Rekabet Kurumu Başkanlığından, REKABET KURULU KARARI Dosya Sayısı : 2003 -4-114 (Önaraştırma) Karar Sayısı : 04 -20/201 -41 Karar Tarihi : 18.3.2004 A. TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER Başkan : Mustafa PARLAK Üyeler : Tuncay SONGÖR, A. Ersan GÖKMEN, R. Müfit SONBAY, Murat GENCER, Prof. Dr. Zühtü AYTAÇ, Rıfkı ÜNAL, Prof. Dr. Nurettin KALDIRIMCI, M. Sıraç ASLAN, Süreyya ÇAKIN B. RAPORTÖRLER : K. Oğuz KARAKOÇ, Uygar GAZİOĞLU C. ŞİKAYET EDEN : - İhbar - İhbar - İsmin gizli tutulması talepli şikayet D. HAKK
Rekabet Kurumu Başkanlığından, REKABET KURULU KARARI Dosya Sayısı : 2003 -4-114 (Önaraştırma) Karar Sayısı : 04 -20/201 -41 Karar Tarihi : 18.3.2004 A. TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER Başkan : Mustafa PARLAK Üyeler : Tuncay SONGÖR, A. Ersan GÖKMEN, R. Müfit SONBAY, Murat GENCER, Prof. Dr. Zühtü AYTAÇ, Rıfkı ÜNAL, Prof. Dr. Nurettin KALDIRIMCI, M. Sıraç ASLAN, Süreyya ÇAKIN B. RAPORTÖRLER : K. Oğuz KARAKOÇ, Uygar GAZİOĞLU C. ŞİKAYET EDEN : - İhbar - İhbar - İsmin gizli tutulması talepli şikayet D. HAKKINDA ÖNARAŞTIRMA YAPILANLAR : - İnşaat Mühendisleri Odası Kayseri İl Temsilciliği Serçeönü Mh. Bay Fuat Cd. Mühendisler İşhanı K:1 Kayseri - Harita ve Kadastro Mühendisleri Odası Kayseri İl Temsilciliği Sahabi ye Mh. Kalender İşhanı No:11/9 Kayseri - Jeoloji Mühendisleri Odası Kayseri İl Temsilciliği Kalpaklıoğlu Mh. Sivas Blv. Beşer Apt. No:16/1 Kayseri - Elektrik Mühendisleri Odası Şanlıurfa İl Temsilciliği Bahçelievler 2. Sk. Huzur Apt. Şanlıurfa - Makine Mühendisleri Odası Muğla İl Temsilciliği Kurşunlu Cd. Kurşunlu Çıkmazı No:4/5 Muğla E. DOSYA KONUSU: İnşaat, Harita ve Jeoloji Mühendisleri odalarının Kayseri İl temsilciliklerinin ve Elektrik Mühendisleri Odası Şanlıurfa İl Temsilciliğinin ha vuz oluşturarak ve fiyat tespitinde bulunarak, Makine Mühendisleri Odası Muğla İl Temsilciliğinin asgari ücret uygulamasını sürdürerek 4054 sayılı Rekabetin Korunması Hakkında Kanun'un 4. maddesini ihlal ettikleri iddiaları. 04-20/201 -41 2 F. İDDİALARIN ÖZETİ: Kurum kayı tlarına 3.7.2003 tarih ve 3014 sayı ile giren isimsiz ve adressiz elektronik posta mesajında, Kayseri de faaliyet göstermekte olan İnşaat, Harita ve Jeoloji Mühendisleri odalarının kendi çıkarları doğrultusunda ortak havuz oluşturarak rekabeti engelledikle ri iddia edilmiştir. 22.7.2003 tarih ve 3417 sayı ile Kurum kayıtlarına giren bir diğer başvuru, Şanlıurfa İli nde çiftçilikle uğraştıklarını söyleyen ancak isimlerini vermeyen kişiler tarafından yapılmıştır. Başvuru dilekçesinde; işleri gereğince toprakl arında kuyu açtırmak isteyen çiftçilerin, kuyular için gerekli olan elektrik projelerinin çizilmesi hizmeti karşılığında tüm mühendislerin aynı ücreti talep ettiği, bunun nedeninin Elektrik Mühendisleri Odası nın oluşturduğu havuz sistemi olduğu iddia edil miştir. 1.8.2003 tarih ve 3708 sayılı bir diğer başvuruda ise, Rekabet Kurulu nun 22.1.2002 tarih ve 02 -04/40 -21 sayılı Kararı ile Türk Mühendis ve Mimar Odaları Birliği (TMMOB) un asgari ücret uygulamasına son verildiği halde, Makine Mühendisleri Odası De nizli Şubesinin baskısı ile bu Şubeye bağlı olan Muğla temsilciliğinin asgari ücret uygulamasını sürdürdüğü ve üyelere asgari ücret üzerinden fatura düzenleme zorunluluğu getirdiği belirtilmektedir. G. DOSYA EVRELERİ: Kurum kayıtlarına 3.7.2003 tarih ve 3 014 sayı, 22.7.2003 tarih ve 3417 sayı, 1.8.2003 tarih, 3708 sayı ile giren başvurular üzerine hazırlanan 4.8.2003 tarihli bilgi notu Kurulun 18.9.2003 tarih ve 03 -62 sayılı toplantısında görüşülmüş, Kayseri İnşaat, Harita ve Jeoloji Mühendisleri odalarını n ortak havuz oluşturdukları, Elektrik Mühendisleri Odası Şanlıurfa İl Temsilciliği'nin havuz oluşturarak fiyat tespitinde bulunduğu, Makine Mühendisleri Odası Muğla İl Temsilciliği'nin ise asgari ücret uygulamasını sürdürerek rekabeti engellediği iddialar ına yönelik olarak 4054 sayılı Rekabetin Korunması Hakkında Kanun un 4. ve 6. maddelerinin ihlaline ilişkin bir soruşturma açılmasına gerek olup olmadığının belirlenmesi amacıyla, Kanunun 40/1. maddesi uyarınca önaraştırma yapılmasına karar verilmiştir. İlgili karar uyarınca düzenlenen 3.3.2004 tarih ve 2003 -4-144,135,114/ÖA -2004 - KOK sayılı Önaraştırma Raporu, 15.3.2004 tarih, REK.0.08.00.00/60 sayılı Başkanlık önergesi ile 04 -20 sayılı Kurul toplantısında görüşülerek karara bağlanmıştır H. RAPORTÖR GÖRÜŞ Ü: İlgili Raporda; İnşaat, Harita ve Jeoloji Mühendisleri odalarının Kayseri İl temsilcilikleri ile Elektrik Mühendisleri Odası Şanlıurfa İl Temsilciliğinin havuz sistemi oluşturarak rekabeti engellediği iddialarına ilişkin somut belge ve bulgulara ulaş ılamaması nedeniyle 4054 sayılı Kanun un 4. maddesi kapsamındaki bir ihlalin varlığından söz edilemeyeceği, TMMOB ve TMMOB a bağlı odalar tarafından asgari ücretlerin belirlenmesinin 4054 sayılı Kanun a aykırı olduğu yönündeki 22.1.2002 tarih ve 02.04/40 -21 sayılı Rekabet Kurulu Kararının yürütmesinin, Danıştay Onuncu Dairesi nin 04-20/201 -41 3 17.11.2003 tarih ve 2003/2564, 2003/2705 sayılı kararlarıyla durdurulmuş olması nedeniyle, Makine Mühendisleri Odası nın asgari ücret uygulamalarına yönelik tespitler bakımından, a nılan karara yönelik Rekabet Kurumu tarafından yapılan itiraz sonuçlanana kadar herhangi bir işlem tesisinin hukuken mümkün bulunmadığı, görüşüne yer verilmiştir. I. İNCELEME VE DEĞERLENDİRME I.1. Hakkında Önaraştırma Yapılan Taraflar Yapılan Önaraştırma, TMMOB a bağlı çeşitli meslek odalarının üç ayrı ildeki şube ve temsilcilikleri hakkında yürütülmüştür. Mühendis ve mimarların ortak gereksinimlerini karşılamak ve ülkenin genel menfaatlerine uygun olarak mesleki kalitenin gelişimini sağlamak üzere 1954 yı lında 6235 sayılı Kanun ile kurulan, kamu kurumu niteliğinde meslek teşekkülü olan ve tüzel kişiliği haiz TMMOB, 23 oda altında toplanan yaklaşık 60 disiplini organize eden bir üst birliktir. I.1.1 Harita ve Kadastro Mühendisleri Odası (HKMO) Kayseri İl T emsilciliği HKMO nun Türkiye çapında 10 şubesi bulunmaktadır. HKMO Ankara Merkezine bağlı olarak faaliyet gösteren 13 temsilcilikten biri olan Kayseri İl Temsilciliğinde 2004 yılı itibariyle 45 i serbest mühendislik faaliyeti gösteren 114 Harita Mühendisi kayıtlı bulunmaktadır. I.1.2 İnşaat Mühendisleri Odası (İMO) Kayseri İl Temsilciliği İMO nun Türkiye çapında 26 şubesi bulunmaktadır. İMO Ankara Şubesi ne bağlı olarak faaliyet gösteren 15 temsilcilikten biri olan Kayseri İl Temsilciliğinde 2004 yılı itib ariyle kayıtlı bulunan 550 inşaat mühendisinin yaklaşık 50 si serbest mühendislik belgesine sahiptir. I.1.3 Jeoloji Mühendisleri Odası (JMO) Kayseri İl Temsilciliği JMO nun Türkiye çapında 11 şubesi ve 57 temsilciliği bulunmaktadır. JMO Ankara Şubesi ne ba ğlı olarak faaliyet gösteren Kayseri İl Temciliğine kayıtlı yaklaşık 83 jeoloji mühendisi bulunmaktadır. I.1.4 Elektrik Mühendisleri Odası (EMO) Şanlıurfa İl Temsilciliği EMO nun Türkiye çapında 13 şubesi ve Elektrik, Elektronik, Bilgisayar mühendislerinde n oluşan 28.000'in üzerinde üyesi bulunmaktadır. EMO Diyarbakır Şubesi ne bağlı olarak faaliyet gösteren Şanlıurfa Temsilciliği ne 2004 yılı itibariyle 16 serbest mühendislik bürosu ve yaklaşık 50 mühendis kayıtlıdır. 04-20/201 -41 4 I.1.5 Makine Mühendisleri Odası (MMO) Muğla İl Temsilciliği MMO nun, Türkiye Çapında 18 Şubesi, 46 İl Temsilciliği, 22 İlçe Temsilciliği, 20 Mesleki Denetim Bürosu mevcuttur. 2002 yılı itibariyle yaklaşık 53.000 üyesi bulunan Oda'nın MMO Denizli Şubesine bağlı olarak faaliyet gösteren Muğla İl Temsilciliğine, 7 si "Serbest Mühendislik Yetkisine Sahip" olmak üzere 36 Makine Mühendisi kayıtlıdır. I.2. İlgili Pazar I.2.1. İlgili Ürün Pazarı İncelemeye konu dosyanın içeriği ve yapılan şikayetlerin inşaat, jeoloji, harita, elektrik ve makine mühe ndisleri odalarına yönelik olması sebebiyle, ilgili ürün pazarları mühendislik hizmetleri branşlarından oluşmaktadır. Buna göre, ilgili ürün pazarları, "inşaat mühendisliği hizmetleri pazarı", "jeoloji mühendisliği hizmetleri pazarı", "harita mühendisliği hizmetleri pazarı", "elektrik mühendisliği hizmetleri pazarı" ve "makine mühendisliği hizmetleri pazarı" olarak belirlenmiştir. I.2.2. Coğrafi Pazar: İnceleme konusu bakımından coğrafi pazarlar, söz konusu hizmetlerin il bazında sunuluyor olması ve mühen dislerin il bazında örgütlenmiş olmaları dolayısıyla, "Kayseri", "Muğla" ve "Şanlıurfa" illeri olarak tespit edilmiştir. I.3. Yapılan Tespitler ve Deliller I.3.1. Kayseri deki İddialara İlişkin Tespitler I.3.1.1. HKMO Kayseri İl Temsilciliği - Görevli Rapo rtörlerce TMMOB Harita ve Kadastro Mühendisleri Odası Kayseri İl Temsilciliği nde, Temsilci Yardımcısı Dursun ÇAKICI ile görüşülmüş, ilgili tarafından, serbest mühendislik hizmeti veren Oda üyelerinin tescile konu olan harita ve planları çizdiği, Tapu Kada stro Genel Müdürlüğü nün Tescile Konu olan Harita ve Planlar Yönetmeliği ne göre 2002 yılına kadar mühendisler tarafından hazırlanan projelerin Oda'dan vize almasının zorunlu olduğu, ancak 2002 yılında Yönetmelikte yapılan değişiklikle söz konusu zorunlulu ğun ortadan kaldırılması sonucunda, yalnızca Oda Yönetmeliği gereği mühendislerin çizdikleri harita ve planları Oda'ya onaylatmasının zorunlu bulunduğu ifade edilmiştir. Yetkili, konuya ilişkin Rekabet Kurulu Kararı'na kadar vize aşamasında temsilcilik ola rak harita ve plan çizimine ilişkin faturalarının HKMO tarafından yayımlanan asgari ücret tarifesine uygunluğunu kontrol ettiklerini, Rekabet Kurulu nun ilgili kararından sonra, Oda'nın asgari ücret tarifesi yayımlanması uygulaması ve faturaların asgari üc rete uygunluğunun kontrolü uygulamasına son verdiğini, ancak söz konusu tarihten itibaren, Mühendislik Hizmetleri Özel Ücret Cetveli nin yayımlanmaya başlanarak, harita -plan onayı için alınan %2 lik vize ücretlerinin söz konusu cetvelde öngörülen fiyatlar üzerinden tahsil edildiğini, öte yandan, 04-20/201 -41 5 vize bedelleri söz konusu cetvelde öngörülen fiyatlar üzerinden tahsil edilse de, uygulamada mühendislerin farklı fiyatlarla harita -plan çizerek fatura kesebildiklerini, en son 19.2.2004 tarihinde ise Danıştay tara fından alınan ilgili Rekabet Kurulu Kararı nın yürütmesinin durdurulması kararının ardından, HKMO tarafından temsilciliğe yazılan yazı üzerine tam olarak olmasa da fatura ve asgari ücret kontrolü uygulamasına tekrar başladıklarını ifade etmiştir. - HKMO ta rafından Kayseri Temsilciği ne gönderilen, 4.6.2003 tarihli yazıda; TMMOB nin Asgari Ücrete ilişkin çıkardığı yönetmeliklerin 4054 Sayılı Rekabetin Korunması Hakkındaki yasaya aykırılık taşıdığı ileri sürülerek, Rekabet Kurumu nun 25.05.2003 tarih ve 251 19 sayılı Resmi Gazete de yayımlanan kararı gereği uygulanmaları durdurulmuştur. Konuya ilişkin olarak 04.06.2003 tarih ve 1/K -1058 sayılı Odamız Genelgesi doğrultusunda hareket edilmesi gerekmektedir. ifadeleri yer almaktadır. Söz konusu yazı ekinde yer alan ve tüm şube başkanlıkları ve temsilciliklere dağıtıldığı anlaşılan genelgede ise; ...Türk Mühendis Mimar Odaları Birliği Yönetim Kurulu nun 17 Mayıs 2003 tarih ve 233 sayılı kararı; Serbest Mühendislik Mimarlık Müşavirlik Hizmetlerinin üretilmesine y önelik TMMOB ce yürürlüğe konulan Asgari Ücrete ilişkin yönetmeliklerle tüm uygulamaların, Rekabet Kurumunun 22.01.2002 tarih ve 02 - 04/40 -21 sayılı gerekçeli kararı uyarınca Danıştay nezdinde açılacak davada Yürütmenin Durdurulması istemi hakkında karar ve rilinceye kadar askıya alınması, Asgari ücret uygulamasına ilişkin başlatılmış disiplin soruşturmalarının Danıştay kararına kadar bekletilmesi yönündedir. Oda yönetim kurulumuzun; 02/06/2003 tarih ve 59 sayılı oturumunda Türk Mühendis Mimar Odaları Birliği Yönetim Kurulu nun anılan kararı görüşülmüş olup, Danıştay nezdinde açılacak davada yürütmenin durdurulması istemi hakkında karar verilinceye kadar Serbest Harita Kadastro Mühendislik Müşavirlik Hizmetlerine ilişkin uygulamanın; HKMO Mesleki Denetim ve En Az Ücret Yönetmeliği nin En Az Ücrete ilişkin hükümlerinin askıya alınarak; -Serbest Harita ve Kadastro Mühendislik Müşavirlik Bürolarının Mesleki denetim aşamasında en az ücrete ilişkin denetimlerinin durdurulması, -En az ücrete yönelik disiplin soruştur malarının durdurulması, -Mesleki denetim işlemine ilişkin denetim ücretinin Tip Sözleşmenin düzenlendiği tarihteki özet birim fiyat listesindeki iş tanımına denk gelen ücret üzerinden alınması, 04-20/201 -41 6 Harita ve Kadastro Mühendislik Müşavirlik Hizmetlerine Yönelik Birim Fiyatlarının özet olarak her yarı yıl için hazırlanması şeklinde yürütülmesi kararı alınmıştır... ifadeleri yer almaktadır. - HKMO tarafından yayımlandığı anlaşılan mühendislik hizmetleri özet ücret cetveli başlıklı iki belgede, 1.7.2003 -31.12.20 03 tarihleri ve 1.1.2004 -30.6.2004 tarihleri arasında geçerli olan ve çeşitli harita mühendisliği hizmetlerinin ücretlerini gösteren tablolar yer almaktadır. Her iki belgede de ücretlerin, tablolarda yer alan bedellere bölgesel katsayıların uygulanmasıyla tespit edileceği ibaresi yer almaktadır. - Temsilcilikten alınan ve TMMOB tarafından HKMO ya gönderildiği anlaşılan 29.1.2004 tarihli yazıda, Rekabet Kurulu nun 22.1.2003 tarih ve 02 -04/40 -21 sayılı kararının iptali ve yürütmenin durdurulması istemiyle açı lan davada Danıştay 10. Dairesi nin aldığı yürütmenin durdurulması kararı ile, TMMOB Yönetim Kurulu'nun 17.5.2003 tarih ve 233 sayılı Asgari ücrete ilişkin ilgili yönetmeliklerle düzenlenen tüm uygulamaların, Danıştay nezdinde açılacak davada Yürütmenin D urdurulması istemi hakkında karar verilinceye kadar askıya alınması kararının konusuz kaldığı ifade edilerek, asgari ücrete ilişkin ilgili yönetmeliklerle düzenlenen uygulamaların devamı istenmektedir. - Temsilcilikten alınan ve HKMO tarafından şube başka nlıklarına yazıldığı anlaşılan 19.2.2004 tarihli yazıda; TMMOB un daha önceden yürürlükte bulunan yönetmeliklerin uygulanmasına devam edilmesi yönündeki istemi Oda şubelerine iletilmektedir. Söz konusu yazı ekinde ise, TMMOB un, asgari ücret tarifelerine ilişkin uygulamanın tekrar başlatılmasına yönelik olarak aldığı 16. 2.2004 tarih ve 83/853 sayılı Yönetim Kurulu Kararı na yer verilmektedir. Söz konusu kararda TMMOB tarafından asgari ücret uygulamalarının askıya alınması amacıyla çıkarılan 4.6.2003 tarih ve 3/K -1058 sayılı Genelgenin, Danıştay kararı nedeniyle iptal edildiği ifade edilerek, ilgili hizmetlerdeki fiyatlandırma işlemlerinin en az ücret tarifesi yayımlanıncaya dek Özet Ücret Tarifesi ne göre gerçekleştirilmesi hususunun karara bağlandığı görü lmektedir. I.3.1.2. İMO Kayseri İl Temsilciliği - Raportörlerce, İMO Kayseri İl Temsilcisi Fikret ÖZDOĞAN ile görüşülmüş, ilgili tarafından, serbest mühendislik belgesine sahip Oda üyelerinin binaların statik projelerini çizdiği, söz konusu projelerin çoğ unlukla Oda onayından geçtiği, projelerin Oda'ya onaylatılması konusunda yasal bir zorunluluk bulunmadığı diğer taraftan, bazı belediyelerin imar için Oda onayını şart koşabildiği ifade edilmiştir. Yetkili; yapılan proje denetimlerinde fatura veya proje b edeline ilişkin bir kontrol yapılmadığını, her proje için, yapılan denetim karşılığında İMO Ankara şubesi tarafından yayımlanan mesleki denetim bedelleri tablosunda yer alan ücretlerin tahsil edildiğini ifade etmiştir. 04-20/201 -41 7 İl temsilcisi, Kayseri de inşaat müh endisleri arasında bir tür havuz sistemi olduğunu, söz konusu sistemin bozulduğu gibi duyumlar almakla birlikte, kesin bir bilgileri olmadığını, esasen; mühendislerin iş dağılımındaki önemli farklılıklar nedeniyle mevcut durumda bu yönde bir uygulamadan sö z edilemeyeceğini düşündüğünü ifade etmiştir. - İMO Ankara Şubesi ve Temsilciliklerinde Uygulanacak 2003 Yılı Mesleki Denetim Bedelleri başlıklı belgede, toplam inşaat alanına bağlı olarak, oda tarafından proje denetimi karşılığında tahsil edilecek mesl eki denetim bedelleri yer almaktadır. I.3.1.3. JMO Kayseri İl Temsilciliği - Raportörlerin JMO Kayseri İl Temsilcisi Tufan ALA ile yaptığı görüşmede, ilgili tarafından; 1999 depreminden sonra Bayındırlık ve İskan Bakanlığı nın yenilediği yapı mevzuatına gö re inşa edilecek binaların zemin etütlerinin gerçekleştirilmesinin zorunlu kılındığı, Kayseri özelinde mevcut durumda, Büyükşehir Belediyesi İmar Yönetmeliği gereğince her parsel için jeoteknik raporlarının (bir parselde birden fazla bina varsa her bina iç in ayrı rapor) hazırlanmasının gerektiği, söz konusu raporların serbest mühendislik belgesine sahip oda üyeleri tarafından hazırlanabildiği, çoğunlukla raporlar üzerinde gerekli denetimi yapabilmek için ellerinde yeterli teknik eleman bulunmayan Belediyel erin, mühendisler tarafından hazırlanan zemin etüdü raporlarının Oda denetiminden geçmesini ve vize almasını şart koştuğu, yapılan denetim karşılığında her rapor için JMO Genel Merkezi tarafından belirlenen meblağlarda vize ücreti tahsil edildiği, ancak mü hendislerin hazırladıkları raporlar karşılığında aldıkları bedellerin ve bunlara ilişkin faturaların kontrol edilmediği ifade edilmiştir. İl temsilcisi, 2003 yılı içinde Kayseri deki bazı jeoloji mühendislerinin fiyatların düşmesini önleme ve sosyal yardı mlaşma amaçlı bir tür havuz sistemi kurma çabası içerisinde olduklarını, ancak Odayla herhangi bir bağlantısı bulunmayan söz konusu girişimin başarısızlıkla sonuçlandığı yönünde bazı duyumları bulunduğunu ifade etmiştir. Yetkili ayrıca, mevcut durumda piya sada faaliyet gösteren Jeoloji mühendisleri arasındaki iş dağılımında ciddi dengesizlikler olduğunu, fiyatların ise oldukça düşük düzeylerde seyrettiği bilgisini edindiklerini belirtmiştir. - JMO tarafından yayımlandığı anlaşılan bir belgede, türlerine bağ lı olarak raporlara Odaların vereceği vizeler karşılığında alınacak ücretlerin belirlendiği bir tablo yer almaktadır. - JMO tarafından Şube Başkanlıkları ve İl Temsilciliklerine gönderilen 6.2.2004 tarihli yazıda; Rekabet Kurulu nun, TMMOB Asgari Ücret Yö netmeliği ile Odaların asgari ücret uygulamasının 4054 sayılı Kanun'a aykırılığını öne sürerek uygulamanın sona 04-20/201 -41 8 erdirilmesi kararı üzerine 8.1.2004 tarihli bir yazı ile 2004 yılı ilk altı ayı için yalnızca Rapor Vize Ücretleri nin belirlendiği, Danıştay ın konuya ilişkin yürütmeyi durdurma kararının ardından rapor vize ücretleri dışındaki oda tarifelerinin 2004 yılı birinci altı aylık dönemi için yeniden belirlenmesi gereğinin ortaya çıktığı, ifade edilerek, yazı ekinde gönderilen ve gelecek dönemde uygul anması planlanan asgari ücret tarifesi birim fiyatlarına ilişkin olarak görüş istenilmektedir. I.3.2. Şanlıurfa daki İddialara İlişkin Tespitler - EMO Şanlıurfa Temsilcisi Bahattin BOLAT Raportörle yaptığı görüşmede aşağıdaki görüşleri ifade etmekle birli kte, bu görüşleri içeren bilgi tutanağını imzalamaktan imtina etmiştir: Halen 16 serbest mühendislik bürosu ve yaklaşık 50 mühendis odamıza kayıtlıdır. Bölgemizde elektrik mühendisliği projeleri, sanayiciler, inşaatçılar ve tarlalarından su çıkartmak iste yen çiftçiler tarafından talep edilmektedir. TEDAŞ tan elektrik sağlanabilmesi için mühendislik projesinin çizilmesi gerekmektedir. Küçük ölçekli tesisatlar için yapılan projeler elektrik teknisyenleri tarafından çizilebilmekte, ancak büyük ölçekli projele r elektrik mühendisleri tarafından çizilmektedir. Odamızın yönetmeliği gereği, elektrik mühendislerince çizilen projelerin odamızdan vize alması gerekmektedir. Çizilen projenin bedelinin %4 ü vize ücreti olarak oda tarafından tahsil edilmektedir. TMMOB, he r yıl mühendislik projelerine yönelik fiyat tarifeleri yayımlamaktadır. Şanlıurfa ili için, tarifede yer alan fiyatlar TMMOB un belirlediği %50 lik bölge katsayısıyla çarpılarak belirlenmektedir. Ancak uygulamada fiyatlar söz konusu bedelin altına inebilme ktedir. Biz oda olarak projelere ilişkin vize bedellerini Şanlıurfa için geçerli olan tarifenin de altındaki bedeller üzerinden tahsil etmekteyiz. Örneğin 2003 yılı başından itibaren tarımsal sulama projeleri için projenin gerçek bedeli ne olursa olsun viz e ücretini 400.000.000 TL lik proje bedeli üzerinden tahsil etmekteyiz. Öte yandan odamıza gelen duyumlardan çeşitli mühendislerin söz konusu fiyatın da altında proje hazırladıklarını biliyoruz. Temsilcilik olarak projelere ilişkin faturaları kontrol etme imkanımız bulunmamaktadır. Ayrıca yönetmeliğimiz dışında projelerin odaya onaylatılmasını zorunlu kılan her hangi bir yasal zorunluluk bulunmadığından, odamızdan vize almadan hazırlanan projelerin de bulunduğunu bilmekteyiz. Bu durumun tespit edilmesi duru munda projeyi çizen mühendise cezai yaptırım uygulanması gerekmektedir ancak şimdiye kadar herhangi bir mühendise bu yönde bir yaptırım uygulanmamıştır. - Temsilcilikte bulunan mühendisler tarafından gerçekleştirilen ve 2003 ile 2004 yıllarında odadan viz e alan tüm projelerin yer aldığı defterde, kuyu projelerine ilişkin proje bedellerinin tamamının, 400.000.000 TL olarak kayıtlara geçtiği ve söz konusu bedelin %4 lük bölümüne tekabül eden 16.000.000 TL nin ise vize bedeli olarak kaydedildiği belirlenmişti r. Vize verilen projelere ilişkin bireysel 04-20/201 -41 9 dosyalarda ise, projelerin faturaları ve gerçek fatura bedellerine ilişkin herhangi bir belge yer almamaktadır. - Temsilcilikte yapılan yerinde incelemede, EMO tarafından yayımlanarak oda ve temsilciliklerine dağı tıldığı anlaşılan ve elektrik mühendisleri tarafından çizilen projelere ilişkin olarak 2003 yılı için Türkiye çapında uygulanması gereken asgari ücret tarifelerini içeren bir kitapçık elde edilmiştir. Söz konusu kitapçığın Enerji Nakil Hatları ve Trafo Me rkezleri başlıklı bölümünde, Oda yetkilisi tarafından kuyu açılması için gerekli olan iki proje olarak belirtilen Enerji nakil hattı (Enh) etüd ve uygulama projeleri ve Trafo Merkezleri uygulama projelerine ilişkin asgari ücretleri yer almaktadır. Söz kon usu tabloda, Enh etüd ve projesi için en düşük 942.000.000 TL, Trafo uygulama projesi için ise en düşük 838.000.000 TL tutarında bedellerin belirlendiği görülmektedir. Kitapçığın 151. sayfasında, EMO Diyarbakır Şube Merkezi ve Temsilciliklerindeki azaltma katsayısı 0.50 olarak belirlenmiştir. Bu durumda oda yetkilisinin açıklamasına göre, tarifelere uyulması durumunda bir kuyunun toplam proje bedelinin en düşük (942+838) x 0.50 = 890.000.000 TL olması gerekmektedir. - Başvuru sahiplerine ilişkin açık bir bi lgiye yer verilmeyen şikayet dilekçesinde yer verilen iddialar ve dilekçe sonunda yer alan Şanlıurfa da faaliyet gösteren çiftçiler ibaresi nedeniyle, kendisiyle görüşülen Şanlıurfa Ziraat Odası II. Başkanı Halil ATEŞ, çiftçilerin kuyu açtırma hizmetini değişik mühendislik bürolarından farklı fiyatlara satın alabildiklerini ve üyelerinden şimdiye kadar aksi yönde bir şikayet gelmediğini ifade etmiştir. I.3.3. Muğla daki İddialara İlişkin Tespitler - Şikayetçi ile yapılan görüşme sonucunda adı geçen; Muğl a da, yeni yapılan inşaatların Belediye den imar ve inşaat ruhsatı alabilmesi için inşaatlara makine mühendisleri tarafından çizilen tesisat projelerinin MMO dan vize alması gerektiğini, MMO Muğla İl Temsilciliği nin onay aşamasında proje bedellerine ilişkin faturaların Oda tarafından belirlenen asgari fiyatlar üzerinden kesilmesini zorunlu kıldığını, Oda nın söz konusu uygulamadaki amacının %4 oranındaki vize ücretlerini yüksek bedel üzerinden tahsil etmek olduğunu, Oda için mühendisin gerçekte ne kadar üc ret aldığının önem taşımadığını, Oda nın kendi vize ücretini önemsediğini, uygulamada mühendislerin aldıkları proje bedellerinin Oda tarafından belirlenen fiyatların oldukça altında gerçekleştiğini, mühendislerin gerçekte almadıkları bedeller üzerinden kes tikleri faturalar nedeniyle ödemek zorunda kaldıkları KDV ve gelir vergisi nedeniyle mağdur duruma düştüklerini ifade etmiştir. - Dosya mevcudu bilgilere göre, görevli Raportörlerce MMO Muğla İl Temsilciliği nde yapılan yerinde incelemede teknik görevli Ş ahin YÜCE ile görüşülmüş, ilgili, inşaatlar için makine mühendisleri tarafından çizilen mekanik tesisat projelerinin odadan vize almak zorunda olduğunu, MMO Denizli Şubesi tarafından verilen talimatlar gereği projelere ilişkin faturaların MMO tarafından 04-20/201 -41 10 yayımlanan asgari ücretlere uygunluğunun kontrol edilip, uygun faturalara iptal edilemez damgası vurulmasından sonra projelerin onaylandığını, öte yandan, faturalar asgari ücrete göre kesilse de, uygulamada mühendislerin asgari ücret fiyatlarından daha düşük bedellerle çalıştıklarını bildiklerini ifade etmiştir. - MMO tarafından Şube Yönetim Kurulu Başkanlıklarına gönderilen 25.6.2003 tarihli yazının Aitm Projelerinin Mesleki Denetimlerine İlişkin Yapılacak Çalışmalar başlıklı 2. maddesinde; ...d) Mesleki Denetim yapılırken Odamızın belirlediği asgari ücret üzerinden fatura aranacaktır. Faturanın üzerine bu fatura iptal edilemez kaşesi vurulacaktır. Odanın belirlediği asgari ücret üzerinden fatura kontrolü yapmayan veya eksik faturayla işlem yapan persone l hakkında gerekli yasal işlem yapılacaktır... ifadesi yer almaktadır. - Tesisat Mühendisliği Proje Hizmetleri Asgari Ücretleri başlıklı belgede Denizli, Aydın, Muğla, Fethiye, Nazilli, Didim, Datça -Milas -Uşak, Söke, Yatağan -Bodrum, Kuşadası, Marmaris i çin ayrı ayrı olmak üzere 1.7.2003 -31.12.2003 tarihleri arasındaki dönem için, yapı alanının metrekaresi ve inşaatının sınıfına bağlı olarak verilecek mühendislik hizmetleri karşılığında alınacak asgari ücretleri belirten dört ayrı tablo yer almaktadır. J. GEREKÇE ve HUKUKİ DAYANAK: Önaraştırma konusunu oluşturan başvurularda adı geçen, Kayseri, Muğla ve Şanlıurfa illerinde mühendislik hizmeti veren serbest meslek mensupları 4054 sayılı Kanun un 3. maddesi anlamında teşebbüs, bu mühendislerin üyesi bulundu kları meslek örgütleri de Kanun un aynı maddesi uyarınca teşebbüs birliği konumundadırlar. Yapılan tespitler, Önaraştırma'nın konusunu oluşturan eylemlerin, mühendisler arasında oluşturulduğu iddia edilen proje havuzlarının ve odaların asgari ücret uygul amaları olarak iki ana başlık altında toplanmalarını ve her iki türdeki eylemlerin 4054 sayılı Kanun açısından ayrı ayrı değerlendirilmesini gerektirmektedir. J.1. Havuz Uygulamasına Yönelik İddialarının Değerlendirilmesi Havuz uygulamaları, 4054 sayılı Ka nun un 4. maddesi kapsamında rekabet ihlali niteliğinde olan, pazar paylaşımı ve/veya fiyat tespiti eylemlerini gerçekleştirmek amacıyla oluşturulan birliktelikleri ifade etmektedir. Pazar paylaşımı amacıyla gerçekleştirilen havuz uygulamalarında, pazardak i talep uygulamaya dahil olan teşebbüsler arasında eşit olarak dağıtılmaktadır. Bunun sonucunda hem fiyatların belirli bir düzeyin altına inmesi engellenmekte, hem de pazarda elde edilen toplam gelirin teşebbüsler arasında eşit bir biçimde paylaştırılması sağlanmaktadır. 04-20/201 -41 11 Pazar paylaşımı içermeyen ve yalnızca asgari fiyata uyumunu amaçlayan farklı türdeki havuz uygulamalarında ise, uygulamaya dahil olan teşebbüsler elde ettikleri gelirin belirli bir yüzdesini havuz hesabına yatırmaktadırlar. Söz konusu havuz da toplanan para belirli bir süre sonra üyelere belirli şekilde ödenmektedir. Dosya konusu olayda Kayseri ve Şanlıurfa illeri için, Önaraştırma açılmasına neden olan iddialar, bu illerdeki çeşitli mühendislik odalarının, mühendisler arasında bir tür havuz sistemini organize ettiği yönündedir. Ancak her iki ildeki şikayetler isimsiz dilekçe ve elektronik posta mesajlarına dayanmaktadır ve bu belgelerde havuz oluşumuna ilişkin somut veriler bulunmamaktadır. Havuz iddialarına yönelik olarak şikayete konu oda ların Kayseri İl temsilciliklerinde yapılan incelemelerde ulaşılan tespitler, odalar tarafından organize edilen bir havuz sistemine ilişkin herhangi bir bulguyu içermemektedir. Öte yandan, gerek Elektrik Mühendisleri Odası Şanlıurfa İl Temsilciliği nde yapılan yerinde incelemelerde gerekse Şanlıurfa Ziraat Odasında yapılan görüşmelerde de havuz iddialarına ilişkin somut verilere ulaşılamamıştır. J.2. Asgari Ücret Uygulamaları TMMOB ve TMMOB a bağlı odaların asgari ücret uygulamaları ve bu uygulamaya dayanak oluşturan yönetmelikleri daha önce de Rekabet Kurulu kararlarına konu olmuştur. İzmir Ticaret Odası ve bir serbest şehir plancısının başvurusu üzerine yürütülen soruşturma sonucunda 22.1.2001 tarih ve 02 - 04/40 -21 sayılı kararında Rekabet Kurulu, - TMMOB ve TMMOB a bağlı odaların doğrudan yasal dayanağı olmadığı halde, asgari hizmet bedeli belirlenmesini zorunlu kılan ve bunun altında ücretle hizmet verilmesini yasaklayan karar ve uygulamalarının 4054 sayılı Kanun un 4. maddesine aykırı olduğuna, - Kanunu n 9/1. maddesi uyarınca TMMOB ve TMMOB a bağlı odaların asgari ücretleri belirlemeye ilişkin uygulamalarına son verilmesine karar vermiştir. Söz konusu karar taraflara 9.4.2003 tarihinde tebliğ edilmiş, taraflardan 60 günlük süre içerisinde asgari ücret uy gulamalara ilişkin düzenlemelere son vermeleri istenmiştir. Kurulun TMMOB ve bağlı odaların asgari ücret uygulamaları hakkındaki 22.1.2002 tarih ve 02 -04/40 -21 sayılı kararına karşı Danıştay Onuncu Dairesi nezdinde TMMOB ve Şehir Plancıları Odası tarafında n yürütmeyi durdurma talebiyle iki dava açılmış, anılan daire 17.11.2003 tarih ve 2003/2564, 2003/2705 esas sayılı kararlarında Yönetmeliklerin hukuksal niteliklerini dikkate alarak yürütmenin durdurulması isteminin kabulüne karar vermiştir. MMO Muğla İ l Temsilciliğinde yapılan tespitler, ilgili Kurul Kararına uyma yükümlülüğünün başladığı 9.6.2003 tarihinden sonraki dönemde MMO 04-20/201 -41 12 tarafından, 1.7.2003 -31.12.2003 tarihleri arasındaki döneme yönelik olarak mühendislik hizmetlerine ilişkin asgari ücret tarife si yayımlandığını, söz konusu tarifelerin Muğla da dahil olmak üzere şube ve temsilciliklere gönderildiğini, mühendislik hizmetlerine ilişkin faturaların söz konusu tarifede yer alan bedeller üzerinden kesildiğinin temsilcilikler tarafından kontrol edilmes inin zorunlu kıldığını göstermektedir. Söz konusu tespitler, ilgili teşebbüs birliğinin, Kurulun ilgili kararına aykırı olarak asgari ücret uygulamalarına devam ettiğini ortaya koymaktadır. Önaraştırma kapsamındaki diğer odalarda yapılan incelemelerde eld e edilen tespitlerden ise, ilgili Kurul Kararına uyma yükümlülüğünün başladığı 9.6.2003 tarihinden, Danıştay ın Yürütmeyi Durdurma Kararı verdiği 17.11.2003 tarihine kadar olan dönemde, söz konusu odaların Kurul Kararına aykırı nitelikte asgari ücret uygul amalarının varlığına ilişkin bir tespit yapılamamıştır. Dosya mevcudu bilgilere göre, EMO Şanlıurfa İl Temsilciliğinde yapılan yerinde incelemede; Rekabet Kurulu nun Gerekçeli Kararının TMMOB a tebliğ edildiği 9.4.2003 tarihinden önce EMO tarafından, 2003 yılı için ilgili asgari ücret tarifesi yayımlandığı, gerekçeli kararın ardından ise, odalarda asgari ücret uygulamasının temel unsurunu oluşturan fatura kontrolüne son verilerek bu karara uyulduğu belirlenmiştir. Temsilcilikte dikkat çeken bir başka husus, odadan vize alan projelere ilişkin defterde, kuyu projelerinin tamamının 400.000.000 TL lık bedelle kayıtlı olmasıdır. Öte yandan bu konuya ilişkin olarak Oda yetkilisi tarafından yapılan, Oda'nın tahsil edeceği %4 lük vize bedellerinin, projenin gerçek b edelinden bağımsız olarak aynı kaydi proje bedeli üzerinden alınması yönündeki açıklama makul kabul edilmektedir. HKMO Kayseri Temsilciliğinde elde edilen tespitler, Rekabet Kurulu Kararı'nı takip eden dönemde, HKMO tarafından asgari ücret uygulamalarının sonlandırılması konusunda bir genelge yayımlandığını, asgari ücret tarifesinin yürürlükten kaldırılarak, şube ve temsilciliklerin asgari ücrete ilişkin fatura denetimlerini ve buna ilişkin disiplin soruşturmalarını askıya alması konusunda uyarıldığını, bu dönemde mesleki denetim bedellerinin hesaplanması amacıyla bir özet ücret cetveli yayımlandığını, yürütmeyi durdurma kararının ardından ise, eski uygulamalara tekrar başlanması konulu yazılar yazıldığını göstermektedir. JMO Kayseri Temsilciliğinde elde ed ilen ve temsilcilikle JMO arasında yapıldığı anlaşılan yazışmalar, Rekabet Kurulu Kararı nı takip eden dönemde, JMO nun asgari ücret uygulamasına son verdiğini göstermektedir. Bu dönemde, fatura kontrolü yapılmadığı için, projelere vize verilmesi aşamasınd a tahsil edilen vize ücretlerinin proje bedeli üzerinden hesaplanmasından vazgeçilerek doğrudan vize ücretlerini belirleyen, mesleki denetim bedeli tarifeleri yayımlanmıştır. Danıştay ın yürütmeyi durdurma kararını takip eden tarihlerde, JMO tarafından şube ve temsilciliklerine asgari ücret uygulamasına yeniden başlanması yönünde talimatlar içeren yazılar yazılmıştır. 04-20/201 -41 13 İMO Kayseri Temsilciliğinde yapılan tespitlerde, projelere ilişkin herhangi bir asgari ücret uygulaması ve fatura kontrolünün yapılmadığı, İ MO nun, JMO ile benzer bir biçimde, projelerin bedellerinden bağımsız olarak, Temsilcilik tarafından yapılan denetimler karşılığında projelerden alınacak denetim bedellerini gösterir bir tablo yayımladığı görülmektedir. Öte yandan, MMO nun asgari ücret tes pitine yönelik uygulamalarda bulunması Rekabet Kurulu nun 22.1.2001 tarihli Kararı na aykırılık teşkil etmektedir ve bu nedenle ilgili teşebbüs birliği hakkında Kanun un 17/a maddesi uyarınca süreli para cezası uygulanması ya da yeni bir soruşturma açılmas ı gerekebilecektir. Diğer yandan yukarıda da belirtildiği üzere 17.11.2003 tarihinde ilgili Kurul kararının yürütülmesi Danıştay tarafından durdurulmuş, Rekabet Kurumu Hukuk Müşavirliğinin 16.2.2004 tarih ve 525 sayılı yazısı ile anılan mahkeme nezdinde söz konusu kararın kaldırılmasına yönelik gerekli itiraz yapılmıştır. İdare hukuku genel prensipleri çerçevesinde; Danıştay tarafından verilen yürütmeyi durdurma kararı gereğince, esas dava karara bağlanıncaya kadar davaya konu olacak işlemin yürütülebilme n iteliği ortadan kalkmakta, sanki işlem hiç tesis edilmemiş gibi önceki hukuksal durumun devamı sağlanmaktadır. Yürütmenin durdurulması kararı ile işlemlerin idare tarafından re sen ve fiilen icra olunabilme imkanı ve kuvveti durdurulduğu gibi, hukuka uygu nluk karinesi de durmaktadır. Şu halde bu karinenin bir sonucu olan uymak zorunluluğu da durmakta ve kalkmaktadır. Bu çerçevede, asgari ücret uygulamalarına son verilmesine ilişkin Rekabet Kurulu Kararı hakkında Danıştayca verilen yürütmeyi durdurma kar arı nedeniyle, MMO nun asgari ücret uygulamalarına yönelik tespitler bakımından, anılan karara yönelik yapılan itiraz sonuçlanana kadar herhangi bir işlem tesisi hukuken mümkün bulunmamaktadır. K. SONUÇ Düzenlenen rapora ve incelenen dosya kapsamına göre; 1) İnşaat Mühendisleri Odası Kayseri İl Temsilciliği, Harita ve Kadastro Mühendisleri Odası Kayseri İl Temsilciliği ve Jeoloji Mühendisleri Odası Kayseri İl Temsilciliği ile Elektrik Mühendisleri Odası Şanlıurfa İl Temsilciliği nin havuz sistemi oluşturarak rekabeti engellediği iddialarına ilişkin somut belge ve bulgulara ulaşılamaması nedeniyle 4054 sayılı Rekabetin Korunması Hakkında Kanun un 4. maddesi kapsamındaki bir ihlalin varlığından söz edilemeyeceğine ve dolayısıyla soruşturma açılmasına yer olmadı ğına; bu yönüyle şikayetin reddine; 2) TMMOB ve TMMOB a bağlı odalar tarafından asgari ücretlerin belirlenmesinin 4054 sayılı Kanun a aykırı olduğu yönündeki 22.1.2002 tarih ve 02.04/40 -21 sayılı Rekabet Kurulu Kararının yürütmesinin, Danıştay Onuncu Daire si nin 17.11.2003 tarih ve 2003/2564, 2003/2705 sayılı kararlarıyla durdurulmuş olması 04-20/201 -41 14 nedeniyle, yürütmeyi durdurma kararına Kurumca yapılan itiraz sonuçlanana kadar Makine Mühendisleri Odası nın asgari ücret uygulamalarına yönelik tespitler bakımından he rhangi bir işlem tesisinin hukuken mümkün bulunmadığına; bu nedenle, asgari ücret belirlendiği yönündeki iddialara yönelik evrak dosyadan ayrılarak, bu başvurular ile ilgili yeni bir dosya numarası verilmesine ve Danıştay daki dava süreci sonuçlandıktan so nra bu yönüyle işlem yapılmak üzere şikayetlerin bekletilmesine; OYBİRLİĞİ ile karar verilmiştir.