Rekabet Kurumu Başkanlığından, REKABET KURULU KARARI Dosya Sayısı : 2004 -1-92 (İlk İnceleme) Karar Sayısı : 04-78/1114 -281 Karar Tarihi : 9.12.2004 10 A. TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER Başkan : Mustafa PARLAK Üyeler : Tuncay SONGÖR, A. Ersan GÖKMEN, R. Müfit SONBAY, Murat GENCER, Prof. Dr. Zühtü AYTAÇ, Rıfkı ÜNAL, M. Sıraç ASLAN, Süreyya ÇAKIN B. RAPORTÖRLER: M. Ömür PAŞAOĞLU, Müge ÖZERCAN C. ŞİKAYET EDEN : - Elektrik Üreticileri Derneği 20 Temsilcisi: Av. Osman AKIN, Av. Evren AKSAKOĞLU - Akenerji
Rekabet Kurumu Başkanlığından, REKABET KURULU KARARI Dosya Sayısı : 2004 -1-92 (İlk İnceleme) Karar Sayısı : 04-78/1114 -281 Karar Tarihi : 9.12.2004 10 A. TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER Başkan : Mustafa PARLAK Üyeler : Tuncay SONGÖR, A. Ersan GÖKMEN, R. Müfit SONBAY, Murat GENCER, Prof. Dr. Zühtü AYTAÇ, Rıfkı ÜNAL, M. Sıraç ASLAN, Süreyya ÇAKIN B. RAPORTÖRLER: M. Ömür PAŞAOĞLU, Müge ÖZERCAN C. ŞİKAYET EDEN : - Elektrik Üreticileri Derneği 20 Temsilcisi: Av. Osman AKIN, Av. Evren AKSAKOĞLU - Akenerji Elektrik Üretim Otoprodüktör Grubu A.Ş. Temsilcisi: Av. Osman AKIN, Av. Evren AKSAKOĞLU - BİS Enerji Elektrik Üretimi Otoprodüktör Grubu A .Ş. Temsilcisi: Av. Osman AKIN, Av. Evren AKSAKOĞLU Teşvikiye Cad. Pamuk Apt. No:135/1 Nişantaşı / İstanbul 30 D. HAKKINDA İNCELEME YAPILAN: - Türkiye Elektrik Dağıtım A.Ş.(TEDAŞ) İnönü Bulvarı No:27 Bahçelievler / Ankara E. DOSYA KONUSU: TEDAŞ ın ilgili mevzuat uyarınca serbest tüketicilerle yapılan ikili anlaşmalar çerçevesinde mali uzlaştırma ve dengeleme sistemine katılmayarak piyasadaki özel sektör şirketlerini zor durumda bıraktığı ve bu şekilde 4054 sayılı Kanun un 6. maddesini ihlal ettiği iddiası. 40 F. İDDİALARIN ÖZETİ: TEDAŞ ın, ilgili mevzuat uyarınca serbest tüketicilerle yapılan ikili anlaşmalar çerçevesinde mali uzlaştırma ve dengeleme sistemine katılmadığı; söz konusu sisteme katılmaması nedeni ile mali uzlaştır ma ve dengelemeye tabi özel sektör şirketlerinin katlanmakta olduğu iletim ve dağıtım sistemi teknik kayıplarından kaçındığı ve bu nedenle yaptığı perakende satışlarda yapay bir şekilde daha ucuz bir fiyatla elektrik enerjisi sattığı; hakim durumdaki TEDAŞ ın piyasadaki özel sektör şirketlerini zor durumda bırakarak pazara girişi engellediği; hakim durumunu kötüye kullanan TEDAŞ ın mali uzlaştırma sistemine katılması yönünde bir tedbir kararının verilmesi ve idari para cezası ile cezalandırılması gerektiği ifade edilmektedir. 50 04-78/1114 -281 2 G. DOSYA EVRELERİ: Kurum kayıtlarına 25.8.2004 tarih ve 4704 sayı ile giren başvuru üzerine, 4054 sayılı Rekabetin Korunması Hakkında Kanun'un 6. maddesi uyarınca yapılan inceleme sonucunda düzenlenen 2.12.2004 tarih, 2004 -1-92/İİ-04-MÖP sayılı İlk İnceleme Raporu, 3.12.2004 tarih, REK.0.05.00.00/223 sayılı Başkanlık önergesi ile 04-78 sayılı Kurul toplantısında görüşülerek karara bağlanmıştır. H. RAPORTÖRLERİN GÖRÜŞÜ: İlgili raporda; - TEDAŞ ın ikili anlaşmalarla enerji temin ettiği serbest tüketici statüsünde ayrı 60 bir müşteri grubu bulunmadığı ve bütün müşterilere düzenlemeye tabi tarifeden enerji satışı yaptığı dikkate alındığında, EPDK nın yayımlamış olduğu Elektrik Piyasasında Mali Uzlaştırma Yapılmasına İlişkin Usul ve Esaslar H akkında Tebliğ in 6/1 -d maddesi kapsamında değerlendirilemeyeceği ve bu nedenle mali uzlaştırmaya katılmamaktan dolayı sorumlu tutulamayacağı, - TEDAŞ ın mali uzlaştırmaya tabi tutulmasına yönelik düzenlemelerin ve tedbirlerin EPDK nın yetkisi ve sorumlulu ğunda olduğu, - Bu nedenle, TEDAŞ ın mali uzlaştırmaya katılması yönünde geçici tedbire ya da başkaca bir işlem yapılmasına gerek olmadığı ve şikayetin reddedilmesi 70 gerektiği ifade edilmektedir. I. İNCELEME VE DEĞERLENDİRME I.1. İlgili Mevzuat Mali uzl aştırma ve dengeleme sistemi 4628 sayılı Elektrik Piyasası Kanunu ile getirilmiş olup, konunun EPDK nın tebliğ ve yönetmelikleriyle ayrıntılı olarak düzenlenmesi öngörülmüştür. Söz konusu Kanun un Amaç, kapsam ve 80 tanımlar başlıklı 1. maddesinin 46. bendi nde Dengeleme ve Uzlaştırma Yönetmeliği , Türkiye Elektrik İletim Anonim Şirketi tarafından hazırlanacak ve iletim lisansı hükümleri uyarınca piyasada faaliyet gösteren taraflar arasındaki anlaşmalar kapsamında elektrik enerjisi ve/veya kapasite alım - satımının gerçek zamanlı dengelenmesi ve mali uzlaştırmanın gerçekleştirilmesi ile ilgili ayrıntılı usul ve esasları belirleyen kurallar olarak tanımlanmıştır. Taraflar arasında ikili anlaşmalar1 yoluyla gerçekleştirilecek enerji alışverişi sırasında ortaya çıkacak farklılıkların mali açıdan uzlaştırılması görevi, 4628 sayılı Kanun la Türkiye Elektrik İletim Anonim Şirketi (TEİAŞ) bünyesinde kurulan Piyasa Mali Uzlaştırma Merkezi ne 90 (PMUM) verilmiştir. PMUM un faaliyet alanı, konuyla ilgili sorumluluk ve yetkileri Kanun un 15/b maddesinde şu şekilde tanımlanmaktadır: 1 4628 sayılı Kanun da ikili anlaşmalar, gerçek ve tüzel kişiler arasında özel hukuk hükümlerine tabi olarak, elektrik enerjisi ve/veya kapasitenin alınıp satılmasına dair yapılan ve Kurul onayına tabi olmayan ticari anlaşmalar olarak tanımlanmıştır. 04-78/1114 -281 3 Türkiye Elektrik İletim Anonim Şirketi bünyesinde yer alan Piyasa Mali Uzlaştırma Merkezi, Türkiye Elektrik İletim Anonim Şirketi tarafından hazırlanan ve Kurulca onaylanan Dengeleme ve Uzlaştırm a Yönetmeliği hükümleri doğrultusunda, gerçekleşen alım -satımlar ile sözleşmeye bağlanmış miktarlar arasındaki farkları esas alarak, piyasada faaliyet gösteren tüzel kişilerin borçlu ya da alacaklı oldukları tutarları hesaplamak suretiyle, mali uzlaştırma sistemini çalıştırır. Tüzel kişiler, Piyasa Mali Uzlaştırma Merkezinin piyasada faaliyet gösteren 100 tüzel kişilerin, Dengeleme ve Uzlaştırma Yönetmeliği uyarınca borçlu ya da alacaklı oldukları tutarları belirleyebilmesi için, gerekli tüm verileri Piyasa Ma li Uzlaştırma Merkezine vermekle yükümlüdür Konuyla ilgili olarak EPDK nın Elektrik Piyasasında Mali Uzlaştırma Yapılmasına İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Tebliğ i 4.11.2003 tarih ve 25279 sayılı Resmi Gazete de yayımlanmış ve söz konusu Tebliğ in ge çici 2. maddesi uyarınca uygulamaya 1.12.2003 tarihinde başlanmıştır. EPDK nın 3.11.2004 tarihinde yayımlanan Elektrik Piyasası Dengeleme ve Uzlaştırma Yönetmeliği nde ise konuyla ilgili çok daha ayrıntılı düzenlemelere yer verilmiştir. Söz konusu Yönetme lik ile sistemin işleyişine ilişkin de önemli 110 değişiklikler getirilmekle beraber, Yönetmeliğin geçici 7. maddesine göre bir geçiş dönemi öngörülmüş ve bu dönemin bitimine kadar mali uzlaştırma kapsamındaki yükümlülüklerin Tebliğ hükümleri çerçevesinde sürd ürülmesi hükme bağlanmıştır. Dolayısıyla dengeleme ve uzlaştırmaya ilişkin mevzuatın değerlendirilmesinde, esasen mevcut Tebliğ deki dengeleme ve uzlaştırma usul ve esasları dikkate alınmalıdır. Söz konusu Tebliğ in 5. maddesinde de belirtildiği gibi, ele ktrik enerjisinin üretim lisansı sahibi tüzel kişiler tarafından üretildiği zaman dilimi içerisinde tüketiciler tarafından tüketilmesi esastır. Yapılan anlaşmalara göre, üretileceği ve tüketileceği PMUM a bildirilen miktarlardan sapma olması durumunda; 120 - Elektrik enerjisi açığı tespit edilen katılımcının, elektrik enerjisi açığının karşılanması sonucu ödemesi gereken tutar, - Elektrik enerjisi fazlası tespit edilen katılımcıya, sisteme aktardığı enerji karşılığı ödenecek tutar, PMUM tarafından her bir uzlaş tırma dönemi itibarıyla aylık bazda hesaplanarak Türkiye Elektrik Ticaret ve Taahhüt A.Ş. (TETAŞ) ve ilgili katılımcılara yazılı olarak bildirilmektedir. Tebliğ in 6. maddesine göre uzlaştırmaya giren katılımcılar aşağıdaki tüzel kişilerdir: a) Üretim lisansı sahibi tüzel kişiler, 130 b) Otoprodüktör lisansı sahibi tüzel kişiler, c) Otoprodüktör grubu lisansı sahibi tüzel kişiler, 04-78/1114 -281 4 d) Serbest tüketicilerle yaptıkları ikili anlaşmalar ile ithalat kapsamındaki faaliyetleri çerçevesinde perakende satış lisansı sahibi tüzel kiş iler, e) İthalat ve/veya ihracat faaliyetleri kapsamındaki anlaşmaları ile serbest tüketicilerle yaptıkları ikili anlaşmalar için özel sektör toptan satış lisansı sahibi tüzel kişiler. Mali uzlaştırma dönemleri, a) 06.00 17.00, b) 17.00 22.00, 140 c) 22.00 06.00, saatleri arasına karşılık gelen, gündüz, puant ve gece zaman dilimleri olarak uygulanmakta (madde 10) ve katılımcılar arasındaki uzlaştırma işlemi sayaçlardan okunan değerler üzerinden aylık bazda gerçekleştirilmektedir (madde 12). Tebliğ in 1 2. maddesine göre, üretim tesisi ve tüketicilerin bulunduğu dağıtım bölgesindeki dağıtım lisansı sahibi tüzel kişi veya TEİAŞ tarafından uzlaştırma dönemleri itibarıyla her ayın son günü yapılan ölçümlerde tespit edilen değerler, ilgili formlarda yer alan sayaç okuma tutanağına kaydedilerek beş iş günü içerisinde PMUM a teslim edilmektedir. PMUM a gönderilen sayaç 150 okuma tutanakları ve katılımcıların ikili anlaşmalarında öngördükleri alım - satım miktarları esas alınarak mali uzlaştırmaya ilişkin hesaplamalar gerçekleştirilmektedir. Bu hesaplamalar sonucunda eksi ( -) bir değer çıkması durumunda, (bir başka deyişle örneğin bir üreticinin fiili üretiminin ikili anlaşmada taahhüt ettiği miktarın altında kalması halinde) ilgili katılımcının elektrik enerjisi açığ ı olduğu kabul edilmekte, bulunan elektrik enerjisi açığı miktarı ile TETAŞ yük alma fiyatının2 çarpımı sonucu katılımcı tarafından ödenecek tutar, PMUM tarafından hesaplanmakta ve her ayın 20 sine kadar TETAŞ a ve ilgili katılımcıya yazılı olarak bildiril mektedir. TETAŞ, bildirimin alındığı tarihten 160 itibaren beş iş günü içerisinde bildirimde yer alan tutarlara göre düzenlenen faturayı ilgili katılımcıya göndermektedir. Hesaplamalar sonucunda artı (+) bir değer çıkması durumunda, (bir başka deyişle örneğin bir üreticinin fiili üretiminin ikili anlaşmada taahhüt ettiği miktarın üstünde olması halinde) ilgili katılımcı elektrik enerjisi fazlasına sahip olarak değerlendirilmekte ve bulunan elektrik enerjisi fazlası miktarı ile TETAŞ yük atma fiyatının3 çarpımı sonucu katılımcıya ödenecek tutar, PMUM 2 lgili Tebliğ e göre yük alma, bir üretim ünitesinin TEİAŞ talimatıyla sisteme elektrik enerjisi vermeye başladığı veya bu enerjiyi artırdığı durumu ; yük alma fiyatı ise, yük almak suretiyle üretilen ila ve her bir kWh için belirlenen bedeli ifade etmektedir . 3 İlgili Tebliğ e göre yük atma, bir üretim ünitesinin TEİAŞ talimatıyla sisteme verdiği elektrik e nerjisini kestiği veya bu enerjiyi azalttığı durumu ; yük atma fiyatı ise, yük atmak suretiyle üretilmeyen her bir kWh için belirlenen bedeli ifade etm ektedir. TETAŞ ın, her bir uzlaştırma dönemi için dengelemeye ilişkin yük alma ve yük atma fiyatları; TETAŞ tarafından EPDK ya teklif edilmekte ve EPDK tarafından onaylanmaktadır. Onaylanan fiyatlar; EPDK, TETAŞ ve TEİAŞ ın internet sayfasında yayınlanır. 04-78/1114 -281 5 tarafından hesaplanmakta ve her ayın 20 sine kadar TETAŞ a ve ilgili katılımcıya yazılı olarak bildirilmektedir. Ödeme yapılacak katılımcı, bildirimin alındığı tarihten itibaren beş iş günü içerisinde bildirimde yer alan tutarlara 170 göre düzenlenen faturayı TETAŞ a göndermektedir. Tebliğ in 11. maddesine göre, tüketicilere doğrudan satış yapan tedarikçiler, tüketicilerin iletim ve/veya dağıtım sistemine bağlantı noktalarına göre, teknik ve/veya teknik olmayan kayıp mik tarlarını da karşılayacak şekilde elektrik tedarik etmek zorundadır. Tebliğ in geçici 5. maddesine göre ise, 11. madde uyarınca yansıtılacak olan teknik ve/veya teknik olmayan kayıp oranlarının dağıtım gerilim seviyesine göre belirleneceği tarihe kadar, ya lnızca iletim ve dağıtım gerilim seviyelerine göre belirlenen teknik kayıplar uygulamaya esas alınacaktır. Bu oranlar Kurul kararıyla belirlenerek TEİAŞ ın internet sayfasında duyurulmaktadır. 180 I.2. Yapılan İnceleme ve Hukuki Değerlendirme Şikayet konusu husus EPDK nın yayımlamış olduğu Elektrik Piyasasında Mali Uzlaştırma Yapılmasına İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Tebliğ in 6/1 -d maddesine dayanmaktadır. Söz konusu maddede Serbest tüketicilerle yaptıkları ikili anlaşmalar ile ithalat kapsamındaki fa aliyetleri çerçevesinde perakende satış lisansı sahibi tüzel kişiler mali uzlaştırmaya tabi katılımcılar arasında sayılmaktadır. Şikayet dilekçesinde, TEDAŞ ve bağlı ortaklıklarının serbest olmayan tüketicilere abonelik sözleşmesi kapsamında yaptığı satı şlar 190 için Tebliğin 6. maddesi kapsamında sayılmadığından mali uzlaştırmaya tabi tutulmadığı , ancak TEDAŞ ın serbest tüketicilerle yaptığı ikili anlaşmalar çerçevesinde yaptığı perakende satışlarda da, Tebliğ 6/1 -d hükmüne aykırı şekilde ve bağımsız davra nışı ile fiili olarak tamamen kendi hakim durumu neticesinde mali uzlaştırmaya tabi olmadığı; şikayet nedeni ve rekabet ihlalinin de bu noktadan kaynaklandığı ifade edilmektedir. TEDAŞ tarafından gönderilen ve 18.11.2004 tarih ve 6310 sayı ile Kurum kayıtlarına intikal eden yazıda ise TEDAŞ ın ikili anlaşmalarla enerji temin ettiği serbest tüketici statüsünde ayrı bir müşteri grubu bulunmadığı; bütün müşterilere TEDAŞ tarafından düzenlemeye tabi tarifeden enerji satışı 200 yaptığı belirtilmektedir. TEDAŞ ın bu beyanı EPDK yetkilileri ile yapılan görüşmelerde de teyit edilmiştir. Şikayet dilekçesinde, EÜAŞ, TETAŞ ve TEDAŞ ın mali uzlaştırmada katılımcılar dışında tutulmasının4 Anayasa nın 10 ve 48. maddelerine, 4628 sayılı Kanun da öngörülen eşitler arası nda ayrım gözetmeme ilkelerine aykırı olduğundan hareketle, ilgili Tebliğ in 6. maddesinin iptaline yönelik olarak Danıştay 10. Daire de 2004/1676 E. numarasına kayıtla bir dava açıldığı belirtilmekte; bu nedenle gerçekte şikayetin EPDK nın düzenlemelerin e yönelik olduğu görülmektedir. 4 Tebliğ in geçici 3. maddesinde EÜAŞ ve bağlı ortaklıkları açıkça Tebliğ in 6. madde kapsamı dışında tutulmuştur. 04-78/1114 -281 6 Esasen kamu şirketlerinin mali uzlaştırmaya katılmaması yalnızca hukuki 210 düzenlemelerden değil, aynı zamanda ekonomik nedenlerden ve teknik altyapının yetersizliğinden kaynaklanmaktadır. Şikayet konusu TEDAŞ ın mali uzlaştırm aya tabi olabilmesi için, asgari şartlarda, serbest tüketicilere satış fiyatlarını serbestçe belirleyebileceği ikili anlaşmalar yapması, bu amaçla serbest tüketiciler ile diğer tüketicilere ilişkin satış hesaplarını ayrıştırması, ölçüm noktalarındaki sayaç larını üç zamanlı sayaçlar ile değiştirerek teknik altyapısını hazırlaması, alımlarını mevzuatın getirdiği yükümlülükler nedeniyle yalnızca TETAŞ tan değil, diğer tedarikçilerden de karşılayabilme serbestisine sahip olması gerekmektedir. EPDK ve TEDAŞ yetk ilileri ile yapılan görüşmelerde, hesapların ayrıştırılması ve teknik altyapının hazırlanması 220 konusunda çalışmaların başlatıldığı, ancak söz konusu çalışmaların belirli bir dönem sonunda sonuç verebileceği ifade edilmiştir. Nitekim bu çalışmalar kapsamında , halihazırda mali uzlaştırma kapsamında uygulanan fiyatlama sistemi 3.11.2004 tarihinde yayımlanan Yönetmelik ile değiştirilmekte ve piyasada oluşacak sistem marjinal fiyatları üzerinden bir uzlaştırma öngörülmektedir. Ancak yine bu Yönetmelik te yer alan geçici 7. madde uyarınca bir hazırlık dönemi öngörüldüğünden mali uzlaştırmanın mevcut Tebliğ hükümleri çerçevesinde yürütülmesine devam edilmektedir. J. SONUÇ 230 Düzenlenen rapora, toplanan delillere ve incelenen dosya kapsamına göre; - TEDAŞ ın ikili a nlaşmalarla enerji temin ettiği serbest tüketici statüsünde ayrı bir müşteri grubu bulunmadığı ve bütün müşterilere düzenlemeye tabi tarifeden enerji satışı yaptığı dikkate alındığında, EPDK nın yayımlamış olduğu Elektrik Piyasasında Mali Uzlaştırma Yapıl masına İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Tebliğ in 6/1 -d maddesi kapsamında değerlendirilemeyeceğine ve bu nedenle mali uzlaştırmaya katılmamaktan dolayı sorumlu tutulamayacağına, 240 - TEDAŞ ın mali uzlaştırmaya tabi tutulmasına yönelik düzenlemelerin ve tedbi rlerin EPDK nın yetkisi ve sorumluluğunda olduğuna, dolayısıyla TEDAŞ ın mali uzlaştırmaya katılması yönünde geçici tedbir kararı alınmasına ya da başkaca bir işlem yapılmasına gerek olmadığına, şikayetin reddine OYBİRLİĞİ ile karar verilmiştir.