1/10 Rekabet Kurumu Başkanlığından, REKABET KURULU KARARI Dosya Sayısı : 2012 -3-165 (Önaraştırma ) Karar Sayısı : 13-46/589-259 Karar Tarihi : 18.07.2013 A. TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER Başkan : Prof. Dr. Nurettin KALDIRIMCI Üyeler : Kenan TÜRK, Doç. Dr. Mustafa ATEŞ, İsmail Hakkı KARAKELLE , Reşit GÜRPINAR, Fevzi ÖZKAN B. RAPORTÖR LER : Osman Tan ÇATALCALI, İbrahim Hilmi KOÇAK C. BAŞVURUDA BULUNAN LAR : - Kayseri Şeker Fabrikası A.Ş. Osman Kavuncu Cad. 7. km 38070 Kocasinan /Kays eri - Gizlilik T
1/10 Rekabet Kurumu Başkanlığından, REKABET KURULU KARARI Dosya Sayısı : 2012 -3-165 (Önaraştırma ) Karar Sayısı : 13-46/589-259 Karar Tarihi : 18.07.2013 A. TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER Başkan : Prof. Dr. Nurettin KALDIRIMCI Üyeler : Kenan TÜRK, Doç. Dr. Mustafa ATEŞ, İsmail Hakkı KARAKELLE , Reşit GÜRPINAR, Fevzi ÖZKAN B. RAPORTÖR LER : Osman Tan ÇATALCALI, İbrahim Hilmi KOÇAK C. BAŞVURUDA BULUNAN LAR : - Kayseri Şeker Fabrikası A.Ş. Osman Kavuncu Cad. 7. km 38070 Kocasinan /Kays eri - Gizlilik Talebi Bulunmaktadır . - Gizlilik Talebi Bulunmaktadır . - Gizlilik Talebi Bulunmaktadır . D. HAKKINDA İNCELEME YAPILAN : - Türkiye Şeker Fabrikaları A.Ş. Mithatpaşa Caddesi No: 14 06100 Yenişehir/Ankara (1) E. DOSYA KONUSU: Türkiye Şeker Fabrikaları A.Ş. nin zam yapmasına rağmen zammı bir süre uygulamayarak ve peşin fiyatına çok uzun süre vade yaparak yıkıcı fiyat uygulamak suretiyle hâkim durumunu kötüye kullandığı iddiası . (2) F. İDDİALARIN ÖZETİ: Kayseri Şeker Fabrika sı A.Ş. (Kayseri Şeker) tarafından yapılan b aşvuruda özetle; Türkiye Şeker Fabrikaları A.Ş. (Türkşeker) nin; - 08.08.2012 tarihinde %7,6 zam yaptığı ancak bu zammı uygulamayarak 22.08.2012 ye kadar zamsız fiyattan 324.000 ton şeker sattığı, - 01.10.2012 itibar ıyla peşin fiyatına 12 ay vadeli satışlara başladığı ve bunun %15 - 16 iskonto ya tekabül ettiği , - Her üretim yılı (Ekim ayı) başında stok yeri olmadığı gerekçesiyle peşin fiyatına yüksek vadeler ile (16 -20 ay) satış yap tığı, - Maliyetinin altında ki bu satışl ar ile kamu gücünü kötüye kullandığı ve kendilerinin de bu uygulamalar nedeniyle zararına satış yapmak zorunda kaldığı iddia edilmektedir. Kurum kayıtlarına intikal eden ve gizlilik talebi bulunan başvurularda ise Türkşeker in maliyet altında satış yaptığ ı, kampanya a lım dönemi başlar başlamaz 12 ay vade ile satış yaparak %15 e denk gelen iskonto uyguladığı, bu uygulamadan dolayı Kayseri Şeker in sıkıntı yaşaması durumunda Kayseri, Sivas ve Yozgat illerindeki pancar ekicilerinin pancar ekemez hale geleceğ i iddia edilmektedir. (3) G. DOSYA EVRELERİ: Kurum kayıtlarına 1.10.2012 tarih ve 7332 sayı ile intikal eden başvuru üzerine hazırlanan 1.11.2012 tarih ve 2012 -3-165/İİ sayılı İlk İnceleme Raporu 16.11.2012 tarihli Kurul toplantısında görüşülerek, 12-54/1528-M sayı ile önaraştırma yapılmasına karar verilmiştir. İlgili karar uyarınca yapılan inceleme üzerine hazırlanan 15.7.2013 tarih ve 2012 -3-165/ÖA sayılı Önaraştırma Raporu görüşülerek karara bağlanmıştır. 13-46/589-259 2/10 (4) H. RAPORTÖR LERİN GÖRÜŞÜ: İlgili raporda ; önaraştırm a konusuna ilişkin olarak 4054 sayılı Kanun un 41. maddesi uyarınca Türkşeker hakkında soruşturma açılmasına gerek olmadığı sonuç ve kanaatine ulaşıldığı ifade edilmiş tir. I. İNCELEME VE DEĞERLENDİRME I.1. Hakkında Önaraştırma Yapılan Taraf : Türkşeker (5) 25 adet fabrikasıyla sektördeki en büyük teşebbüs olan T ürkşeker in 2012 yılı cirosu ( ..) TL dir. Teşebbüsün hisselerinin tamamı TC Başbakanlık Özelleştirme İdaresi Başkanlığı na aittir. I.2. Pazar a İlişkin Bilgiler I.2.1. Genel Olarak Şeker Sektörü ve İlgil i Mevzuat (6) Dünyada tatlandırıcı olarak nitelendirilen ürünlerin büyük bir bölümü kamıştan veya pancardan elde edilen şeker (sakaroz) ile nişastadan elde edilen şekerden oluşmaktadır. Şeker kamışından ve pancardan elde edilen şeker birbirini n tam anlamıyla i kamesi dir. Ancak bu iki hammaddenin üretim maliyetleri ve yetiştirildiği coğrafi alanlar farklılık arz etmektedir. Şeker kamışı havanın daha sıcak olduğu tropik bölgelerde oldukça düşük maliyetle üretilebilirken, şeker pancarı iklimin daha soğuk olduğu böl gelerde üretilmektedir. Ülkemizin bulunduğu yakın coğrafyada sadece şeker pancarı yetiştirilebilmektedir. (7) Nişasta bazlı şeker (NBŞ) ürünleri ise mısır, patates, buğday, kasava (tapioka) gibi bitkilerden izole edilen nişastadan elde edilen ve genel olarak glukoz şurubu ve izoglukoz olmak üzere iki ana türü bulunan karbonhidrat türü şekerlerdir. Ülkemizde NBŞ, sadece mısırdan üretilmektedir. (8) 2011 -2012 pazarlama yılı1 verilerine göre, dünyada şeker üretiminin %78 i kamıştan, %22 si ise pancardan elde edilmek tedir. Dünya şeker borsa fiyatlarını pancar şekerine göre düşük maliyetli olan kamış şekeri belirlemektedir. Dünyada kamış yetiştirilmesine elverişli olmayan ancak pancar yetiştirilebilen bölgelerde şeker, esas olarak yerel tüketim için üretilmektedir. (9) Ülkemizde şekere ilişkin temel düzenleme , 19.04.2001 tarih ve 24378 sayılı Resmi Gazetede yayımlanarak yürürlüğe giren 4634 sayılı Şeker Kanunu (Kanun) dur. Amaç başlıklı 1. maddede Kanun un amacının yurt içi talebin yurt içi üretimle karşılanması ve gerekt iğinde ihracata yönelik olarak Türkiye de şeker rejiminin, şeker üretimindeki usul ve esaslar ile fiyatlandırmanın, pazarlama şart ve yöntemlerinin düzenlenmesi olduğu ; 7. maddede ise bu amacın gerçekleştirilmesi için Şeker Kurumu nun yetkilendirildiği ifade edilmektedir. (10) Şeker Kurumu, Kanun un 3. maddesi uyarınca, yurt içi şeker talebi ile fabrikaların işleme ve üretim kapasitelerini göz önünde bulundurarak her yıl şirketlerin A ve B kotalarını belirlemektedir. Kanun un 2. maddesine göre A kotası Yurt iç i talebe göre üretilen ve pazarlama yılı içinde iç pazara verilebilen şeker miktarı , B kotası A kotasının belli bir oranına tekabül eden ve güvenlik payı için bulundurulmak üzere üretilen şeker miktarı ve C kotası ise A ve B kotaları dışında üretilen ve yurt içinde pazarlanamayan şeker ile işlenmek üzere ihraç kaydıyla temin edilen ham ve beyaz şekeri ifade etmektedir. Yeni fabrika kur ulabilme si veya mevcut fabrikaların kapasitelerini artırabilmeleri için Şeker Kurulu ndan izin alınması gerek mektedir . 1 Pazarlama yılı 1 Eylül - 31 Ağustos dönemidir. 13-46/589-259 3/10 (11) Kanun un şeker arzına ilişkin düzenlemelerin yer aldığı 4. maddesinde şirketlerin iki yıl üst üste kendilerine tahsis edilen kotanın %90 ının altında bir arz gerçekleştirmeleri durumunda kota ile arz arasındaki fark kadar kota haklarını kaybedecekleri, ş irketlere tahsis edilen kotaların Şeker Kurulu tarafından belirlenecek sürede kullanılmadığı takdirde iptal edileceği, kotalar arasındaki transferin zorunlu hallerde ve Şeker Kurulu nun izniyle gerçekleşebildiği, şirketlerin bünyelerindeki fabrikalar için tahsis edilen kotaların Şeker Kurulu nun izniyle transfer edilebildiği belirtilmektedir. (12) Kanun un fiyatlara ilişkin düzenlemelerin yer aldığı 5. maddesinde ise şeker pancarı alım fiyatının şirketler ile üreticiler ve/veya temsilcileri arasında varılan muta bakata göre belirleneceği, buna ilişkin usul ve esasların Sanayi ve Ticaret Bakanlığı tarafından çıkartılacak yönetmelikle düzenleneceği, şeker satış fiyatlarının şirketler tarafından serbestçe belirleneceği ifade edilmektedir. (13) Yukarıda yer verilen açıklam alar çerçevesinde şeker piyasasının işleyişi aşağıdaki grafik te gösteril mektedir. Grafik 1 Pancar Şekeri Piyasasının İşleyişi (14) Üretim yapmak üzere fabrika kurmak isteyen teşebbüslerin Şeker Kurumu ndan izin alma zorunluluğun un bulunması, şeker ithalatı için yüksek sayılabilecek bir vergi uygulanması, üretim fazlasının yurt içine satılmasının Şeker Kurulu nun iznine tabi olması gibi faktörler bir arada düşünüldüğünde, şeker piyasası nın yüksek giriş engellerine sahip olduğunu i fade etmek mümkündür. I.2.2. Şeker Kurumu ndan Alınan Pazara İlişkin Bilgiler (15) 2011/2012 ile 2012/2013 pazarlama yılları için Şeker Kurumu tarafından belirlenen A ve B kotalarının şirketlere dağılımı ve şirketlerin kapasiteleri Tablo 1 de yer almaktadır. Tablo 1 - Teşebbüs lerin Kapasiteleri ve Kota Dağılımı (t on) ŞİRKET 2011/12 Pazarlama Yılı (Ton) Oran (%) 2012/13 Pazarlama Yılı (Ton) Oran (%) Kapasite (Ton) Oran (%) 13-46/589-259 4/10 (16) Tablodan görüldüğü gibi, son iki pazarlama yılında Şeker Kurumu tarafından şirketlere dağıtılan kota miktarı hemen hemen aynı kalmış ve toplam kota miktarı yurtiçi şeker üretim ka pasitesinin yaklaşık % ( ..) sı oranında gerçekleşmiştir. Diğer yandan Türkşeker, Kayseri Şeker, Amasya Şeker, Adapazarı Şeker ve Kütahya Şeker için belirlenen kota miktarının bu şirketlerin yıllık kapasitelerinin altında olduğu ; Konya Şeker, Kayseri Şeker ve Keskinkılıç için belirlenen kota miktarının ise bu şirketlerin yıllık kapasitelerinin üstünde olduğu görülmektedir. (17) Aşağıda ki tabloda ise şirketlerin 2011/2012 pazarlama yılı ile 2012/2013 pazarlama yılının Mart ayına kadar olan yurtiçi şeker satışları na yer verilmektedir. Tablo 2- Teşebbüs lerin Yurtiçi Şeker Satışları ŞİRKET 2011/2012 Oran (%) 2012/2013 Mart Oran (%) TÜRKŞEKER MİKTAR (Ton) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) TL ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) $ ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) KONYA ŞEKER MİKTAR (Ton) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) TL ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) $ ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) KAYSERİ ŞEKER MİKTAR (Ton) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) TL ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) $ ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) KESKİNKILIÇ MİKTAR (Ton) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) TL ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) $ ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) AMASYA ŞEKER MİKTAR (Ton) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) TL ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) $ ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ADAPAZARI ŞEKER MİKTAR (Ton) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) TL ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) $ ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) KÜTAHYA ŞEKER MİKTAR (Ton) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) TL ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) $ ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) GENEL TOPLAM MİKTAR (Ton) 2.150.930,40 100,00 839.443,90 100,00 TL 4.165.843,70 100,00 1.758.507,40 100,00 $ 2.300.146,80 100,00 979.237,70 100,00 Kaynak: Şeker Kurumu TÜRKŞEKER ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) KONYA ŞEKER ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) KAYSERİ ŞEKER ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) KESKİNKILIÇ ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) AMASYA ŞEKER ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ADAPAZARI ŞEKER ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) KÜTAHYA ŞEKER ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) TOPLAM ( ..) 100,00 ( ..) 100,00 ( ..) 100,00 Kaynak: Şeker Kurumu 13-46/589-259 5/10 (18) Tablo 2 incelendiğinde, 2011/2012 pazarlama döneminde en yüksek satışı Türkşeker in gerçekleştirdiği, teşebbüsün satışların ın toplam satışlara oranının miktar bazında yaklaşık % ( ..) , toplam hasıla bazında ise yaklaşık % ( ..) olduğu görülmektedir. Türkşeker den sonra en fazla satış gerçekleştiren Konya Şeker in 2011/2012 pazarlama dönemindeki payının ise yaklaşık % ( ..) olduğu anlaşılmaktadır. (19) A kotası şeker fiyatları serbest piyasada arz ve talep koşullarına göre taraflarca serbestçe belirlenmektedir. Şirketlerin Ocak 2011 ve Mart 2013 arası dönemde A kotası şekere uyguladıkları fiyatların ortalaması Tablo 3 de gösterilmektedir: Tablo 3- A Kotası Şekerin Ocak 2011 - Mart 2013 Dönemi KDV Hariç Satış Fiyatı Ortalamaları 2011 2012 2013 TL/Ton $/Ton TL/Ton $/Ton TL/Ton $/Ton Ocak ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) Şubat ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) Mart ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) Nisan ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) Mayıs ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) Haziran ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) Temmuz ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) Ağustos ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) Eylül ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) Ekim ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) Kasım ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) Aralık ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) Yıllık Ortalama 1.860 1.110 1.970 1.090 2.100 1.170 Kaynak: Şeker Kurumu I.3. İlgili Pazar (20) 4634 sayılı Şeker Kanunu nda şeker beyaz şeker (standart, rafine küp ve kristal şeker), yarı beyaz şeker, rafine şeker, ham şeker ve kahverengi şeker olarak sınıflandırılan, pancar veya kamıştan üretilen kristallendirilmiş sakaroz ile nişasta kökenli izoglukoz, likid ya da kurutulmuş halde glukoz şurubu, sakaroz veya invert şeker veya her ikisinin karışımının suda çözünmesinden meydana gelen şeker çözeltisi ve invert şeker şurubu ile inülin şurubu olarak tanımlanmaktadır. Aynı Kanun un 3. maddesine göre pazarlanacak şeker miktarı, sakaroz kökenli ve diğer şekerler için ayrı ayrı olmak üzere şeker türlerine gö re, gerektiğinde dönemsel olarak kotalar ile belirlenmektedir. (21) A kotası, yurt içi talebe göre üretilen ve pazarlama yılı içinde iç pazara verilebilen şeker miktarını, B kotası, A kotasının belli bir oranına tekabül eden ve güvenlik payı için bulundurulmak üzere üretilen şeker miktarını, C şekeri ise A ve B kotaları dışında üretilen ve yurt içinde pazarlanamayan şeker ile işlenmek üzere ihraç kaydıyla temin edilen ham ve beyaz şekeri ifade etmektedir. A kotası şeker serbest piyasada fiyatlandırılmaktadır. C şekeri fiyatları ise Temmuz 2012 ye kadar Şeker Kurulu tarafından belirlenirken, bu tarihten sonra şirketler C şekeri satış fiyatlarını Şeker Kurumu tarafından ilan edilen taban fiyatın altında olmamak kaydıyla kendileri belirleyebilmektedir. Bu nedenle he r ne kadar kalite yönünden herhangi bir fark olmasa da gerek kullanım amaçları gerekse fiyat farklılıklar ı, C şekerinin diğer tür şekere göre farklı bir biçimde değerlendirilmesini gerektirmektedir. 13-46/589-259 6/10 (22) Yukarıda da belirtildiği üzere tatlandırıcılar genel ola rak pancar veya kamış bazlı kristal şeker ve nişasta bazlı şeker olarak ayrılmakta dır. Nişasta bazlı şekerin kotası A kotası şeker için belirlenen kotanın %10 u kadar belirlenmektedir. Gerek e lde edildikleri hammadde farklılıkları , gerekse farklı kota beli rlenme usulleri nedeniyle pancardan elde edilen şeker ve nişasta bazlı şekerler de benzer şekilde ayrı alt pazar lar olarak değerlendirilmelidir. (23) Bununla birlikte değerlendirme bakımından herhangi bir değişiklik yaratmaması nedeniyle dosya kapsamında ilgil i ürün pazarı belirlenmemiştir. I.4. Değerlendirme (24) Dosya konusu iddia, Türkşeker in yıkıcı fiyat uygulamak suretiyle hakim durumunu kötüye kullandığı iddiasıdır. Bilindiği üzere yıkıcı fiyat uygulamasında ortaya konulması gereken temel unsurlar; - Hâkim duru mun varlığı, - Hâkim durumdaki teşebbüsün fiyatlarının maliyetlerinin altında olup olmadığı, - Hâkim durumdaki teşebbüsün yıkıcı fiyat uygulamadaki amacı, - Stratejinin başarıyla sonuçlanmasının ardı ndan hasat ihtimalinin var olup olmadığı şeklinde sıralanmakta dır. Bu hususlar aşağıda değerlendirilmektedir. (25) Tablo 2 den de görüldüğü üzere 2011/2012 pazarlama yılında Türkşeker in pazar payı %56; en yakın rakibi konumunda olan Konya Şeker in pazar payı ise % ( ..) dir. Sektördeki kota uygulaması nedeniyle teşebbüsle rin önceki yıllarda ki pazar payları da 2011/2012 pazarlama yılındaki pazar paylarına yakın bir şekilde gerçekleşmiştir. Türkşeker ; Amasya Şeker2, Adapazarı Şeker3 ve Kütahya Şeker4 in özelleştirilmesi ile önemli ölçüde pazar payı kaybetmiştir. Her ne kadar Türkşeker in pazar payı en yakın rakibinin yaklaşık 2 ,5- 3 katı olarak gerçekleşse de, bu pazar payının azami üretim miktarlarının Şeker Kurulu tarafından firmaların kapasite oranları na göre belirlenmesi nden kaynaklandığı söylenebilir. (26) Türkiye de faaliyet gösteren 7 şeker üreticisi teşebbüsün kapasiteleri ve 2011 ve 2012 yıllarına ilişkin kapasite kullanım oranları (KKO) Tablo 4 de gösterilmektedir. Tablo 4- Şeker Üreticisi Teşebbüslerin 2011 - 2012 Yılları Kapasiteleri ve Üretim Miktarları 2011 2012 FABRİKA ADI FİİLİ KAPASİTE TON / YIL ÜRETİM / TON KKO FİİLİ KAPASİTE TON / YIL ÜRETİM / TON KKO AFYON ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) AĞRI ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ALPULLU ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ANKARA ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) BOR ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) BURDUR ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ÇARŞAMBA ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ÇORUM ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) 2 2004 yılında özelleştirilmiştir. Rekabet Kurulu nun 3.6.2004 tarih, 04 -40/450 -112 sayılı kararı ile s öz konusu işlemin 1998/4 sayılı Tebliğ kapsamında olmayan bir devralma işlemi olduğuna karar verilmişti r. 3 2005 yılında özelleştirilmiştir. Rekabet Kurulu nun 1.9.2005 tarih, 05 -53/810 -22 sayılı kararıyla söz konusu işleme izin verilmiştir. 4 2004 yılında özelleştirilmiştir. Rekabet Kurulu nun 20.9.2004 tarih, 04 -60/858 -20 sayılı kararı ile söz konusu işleme izin verilmiştir. 13-46/589-259 7/10 ELAZIĞ ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ELBİSTAN ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ERCİŞ ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) EREĞLİ ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ERZİNCAN ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ERZURUM ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ESKİŞEHİR ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ILGIN ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) KARS ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) KASTAMONU ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) KIRŞ EHİR ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) MALATYA ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) MUŞ ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) SUSURLUK ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) TURHAL ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) UŞAK ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) YOZGAT ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) TÜRKŞEKER TOPLAM ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ADAPAZARI ŞEKER ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) AMASYA ŞEKER ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) KAYSERİ ŞEKER ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) KESKİNKILIÇ ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) KONYA ŞEKER ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) KÜTAHYA ŞEKER ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) GENEL TOPLAM ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) Kaynak: Teşebbüslerden Alınan Bilgiler (27) Tablodan görüldüğü üzere sektörün 2012 yılı kapasitesi bir önceki yıl ile aynı seviyede kalmıştır. Sektöre ilişkin düzenlemeler nedeniyle kapasite kullanımları nda ani ve beklenmeyen artışlar ancak Şeker Kurulu nun müdahalesi ile mümkündür . (28) Şeker üretimi kotalarla belirleniyor ol makla birlikte, şeker fiyatı piyasada belirlenmektedir. Perakende satış seviyesinde güçlü alıcıların ol ması şirketler üzerinde rekabetç i baskı oluşturabilmekte ve şirketlerin fiyatları rekabetçi fiyatların üzerine çıkarmasına müsaade etmemektedir. Ürünün homojen olması da, şirketleri birbirleriyle fiyat rekabeti yapmak zorunda bırakmak suretiyle alıcı gücünü artırmaktadır. (29) Yukarıda da be lirtildiği üzere sektörde yasal giriş engelleri bulunmaktadır . Diğer yandan T ürkşeker , Özelleştirme Yüksek Kurulunun 12 .08.2008 tarih ve 2008/50 sayılı Kararı uyarınca özelleştirilmesi planlanan bir kamu iktisadi teşebbüsü olup , 25 adet fabrikası coğrafi b azda ayrılarak 6 adet portföy oluşturulmuştur. Önümüzdeki yıllarda yeni aktörlerin söz konusu portföyler i satın alarak pazara girmesi mümkündür. (30) Bu açıklamalar ışığında, şeker piyasasının giriş engelleri yüksek ve regüle edilen bir piyasa ol ması , aktörler in üretimlerini artırmakta veya azaltmakta özgür olma maları, Türkşeker in önemli bir pazar payına sahip olmakla birlikte önümüzdeki yıllarda bölünmek suretiyle özelleştirilmesinin planlan ması , ürünün homojen olması ve alıcı 13-46/589-259 8/10 gücü bulunması nedenleriyle Türkşeker in pazarda hâkim durumda olduğu tespitini yapmak güçleşmektedir. Bu nedenle bu hususa ilişkin kesin bir yargıya varmaksızın, Türkşeker in hâkim durumda olduğu varsayılarak iddia konusu uygulamaların bir ihlal teşkil edip etmediği incelenecek, ihlal te spit edilmesi halinde ise daha detaylı bir hâkim durum analizinin gerekli olduğu sonucuna varılacaktır. (31) Aşağıdaki tabloda teşebbüs lerin 2011 ve 2012 yıllarına ilişkin ortalama değişken maliyetleri (ODM), ortalama toplam maliyetleri (OTM) ve ortalama satış fiyatları (OSF) karşılaştırıl maktadır . Tablo 5 - Şeker Üreticisi Teşebbüslerin 2011 - 2012 Yılları Maliyet ve Satış Fiyatları 2011 2012 ODM (TL/kg) OTM (TL/kg) OSF (TL/kg) ODM (TL/kg) OTM (TL/kg) OSF (TL/kg) TÜRKŞEKER ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ADAPAZARI ŞEKER ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) AMASYA ŞEKER ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) KAYSERİ ŞEKER ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) KESKİNKILIÇ5 ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) KONYA ŞEKER ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) KÜTAHYA ŞEKER ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) Kaynak: Teşebbüslerden Alınan Bilgiler (32) Tablodan görüldüğü üzere 2011 yılında K ütahya Şeker dışındaki tüm teşebbüslerin, 2012 yılında ise tüm teşebbüslerin maliyetleri T ürkşeker den daha düşüktür. Ayrıca Türkşeker in 2011 ile 2012 yıllarında ortalama satış fiyatı nın hem ortalama toplam maliyetten hem de ortalama değişken maliyetten yüksek olduğu görülmektedir. (33) Tablo 6 da ise Türkşeker tarafından 2012 yılında yapılan kampanyalı ve peşin satışların fa brika bazında dağılımı na yer verilme ktedir. Tablo 6 - Türkşeker in 2012 Yılı Peşin ve Kampanyalı Şeker Satışları 2012 TAKVİM YILI PEŞİN VE KAMPANYALI ŞEKER SATIŞ UYGULAMALARI KRİSTAL ŞEKER KG/TL. UYGULANAN FABRİKALAR TON İNDİRİMSİZ PEŞİN ( ..) TÜMÜ ( ..) * ( ..) ton şeker 08/08/2012 - 17/08/2012 tarihleri arasında satılmıştır. İNDİRİMSİZ PEŞİN (22/08/2012 - 31/12/2012) ( ..) TÜM Ü ( ..) İNDİRİMLİ PEŞİN (%5 İNDİRİM) (07/03/2012 - 13/03/2012) ( ..) BOR ( ..) (19/12/2011 - 07/03/20 12) ( ..) EREĞLİ ( ..) (14/03/2012 - 21/03/2012) ( ..) EREĞLİ ( ..) (01/01/2012 - 31/01/2012) ( ..) MUŞ ( ..) (01/02/2011 - 25/03/2012) ( ..) ERZURUM ( ..) (26/03/2012 - 06/04/2012) ( ..) KASTAMONU ( ..) ( ..) KIRŞEHİR ( ..) ( ..) TURHAL ( ..) TOPLAM ( ..) İNDİRİMLİ PEŞİN (%5 İNDİRİM) 5 Pancar maliyetlerini sabit maliyetler içerisinde göstermesi nedeniyle Keskinkılıç ın ortalama değişken maliyeti diğer şeker üretic isi teşebbüslerden farklılaşm aktadır. 13-46/589-259 9/10 (09/04/2012 - 27/04/2012) ( ..) AFYON ( ..) ANKARA ( ..) BURDUR ( ..) ÇARŞAMBA ( ..) ÇORUM ( ..) EREĞLİ ( ..) ERZİNCAN ( ..) ILGIN ( ..) * (Kastamonu: 1.900,900; Çarş amba: 3.294,200 ton) KASTAMONU ( ..) KIRŞEHİR ( ..) TURHAL ( ..) YOZGAT ( ..) TOPLAM ( ..) İNDİRİMLİ PEŞİN (%5 İNDİRİM) (07/12/2012 - 31/12/2012) ( ..) KIRŞEHİR ( ..) İNDİRİMLİ PEŞİN SATIŞLAR TOPLAMI ( ..) İNDİRİMSİZ - VADELİ (11 AY) ( ..) KASTAMONU ( ..) İNDİRİMSİZ - VADELİ (12 AY) ( ..) TURHAL ( ..) İNDİRİMSİZ - VADELİ (13 AY) ( ..) YOZGAT ( ..) (01/10/2012 - 02/11/2012) TOPLAM ( ..) VADELİ SATIŞLAR TOPLAMI ( ..) KAMPANYALI SATIŞLAR TOPLAMI ( ..) İNDİRİMSİZ PEŞİN ( ..) ERZURUM ( ..) (22/08/2012 - 31/12/2012) ( ..) ERZURUM ( ..) TOPLAM ( ..) İNDİRİMSİZ PEŞİN SATIŞLAR ( ..) İNDİRİMLİ PEŞİN SATIŞLAR ( ..) PEŞİN SATIŞLAR TOPLAMI ( ..) VADELİ ŞEKER SATIŞLARI ( ..) YURTİÇİ SATIŞ LAR TOPLAMI ( ..) KAMPANYALI SATIŞLAR TOPLAMI ( ..) (34) Tablodan da görüldüğü üzere T ürkşeker tarafından 2012 yılının farklı tarihlerinde farklı koşullarla şeker satışı gerçekleştirilmiştir. T eşebbüs tarafından verilen bilgile rde yapılan indirimlerin stoklarda yer alan ürünlerin doğal afet sonucu zayiatı, ürünleri stoklayacak depolama tesislerinin yetersiz oluşu, kısa vadeli nakit ihtiyacının karşılanması ve kaçakçılığın önüne geçilmesi gibi gerekçelere dayandığı ifade edilmişt ir. Bu çerçevede dosya konusu iddiaların da Türkşeker in elindeki stokları 2011/2012 kampanyasının sonunda eriterek kotasını kaybetmemek6 için uygulamaya koyduğu pazarlama stratejisinin bir sonucu olduğu kanaatine ulaşılmıştır . Zira T ürkşeker in 2012 yılın ın Temmuz ayındaki stoklarının ( ..) ton olduğu, söz konusu kampanya sonucunda stokların hızla tükendiği görülmüştür. (35) Türkşeker in 2012 yılında gerçekleştirdiği bazı indirimli fiyatları 2012 yılında ( ..) (TL/ton) olan OTM nin altında olmakla birlikte , söz konusu fiyatlar ODM nin üstündedir. Bilindiği gibi yıkıcı fiyatlama değerlendirmesinde ODM nin altındaki fiyatlar yıkıcı, OTM ye eşit ya da bundan yüksek fiyatlar ise rekabetçi olarak kabul edilme ktedir . 6 Yukarıda belirtildiği gibi Şeker Kanunu na göre şirketler iki yıl üst üste kendilerine tahsis edilen kotanın %90 ının altında bir arz gerçekleştirmeleri durumunda kota ile arz arasındaki fark kadar kota haklar ını kaybetmektedir. 13-46/589-259 10/10 Ayrıca söz konusu indirimli satışlar kısa süreli ol arak gerçekleşmiş ve Türkşeker in toplam satışlarının % ( ..) ini oluşturmuştur . Dosya kapsamında yapılan incelemede, Türkşeker in maliyetinin altında satış yapmak suretiyle diğer teşebbüsleri pazar dışına itme amacını gösteren herhangi bir belgeye de ulaşı lamamıştır. (36) Türkşeker in rakiplerinden birinin piyasa dışına çıkması durumunda kota artırımlarının Şeker Kurulu tarafından yapılması nedeniyle hasat ihtimalinin bulunmadığını söylemek mümkündür. (37) Ayrıca, Türkşeker den elde edilen bilgi ve belgelerden, teşe bbüsün mevzuat gereği7 zararına satış yapamayacağı, t eşebbüsü zarara uğratacak veya üretim maliyetlerinin altında kalacak bir fiyat belirlenme yecek şekilde yönetim kurulu kararı ile indirimsiz peşin, indirimli peşin , indirimsiz vadeli, indirimli vadeli satış usulleri benimseyebileceği anlaşılmaktadır. (38) Bu hususlar ışığında dosya konusuna ilişkin olarak soruşturma açılmasına gerek olmadığı sonucuna ulaşılmıştır. J. SONUÇ (39) Düzenlenen rapora ve incelenen dosya kapsamına göre, 4054 sayılı Kanun un 41. maddesi uy arınca şikayetin reddi ile soruşturma açılmamasına OYBİRLİĞİ ile karar verilmiştir. 7 4736 sayılı Kamu Kurum ve Kuruluşlarının Ürettikleri Mal ve Hizmet Tarifeleri ile Bazı Kanunlarda Değişiklik Yapılması Hakkında Kanun un 1. maddesi ve 2012 yılı Genel Yatırım ve Finansman Programı Kararının 32. maddesi gereğince Hazine Müste şarlığınca yayınlanan Uygulamaya İlişkin Usul ve Esaslar Genelgesi eki 16. maddesi.