. Bu fuar alanının da CONGRESIUM üzerinde rekabetçi baskı yaratacağı değerlendirilmektedir. (53) Yukarıda yer verilen açıklamalar çerçevesinde, CONGRESIUM un Ankara ili özelinde sahip olduğu yüksek pazar payı ve pazar payının yıldan yıla rakiplerine oranla daha istikrarlı olduğu görülmekle birlikte, ilgili coğrafi pazarın Ankara ile sınırlanmaması gerektiği, İstanbul un enerji fuarlarının düzenlenebilmesi için büyük oranda alternatif oluşturduğu değerlendirilmektedir. Bunun yanında, GLEX artık fuar organizasyon faaliyetinde bulunmadığından dikey bütünleşik yapının da artık söz konusu olmadığı göz önüne alındığında CONGRESIUM un ilgili pazarda hâkim durumda olmadığı değerlendirilmesi yapılmıştır. (54) Bir diğer husus, GL EVENTS in bünyesindeki G LEX in son olarak 2017 yılı Şubat ayında bir fuar düzenlemiş olması, sonrasında zarar ettiği gerekçesiyle fuar organizasyonu faaliyetine ara vermesi ve fuar yetki belgesini iptal ettirmesidir. Zaten enerji alanında hiç fuar düzenlememiş olan GLEX in kapanm ası ile CONGRESIUM ile aynı ekonomik bütünlük altında faaliyet gösteren bir fuar organizatörü kalmamıştır. Bu bakımdan, CONGRESIUM ile fuar organizatörleri arasında eskiden mobilya vs. gibi alanlarda var olan rakiplik ilişkisi sona ermiştir. Bu bakımdan CO NGRESIUM un da ticari açıdan alıcıları konumunda olan fuar organizatörlerine bağımlı olduğu söylenebilecektir. Bir an için başvuru sahibinin iddiaları doğrultusunda fuar konusunun enerji fuarları ile sınırlandırıldığı senaryoda, düzenlenen tek enerji fuarı EIF, bu yönüyle CONGRESIUM da %100 pazar payına sahip olacaktır. Ancak burada dikkatlerden kaçırılmaması gereken husus, pazar bakımından enerji fuarları alanında bir sınırlandırmaya gidildiğinde, DOMİNO nun da pazar payının %100 olacağıdır. DOMİNO nun bu orandaki bir pazar payının da CONGRESIUM a karşı bir alıcı gücü yaratacağı açıktır. Söz konusu varsayımsal senaryo haricinde de, fuar organizatörlerinin ve olası fuar alanlarının çokluğu karşısında, Ankara da düzenlenen fuarların sınırlı olması nedeniyle fuar 17 http://www.ankarafair.co m/proje.html , Erişim Tarihi:18.08.2020. 20-39/538 -239 19/49 organizatörlerinin CONGRESIUM a karşı alıcı gücü bulunduğundan bahsetmek mümkündür. Zira ilgili coğrafi pazar kısmında, Türkiye de düzenlenen fuar sayısı içerisinde Ankara ile İstanbul arasındaki ayrım ortaya konmuştur. (55) Yukarıdaki bilgi ve değerlendirm eler çerçevesinde, etkinlik sağlanması bakımından Türkiye de uluslararası fuarlara uygun alanlara sahip alternatif tüm fuar alanları tespit edilmemiştir. Ancak işbu önaraştırmanın yürütüldüğü zamana kadar fiiliyatta uluslararası fuarların düzenlendiği alan lar dikkate alındığında 2016 -2019 yılları arasında CONGRESIUM un pazar payının tüm yıllar için %4 ün altında kaldığı görülmektedir. Pazar uluslararası enerji fuarlarının gerçekleştirildiği fuar alanları ile sınırlandığında bu payın %20 -25 olduğu anlaşılmak tadır. İlgili coğrafi pazarın Ankara olarak ele alındığı varsayımsal senaryoda dahi, CONGRESIUM a alternatif olarak dört alanın fiili olarak kullanıldığı, TOBB a göre bunun dışında da yine alternatif alanların bulunduğu tespit edilmiştir. Bunun dışında pazara yeni girişler de söz konusudur. Ayrıca, aralarında yalnız sağlayıcı -alıcı ilişkisi bulunmasından mütevellit fuar organizatörlerinin CONGRESIUM a karşı alıcı gücü de göz ardı edilmemelidir. Dolayısıyla, daha dar pazar tanımlarında dahi CONGRESIUM un hâk im durumda olmadığı değerlendirilmektedir. Bununla birlikte, dosya kapsamındaki iddiaların sonucu yapılan analiz ve tespitlere yer vermek adına, aşağıda kötüye kullanma iddiaları da tek tek değerlendirilmiştir. I.4.2. Hâkim Durumun Kötüye Kullanılmasına İl işkin Değerlendirme (56) 4054 sayılı Kanun un 6. maddesi kapsamında incelenen bir davranışın ihlal teşkil edebilmesi için davranışı gerçekleştiren teşebbüsün hâkim durumda olmasının yanı sıra, söz konusu davranışın kötüye kullanma niteliği taşıması gerekmektedi r. Bu kapsamda başvuru sahibinin kötüye kullanma iddiaları sırayla ele alınmıştır. I.4.2.1. Mal Vermenin Reddi İddiasına İlişkin Değerlendirme (57) Başvuru sahibinin iddialarından mal vermenin reddine ilişkin olanlar temel olarak; - Fuar organizatörlerinin stant kurulumlarının gerçekleştirilmesi için en az üç günlük fuara hazırlık süresine ihtiyaç duydukları, ancak CONGRESIUM tarafından DOMİNO ya tanınan sürenin bir buçuk gün olduğu, DOMİNO fazla gün için ödeme teklif etse de bu süren in uzatılmadığı, - Normalde üç gün içinde yapılacak bir işin bir buçuk güne yetişmesi için stant firmalarının üç misli personel çalıştırmasının gerekli olduğu ve bundan dolayı operasyonel maliyetlerinin arttığı, bunun da başvuru sahibinin/stan t kiralayıcısı fuar katılımcılarının maliyetlerini artırdığı, - CONGRESIUM un bahse konu uygulamalarla DOMİNO yu yıldırarak enerji fuarını kendisinin yapma niyetinin olduğu, ancak daha önceden Kurum tarafından idari yaptırım uygulandığından bunu doğrudan kend isi düzenlemeyip sektördeki başka bir fuar organizatörü ile anlaşarak birlikte gerçekleştirileceği yönünde duyumların alındığı şeklinde sıralanabilir. (58) 4054 sayılı Kanun un 6. maddesi hâkim durumda bulunan teşebbüslerin bu durumlarını bilhassa ticarî faaliy et alanına başka bir teşebbüsün girmesine doğrudan veya dolaylı olarak engel olunması ya da rakiplerin piyasadaki faaliyetlerinin zorlaştırılmasını amaçlayan eylemler ile kötüye kullanmasını yasaklamıştır. Hâkim durumdaki bir teşebbüsün rakiplerle sözleşme yapmaktan imtina etmek suretiyle rakiplerin faaliyetlerini zorlaştırması da bu kapsama dâhil edilmektedir. Bu durum genellikle üst pazarda hâkim durumda olan ve aynı zamanda alt pazarda da faaliyeti bulunan bir 20-39/538 -239 20/49 teşebbüsün üst pazarda rakipleri ile sözleşm e yapmaktan kaçınmak suretiyle bunların alt pazarda rekabet edebilmelerini engellemek şeklinde ortaya çıkmaktadır. Kılavuza göre hâkim durumdaki teşebbüsün, sözleşme yapmayı reddettiği teşebbüs ile alt pazarda rekabet ediyor olması halinde sözleşme yapmayı reddetme davranışının rekabeti kısıtlayıcı sonuçlar ortaya çıkarması daha muhtemeldir. (59) KILAVUZ un 35. vd paragraflarında sözleşme serbestisi vurgulandıktan sonra istisnai bazı durumlarda hâkim durumdaki teşebbüslerin sözleşme yapmayı reddetmelerinin rekab eti kısıtlayabileceğine, bu nedenle söz konusu teşebbüse sözleşme yapma yükümlülüğü getirilebileceğine dikkat çekilmiştir. (60) KILAVUZ da sözleşme yapmayı reddetme nin, hâkim durumdaki teşebbüsün, kendisine yöneltilen sözleşme yapma talebini herhangi bir sebep göstermeksizin reddetmesi şeklinde doğrudan reddetme ya da makul olmayan ertelemeler, ürün arzının azaltılması ve makul olmayan şartlar ileri sürülmesi gibi davranışlar yoluyla dolaylı olarak reddetme şeklinde de ortaya çıkabil eceği ifade edilmektedir. Dolayısıyla, sözleşme yapmanın reddi iki şekilde ortaya çıkmaktadır: açık ret ( outright refusal ) ve dolaylı ret ( constructive refusal ). Açık ret, hâkim durumdaki teşebbüsün sözleşme yapma talebini herhangi bir neden göstermeksizin açıkça reddetmesi durumu dur. Dolaylı ret ise, KILAVUZ da da belirtildiği gibi, makul olmayan ertelemeler, ürün arzının azaltılması, makul olmayan şartlar ileri sürülmesi gibi şekillerde ortaya çıkmaktadır. Başvuru sahibinin iddiaları CONGRESIUM un kendi enerji fuarını düzenlemek amacıyla başvuru sahibine alan kiralamayı dolaylı olarak reddettiği zarar teorisine dayandırılmaktadır. (61) Söz konusu iddialar çerçevesinde ihlal değerlendirmesi bakımından öncelikle bir ret eyleminin varlığının tespiti gerekmekte, böyle bir eylemin var olma sı halinde ise ihlalin tespiti için reddetmenin (i) alt pazarda rekabet etmek için vazgeçilmez bir ürüne ya da hizmete ilişkin olması, (ii) alt pazarda etkin rekabeti ortadan kaldırmasının muhtemel olması, (iii) tüketici zararına yol açmasının muhtemel olması şartların ın birlikte varlığı aranmaktadır18. Ayrıca reddetme eylemine yönelik haklı gerekçe iddiaları da göz önünde bulundurulmalıdır. Sözleşme yapma talebinde bulunan teşebbüsün ticari kredibilitesinin olmaması, arzın kapasite sınırlarına bağlı olarak geçici olarak ya da tamamen durdurulması, çeşitli güvenlik gerekliliklerinin karşılanamaması gibi hususlar nesnel gereklilik olarak değerlendirilebilmektedir. Hâkim durumda bulunan teşebbüsün, rakipleriyle sözleşme yapması halinde yaptığı yatırımları karşılamaya yetece k bir getiri elde edemediği, yatırımlarını devam ettirmek için redde konu unsurdan belirli bir süre sadece kendisinin yararlanması gerektiği, aksi takdirde yatırım güdüsünün olumsuz etkileneceği yönündeki iddialarının ise etkinlik savunması bağlamında değe rlendirilmesi mümkündür19. (62) Aşağıda dosya kapsamında söz konusu şartlardan ilk ikisi olan reddetme eyleminin varlığı ve ürünün vazgeçilmezlik niteliği değerlendirilmiştir . (i) Reddetme Eyleminin Varlığının Tespiti (63) Öncelikle, CONGRESIUM da gerçekleştirilen yerinde incelemede CONGRESIUM un DOMİNO yu pazardan dışlama amacını taşıdığına veya mal vermeyi dolaylı yoldan da olsa reddettiğine dair herhangi bir bilgi ve belgeye rastlanmadığı belirtilmelidir. (64) Akabinde, CONGR ESIUM un enerji fuarı düzenleyerek başvuru sahibine rakip olacağı iddiası sorgulanmıştır. Ancak, yerinde inceleme ile teşebbüsten talep edilen bilgiler 18 Kılavuz, para. 43. 19 Kılavuz, para. 48 -49. 20-39/538 -239 21/49 çerçevesinde, CONGRESIUM ile aynı ekonomik bütünlük içinde yer alan GLEX in hâlihazırda faal olmadığı an laşılmıştır. Taraflara ilişkin bilgilerde yer verildiği üzere GLEX fuar yetki belgesini iptal edilmiş ve şirket unvanı EVRE İLETİŞİM olarak değiştirilmiş, bu şirket de CONGRESIUM ile aynı ekonomik bütünlük içerisinde yer alan ancak fuar yetkisi olmayan ve fuar organizasyonu alanında faaliyet göstermeyen SERENAS ile birleşerek infisah etmiştir. SERENAS seyahat, toplantı, kongre, kamu ve STK organizasyonları ve spor etkinliklerinin düzenlenmesi alanında faaliyet göstermektedir. (65) Yine de, başvurudaki iddialar ın 2012 yılına kadar dayandırılmasından hareketle, GLEX in 2018 öncesindeki faaliyetleri incelenmiştir. Dosyada yer alan ş irketin yıllar itibarıyla fuar düzenleme faaliyetleri ne bakıldığında, şirketin ancak 2013 yılından 2017 yılına kadar 15 fuar düzenlediği , bunlardan yalnız altısının Congresium da gerçekleştiril diği ve konuları nın ise enerji ile ilgili olma dığı, mobilya ve bilgisayar, telekomünikasyon, pazarlama, reklamcılık , vs. alanlarından ibaret olduğu anlaşılmaktadır . Kaldı ki, uluslararası bir fuar düzenlemek için ESASLAR da belirtildiği üzere fuarın aynı düzenleyici tarafından, aynı veya benzer isim ya da konuda son beş yıl içerisinde en az iki defa düzenlenmiş olması gerekmektedir. Dolayısıyla başvuru sahibinin belirttiği yönde bir eyleme girişebilmesi için en az iki kez enerji alanında fuar düzenlenmiş olması gerekmektedir. (66) Sonrasında, başvuru sahibinin CONGRESIUM un enerji fuarı düzenleyeceği yönünde aldığını belirttiği duyumların ayrıntısı sorgulanmıştır. Başvuru sahibi cevaben CONGRES IUM un 22 -24.09.2016 tarihleri arasında Deutsche Messe isimli bir fuar düzenleyici şirket ile bir enerji fuarı yapmayı planladığını, ancak fuar katılımcılarının EIF i tercih etmelerinden dolayı bahse konu fuarın iptal edildiğini belirtmiştir. Başvuru sahib i ayrıca, bir-iki yıllık bir fuar firması olmayıp enerji alanında söz sahibi, piyasayı çok iyi bilen ve tanıyan eski bir fuar şirketi oldu klarını , başka bir şirketin CONGRESIUM ile başa çıkamayabileceğini, ancak kendilerinin iş yaptığı tek sektörün enerji olduğunu eklemiştir. Bu somut örneğin haricinde ise, fuar alanı kirasının yıllık zamlarında indirim talep et tiklerini , buna karşılık CONGRESIUM Genel Müdürü ( ..) nın DOMİNO yetkilisi ( ..) e ( ..) ifadesinde bulunduğunu iddia etmiştir. Buna dayanarak CONGRESIUM un iş yapan fuarı gördüğü an bu fuarı kendi yapmak maksadıyla elindeki fiyat kozunu ve hizmet alım baskısını (yeme -içme, teknik, stant vs.) kullanmaktan çekinmediğini belirtmiştir. (67) Başvuru sahibinin söz konusu iddialarından ilkinin CONGRESIUM un 2016 yılında, yurt dışından başka bir firma ile birlikte, yurt dışında gerçekleştirmeyi planladığı, ancak gerçekleşmeyen bir fuara ilişkin olduğu anlaşılmaktadır. (68) Dahası, başvuru sahibinin iddiaları yerinde incelemede elde edilen CONGRESIUM yetkililerinin e -posta yazışmalarında geçen ifadeler ile çelişmektedir. ( ..) ile ( ..) arasında geçen ( ..) konulu e -posta yazışmasında; ( ..) , ifadeleri yer almaktadır. Söz konusu e -postada yer alan ifadelerde n, CONGRESIUM un bir fuar organizatörü olan ( ..) fuar alanı tahsisi talebine yönelik olarak, yılın ikinci altı ayı için bu talebin karşılanmasının EIF nin zararına neden olacağı, bu sebeple talep edilenin aksine ( ..) müsait olduğu yönünde bir cevap verildiği anlaşılmaktadır. Anılan tarihlerde CONGRESIUM un EIF için pazarı kapatma ve DOMİNO yu dışlama gibi bir amacı olsaydı böyle bir yazışmanın CONGRESIUM çalışanları arasında gerçekleşmesinin olası olmadığı değerlendirilmektedir. 20-39/538 -239 22/49 (69) Ayrıca, yerinde incel emelerde CONGRESIUM un enerji fuarını GLEX haricinde bir fuar düzenleyicisi ile gerçekleştirmesi yönünde planının olduğuna ilişkin herhangi bir bulguya ulaşılmamıştır. Yerinde incelemede elde edilen yıllık strateji ve planlarına ilişkin çalışmalarda da bu hususu işaret eder herhangi bir bulgu elde edilmemiştir. CONGRESIUM da bu konuya ilişkin olarak teşebbüslerinin fuar düzenleyiciliği bakımından yetkilerinin olmadığı ve bu alanda faaliyette bulunmadıkları açıklamasında bulunmuştur. (70) Buna ek olarak, başvuru sahibinin de belirttiği üzere enerji ya da bir ihtisas alanında fuar düzenlemenin tekdüze bir iş olmadığı anlaşılmaktadır. Tek faaliyet gösterdiği sektörün enerji olmasının avantaj teşkil ettiği başvuru sahibi teşebbüsçe de teyit edilmiştir. CONGRESIUM ha kkında verilen 27.10.2016 tarih ve 16 -35/604 -269 sayılı Kurul kararında da değinildiği gibi fuar düzenleyiciliği için ilgili konuya uygun fuar alanının sağlanmasının yanı sıra katılımcıların fuara çekilmesi bakımından fuarın sektöre duyurulması, katılımcıl arın belirlenmesi ve katılımcılarla fuar sözleşmesinin imzalanması gerekmektedir. Bu ise fuarın ilgili olduğu sektörün iyi tanınması, analiz edilmesi ve bu sektörde faaliyet gösteren tüm oyuncuların mümkün olduğu ölçüde aynı fuar çatısı altında bir araya g etirilmesi bakımından know -how gerektirmektedir. Bu nedenle, fuar düzenleyicisi şirketlerin ilgili sektörleri tanıması, o sektörlerin ihtiyaçlarını bilmesi ve dolayısıyla belli sektörlere yönelik olarak düzenlenen fuarlar bakımından bir uzmanlaşmaya sahip olması bir gereklilik olarak kabul edilmektedir. (71) Başvuru sahibinin diğer iddiası stant kurulum ve söküm için ayrılan sürelerin sınırlandırıldığı, bu sebeple stant firmalarının daha çok çalışan kullanmak zorunda kaldığı ve bunun sonucunda maliyetlerinin ar ttığına yöneliktir. CONGRESIUM, bu konuda fuarların bir haftalık süreyle kiralandığını, bu süreyi fuar organizatörlerinin kurulum, fuar ve söküm için kendilerinin ayırdığını, diğer haftalardan ek süre talep edilmesi halinde alanın uygunluğuna göre ücreti m ukabilinde süre sağlandığını, yine de kimi zaman ücretsiz de olsa uygunluk olması halinde sürelerin esnetildiğini belirtmiştir. Yerinde incelemede, diğer fuarlar için de binaya erken giriş ve binadan geç çıkışların ücretli olacağını ifade eden belgeler eld e edilmiştir. Esas faaliyeti etkinlikler için kiralama yoluyla işlettiği alanı etkinlik düzenleyicilerine kiraya vermek olan bir teşebbüs için bu eylemin oldukça rasyonel olduğu değerlendirilmektedir. (72) CONGRESIUM için standart stant sağlayan Kariyer Stan d ile bu konuda yapılan telefon görüşmesinde de şirket yetkilisi, normal şartlarda standart stantlar için iki-üç gün kurulum süresi gerektiren EIF gibi bir fuarda bu sürenin bir güne indirilmesi halinde, fiyatlarının stantların büyüklüğüne göre değişmekle bi rlikte, 3.000 -4.000 TL civarında artacağını belirtmiştir. Kendilerinin de EIF için özel stant sağladığını belirten yetkili, bu sürelerin kısaltılmasının fiyat bakımından özel stantlara etkisinin olmadığını ifade etmiştir. Bu noktada, standart stantların CO NGRESIUM sözleşmesine dâhil olduğu ve Kariyer Stan d tarafından bu hizmetin verildiğini, ancak özel/butik stantların istenilen üçüncü taraf firmalardan serbest şekilde tedarik edildiği belirtilmelidir. Standart stantlar fuar organizatörü ile CONGRESIUM aras ındaki sözleşme ile düzenlenirken özel stantlar için katılımcı ile stant firması arasında sözleşme düzenlenmektedir. Ancak katılımcının talebi halinde DOMİNO katılımcıyı özel stant firmasına yönlendirebilmektedir. (73) Diğer yandan, CONGRESIUM, DOMİNO nun süre ler bakımından diğer fuarlardan farklı saikler ile hareket ettiğini açıklamıştır. Diğer fuarlar genel olarak kiraladıkları haftanın ilk üç gününü kurulum ve hazırlık için, kalan dört günü fuar ve dördüncü günün sonundaki geceyi söküm için kullanmaktayken DOMİNO nun EIF de yüksek ihtimalle yurt dışından gelen katılımcılarının maliyetlerinde etkinlik oluşturmak amaçlı, hafta sonunda fuar 20-39/538 -239 23/49 düzenlemediğini, hafta içinin ilk iki gününü kuruluma, diğer üç gününü fuara, hafta sonunu ise söküme ayırdığını beyan etmiştir. (74) Bu bakımdan DOMİNO nun diğer haftaların günleri için kiralama yapmak istememesi ya da fuarı hafta içi düzenlemek istemesi de ticari olarak oluşturacağı etkinlik bakımından rasyonel bulunabilecektir. Bununla birlikte, daha hızlı şekilde kurulum veya söküm gerçekleştirmesi için gerekli maliyetin 3000 -4000 TL işle sınırlı olduğu dikkate alınınca, iddiaların dolaylı ret oluşturacak nitelikte olmadığı değerlendirilmektedir. Kaldı ki özellikle 2017 yılı itibarıyla, DOMİNO nun kullandığı standart stant alanı 1.000 m² lerle sınırlı iken EIF fuarında kullanılan özel stantlar 2.500 -3.500 m² arasında değişmiştir. Bu sebeple, iddiaya konu olan stantların EIF fuarında son üç yıldır kullanılan toplam stantların içi nde ancak %22 -28 arasında sınırlı bir paya sahip olduğu anlaşılmaktadır20. (75) Sonuç olarak, GLEX in aktif olduğu dönemde ulusal ya da uluslararası enerji fuarı alanında herhangi bir faaliyeti bulunmamaktadır. CONGRESIUM un enerji alanında bir fuar düzenleme sa iki bulunduğuna yönelik iddialar da temelsiz kalmıştır. Dahası, ana teşebbüs GL EVENTS aracılığıyla CONGRESIUM ile DOMİNO arasında genel olarak fuar düzenleyiciliği bakımından geçmişte var olan rakiplik ilişkisinin de 2017 yılı sonrasında bulunmadığı anlaş ılmıştır. İki taraf arasında 2020 yılı ve sonrasına yönelik potansiyel bir rakiplik ilişkisini işaret edecek herhangi bir bulgu da edinilememiştir. Bilakis, CONGRESIUM enerji özelinde fuar düzenleyiciliği bir yana, genel olarak fuar düzenleyiciliği faaliye tlerini de k ârlı yürütememiş ve sona erdirmiştir. Dolayısıyla, dolaylı ret teorisini anlamlı bir zemine kavuşturacak alt pazarda rekabet iddiası işbu dosya kapsamında geçersiz kalmıştır. (ii) CONGRESIUM Fuar Alanının Vazgeçilmez Niteliğinin Tespiti (76) Her ne kadar mal vermenin reddi eylemi rakiplerin faaliyetlerini zorlaştırmak suretiyle dışlanması teorisine dayansa ve işbu dosyada başvuru sahibi ile hakkında önaraştırma yürütülen taraflar arasında rakiplik ilişkisi bulunmasa da, uluslararası enerji fua rı düzenlemek için CONGRESIUM un fuar alanının zorunlu olup olmadığı hususu da incelenmiştir. (77) Fuar alanlarının teknik özelliklerini düzenleyen ESASLAR ın 7. maddesi uyarınca, aranan diğer teknik özelliklerin yanı sıra uluslararası bir fuar düzenleyebilmek için en az 3.000 m2 kapalı alana, 7.000 m2 açık alana ve kapalı alan yüksekliğinin 4,5 metre olmasına ihtiyaç duyulmaktadır. (78) Dosya mevcudu bilgilere göre, gerek Ankara ve İstanbul da gerekse Türkiye nin diğer illerinde bu koşulu sağlayan çok sayıda fuar alanı bulunmaktadır. Önaraştırma çerçevesinde TOBB, Ankara, İstanbul ve İzmir deki alternatif fuar alanı işletmecilerine, DOMİNO gibi uluslararası enerji fuarı düzenleyen rakip fuar düzenleyicilerine ve ayrıca başvuru sahibine uluslararası enerji fuarı iç in alternatif olabilecek iller ve fuar alanları ile Ankara nın bu alandaki fuar için önemine yönelik sorular yöneltilmiştir. (79) Başvuru sahibi tarafından Congresium un, TOBB tarafından yayımlanan ESASLAR çerçevesinde, Ankara da uluslararası nitelikte fuar dü zenlemeye uygun tek kapalı alan olduğu ifade edilmiştir. Fuarın kapalı alanda yapılması gerekliliğinin gerekçeleri ise EIF ye katılan yerli -yabancı büyük enerji firmalarının misafirlerini ağırlayabilecekler i gösterişli özel stantlarla fu ara katılmayı terci h ettikleri, bu stantların elektrikle çalışan hassas malzemelerden oluştuğu, bu stantların açık alanda zarar görecekleri, EIF nin Kasım ayında düzenlendiği ve bu mevsimde dışarıda misafirlerin ağırlanmasının 20 Bkz. Tablo -5. 20-39/538 -239 24/49 mümkün olmadığı, fuarla eş zamanlı olarak düzenl enen kongre için kurulması gereken ses ve görüntü sistemlerinin açık alanda çalışamayacağı şeklinde sıralanmıştır. (80) Bu iddialara karşılık ilk olarak Kariyer Stan d ile yapılan görüşmede, şirketin standart ve EIF için de sağladığı butik stantlarının açık alanda kullanıma uygun olmayacağı, ancak Kocatepe veya AKM gibi fuar alanlarında kurulan çadır alanlarında kullanıma uygun olduğu belirtilmiştir. İkinci olarak, hâki m durumun analiz edildiği kısımda değinildiği gibi, TOBB Fuarlar Müdürlüğü tarafından Ankara da uluslararası enerji fuarı düzenlenebilecek 13 fuar alanının bulunduğu belirtilmiştir. Ayrıca, hâlihazırda kurulu fuar alanları haricinde geçici tanzim edilecek fuar alanlarının da kurulabileceği ifade edilmiştir. Üçüncü olarak, başvuru sahibinin, katılımcıların bürokrasi üyeleri ve VIP müşteriler olduğu yönündeki iddiaları dikkate alındığında, açık alan alternatifine gerek kalmaksızın hâlihazırda yerleşik olan fu ar alanlarının da alternatif teşkil ettiği görülmektedir. Grafik -2: 2016 -2020 yılları Ankara da düzenlenen uluslararası ihtisas fuarlarının dağılımı Kaynak: TOBB Fuar İstatistikleri (81) Grafik -2 den yıllar itibarıyla Congresium dan başka uluslararası niteli kte fuar düzenlenmiş fuar alanlarının mevcut olduğu görülmektedir. Ayrıca, 2021 yılında faaliyete geçmesi beklenen Ankara Uluslararası Kongre ve Fuar Merkezi nin de Ankara da Congresium a alternatif bir fuar alanı olacağı söylenebilecektir. (82) Başvuru sahibi, kendisine yöneltilen EIF nin Ankara da düzenlenmesi gerekliliğinin nedenlerine ilişkin soruya karşı, enerji sektörünün düzenlenen bir sektör olduğu, bu nedenle fuar katılımcılarının enerji bürokrasisi ile buluşmasının elzem olduğu, Enerji Bakanlığı ndan b akanlık logosunun kullanılması, her yıl düzenlenen kongrelerde bakanlık bürokratlarının onursal başkanlık yapması şeklinde destek gördükleri, Enerji Bakanlığı, Enerj i Bakanlığı na bağlı, ilgili, ilişkili tüm kuruluşların Ankara da olduğu, enerji firmalarını n merkez ofislerinin de Ankara da olduğu, kamu kurumlarının ve özel firmaların İstanbul a gitmesinin oldukça yüksek maliyetlere sebep olacağı, ayrıca İç Anadolu Bölgesi nde bulunan yatırımcıların İstanbul a gitmek yerine konaklama ve ulaşım imkânlarının da ha uygun olan Ankara yı tercih ettikleri, İstanbul da enerji fuarı da dâhil birçok enerji etkinliğinin düzenlendiği, EIF nin kamu sektörünü de içine alan yönüyle Ankara da yapılmasının zorunlu olduğu açıklamalarında bulunmuştur. (83) Bu iddialar bakımından ise enerji alanında ( ..) Türkiye nin en geniş kapsamlı fuarı olduğunu belirten ( ..) yıldır İstanbul da düzenlediği söz konusu fuara Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanları ile EPDK Başkanları seviyesinde katılımların gerçekleştiğini 0123456 ANFA Altınpark Fuar Merkezi ATO Kongre ve Sergi Sarayı ANFA Altınpark Fuar Merkezi Atatürk Kültür Merkezi ATO Kongre ve Sergi Sarayı Atatürk Kültür Merkezi ATO Kongre ve Sergi Sarayı Ankapark Wonderland Eurasia Fuar Alanı ATO Kongre ve Sergi Sarayı Hacettepe Beytepe Kongre Merkezi 2016 2017 2018 2019Uluslararası İhtisas Fuarı 20-39/538 -239 25/49 belirtmiştir. Teşebbüs ba şvuru sahibinin iddiaları paralelinde enerji sektöründe her ne kadar özel sektör katılımın artmış olsa da, kamunun hala en büyük oyuncu olduğunu, bu anlamda bu kurumlardan katılımın hem katılımcı firmalar hem de ziyaretçiler için önemli olduğunu, ancak Ank ara nın böyle bir fuar için şart olmadığını, bilakis İstanbul un özellikle uluslararası katılımcılar bakımından sağladığı ulaşım kolaylığı, turizm ve konaklama bakımından da daha avantajlı olduğunu ve İstanbul da da bürokrasiden katılımın gerçekleştiğini i fade etmiştir. (84) Diğer yandan, aşağıdaki tablodan da görüleceği üzere, 2012 yılında toplamda 70 katılımcıdan 2019 yılında 196 katılımcıya ev sahipliği yapan EIF ye, Ankara dan katılımın payı %28,57 ila %49,70 arasında değişmiş, ancak genelde bu pay %30 lard a seyretmiştir. Tablo -4: DOMİNO nun EIF Fuarına Yıllık Katılımcı Sayısı ve Ankara dan Katılımın Oranı Yıl Katılımcı Sayısı Ankara'dan Katılım Ankara dan Katılımın Payı 2019 196 71 36,22 2018 166 60 36,14 2017 173 72 41,62 2016 165 82 49,70 2015 122 58 47,54 2014 121 54 44,63 2013 70 20 28,57 2012 70 22 31,43 Kaynak: DOMİNO dan gelen bilgiler (85) Dahası, Ankara daki katılımcıların içindeki bürokrasiden katılımları tespit etmek üzere, EIF ye kamudan katılımcılar sorgulandığında, dosyada yer alan bilgilerden, enerji alanında faaliyet gösteren bazı kamu iktisadi teşebbüslerin katılımcı olarak yer aldı ğı, bunların arasında bakanlıkların veya üst kurulların olmadığı, toplamda kamudan katılımın 7 ila 16 katılımcı arasında değiştiği gözlemlenmektedir. Ayrıca, EIF de ( ..) olduğu gibi bakan seviyesinde katılımın da olmadığı anlaşılmaktadır. Kaldı ki, ilgili coğrafi pazar analizinde de değinildiği gibi, söz konusu katılımcıların İstanbul veya başka illere ulaşımının önünde bir engel de görülmemektedir. (86) Yanı sıra Ankara da b aşvuru sahibinin sektörün özellikleri gereği VIP katılımcılara uygunluk iddiası çerçevesinde, salt Ankara da başka fuar alanlarında da düzenlenen benzer nitelikte uluslararası fuarların bulunduğu görülmektedir. 2018 yılında Hacettepe Kongre Merkezi nde düz enlenen Savunma ve Havacılıkta Endüstriyel İşbirliği Günleri (ICDDA) buna bir örnektir.21 Ayrıca Hacettepe Kongre Merkezi nin olduğu gibi ANFA nın da 7000 m2 kapalı alanı, 1170 kişilik kongre merkezi, 8000 m2 açık alanı, sahne, ışık, ses sistemleri ile ener ji alanında bir uluslararası fuar düzenlenmesi için alt yapısının yeterli olduğunu belirtmektedir. (87) Son olarak, başvuru sahibine EIF dışında fuar düzenleyip düzenlemediği sorulmuş, başvuru sahibi 2012 yılında İstanbul da düzenlediği petrol konulu enerji fua rı haricinde fuar düzenlemediğini belirtmiştir. Ancak önaraştırmada başvuru sahibinin Ankara da Congresium da 2015 te KIDEX Oyuncak, Eğlence, Anne ve Çocuk Gereçleri Fuarı nı , 21 Bkz. http://www.icdda.com.tr/ , Erişim Tarihi: 18.08.2020. Ortalama iki yılda bir düzenlenen söz konusu fuar Savunma Sanayii Başkanlığı destekleriyle, OSTİM Savunma ve Havacılık Kümelenmesi (OSSA) tarafından gerçekleştirilmektedir. Etkinlik, 2016 yılında Ekonomi Bakanlığı nın sponsorluğunu da almıştır. Salt 2016 yılında 33 ülkeden katılımcı toplamıştır. Etkinliğ in katılımcı profili ve sayısı incelendiğinde EIF ile benzer nitelik taşıdığı söylenebilecektir. Her iki etkinlik için de benzer katılımcı profili söz konusu iken söz konusu etkinlik Hacettepe Kongre Merkezinde gerçekleştirilebilmiştir. Hatta etkinliğin Ek im 2020 de yine aynı yerde yapılması planlanmaktadır. Etkinliğin videoları da incelendiğinde EIF ile benzer tipte butik stantların kullanıldığı görülebilmektedir. 20-39/538 -239 26/49 2016 yılında EIF ile birlikte (aynı zamanda ve aynı yerde) petrol, güneş ve jeot ermal enerji konulu üç fuar daha düzenlediği tespit edilmiştir. (88) Bu çerçevede, başvuru sahibinin açıklamaları doğrultusunda yapılan analizler sonucunda Congresium fuar alanının Ankara da dahi alternatifinin olduğu, kaldı ki ilgili coğrafi pazarın Ankara ola rak sınırlanmaması gerektiğinden hareketle özellikle İstanbul daki fuar alanlarının da Congresium a alternatif oluşturduğu, dolayısıyla CONGRESIUM un işlettiği fuar alanının DOMİNO için vazgeçilmez nitelikte olmadığı değerlendirilmektedir. I.4.2.2. Bağlama İddiasına İlişkin Değerlendirme (89) Başvuruda şikâyet konusu edilen iddialardan biri de CONGRESIUM un yan hizmetleri bağlamak suretiyle hâkim durumunu kötüye kullandığına ilişkindir. Şikâyetçi başvurusunda, CONGRESIUM un bağlama uygulamasını aşağıda sayılan e ylemlerle icra ettiğini iddia etmektedir. Söz konusu iddialar CONGRESIUM un ; - Farklı fuar düzenleyicileriyle tek tip anlaşmalar imzaladığı ve bu anlaşmalarda alan tahsis ettiği tüm fuar düzenleyicilerine stant yapımı, ses sistemi, aydınlatma, yeme - içme ikramı gibi hizmetleri de kendisinden alınması dayatmasında bulunduğu, - En büyük dayatma aracının yeme -içme hizmetleri olduğu ve bu hizmetin hiçbir şekilde dışarıdan sağlanmasına müsaade etmediği, - Bağlama uygulamaları nedeniyle özünde diğer fuar düzenleyicileri gibi bir organizasyon şirketi olan ve tali hizmetleri dışarıdan organize et me kabiliyeti bulunan DOMİNO nun bu hizmetleri dışarıdan alamadığı, - Fuar alanlarında bulunan iki tür stanttan (Standart/Paket Stant ve Butik Stant) paket stant türünün fuar alan ında kurulumu için Kariyer Stand isimli teşebbüsten bu hizmeti satın alıp DOMİN O ya fahiş fiyattan sattığı yönündedir. Bu vesileyle yeme -içme, elektrik kablolama, stant kurulum, güvenlik hizmeti gibi yan hizmetlerin alan tahsis hizmetine bağlanarak hâkim durumun kötüye kullanıldığı iddia edilmektedir. (90) Bağlama uygulamaları birçok fark lı sektörde yaygın bir şekilde görül mekle beraber hâkim durumdaki teşebbüsler tarafından kullanıldığı kimi durumlarda piyasa kapamaya yol açarak tüketicilere zarar verme ihtimali taşıyan uygulamalardır. (91) Bu çerçevede bağlama, 4054 sayılı Kanun un 6. maddes inin (c) bendinde bir mal veya hizmetle birlikte, diğer mal veya hizmetin satın alınmasına ilişkin şartlar getirilmesi olarak belirtilerek hâkim durumdaki teşebbüsün kötüye kullanma hallerine örnek olarak sayılmıştır. KILAVUZ da, bağlama, bir ürünü (bağlay an ürün) hâkim durumdaki teşebbüsten satın alan müşterilerin bir başka ürünü (bağlı ürün) de aynı teşebbüsten almasını gerektiren durumlar olarak tanımlanmıştır. Ayrıca bağlayan pazarda hâkim durumda olan teşebbüsün bağlama yoluyla hâkim durumunu kötüye ku llanıp kullanmadığının değerlendirilmesinde iki faktörün varlığının aranması gerektiği ifade edilmiştir. Buna göre bu yolla bir kötüye kullanma halinden bahsedebilmek için i) bağlayan ve bağlı ürün ya da hizmetlerin iki ayrı ürün olması, ii) bağlama uygula masının rekabet karşıtı piyasa kapamaya sebep olmasının muhtemel olması gerekmektedir22. (92) Mevcut dosya bakımından alan tahsis hizmetleri bağlayan ürün pazarını, tali hizmetler ise bağlı ürün pazarını oluşturmaktadır. Söz konusu iddia kapsamında bağlama uygulamasıyla hâkim durumun kötüye kullanılıp kullanılmadığını değerlendirmek için alan tahsis hizmeti ile tali hizmetlerin ayrı birer ürün olup olmadığı ele alınmıştır. 22 Kılavuz, s. 19 -20, para. 86. 20-39/538 -239 27/49 (93) Yan hizmetlerin alan tahsis hizmetlerinden ayrı bir ürün olup olmadığı değerlendirilme den önce yan hizmetleri kendi içerisinde incelemek gerekmektedir. Bu hizmetleri incelerken ikili bir ayrıma gitmek mümkündür. Ses ve görüntü hizmetleri, aydınlatma, mevcut güvenlik, elektrik tüketimi, jeneratör, internet kullanımı gibi yan hizmetleri fuar alanında kullanılan teknik yan hizmetlerdir. Anılan bu hizmetlerin ileride ilgili hükümlerine değinilecek olan ATO ile CONGRESIUM arasında imzalanan kira sözleşmesinde yer verilen şartlar ve yapılan işin doğası gereği alan tahsis hizmetlerinden ayrı sunulm asının beklenemeyeceği değerlendirilmektedir. Nitekim Ankara da başka bir fuar alanı işletmecisi olan ANFA nın da elektrik temini, organizatör ve katılımcı araçları için otopark alanı tahsisi, ses ve aydınlatma sistemi ve organizasyon denetleme ekiplerinin bizatihi kendisi tarafından sağlandığı önaraştırma sürecinde edinilen bilgiler arasında yer almaktadır. Ancak yeme -içme ve stant kurulum hizmetlerinin anılan teknik hizmetlerden ayrı değerlendirilmesi gerekmektedir. Yine ANFA tarafından sağlanan cevabi ya zıda stant kurulum ve yeme -içme hizmetlerinin kendileri tarafından sağlanmadığı, bunların fuar organizatörleri veya bunların çözüm ortakları tarafından yerine getirildiği ifade edilmektedir. Diğer yandan önceki Congresium kararında tespit edildiği üzere İstanbul Fuarcılık A.Ş. (CNR) gibi firmalarınsa söz konusu hizmetleri de kendilerinin sağladığı anlaşılmaktadır. (94) Önaraştırma sürecinde CONGRESIUM tarafından sunulan cevabi yazılar incelendiğinde, fuar organizatörlerinin birtakım tali hizmetleri üçüncü kişile re gördürmek veya doğrudan kendileri temin etmek yönünde taleplerinin olabildiği anlaşılmaktadır. CONGRESIUM tarafından sunulan belgelerden prensip olarak yan hizmetlerin CONGRESIUM dışında bir teşebbüs tarafından yerine getirilmesine müsaade edilmediği an cak zaman zaman bu genel uygulamanın esnetilerek doğrudan fuar organizatörü veya onun belirleyeceği bir teşebbüs tarafından sunulmasına müsaade edilebildiği görülmektedir. Bunun yanında CONGRESIUM, teknik bilgi ve birikiminin, olanaklarının, altyapısının, vb. yeterli olmadığı durumlarda ya da hizmeti dışarıdan sağlayacak olan teşebbüsün mali gücünün fuar alanında meydana gelebilecek herhangi bir hasarı tazmin edebilecek durumda olması halinde yeme -içme ve stant kurulumu hizmetlerinin üçüncü kişiler tarafınd an sağlanılmasına müsaade ettiğini ifade etmiştir. Bu durum tercih hakkı sunulduğunda fuar organizatörlerinin anılan yan hizmetleri üçüncü kişilerden almak veya bizzat kendileri tarafından yerine getirmek yönündeki motivasyonlarını ve bunun mümkün olduğunu ortaya koymaktadır. Anılan sebeplerle CONGRESIUM tarafından sunulan alan tahsis işlemi ile yeme -içme ve stant kurulum hizmetlerinin ayrı birer ürün olduğu değerlendirilmektedir. (95) Ayrı ürünler olduğu değerlendirilen alan tahsis hizmetleri ile yeme -içme ve s tant kurulum hizmetlerinin CONGRESIUM tarafından birbirine bağlanarak satılıp satılmadığını tespit etmek maksadıyla CONGRESIUM ve DOM İNO nun 2012 -2019 yılları arasında akdettiği sözleşmeler incelenmiştir. Sözleşmeler kronolojik olarak incelendiğinde, CONGR ESIUM un fuar alanı tahsis ettiği DOMİNO ya 2012 yılından 2020 yılına değin söz konusu hizmetleri aynı ekonomik bütünlük içinde olan GL Events Turizm Yemek Hizmetleri ve Rest. İşl. Tic. A.Ş. (GL FOOD) ve bağımsız bir şirket olan Kariyer Stand aracılığıyla sunduğu, söz konusu hizmetleri bizzat DOMİNO nun sağlamasına veya üçüncü taraf bir teşebbüsten temin etmesine müsaade etmediği anlaşılmaktadır. (96) Bu yöndeki uygulamanın mevcudiyeti CONGRESIUM tarafından da ifade edilmiş, ancak bu uygulama için haklı gerekçel erinin olduğu belirtilmiştir. Yeme -içme hizmetlerinin bağlanmasına ilişkin olarak CONGRESIUM, fuar alanının maliki olan ATO ile yaptığı kira sözleşmesini işaret etmektedir. Anılan kira sözleşmesinin ilgili hükümleri; - ( ..) 20-39/538 -239 28/49 şeklinde düzenlenmiştir. (97) Söz ko nusu hükümler çerçevesinde CONGRESIUM fuarlar kapsamında üçüncü kişiler tarafından yeme -içme hizmeti alınmasının kendileri açısından güçlük oluşturduğunu, mutfak olarak ayrılmış alan dışında alanın herhangi bir yerinde enerji kullanımına müsaade edemediğin i, aksi halde, kira sözleşmesinin hiçbir ihtara ve hükme hacet kalmaksızın tek taraflı olarak feshedebileceğini belirtmektedir. (98) Bunun yanında CONGRESIUM, insan sağlığı ve gıda güvenliği risklerinin önüne geçmek amacıyla fuar organizatörleriyle yaptığı sözleşmeler kapsamında dışarıdan yiyecek ve içecek getirilmesini genel itibarıyla uygun bulmadığını ifade etmektedir. Böylelikle, fuar esnasında güvenilir olup olmadığı bilinmeyen restoran, pastane ve diğer türlü işletmelerden alınan yiyecek -içeceklerin fu ar alanına sokulması engellenmektedir23. (99) Üçüncü olarak, CONGRESIUM, turizm işletme belgesine sahip bir teşebbüs olarak alkollü içeceklerin sağlanması bakımından Tütün ve Alkol Piyasası Düzenleme Kurumu tarafından zorunlu tutulan lisansa sahip bulunduğunu, bunun da CONGRESIUM da alkollü içeceklerin sağlanması bakımından kendilerini cazip bir seçenek haline getirdiğini ifade etmektedir. Bu bakımdan, teşebbüsün sahip olduğu söz konusu lisansı kiraladığı alanda kullanma isteği makul bulunmaktadır. (100) Dördüncü ola rak, yine kira sözleşmesine göre, CONGRESIUM mecurda bulunan kafe, lokanta vesair işletmelerde hizmet sunmak yükümlülüğü altındadır ve bu yükümlülüğün yerine getirilmemesi sözleşmenin aynı maddesi uyarınca ATO tarafından fesih sebebi teşkil etmektedir ( m.13.2.2.). Bu sebeple, CONGRESIUM , bünyesinde 10 kişiden 10.000 kişiye kadar yiyecek ve içecek hizmeti verebilecek bir altyapı ve teçhizatı hazır bulundurduğunu belirtmektedir. (101) Son olarak, teşebbüs, fuar alanı içerisinde yangına sebebiyet verebilecek, ısıtıcı ya da propan gazla çalışan pişirme cihazlarının ve teknik şartları önceden kendileri ile fuar organizatörü arasında belirlenmemiş herhangi bir tür teçhizatın fuar alanı içinde kullanımına öncelikle iş ve gıda güvenliği bakımından doğabilecek riskle r nedeniyle izin verilmediğini belirtmektedir. Nitekim, ATO ile arasındaki kira sözleşmesi ile CONGRESIUM un mecur da, yangın güvenliği için Kiralayan tarafından bu konudaki mevzuat ve proje ile gösterilen tüm kurallara ve ilgili mevzuata aynen uymayı kab ul ve taahhüt ettiği hüküm altına alınmıştır (m. 13.2.10). (102) Yukarıda yer verilen sebeplerle, fuar organizasyonları kapsamında sunulacak yeme - içme hizmetinin GL FOOD üzerinden alınmasının hem ATO ile sözleşmesi hem genel olarak gıda sağlığı ve insan güvenl iği yükümlülükleri çerçevesinde gerekli olduğu ve ayrıca yaptığı yatırımlar karşısında ticari açıdan da rasyonel bir uygulama olduğu değerlendirilmektedir. (103) Stant kurulum hizmetlerinin bağlanması iddialarına ilişkin CONGRESIUM tarafından sağlanan belgelerde CONGRESIUM un herhangi bir stant firmasının bulunmadığı, ancak teknik yeterliliği haiz olan Kariyer Stand tan stant kapama hizmeti satın aldığını, fuar alanına kurulacak olan octanorm tipi standın (standart stant) kurulmasında fuar 23 CONGRESIUM, fuar organizasyonlarının dışarıdan yeme -içme hiz meti almasının kendisi açısından bir takım hukuki sorumluluklar doğurabileceğini ileri sürmektedir. Buna göre, dışarıdan alınan bir yeme -içme hizmeti nedeniyle katılımcılardan zarar görenlerin olması halinde CONGRESIUM un hukuki sorumluluğu gündeme gelebil ecektir. Buna ek olarak, yeme -içme hizmeti sunan teşebbüsün çalışanlarının sosyal güvencesinin bulunmaması, iş güvenliği normlarına uygun hareket etmemesi, portör muayenelerinin bulunmaması gibi durumlarda CONGRESIUM un hukuki yükümlülüğünün bulunacağı ifa de edilmektedir. Bu gerekçelerle de yeme -içme hizmetinin dışarıdan temin edilmemesi gerektiği savunulmaktadır. 20-39/538 -239 29/49 organizatörünün stant kurulum hizmetini Kariyer Stand tan alması gerektiği, bu stant tipinin dışında kalan butik stantların kurulumunda fuar organizatörünün arzu ettiği firma ile çalışabildiği ifade edilmektedir. (104) Octanorm tipi stantların kurulum hizmetinin Kariyer Stand tan alınmasına ilişkin olarak CONGRESIUM, daha önceki kurulumlarda fuar alan

• Rekabet Kurumu · D.2003 -3-148 (Muafiyet) Karar Sayısı : 05-7/63-28 K · K.05-7/63-28 Karar Tarihi : 3.2.2005 A. TOPLANTIYA K
• Rekabet Kurumu · D.2007 -2-6 (Devralma) Karar Sayısı : 07-27/252 -87 · K.07-27/252 -87 Karar Tarihi : 22.3.2007 A-TOPLANTIY
• Rekabet Kurumu · D.2008-4-263 (Devralma ) Karar Sayısı : 09-02/19-12 · K.09-02/19-12 Karar Tarihi : 14.1.2009 A. TOPLANTIYA
• Rekabet Kurumu · D.2009 -3-87 (Önaraştırma) Karar Sayısı : 09-41/988 · K.09-41/988 -250 Karar Tarihi : 9.9.2009 A. TOPLANTI