Rekabet Kurumu Başkanlığından, REKABET KURULU KARARI Dosya Sayısı : 2008-4-34 (Menfi Tespit/ Muafiyet) Karar Sayısı : 08-19/197-67 Karar Tarihi : 28.2.2008 A. TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER Başkan : Prof. Dr. Nurettin KALDIRIMCI 10 Üyeler : Tuncay SONGÖR, M. Sıraç ASLAN, Süreyya ÇAKIN, Mehmet Akif ERSİN, Dr. Mustafa ATEŞ, İsmail Hakkı KARAKELLE B. RAPORTÖRLER : Sezin ELÇİN CENGİZ, Sinan BOZKUŞ C. BİLDİRİMDE BULUNAN : - HSBC Bank A.Ş. - T. Halk Bankası A.Ş. 20 D. TARAFLAR : - HSBC Bank A.Ş. Büyükdere
Rekabet Kurumu Başkanlığından, REKABET KURULU KARARI Dosya Sayısı : 2008-4-34 (Menfi Tespit/ Muafiyet) Karar Sayısı : 08-19/197-67 Karar Tarihi : 28.2.2008 A. TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER Başkan : Prof. Dr. Nurettin KALDIRIMCI 10 Üyeler : Tuncay SONGÖR, M. Sıraç ASLAN, Süreyya ÇAKIN, Mehmet Akif ERSİN, Dr. Mustafa ATEŞ, İsmail Hakkı KARAKELLE B. RAPORTÖRLER : Sezin ELÇİN CENGİZ, Sinan BOZKUŞ C. BİLDİRİMDE BULUNAN : - HSBC Bank A.Ş. - T. Halk Bankası A.Ş. 20 D. TARAFLAR : - HSBC Bank A.Ş. Büyükdere Cd. No:122/D Esentepe Şişli/İstanbul - T. Halk Bankası A.Ş. 2. Cd. No:63 06520 Söğütözü/Ankara E. DOSYA KONUSU: HSBC Bank A.Ş. (HSBC) ve T. Halk Bankası A.Ş. (Halk bank) arasında 4.12.2007 tarihinde imzalanan HSBC -Halk bank Advantage Kredi Kartı Programı nın Kullanımı İşbirliği Sözleşmesi ne menfi tespit belgesi verilmesi veya muafiyet tanınması talebi. 30 F. DOSYA EVRELERİ: Kurum kayıtlarına 13.2.2008 tarih, 1020 sayı ile giren başvuru üzerine düzenlenen 22.2.2008 tarih, 2008 -4-34/MM-08-SEC sayılı Menfi Tespit/Muafiyet Ön İnceleme Raporu 25.2.2008 tarih, REK.0.08.00.00 - 120/44 sayılı Başkanlık önergesi ile 0 8-19 sayılı Kurul toplantısında görüşülerek karara bağlanmıştır. G. RAPORTÖRLERİN GÖRÜŞÜ: İlgili Rapor da, - HSBC ve Halkbank arasında akdedilen HSBC -Halkbank Advantage Kredi Kartı Programı nın Kullanımı İşbirliği Sözleşmesi nin çeşitli hükümlerinin 4054 sayılı Rekabetin Korunması Hakkında Kanun un 4. maddesine aykırılık teşkil 40 etmesi nedeniyle , bu sözleşmeye menfi tespit belgesi verilemeyeceği, - Anılan Sözleşme nin, rakip teşebbüsler arasında aktedilmesi nedeniyle, 2002/2 sayılı Dikey Anlaşmalara İlişkin Grup Muafiyeti Tebliği kapsamında grup muafiyetinden yararlanamay acağı, 08-19/197 -67 2- 4054 sayılı Kanun'un 5. maddesi nde belirtilen şartların bulunduğu göz önüne alınarak, bildirim konusu Sözleşme ye , anılan kanun maddesinin ikinci fıkrası çerçevesinde imza tarihi olan 4.12.2007 tarihinden itibaren muafiyet tanınması gerektiği görüşlerine yer verilmiştir. H. İNCELEME VE DEĞERLENDİRME H.1. İlgili Pazar 10 H.1.1. Ürün Pazarı Bildirimin konusu dikkate alınarak, ilgili ürün pazarı çok markalı kredi kartları ihracı pazarı (issuing) ve üye işyeri edinme pazarı (acquiring) olarak belirlenmiştir. H.1.2. Coğrafi Pazar Dosya mevcudu bilgiler çer çevesinde, ilgili coğrafi pazar Türkiye Cumhuriyeti Sınırları olarak tespit edilmiştir. H.2. Bildirime Konu Sözleşme Bildirime konu HSBC - Halkbank Advantage Kredi Kartı Programı nın Kullanımı 20 İşbirliği Sözleşmesi (Sözleşme) nin konusu, Halkbank tarafından ihraç edilen Advantage kredi kartlarının HSBC üye işyerlerinde kullanılabilmesi ve bu kullanım esnasında ki, tarafların hak ve yükümlülükleri ile Advantage markasının Halkbank tarafından kullanı m esaslarının belirlenmesidir. Sözleşmenin kapsam ve amacı şöyle belirlenmiştir: 1. Halkbank kredi kartının üzerine bir kabul markası (acceptance mark) olarak HSBC ye ait olan Advantage logosunun basılması, 2. Halkbank kredi kartlarının tamamının HSBC tarafı ndan kurulan ve işletilen Advantage Kredi Kartı Programı na dahil edilmesi, 3. Halkbank Advantage kredi kartlarının W eb üyeleri (üye işyerleri) ile başka bir 30 sözleşme imzalanmaksızın Advantage kredi kartı ürün özelliklerin e sahip olması, 4. Halkbank ın Advant age üye işyeri kazanımı yap ması ve bu üye işyerlerinin Advantage Kredi Kartları Programına dahil edilmesi. Sözleşme temel olarak , Halkbank ın Advantage kart çıkarabilmesi ve bu kartın HSBC nin üye işyeri ağı dâhilindeki işyerlerinde kullanılabilmesini sağlamaktadır. Sözleşme ile HSBC , Halkbank a Advantage Kredi Kartı Programı ile ilgili olarak temlik edilemeyen, alt lisans verilemeyen, devredilemeyen bir kullanım lisansı tanımaktadır. Sözleşme konusu işbirliğinin uygulama aşamasına geçmesiyle birlikte, 40 Halkbank Advantage Kredi Kartları, Advantage Kredi Kartı ürün özelliklerine 08-19/197 -67 3sahip olacak ve Advantage Web üyelerinde HSBC Kredi Kartına uygulanan taksit ve ödül koşulları Halkbank Kredi Kartları için de geçerli olacaktır. H.3. Yapılan Tespitler ve Hukuki De ğerlendirme H.3.1. Sözleşme Hükümlerinin İncelenmesi Bildirime konu Sözleşme nin Amaç ve Kapsamı başlıklı 3. maddesinde, İşbu sözleşme, mevcut HALKBANK Kredi Kartları nın üzerine HSBC ye ait Advantage logosunun basılması, HALKBANK Kredi Kartlarının t ümünün HSBC tarafından kurulan ve işletilen Advantage Kredi Kartı Programı na dahil 10 edilmesi ve HALKBANK ın mevcutta Web Üyesi olmayan işyerleri ile Advantage Kredi Kartı Programı hükümlerini içeren HALKBANK Üye işyeri Sözleşmesi imzalayarak Advantage Kr edi Kartı Programı na dahil edilmesi ve Tarafların karşılıklı hak ve yükümlülüklerinin belirlenmesi amacı ile akdedilmiştir. denilmektedir. Advantage Kredi Kartı Programı ise, HSBC veya HSBC tarafından yetkilendirilmiş üçüncü kişiler tarafından tanzim ed ilen Advantage Kart/Advantage Kredi Kartlarını kullanmak suretiyle Advantage Kredi Kartı hamillerinin Web üyelerinde yapacakları mal ve hizmet alımlarında taksitli olarak ödeme yapmalarına ve/veya Advantage Ödül Programından faydalanmalarına 20 olanak sağlaya n ve HSBC tarafından düzenlenen kart pr ogramı olarak tanımlanmaktadır. Sözleşmenin 3. maddesine göre , ( ...TİCARİ SIR ) Sözleşme nin 4. maddesine göre , ( ...TİCARİ SIR ) Sözleşmenin 5.1.b. maddesine göre , ( ...TİCARİ SIR ) Sözleşmenin 5.1.e. maddesine göre , ( ...TİCARİ SIR ) Sözleşmenin 5.1.g. maddesine göre , ( ...TİCARİ SIR ) Sözleşmenin 5.1.j. maddesi uyarınca , ( ...TİCARİ SIR ) Sözleşmenin 5.1.n. maddesi uyarınca , ( ...TİCARİ SIR ) Sözleşmenin 5.1.p. maddesine göre , ( ...TİCARİ SIR ) 30 5.2.e. ve 5.2.f. maddeleri, ( ...TİCARİ SIR ) 5.5.e . ve 5.5.f. maddelerine göre ( ...TİCARİ SIR ) Sözleşmenin 13.3. maddesine göre ( ...TİCARİ SIR ) Yukarıda ilgili maddeleri verilen Sözleşme nin tamamı incelendiğinde , Advantage markasını korumaya yönelik hükümler içerdiği, ( ...TİCARİ SIR ) görülmektedir. Ayrıca Sözleşme, Halkbank ın müşterilere sunduğu sadakat programlarını HSBC ve diğer üye bankalar tarafından sağlanan sadakat programlarını geçmeyecek şekilde belirlemesini zorunlu tutan hükümler de içermektedir. Bu sayede Halkbank ın kendi müşterisi olmayan Advantage kart hamillerini kendisine çekecek davranışlarda bulunmasının 40 engellenmesi a maçlanmaktadır. Yine Sözleşme hükümlerine göre Halkbank, 08-19/197 -67 4kredi kartı ile ilgili reklâmlarda, sınırlı bazı reklâm mecraları dışında kendi adını değil Advantage markasını öne çıkarmak durumundadır. H.3.2. Menfi Tespit Değerlendirmesi Sözleşme nin tarafları, bankacılık hizmetleri ve inceleme konusu bakımından ilgili ürün pazarı olarak belirlenen kredi kartları pazarında birbirlerine rakip durumdadırlar. 4054 sayılı Kanun un 4. maddesi Belirli bir mal veya hizmet piyasasında doğrudan veya dolaylı olarak rekab eti engelleme, bozma ya da kısıtlama amacını taşıyan veya bu etkiyi doğuran veya doğurabilecek nitelikte olan teşebbüsler arası anlaşmalar hukuka aykırı ve yasaktır. hükmünü 10 haizdir. Dolayısıyla aynı piyasada faaliyet gösteren ve birbirine rakip olan iki teşebbüsün bir kredi kartı programını paylaşmak üzere akdettikleri bir sözleşme rekabeti kısıtlayıcı nitelikte olup, 4. madde yasağına tabidir. Diğer taraftan, ( ...TİCARİ SIR ) Yukarıda yer verilen bilgiler çerçevesinde, teşebbüsler arası reka beti sınırlayıcı bir anlaşma niteliğinde olan Sözleşme ye, 4054 sayılı Kanun un 4., 6. ve 7. maddelerine aykırı olmadığına dair bir menfi tespit belgesi verilmesi mümkün değildir. H.3.3. Grup Muafiyeti Değerlendirmesi 2002/2 sayılı Dikey Anlaşmalara İlişkin Grup Muafiyeti Tebliği, mal veya 20 hizmetlerin alımı, satımı veya yeniden satımı konulu dikey anlaşmaları kapsamakla birlikte, rakip teşebbüsler arasında yapılan dikey anlaşmalara uygulanamamaktadır. Tebliğ de, rakip t eşebbüsler , aynı ürün pazarında faaliyette bulunan veya bulunma potansiyeline sahip sağlayıcılar olarak tanımlanmıştır. HSBC ve Halkbank kredi kartları ihraç etmekte ve işyerleri ile anlaşmaları bulunmaktadır. Dolayısıyla Sözleşme ye taraf teşebbüsler ilgi li pazar larda rakip tirler. Bu hususlar dikkate alındığında , 2002/2 sayılı Tebliğ in incelemeye konu Sözleşme ye uygulanma kabiliyetini haiz olmadığı sonucuna ulaşılmıştır. 30 H.3.4. Bireysel Muafiyet Değerlendirmesi 4054 sayılı Kanun un 5. maddesi kapsamında muafiyet tanınabilmesi için, 4. madde kapsamına giren anlaşmaların iki olumlu iki olumsuz koşulu birlikte sağlaması gerekir: H.3.4.1. Malların Üretim veya Dağıtımı ile Hizmetlerin Sunulmasında Yeni Gelişme ve İyileşmelerin ya da Ekonomik veya Teknik Geli şmenin Sağlanması Muafiyet tanınması için aranan ilk olumlu şart, ekonomik açıdan bir değerlendirme yapılmasını gerektirmektedir. Hangi hallerin ekonomik yarar 40 sağladığının somut olayın özelliklerine göre değerlendirilmesi gerekmekle birlikte, genel olarak üretim ve dağıtım maliyetlerinin düşürülmesi, kalitenin artırılması, malın arzında devamlılığın sağlanması, yeni piyasalara girişin 08-19/197 -67 5kolaylaştırılması ve yeni ürünlerin ya da üretim tekniklerinin bulunması gibi hallerin varlığı halinde ekonomik yararın sağ landığı kabul edilmektedir. Çok markalı kredi kartlarına yönelik üye işyeri edinme pazarında, ( ...TİCARİ SIR ) Diğer yandan sözleşmeye taraf bankaların program kullanımına yönelik söz konusu sözleşme, dolaylı olarak çok markalı kredi kartları h izmetinin sunulmasında gelişme ve iyileşme sağlanması amacına da hizmet etmektedir. ( ...TİCARİ SIR ) . Böylece , Halkbank müşterileri açısından bankacılık hizmetlerinin önemli parçalarından biri olan kredi kartları pazarında hizmet alımında iyile şme sağlanması söz konusu olacaktır. 10 H.3.4.2. Tüketicinin Bundan Yarar Sağlaması 4. madde anlamında rekabeti sınırlayıcı etkileri olan bir anlaşmanın muafiyet alabilmesi için, yukarıda değinilen malların dağıtımı veya hizmetlerin sunulmasından elde edilen iyileşmenin tüketiciye yansıtılması gerekmektedir. Kanun'da tüketicinin ekonomik gelişmeden yarar sağlaması gerektiği belirtilmekle birlikte, yararlanmanın ölçüsü ve kapsamı hususunda herhangi bir ifade yer almamaktadır. Tüketicinin yarar sağlaması açısınd an beklenen genellikle fiyatlar seviyesindeki düşüş olmakla birlikte, satış sonrası etkin hizmetler, ürün çeşitliliğinin artması, tüketicinin ürüne daha kolay ulaşabilmesi, malın arzında devamlılığın sağlanması gibi koşullar da tüketicinin elde edeceği 20 menfaat kapsamında değerlendirilebilmektedir. İnceleme konusu dikkate alındığında, tüketici yararı açısından ilk bakılması gereken , Halkbank müşterilerinin durumunda meydana gelebilecek olası değişmelerdir. Bu bağlamda , incelemeye konu anlaşma vasıtasıyla , kredi kartları pazarında halihazırdaki Halkbank kredi kartı hamillerinin de çok markalı kredi kartı hizmetinin sağladığı ava ntajlardan yararlanması yoluyla, tüketicilerin güvenli hizmet almaları ve yaygın bir üye işyeri ağına sahip olan Advantage Kart ın sağladığı ödül/puan uygulamasından faydalanmaları sağlanmış olmaktadır. Bu açıdan, Halkbank müşterilerinin Türkiye nin en yaygın üye işyeri ağlarından birine dahil olarak alışveriş yapma imkanına sahip olmaları , tüketici 30 yararı açısından en dikkate değer husu stur. Diğer taraftan, bu koşul anlamında tüketicinin sadece nihai tüketiciyi değil ara kullanıcıları da içerdiği malumdur. Sözleşme çerçevesinde, Advantage üye işyerleri de Halkbank kredi kartı sahiplerinin sisteme dahil olmalarıyla genişleyen müşteri port föyünden yararlanabilecekler dir. Netice itibarıyla , muafiyet tanınması için gereken ikinci koşulun da karşılandığı anlaşılmıştır. H.3.4.3. İlgili Piyasanın Önemli Bir Bölümünde Rekabetin Ortadan Kalkmaması Muafiyet kararı verilmesinde aranan bu ilk olumsu z şarta göre, muafiyet 40 bildirimine konu anlaşma ilgili piyasanı n önemli bir bölümünde rekabeti ortadan kaldırmamalı , bir başka deyişle sağlanan ekonomik gelişme veya fayda ile tüketicinin bundan yarar sağlaması rekabetin ortadan kaldırılması sonucunda elde ediliyor olmamalıdır. 08-19/197 -67 6Kart sayısına göre hesaplan dığında, 2007 yılı itibarıyla , HSBC nin %( .), Halkbank ın ise % ( ) pazar payı olduğu görülmektedir. Buna göre bildirime konu işlem taraflarının toplam pazar payları % 6,87 olacağından, ilgili pazarın öneml i bir bölümünde rekabet ortadan kalkmayacaktır. Dahası işbirliği sözleşmesinin tarafı olan HSBC ve Halkbank , kredi kartları pazarında pazar lideri konumunda bulunan diğer bankalara karşı bu sözleşme vasıtasıyla daha güçlü birer rakip konumuna geçebilecekle ri için , anılan sözleşmenin kredi kartları pazarındaki rekabete katkısı da olacaktır. Yukarıdaki bilgiler çerçevesinde, muafiyetin bu koşulunun sağlandığı sonucuna ulaşılmıştır. 10 H.3.4.4. Rekabetin (a) ve (b) Bentlerindeki Amaçların Elde Edilmesi İçin Zorun lu Olandan Fazla Sınırlanmaması Kanun un 5. maddesinde öngörülen bu son koşula aykırılık ya izlenen amacın elde edilmesi için rekabetin gereğinden fazla sınırlanmaması ya da rekabetin sınırlanmasının gereğinin dahi bulunmaması halinde olabilir. Teşebbüsler prensip olarak anlaşma ile amaçladıkları ekonomik yararların gerçekleştirilmesinde rekabeti en az sınırlayıcı yöntemi tercih etmekle yükümlüdürler. Bu bakımdan , ( ...TİCARİ SIR ) HSBC, taksitli/ödüllü kartların yaygınlaşması üzerine Advantag e Kart markası 20 ile pazara giriş yapmış ve yaygın bir üye işyeri ağı kurmuştur. Sözleşme nin uygulanması neticesinde Halkbank kart hamilleri, yaygın bir ağ oluşturan Advantage üye işyerlerinden taksitli/ödüllü alışveriş yapma imkanına sahip olmakta, ( ... ...TİCARİ SIR ) Bununla birlikte , genel olarak tüketici birden fazla karta sahiptir ve kolayca ödül/taksit oranı ile ödeme koşulları kendisine daha uygun gelen bankanın kartını kullanmaya başlayabilmektedir. Bu nedenle , rekabetçi bir yapıya sahip o lan bu pazarda, tüketicilere sağlanan avantajların dolayısıyla marka imajının korunması önem arz etmektedir. Bu hususlar dikkate alınarak, bildirime konu anlaşma ile getirilen kısıtlamanın ortaya çıkan yararla kıyaslandığında , rekabeti zorunlu olandan 30 fazla kısıtlamadığı kanaatine varılmıştır. I. SONUÇ Düzenlenen rapora ve incelenen dosya kapsamına göre, 1. HSBC Bank A.Ş. ve T. Halk Bankası A.Ş. arasında akdedilen HSBC - Halkbank Advantage Kredi Kartı Programı nın Kullanımı İşbirliği Sözleşmesi n e, çeşitli hükümlerinin 4054 sayılı Rekabetin Korunması Hakkında Kanun un 4. maddesi kapsamında olması nedeniyle menfi tespit belgesi verilemeyeceğine, 2. Taraflarının rakip teşebbüsler olma sı nedeniyle, Sözleşme nin, 2002/2 sayılı Dikey Anlaşmalara İlişkin Grup Mu afiyeti Tebliği kapsamında grup 40 muafiyetinden de yararlanamayacağına, 3. Aynı Kanun'un 5. maddesi çerçevesinde yapılan değerlendirme sonucunda ; anılan maddede belirtilen şartların bulunduğu göz önüne alınarak, bildirim 08-19/197 -67 7konusu Sözleşme ye , anılan Kanun madd esinin ikinci fıkrası çerçevesinde imza tarihi olan 4.12.2007 tarihinden itibaren muafiyet tanınması na OYBİRLİĞİ ile karar verilmiştir.