Rekabet Kurumu Başkanlığından, REKABET KURULU KARARI Dosya Sayısı : 2011 -2-349 (Önaraştırma ) Karar Sayısı : 11-55/1442 -516 Karar Tarihi : 02.11.2011 A. TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER Başkan : Prof. Dr. Nurettin KALDIRI MCI Üyeler : Doç. Dr. Mustafa ATEŞ, İsmail Hakkı KARAKELLE, Doç. Dr. Cevdet İlhan GÜNAY, Dr.Murat ÇETİNKAYA, Reşit GÜRPINAR 10 B. RAPORTÖRLER : İbrahim AYDEMİR, Yalçıner YALÇIN C. BAŞVURUDA BULUNAN : Yenibiriş İnsan Kaynakları Hizmetleri Danışmanlık ve Yayıncılık A.Ş. Temsilcisi: K
Rekabet Kurumu Başkanlığından, REKABET KURULU KARARI Dosya Sayısı : 2011 -2-349 (Önaraştırma ) Karar Sayısı : 11-55/1442 -516 Karar Tarihi : 02.11.2011 A. TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER Başkan : Prof. Dr. Nurettin KALDIRI MCI Üyeler : Doç. Dr. Mustafa ATEŞ, İsmail Hakkı KARAKELLE, Doç. Dr. Cevdet İlhan GÜNAY, Dr.Murat ÇETİNKAYA, Reşit GÜRPINAR 10 B. RAPORTÖRLER : İbrahim AYDEMİR, Yalçıner YALÇIN C. BAŞVURUDA BULUNAN : Yenibiriş İnsan Kaynakları Hizmetleri Danışmanlık ve Yayıncılık A.Ş. Temsilcisi: K emal Tahir SU Turan Güneş Bulvarı No:100 Akçam Plaza Kat :3 Daire No:20 Yıldız/Ankara D. HAKKINDA İNCELEME YAPILAN : Kariyer.Net Elektronik Yayıncılık ve İletişim Hizmetleri A.Ş. 20 Saray Mah. Site Yolu Sk. Arel İş Merkezi No.5 Kat:3 Ümraniye /İstanbul E. DOSYA KONUSU: Kariyer.Net Elektronik Yayıncılık ve İletişim Hizmetleri A.Ş. (Kariyer.Net) nin insan kaynakları ve eğitim hizmetlerine yönelik internet ilan pazarındaki hakim durumunu kötüye kullanmak suretiyle 4054 sayılı Kanun u ihlal ettiği iddiası. F. İDDİALARIN ÖZETİ: Başvuru da özetle; -İnsan kaynakları ve eğitim hizmetlerine yönelik Internet ilan pazarının oligopolistik bir yapıya sahip o lduğu ve www. Kariyer.Net , www.secretcv.com ve www.yenibiris.com un bu pazardaki üç önemli oyuncu olduğu, 30 -Kariyer.Net in uyguladığ ı fiyatların diğerlerinin çok üzerinde olduğu ve bunun da hakim durum göstergesi olduğu, ayrıca pazar payı, yoğunlaşma, giriş engelleri gibi hususlardaki verilerin de bu durumu teyit ettiği, -Kariyer.Net in m üşterilerin münhasıran kendisinden hizmet alması karşılığında ilave indirimler vererek, tedarikçi değiştirmek isteyen teşebbüslere zorlaştırıcı koşullar getirerek ve rakip teşebbüslerin faaliyetini zorlaştırıcı diğer uygulamalar yoluyla hakim durumunu kötüye kullandığı iddia edilmiştir. G. DOSYA EVRELER İ: Kurum kayıtlarına 21.6.2011 tarih ve 4627 sayı ile intikal eden başvuru üzerine yapılan inceleme sonucunda düzenlenen 01.08.2011 tarih ve 2011 -2-349/İİ-11-151.İA sayılı İlk İnceleme Raporu Kurul un 17.8.2011 tarihli 40 toplantısında değerlendirilmiş ve 11-45/1037 -M sayılı karar ile konu hakkında önaraştırma yapılmasına karar verilmiştir. İlgili karar uyarınca y apılan inceleme sonucunda hazırlanan 28.10.2011 tarih ve 2011 -2-349/ÖA -11-151.İA sayılı Önaraştırma Raporu , 01.11.2011 tarih ve REK.0.16.00.00 -110.02 .02/646 sayılı Başkanlık Önergesi ile 11-55 sayılı Kurul toplantısında görüşülerek karara bağlanmıştır. 11-55/1442 -516 2 H. RAPORTÖRLERİN GÖRÜŞÜ: İlgili raporda; Kariyer.Net Elektronik Yayıncılık ve İletişim Hizmetleri A.Ş. hakkında 4054 sayılı Kanun hükümleri çerçevesind e soruşturma açılmasına gerek olmadığı ifade edilmiştir. I. İNCELEME VE DEĞERLENDİRME 50 I.1. Hakkında Önaraştırma Yapılan Teşebbüs: Kariyer.Net Mevcut incelemenin konusunu, işe seçme ve yerleştirme sürecinde işveren ile iş arayan kişilerin bir araya getirild iği çevrimiçi ( on-line ) platformların işletmeciliğini yapan Kariyer.Net in, bu alandaki ve rakip teşebbüsleri dışlayıcı nitelikteki birtakım uygulamaları oluşturmuştur. Teşebbüs 2000 yılında kurulmuş tur ve merkezi İstanbul da yer almaktadır. Kariyer.Net , Internet üzerinde her türlü servis ve ticari faaliyet göstererek yayın, insan kaynakları konularında ve diğer konularda veri tabanı oluşturmak, geliştirmek müşterilere servis olarak sağlamak ve I nternet ile ilgili yazılım geliştirmek, reklam ve ilan alma k, reklam ve ilan vermek , yurt içi ve yurt dışı firmalarla ortaklıklar kurarak 60 veri tabanı alışverişi yapmak gibi elektronik ticaret faaliyetlerinde bulunmak ve konusu ile ilgili olarak danışmanlık ve müşavirlik hizmetleri vermek amacıyla kurulmuş bir şirk ettir. I.2. İlgili Pazar I.2.1. İlgili Ürün Pazarı Kariyer.Net yetkilileri ilgili pazarın yalnızca internet mecrasından oluşmadığını, ilgili pazarın yazılı basın ve İşkur gibi seçenekleri de içine alacak şekilde daha geniş tanımlanarak Türkiye işe seçme v e yerleştirme pazarı olarak belirlenmesi gerektiğini ifade etmişlerdir. Bu değerlendirmeyi ağırlıklı olarak müşterilerin ilgili bütçelerini bütün mecralar arasında paylaştırdıkları, birinden diğerine kayma olabildiği, dolayısıyla 70 talep ikamesinin var oldu ğu tezine dayandırm ışlardır . Ancak aşağıda açıklanan gerekçelerle pazarın bu ölçüde geniş tanımlanmasının mümkün olmadığı düşünülm üştür . Kariyer.Net in faaliyetleri ve bu faaliyetler kapsamında sunulan hizmetlerin özellikleri göz önünde bulundurulduğunda, platform faaliyetlerinden Internet grubunun Kariyer.Net için tanımlanabilecek en uygun pazar seçeneğini oluşturduğu kanısına varılmıştır. Her ne kadar her üç platformun nitelik olarak kesiştiği noktalar olsa da bu üç platformu birbirinden ayıran önemli öze llikler mevcuttur . Talep ikamesi bakımından bir değerlendirme yapıldığında, ilk olarak Internet ve yazılı basın platformları arasındaki farklılığın ortaya konulması önem arz etmektedir. 80 Internet platformunun, taraflara ilişkin ayrıntılı sayılabilecek bilg ileri kendi veritabanlarında uzun süreler tutabilme, söz konusu alanlara ilişkin irili ufaklı çok fazla sayıda ilana kendi üzerlerinde özellikli (konum, sektör, pozisyon gibi çeşitli ölçütlere göre sınıflandırmal ar yapabilmek) olarak yer verebilme gibi nitelikler i bu platformu kullanım amacı, nitelik ve düşük maliyetle ayrıntılı, özellikli ve çok fazla sayıda ilana erişim imkanı sağlayabilmesi bakımından yazılı basından ayırabilmektedir1. Dolayısıyla evrensel küme iş ilanı verme veya işe alım için özgeçmiş oluşturma olarak kabul edilirse, çoğu durumda, Internet platformunun bu kümenin merkezini oluşturabileceği düşünül ebilmektedir . Başka bir ifadeyle, Internet platformu yazılı basın platformu ile rekabet eden ve bu platforma ikame olarak kabul 90 edilmesi gere ken bir platform olma makla birlikte her iki platformun da sahip oldukları 1 9.2.2006 tarih, 06 -11/130 -32 sayılı Kurul kararı. 11-55/1442 -516 3 özellikler itibarıyla, bazı durumlarda, birbirlerini tamamlayıcı niteliklere sahip olabil mektedirler . Öte yandan insan kaynağı danışmanlığı yapan teşebbüslerin de hem yazılı basın hem de Internet platformundan farklılaşan, bu platformlar tarafından sunulan hizmetlerin sınırlarını aşan bazı özelliklerinden bahsetme k mümkündür . İnsan kaynağı danışmanlığı yapan teşebbüsler işveren ile iş arayan kesimi buluşturmanın yanı sıra işe alım sür ecinin her aşamasına dahil olmaya ve hatta işe alım sonunda verilecek eğitim hizmetini sunmaya kadar uzanan çok sayıda hizmeti portföylerinde bulundurabilmektedir. Dolayısıyla Internet üzerinden hizmet sunan teşebbüslerin de 100 kendi aralarında ayrılabileceği ve bu teşebbüslerin farklı pazarlarda faaliyet gösterdikleri aşikardır . Arz ikamesi açısından da benzer bir ayrımın gerçekleştirilmesinin uygun olacağı düşünülm üştür . Internet in beraberinde getirdiği maliyet ve süre avantajları bu mecranın işletilmesini n ve kullanımının diğer mecralardan daha kolay olduğu sonucuna ulaşılmasına yol açm ıştır. Yazılı basını ele alacak olursak , bu mecranın hem tiraj bakımından belirli bir yer edinmiş olması hem de pazarda faaliyet gösterecek teşebbüsün bu mecranın yayına haz ırlanma aşamasından dağıtımına kadar uzanan süreci destekleyebilecek yeterli finansal güce ve yatırım düzeyine ulaşmış olması beklenmektedir. Benzer bir şekilde insan kaynağı danışmanlığı yapan 110 teşebbüslerin de işe alım sürecini, işveren taleplerini karşıl ayabilme noktasında fiziksel, finansal ve beşeri maliyet kalemlerini destekleyebilecek, bu hizmetlerin belirli bir kalite standardında sunulmasını sağlayabilecek ekonomik güce sahip olması gerekmektedir . Elektronik ortamda yapılan satışların geleneksel sat ışlarla rekabet halinde olması halinde bu ikisi aynı pazarda kabul edilirken, tamamen yeni ve yalnızca elektronik ortamda satılan bir ürünün mevcudiyeti halinde ya da bir ürünü online satmanın önemli avantajlar sağlaması halinde bahse konu ürünün e -ticaret i ayrı bir pazar olarak tanımlanabil mektedir2. Internet üzerinden işe alım sürecini yürütmenin, yapılan başvurularla ilgili dosyalama yapmayı, kütük tutmayı, detaylı biçimde sınıflandırmayı 120 mümkün kılması ve bu bilgilerin bir veritabanı ortamında saklanabi lmesi gibi üstün yönleri mevcut vaka da da benzer bir durumun varlığına işaret etm iştir. Yukarıda yer verilen bilgiler ve değerlendirmeler ışığında, mevcut dosya bakımından ilgili ürün pazarının en dar şekliyle Internet üzerinden işe seçme ve yerleştirm e hizmeti pazarı olarak belirlenmesinin uy gun olacağı kanaatine varılmıştır . I.2.2. İlgili Coğrafi Pazar İlgili coğrafi pazar, ilgili ürün pazarında ülkenin herhangi bir bölgesindeki rekabet koşullarının diğer bölgelerden farklılık göstermemesi, bir başka deyişle rekabet koşullarının ülkenin tamamında homojen bir yapı sergilemesi nedeniyle Türkiye olarak be lirlenmiştir. 130 I.3.Hakim Durum Analizi Söz konusu uygulamanın özü nü, hakim durumdaki Kariyer.Net in müşterileriyle uzun süreli münhasır anlaşmalar yapması, müşterilere Kariyer.Net üzerinden yapılan iş başvurularına ait verilerin iş ilişkisinin sona ermesind en sonra kendilerine bedel karşılığı verilmesinden dolayı Kariyer.Net ten hizmet almaya devam etmek zorunda kalmaları, ayrıca münhasıran Kariyer.Net ile çalışan müşterilere indirim uygulanması 2 Aydemir, İbrahim, Elektronik Ticaret Alanındaki Rekabet Sorunları, Rekabet Kurumu Uzmanlık Tezleri Serisi, No: 53 11-55/1442 -516 4 ve bu şekilde rakiplerin müşteri edinmelerinin, dolayısıyla da faaliyetlerinin zorlaştırılması iddiası oluşturmaktadır. 4054 sayılı Kanun un üçüncü maddesinde hâkim durum, Belirli bir piyasadaki bir veya birden fazla teşebbüsün, rakipleri ve müşterilerinden bağımsız hareket ederek 140 fiyat, arz, üretim ve dağıtım mikt arı gibi ekonomik parametreleri belirleyebilme gücü olarak ifade edilmiştir. Tek başına yeterli olmamakla birlikte, bir teşebbüsün hâkim durumda bulunup bulunmadığının tespit edilmesinde en önemli unsurlarından biri pazar payıdır. Kariyer.Net 1999 yılınd a faaliyete geçtiğinden bu yana Türkiye de ilgili pazarda lider firma konumundadır. Halihazırda pazarda belirli bir ölçeğin üzerinde 3 teşebbüs bulunmaktadır. Kariyer.Net in kendi ifadesine göre son birkaç yılda pazar payı yayınlanan ilan sayısı bazında % ( ..) oranındadır . Pazar araştırma kuruluşlarının verileri de benzer oranlara işaret etmektedir. Rakip firmalardan Yenibiris.com tarafından verilen bilgi de bu doğrultudadır. Diğer iki firma da % ( ..) pazar payını 150 paylaşmaktadır. Kariyer.Net in pazara gi rdiği 1999 yılından bu yana % ( ..) civarında pazar payını koruyabilmesi Internet üzerinden işe seçme ve yerleştirme hizmet i pazarında hakim durumda olduğunu göstermektedir3. I.4. Değerlendirme Kariyer.Net in müşterileriyle yaptığı anlaşmaların referans sü releri 75 gün, 1 yıl ve 2 yıldır . Dosya mevcudu bilgi ve belgelerden yola çıkarak, b u anlaşmaların toplam anlaşmalar içindeki dağılımı na bakıldığında, ş ikayet dilekçesinde üzerinde durulan 2 yıl ve daha uzun süreli anlaşmaların toplamdaki payının yalnızca % ( ..) düzeyinde kaldığı görülm üştür . Ayrıca t ipik anlaşma süresi nin 1 yıldan az olduğu, gelirlerin de 160 ağırlıklı olarak 1 yıl süreli anlaşmalardan elde edildiği anlaşılmıştır . Anlaşmaların önemli bir bölümü ( ) günlüktür. Kariyer.Net yetkilileri uzun sür eli anlaşma talebinin belirliliğin sağlanması ve indirim nedeniyle müşterilerden geldiğini, kendilerinin aslen kısa vadeli anlaşmaları tercih ettiklerini belirtmişlerdir. Dahası bu anlaşmalarda münhasırlık şartı bulunmamaktadır. İndirim oranının sınırlı il an paketlerinde % ( ..) , sınırsız ilan paketlerinde ise % ( ..) kadar olduğu ifade edilmiştir. Ancak liste fiyatı üzerinden yapılan bu tür indirimlerin mutad olduğu ve münhasırlık şartı olmadığı sürece makul olarak değerlendirilmesi gerektiği düşünülmüştür . Kariyer.Net in fiyatlarının pazar ortalamasının üzerinde olduğu şikayetçi tarafından da 170 dile getirilm iştir. Dolayısıyla Kariyer.Net in fiyat unsurunu kullanarak rakiplerinin faaliyetlerini zorlaştırdığını söylemek mümkün görünmem iştir. İlgili pazarda y er alan teşebbüslerin sundukları ürün genel itibarıyla homojen bir üründür. Özgeçmiş toplama ve sınıflandırma, müşterilerin ilanlarını yayınlama ve veritabanı oluşturarak kütük tutma fonksiyonlarını pazardaki firmaların hepsi sunmaktadır. Durum bu iken Kariyer.Net in rakiplerinden yüksek bedeller uygulayabilmesi, teşebbüs tarafından veritabanının sağlamlığı ve teknolojiye yapılan yatırım, her firma için bir müşteri temsilcisinin bulunması ve her an ulaşılabilirlik, büyük illerin tamamında temsilcilik ve müş teri temsilcisi bulunması gibi sebeplere dayandırılmaktadır. Buna rağmen Kariyer.Net ile çalışmayı fiyat yüksekliği nedeniyle 180 3 AKZO davasında ATAD % 50 Pazar payının hakim durumun kuvvetli bir göstergesi olduğuna hükmetmiştir. Komisyon 2005 yılında yayımladığı tart ışma metninde de belirli bir süre muhafaza edilebilen % 50 ve üzerinde pazar payının hakim durum karinesi olduğuna işaret etmektedir. 11-55/1442 -516 5 daha sonradan bırakan firmalar da bulunmaktadır. 2010 yılı başından itibaren sözleşme yenilemeyen firma sayısı nın ( ..) olduğu gör ülmüştür . Şikayet konusu uygulamalardan biri de özgeçmiş bilgilerinin Kariyer.Net ile çalışmayı sonlandıran firmalarla paylaşılmadığına ve böylelikle müşterinin Kariyer.Net ile devam etmeye mecbur bırakıldığına dönük iddiadır. Kariyer.Net , indirim ku ponu satan Internet siteleri başta olmak üzere bu verilerin adayın başvuru amacı dışında pazarlamaya dönük olarak kullanılabildiği, dolayısıyla bilgi güvenliği gerekçesiyle bu konuda aşamalı bir uygulama yaptıkları nı ifade etmiştir . Ayrıca başvuru yapan ad ayların daha sonraki bilgi güncellemelerinin, örneğin hangi firmalara başvuru yaptığının firma tarafından görüntülenmesini 190 istemeyebileceği ifade edilmiş, bu konuda adaylardan gelen şikayet e -postaları sunulmuştur . Kariyer.Net yetkilileri sayılan nedenler le, eğer bir müşteri iletişim bilgileri olmaksızın özgeçmiş talep ederse bunu bedelsiz paylaşabildiklerini; tüm özgeçmiş bilgilerini talep ediyorlarsa bunu adaylara haber vermek suretiyle ve bir aktarım bedeli karşılığı sağladıklarını, sınav listesi oluştu rmak ve mülakat daveti amacıyla sınırlı sayıda özgeçmiş isteniyorsa bunu bedelsiz paylaştıklarını, web üzerinden firmaların istedikleri özgeçmişleri kendi sistemlerine aktarma taleplerine adayların onayını alarak bir proje dahilinde ve bedel karşılığı olar ak izin verdiklerini ifade etmişlerdir. Bu bağlamda bir diğer husus, Kariyer.Net in müşterisiyle iş ilişkisi sona erdiği için artık 200 güncellemediği özgeçmişleri bu müşterilere sunmasıdır. Zira güncellemek için maliyete katlandığı özgeçmişi bedelsiz sunması beklenmeyecektir. Güncellenmeyen özgeçmişlere erişimi 2008 -2009 yıllarında sağladıkları, ancak bu konuda çok az sayıda müşteriden talep geldiği için halen bu uygulamanın yapılmadığı, bu uygulamayı sürekli hale getirmenin planlandığı teş ebbüs tarafından bel irtilmiştir. Konuyu somutlaştırmak açısından Kariyer.Net in bir müşterisi ile yaşanan sorun incelenmiştir. Mevcut bir müşteri Kariyer.Net e müracaat ederek kendi ilanları için başvuru yapan tüm adayların detaylı özgeçmişlerinin kendi sistemlerine aktarılma sını talep etmiştir. Kariyer.Net , kendilerine yukarıda yer verilen yöntemlerden biriyle bu aktarımın yapılabileceğini iletmiştir. Müşterinin talep ettiği özgeçmiş sayısının az 210 olması ve amacının belli olması göz önüne alınarak, sınırlı sayıdaki özgeçmişin ilgili bölümleri kendilerine bir liste halinde aktarılmıştır. Ayrıca müşteri, başvuru bilgilerine sözleşme süresi sonuna kadar Kariyer.Net sistemi üzerinden de ulaşabilmekte, ihtiyacı olan bilgileri buradan çekebilmektedir. Özet olarak ifade etmek gerekir se, Kariyer.Net özgeçmişleri toplu olarak ve bütün içerikleriyle beraber müşterilere aktarmamakta, fakat spesifik amaca dönük kısıtlı sayıda özgeçmişi ve adayların onayını da alarak aktarabilmektedir. Ayrıca teşebbüslerin istemeleri halinde özgeçmiş bilgil eri web entegrasyon sistemi yoluyla ve bir proje bedeli karşılığında, başvuru sürecinin başından itibaren otomatik olarak aktarılabilmektedir; çünkü bu durumda başvuru sahiplerinin onayını baştan almak 220 mümkün olmaktadır. Bu şartlar altında geçmiş bilgileri n paylaşılmamasının firmalar için değişim maliyeti oluşturarak rakiplerin faaliyetini zorlaştırdığı sonucuna ulaşmak mümkün görünme miştir . Zira son 2 yılda Kariyer.Net ile çalışmayı bırakan müşteri sayısı ( ..) dür. Şikayet dilekçesindeki bir diğer iddia Kariyer.Net in müşterilerin yazılı basına verdikleri ilanlarda Kariyer.Net dışında bir rakip firmaya yönlendirme yapılmamasını şart koşmalarına ilişkindir. Ancak sözleşmede ilgili hüküm madde 4.3 de İşbu sözleşme geçerli olduğu sürece, müşteri yazılı bası nda yer alacak personel ilanlarına www. Kariyer.Net i de başvuru kanalı olarak belirleyecektir. İşbu maddeye istinaden 11-55/1442 -516 6 indirim yapılmıştır. şeklindedir, dolayısıyla bu iddia nın da gerçeği yansıtma dığı 230 kanaatine varılmıştır. J. SONUÇ Düzenlenen rapora ve in celenen dosya kapsamına göre, dosya konusu iddialara ilişkin olarak 4054 sayılı Kanun un 41. maddesi uyarınca soruşturma açılmasına gerek olmadığına, şikayetin reddine OYBİRLİĞİ ile karar verilmiştir.