Rekabet Kurumu Başkanlığından, REKABET KURULU KARARI Dosya Sayısı : 2005 -3-34 (İlk İnceleme) Karar Sayısı : 06-32/394 -104 Karar Tarihi : 4.5.2006 A. TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER Başkan : Mustafa PARLAK Üyeler : Prof. Dr. Zühtü AYTAÇ, Rıfkı ÜNAL, Prof. Dr. Nurettin KALDIRIMCI, M. Sıraç ASLAN, Süreyya ÇAKIN, Mehmet Akif ERSİN B. RAPORTÖRLER : Meltem BAĞIŞ AKKAYA, Osman Tan ÇATALCALI C.ŞİKAYET EDEN : Tekel, Tütün, Tütün Mamülleri, Tuz ve Alkol İşletmeleri A.Ş.Genel Müdürlüğü Atatürk Bulva rı No:27 U
Rekabet Kurumu Başkanlığından, REKABET KURULU KARARI Dosya Sayısı : 2005 -3-34 (İlk İnceleme) Karar Sayısı : 06-32/394 -104 Karar Tarihi : 4.5.2006 A. TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER Başkan : Mustafa PARLAK Üyeler : Prof. Dr. Zühtü AYTAÇ, Rıfkı ÜNAL, Prof. Dr. Nurettin KALDIRIMCI, M. Sıraç ASLAN, Süreyya ÇAKIN, Mehmet Akif ERSİN B. RAPORTÖRLER : Meltem BAĞIŞ AKKAYA, Osman Tan ÇATALCALI C.ŞİKAYET EDEN : Tekel, Tütün, Tütün Mamülleri, Tuz ve Alkol İşletmeleri A.Ş.Genel Müdürlüğü Atatürk Bulva rı No:27 Unkapanı 34083 İstanbul D. HAKKINDA İLK İNCELEME YAPILANLAR : Philip Morris Saban cı Pazarlama ve Satış A.Ş. Dr. Fahrettin Kerim Gökay Caddesi No: 62 -64 K. Çamlıca Üsküdar İstanbul Japan Tobacco I nternational Tütün Ürünleri Pazarlama A.Ş. Maya Plaza Yıldırım Oğuz Göker Cad. Sümbül Sok. Kat:4 80630 Akatlar İstanbul British American Tobacco Expor ts B.V. Oycan Plaza Eski Büyükdere Cad. No:15 K:3 34398 Maslak İstanbul E. DOSYA KONUSU: Philip M orris Sabancı Pazarlama ve Satış A.Ş. ( PMSA ), Japan Tobacco International Tütün Ürünleri Pazarlama A.Ş. ( JTI), British American Tobacco Exports B.V. ( BAT) teşebbüslerinin satış noktalarına verdikleri promosyon ve bedelsiz ürünler ile düzenledikleri kampany alar yoluyla hakim durumlarını kötüye kullandıkları ve PMSA nın satış 10 noktalarına verdiği standlarda diğer üreticilerin ürünlerinin bulunmasına izin vermediği iddiası. 06-32/394 -104 2 F. İDDİALARIN ÖZETİ: Şikayet dilekçesinde özetle; PMSA , JTI ve BAT a ilişkin olarak aşa ğıdaki iddialara yer verilmiştir: - Tokat ili Erbaa İlçesi gezici toptan satıcısı Mustafa Telefoncu dan Tekel e gönderilen 4.1.2005 tarihli dilekçede özetle, PMSA nın Niksar Bölge Distribütörü Canibey Ticaret in 28.12.2004 tarih ve 157616 sayılı faturasın da bedelsiz malların varlığının görüldüğü, tütün mamullerinde bir kampanya düzenlendiğinin 20 anlaşıldığı, söz konusu kampanya nedeniyle pazar payının % ( ) azaldığı belirtilerek gerekli düzenlemelerin yapılması talebi. - Ayrıca ( .) görevlileri tarafından zincir mağazalar nezdinde incelemeye yönelik olarak hazırlanan ( .) tarihli raporda, piyasada sigara sektörüne hâkim durumda bulunan PMSA tarafından Tütün Kurumu Tebliği ne aykırı düzenlemeler yaparak Tekel in ve diğer özel sektör firma ürünl erinin standlarda bulundurulmamasını sağladıkları ve bu yolla rekabeti engellediklerinin tespit edildiği. 30 - Diğer yandan İstanbul İli gezici toptan satıcısı Gün -Bak A.Ş. firmasının 18.11.2005 tarihinde Tekel e verdiği dilekçe ve ( ..) hazırlanan ( .) tarihli dilekçede PMSA, JTI ve BAT firmalarının promosyonlu satış yaptığı. G. DOSYA EVRELERİ: Kurum kayıtlarına 31.3.2006 tarih, 1954 sayı ile giren başvuru üzerine, 4054 sayılı Kanun'un uyarınca yapılan inceleme sonucunda düzenlenen 28.4.2006 tarih ve 2006 -3-34/İİ-06-MBA sayılı İlk İnceleme Raporu 1.5.2006 tarih ve REK.0.07.00.00 -110/89 sayılı Başkanlık önergesi ile 4. 5.2006 tarih ve 06 -32 sayılı Kurul toplantısında görüşülerek karara bağlanmıştır . 40 H. RAPORTÖRLERİN GÖRÜŞÜ: İlgili Rapor'da; başvuru konusu iddialar hakkında herhangi bir işlem yapılmasına gerek olmadığı sonucuna ulaşıldığı ifade edilmektedir. I. İNCELEME VE DEĞERLENDİRME I.1. Sektörün Genel Yapısı Sigara, üretiminde kullanılan tütün çeşitlerine göre dört ayrı grupta 50 değerlendir ilmektedir. Bunlar; Şark tipi, Fransız tipi, İngiliz tipi ve Amerikan tipidir. Türkiye de sigara tüketiminin tamamı uzun yıllar TEKEL in üretimiyle karşılanmış, 1983 yılından itibaren bazı yabancı sigaralar TEKEL tarafından ithal edilip satılmaya başlamış tır. 1986 yılında yürürlüğe giren 86/10911 sayılı Bakanlar Kurulu Kararıyla tütün mamullerinin üretim, dağıtım ve satışında devlet tekeli kaldırılmış ve 1991 yılında yayımlanan 91/1755 sayılı Bakanlar Kurulu Kararıyla özel sektör tarafından üretilen sigara ları fiyatlandırma yetkisi üretici firmalara verilmiştir. 06-32/394 -104 3 60 3.1.2002 tarih ve 4733 sayılı Kanun un 6. maddesi; Türkiye de tütün mamülleri üretmek isteyenlerin yıllık üretim kapasitesi tek vardiyada sigara için iki milyar adet, diğer tütün mamülleri için is e onbeş tondan az olmayan, tütün hazırlama bölümleri dahil tam ve yeni teknoloji ile tesisler kurmaları şarttır. şekindedir. Yukarıda yer verilen hüküm gereğince, sigara üretebilmek için kurulacak tesisin belirli kapasitede, entegre ve yeni teknoloji ile donanmış olma zorunluluğunun bulunması, sigara pazarında önemli bir giriş engeli yaratmaktadır. Öte yandan, 4207 sayılı Tütün Mamüllerinin Zararlarının Önlenmesine Dair Kanun ile sigara ve diğer tütün mamüllerinin reklamının ve bu ürünlere ilişkin her t ürlü promosyon 70 faaliyetinin yasak olması da pazara giriş engeli yaratan bir diğer durumdur. Sigaranın tüketicide bağımlılık yapan özelliğinin bulunması, talebin fiyat esnekliğinin düşük olması sonucunu doğurmaktadır. Bu özellik söz konusu ürünün üzerine ol dukça yüklü miktarda vergi konulabilmesine olanak tanımaktadır. Nitekim ülkemizde satılan sigaranın perakende satış fiyatının %75 ine yakın bir kısmını vergi ve diğer fonlar oluşturmaktadır. I.2. Yapılan Tespitler ve Hukuki Değerlendirme Dosya mevcudu bi lgi ve belgeden, Tekel tarafından Kurumumuza yapılan 80 başvuru ekinde yer alan Gün -Bak A.Ş. ye ait 28.11.2005 tarihli dilekçesinin Rekabet Kurumu nezdinde daha önce değerlendirildiği anlaşılmıştır. Anılan teşebbüs e ait başvuru Kurum kayıtlarına 28.11.2005 tarih ve 8442 sayı ile intikal etmiş; başvuruya istinaden hazırlanan 23.12.2005 tarih ve 2005 -3-133/BN -05-OS sayılı Bilgi Notu nda aşağıdaki hususlara yer verilmiştir: Kurum kayıtlarına 28.11.2005 tarih ve 8442 sayılı ile giren Güngörenler Bakkallar ve Bayiler Gıda, Temz. Day. Tük. Mad. San. ve Tic. A.Ş. (Gün -Bak A.Ş.) adına yapılan başvuruda; Philip MorrisSa (PMSA) nın satış noktalarına yönelik olarak yaptığı bazı uygulamaların haksız rekabet yaratmak suretiyle Gün-Bak A.Ş. nin 90 satışlarını olumsuz yönde etkilediği iddia edilmektedir. Şikayet dosyasında satış noktasının, PMSA ürünlerinin raflarda düzenli ve eksiksiz bir şekilde bulunması, alım miktarının artırılması gibi ölçütlerin yerine getirilmesi durumunda, çe şitli puanlar kazandığı ve bu puanlar sonucunda çeşitli hediyeler alma imkanına sahip olduğu belirtilmektedir 1. Gün -Bak A.Ş. nin TEKEL ürünlerinin dağıtım işiyle iştigal ettiği, dosyada belirtilen unsurların kendilerini zor duruma düşürdüğü ve pazar pay ı kaybına yol açtığı belirtilmiştir. Gün -Bak A.Ş. nin devlet tarafından üretilen sigaraları dağıtan bir teşebbüs olarak benzer uygulamalar içerisinde bulunmasının mümkün 100 olmadığı, dolayısıyla anılan düzenlemelerin haksız rekabete yol açtığı iddia edilerek bu faaliyetlerin önlenmesi istenmiştir. Aynı şikayet aynı firma tarafından 1 Söz konusu hediyeler ağırlıklı olarak elektro nik ve dayanıklı tüketim mallarından oluşmaktadır. Puanlama kriterleri ve hediyeler için ayrıntılı bilgi şikayet dosyasından edinebilir . 06-32/394 -104 4 7.9.2004 tarihinde de yapılmış ve şikayete yönelik hazırlanan 2004 -3-101/BN -04- PU sayılı raporda aynı görüşte olduğumuz aşağıdaki ifadelere yer verilmiştir: PMSA tarafından uygula nan puanlama kriterleri incelendiğinde bunun bir rekabet ihlali olarak değerlendirilemeyeceği düşünülmektedir. Nitekim ürünlerin düzenli ve iyi bir şekilde görülmesi ve anılan teşebbüs tarafında üretilen bütün sigaraların noktada bulunmasını teşvik eden uy gulamaların, ürünlerin sergilenmesine yönelik düzenlemeler olduğu görülmektedir. PMSA ürünlerinin PMSA tarafından sağlanan 110 standların üst raflarında bulunması Kurul un sigara standlarına yönelik olarak aldığı kararlarda izin verdiği bir husustur. Bu noktad a Rekabet Kurulu tarafından getirilen kriter söz konusu satış noktası ile yapılan sözleşmelerde stand münhasırlığına yönelik hükümler bulunmamasıdır. Nitekim PMSA ile Maxi Market Tüketim Malları Pazarlama ve Ticaret A.Ş. arasında imzalanan Tütün Mamulleri Satım Sözleşmesi ne menfi tespit/muafiyet başvurusuna ilişkin olarak alınan kararda Kurul satış noktasının, ürünlerin raflardaki görünebilirliği, düzeni, tamamının bulunabilirliği gibi PMSA tarafından belirlenen kriterleri yerine getirdikçe ek kazanımlar elde edebileceğine dair sözleşme hükmüne, stand münhasırlığının olmaması kaydıyla izin verilebileceğini kabul etmiştir 120 Dolayısıyla şikayet konusu faaliyetlerin 4054 sayılı Kanun u ihlal eder bir nitelik taşımadığı düşünülmektedir. Kurul konu ile ilgili olarak, 30.9.2004 tarih ve 04 -63/918 -M sayılı kararında; şikayetin niteliğine ve düzenlenen rapora göre; başvuru konusu uygulamanın 4054 sayılı Kanun un 4. ve/veya 6. maddesi çerçevesinde bir ihlal niteliğinde olmadığına, Kanun un 42/2. maddesine göre OYB İRLİĞİ ile karar vermiştir. Yukarıda yer verilen bilgiler çerçevesinde Philip MorrisSa tarafından yapılan şikayet konusu uygulamaların 4054 sayılı Kanun un 4 ve/veya 6. maddesi 130 çerçevesinde bir ihlalin varlığına işaret etmediği, önaraştırma ya da soruştur ma açılmasına gerek olmadığı sonucuna ulaşılmıştır. Rekabet Kurulu yukarıda yer verilen şikayet ve ona istinaden hazırlanan Bilgi Notu na ilişkin olarak söz konusu olayın 4054 sayılı Kanun un kapsamı dışında olduğuna; dolayısıyla herhangi bir işlem tesis edilmesine gerek olmadığına 4.1.2006 tarih ve 06 -01/15 -M sayılı karar ile hükmetmiştir. Bu nedenle Gün -Bak A.Ş. ye ait şikayete ilişkin olarak tekraren yapılacak herhangi bir işlem bulunmamaktadır. 140 Diğer yandan standlarda Tekel markalı ürünlerin bulunması nın engellendiği iddiasına ilişkin olarak dilekçe ekinde gönderilen sigara standları nın fotoğrafları incelendiğinde, toplam 56 adet standın 37 sinde (%66) tekel ürünlerinin yer aldığı geri kalanında ise (%34) yer almadığı tespit edilmiştir . Ancak belirtilm esi gereken bir diğer husus ise Tekel ürünlerinin yer almadığı tespit edilen standlara ilişkin fotoğraflar ın tam net olmayıp, standın tümü nün görülemedi ği dolayısıyla söz konusu fotoğrafların bu iddiayı destekleyecek nitelikte olmadığı kanaatine varılmıştı r. 06-32/394 -104 5 Ayrıca aynı konuya ilişkin olarak Kurumumuza Tekel Baş Satıcılar ı Dernek 150 Başkanı tarafından 23. 3.2006 tarihinde bir başvuru yapılmış; konuy a ilişkin olarak hazırlanan 13. 4.2006 tarih ve 2006 -3-29/İİ-06-Ş.YA sayılı ilk inceleme raporu na istinaden Kurul, 24.4.2006 tarih ve 06 -29/363 -92 sayı ile bahse konu şikayet hakkında herhangi bir işlem yapılmasına gerek olmadığı na karar vermiştir. Dolayısıyla standlara ilişkin olarak yapılan şikayetin benzer nitelikli olması sebebiyle 4054 sayılı Kanun kapsamında olm adığı sonucuna varılmıştır. J. SONUÇ Dosya konusu şikayete ilişkin olarak 4054 sayılı Kanun kapsamında herhangi bir 160 işlem yapılmasına gerek olmadığına, şikayetin reddine OYBİRLİĞİ ile karar verilmiştir.