Rekabet Kurumu Başkanlığından; REKABET KURULU KARARI Dosya Sayısı : 2021 -3-047 (Devralma ) Karar Sayısı : 21-49/693 -343 Karar Tarihi : 14.10.2021 A. TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER Başkan : Birol KÜLE Üyeler : Şükran KODALAK, Ahmet ALGAN, Hasan Hüseyin ÜNLÜ , Ayşe ERGEZEN , Cengiz ÇOLAK B. RAPORTÖRLER: Ümit GÖRGÜLÜ, Abdulsamed TÜRLÜ C. BİLDİRİMDE BULUNAN : - Glencore PLC Temsilcileri: Av. Gönenç GÜRKAYNAK, Av. O. Onur ÖZGÜMÜŞ , Av. S. Buğrahan KÖROĞLU, Av. Efe OKER, Av. Onur Berke OKUR Çitlenbik Sok
Rekabet Kurumu Başkanlığından; REKABET KURULU KARARI Dosya Sayısı : 2021 -3-047 (Devralma ) Karar Sayısı : 21-49/693 -343 Karar Tarihi : 14.10.2021 A. TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER Başkan : Birol KÜLE Üyeler : Şükran KODALAK, Ahmet ALGAN, Hasan Hüseyin ÜNLÜ , Ayşe ERGEZEN , Cengiz ÇOLAK B. RAPORTÖRLER: Ümit GÖRGÜLÜ, Abdulsamed TÜRLÜ C. BİLDİRİMDE BULUNAN : - Glencore PLC Temsilcileri: Av. Gönenç GÜRKAYNAK, Av. O. Onur ÖZGÜMÜŞ , Av. S. Buğrahan KÖROĞLU, Av. Efe OKER, Av. Onur Berke OKUR Çitlenbik Sokak No: 12 Yıldız Mahallesi Beşiktaş/İstanbul (1) D. DOSYA KONUSU: Kolombiya daki Cerrejon term al kömür madenciliği ortak girişimini işleten Carbones del Cerrejón Limited, Cerrejon Zona Norte S.A. ve CMC Coal Marketing Company DAC adlı teşebbüslerin tek kontrollerinin hâlihazırda teşebbüslerde ortak olan Glencore PLC tarafından iştirakleri aracılığı yla devralınması işlemi . (2) E. DOSYA EVRELERİ: Rekabet Kurum u kayıtlarına 06.08.2021 tarih ve 20086 sayı ile gire n, 01.10.2021 tarih ve 21701 sayılı yazı ile tamamlanan bildirim üzerine düzenlenen 07.10.2021 tarih ve 2021 -3-047/Öİ sayılı Devralma Ön İnceleme Raporu görüşülerek karara bağlanmıştır. (3) F. RAPORTÖR GÖRÜŞÜ: İlgili raporda , bildirime konu işlem e izin verilmesinde sakınca bulunmadığı ifade edilmiştir. G. İNCELEME VE DEĞERLENDİRME (4) Başvuruda , ayrı ancak karşılıklı koşullu olan hisse alım sözleşmeleri kap samında Anglo American PLC (ANGLO) ile BHP Group PLC ve BHP Group Limited'in (BHP) hâlihazırda Glencore PLC nin (GLENCORE) de hisselerinin % ( ..) üne sahip olduğu Kolombiya daki Cerrejon termal kömür madenciliği ortak girişimini işleten Carbones del Cerrej ón Limited (CDC), Cerrejon Zona Norte S.A. (CZN), CMC Coal Marketing Company DAC (CMC) (hep birlikte Devre Konu Teşebbüsler) unvanlı şirketlerdeki %( ..) orandaki hisselerinin, GLENCORE nin tamamına sahip olduğu çeşitli iştirakleri tarafından devralınması işlemine izin verilmesi talep edilmiştir. G.1. Taraflar G.1.1. Devre Konu Teşebbüsler (CDC, CZN, CMC) (5) Devre Konu Teşebbüsler, CDC ve CZN unvanlı iki madencilik şirketi ile CMC unvanlı bir pazarlama şirketini içermektedir. GLENCORE, BHP ve ANGLO dan her bir i, Devre Konu Teşebbüsler in her biri üzerinde % ( ..) oranında hisseye sahiptir. Maden şirketleri CDC ve CZN; Kolombiya da sahip olduğu bir termal kömür madeni aracılığıyla termal kömür üretimi ve tedariki alanında faaliyet göstermektedir. CDC ve CZN taraf ından üretilen termal kömürün satışı ve pazarlanmasıyla ilgili faaliyetler 21-49/693 -343 2/16 CDC ve CZN adına CMC tarafından yürütülmektedir.1 Devre Konu Teşebbüsler; Türkiye de, Kolombiya dan Türkiye ye ihracat yoluyla termal kömür satışı alanında faaliyet göstermektedir. Söz konusu faaliyet dışında Devre Konu Teşebbüsler in Türkiye de herhangi bir imalat veya üretim faaliyeti bulunmamaktadır. G.1.2. Devralan: GLENCORE (6) GLENCORE2, Jersey de kurulmuş ve merkezi İsviçre nin Baar şehrinde bulunan bir şirkettir. GLENCORE, 60 tan fazla emtianın üreticisi ve pazarlamacısı olarak küresel alanda faaliyet gösteren bir doğal kaynak şirketidir. Doğrudan ve dolaylı faaliyetleriyle yaklaşık 150 madencilik ve metalurji sahasına ve petrol üretimi varlığına sahiptir. Aynı zamanda GLENCORE; m etaller, mineraller, petrol ve petrol ürünleri ve kömür de dâhil olmak üzere, dünya çapındaki sanayi müşterilerine geniş bir yelpazede ürün ve hammadde tedarik etmektedir. Bu müşteriler genellikle otomotiv, çelik, enerji üretimi, pil üretimi ve petrol sekt örlerinde faaliyet göstermektedir. (7) GLENCORE un küresel ölçekteki faaliyetleri endüstriyel ve pazarlama olmak üzere iki işkolu altında sürdürülmektedir: - Endüstriyel; bakır, nikel, çinko, kurşun, ferrokrom ve alüminyum gibi emtiaların üretimi, madenciliği, e ritilmesi, arıtımı ve depolanması işlemlerinin yanı sıra kömür madenciliği ve petrol üretim faaliyetlerine, limanlara, gemilere ve depolama tesislerine yatırım yapılmasına odaklanmaktadır. - Pazarlama; arbitraj amacıyla bakır, çinko, nikel, demir alaşımları, kurşun, kömür, alüminyum ve ham petrol gibi emtiaların tedarikine odaklanmaktadır. (8) GLENCORE metaller, mineraller, kömür ve tarım ürünleri de dâhil olmak üzere Türkiye deki sanayi müşterilerine ürün ve hammadde tedarik etmektedir. GLENCORE, Türkiye cirosun u Türkiye deki iştirakleri ve Türkiye ye yapılan doğrudan satışlar aracılığıyla elde etmektedir. GLENCORE, yurtdışından Türkiye ye ihracat yoluyla termal kömür satışı alanında faaliyet göstermektedir. (9) GLENCORE un hâlihazırda sahip olduğu veya hisselerini e linde bulundurduğu Türkiye de kurulu dört adet iştiraki bulunmaktadır. Anılan bu dört iştirakin ticaret unvanına ve faaliyet alanına aşağıdaki tabloda yer verilmektedir: Tablo 1: GLENCORE un Türkiye de Kurulu İştirakleri Teşebbüs Faaliyet Alanı Glencore İ stanbul Madencilik ve Ticaret A.Ş. (Glencore Madencilik) Glencore Madencilik, Glencore a hizmet sağlayıcısı olarak faaliyet göstermektedir. Özellikle, yerel krom satın almakta ve alım acentesi olarak hareket etmektedir. Glencore Madencilik almış olduğu y erel kromu Glencore International AG ye ( GIAG ) ihraç etmektedir. Ayrıca Glencore Madencilik, çeşitli ürünlerin yerel Türk şirketleriyle ticaretinde GIAG ye destek hizmeti sunmaktadır. Access World Turkey Lojistik Depolama A.Ş. (Access World Turkey) Access World Turkey, gümrük müşavirliği ve iç nakliye gibi ek hizmetler ile depolama hizmeti sunmaktadır. Hâlihazırda (i) alüminyum külçe ve çubuklar, (ii) çelik çubuklar, (iii) tahıl, mercimek, buğday ve (iv) çinko ürünlerini depolamaktadır. 1 Devre Konu Teşebbüsler den her birinin faaliyetlerini, GLENCORE, BHP ve ANGLO dan bağımsız bir şekilde sürdürdüğü belirtilmiştir. 2 26.02.2021 itibarıyla, GLENCORE un hisselerinin % ( ..) veya d aha fazlasına sahip olan hissedarları Qatar Holding LLC (% ( ..) ), Ivan Glasenberg (% ( ..) ), BlackRock Inc. ( %( ..) ), Harris Associates (%( ..) ), Aristotelis Mistak idis ( %( ..) ) ve Daniel Mate den (%( ..) ) oluşmaktadır. 21-49/693 -343 3/16 Karadeniz LPG Depo lama ve Deniz Terminali Ticaret A.Ş. (Karadeniz LPG) Karadeniz LPG nin, Karadeniz Limanı nda gümrüklü bir terminali bulunmaktadır ve Türkiye deki müşterilere LPG satmak üzere Glencore UK Ltd ye ( Glencore UK ) depolama hizmeti vermektedir. Bu bağlamda şirket in tek faaliyeti Glencore UK ye depolama hizmeti sağlamaktır. Viterra Turkey Tarım Limited Şirketi (Viterra Turkey) Viterra Turkey, Türkiye deki müşterilerine tarım ürünleri satmaktadır. Viterra Turkey, GLENCORE ve Canada Pension Plan Investment Board tar afından ortak kontrol edilmektedir. Kaynak: Bildirim Formu G.2. İlgili Pazar G.2.1. Sektöre İlişkin Bilgiler3 (10) Bildirilen işlem kapsamında hem GLENCORE hem de Devre Konu Teşebbüsler, hem dünya çapında hem de Türkiye de termal kömür üretimi ve deniz yoluyl a termal kömür tedariki pazarlarına faaliyet göstermektedir. (11) Kömür, çok çeşitli fiziksel ve kimyasal bileşimlere sahip katı fosil yakıt ailesini ifade eden genel bir terimdir. Kömür, madenden madene ve farklı bölgeler arasında doğal olarak farklılık göster en ve standartlaştırılmamış doğal bir üründür. Kömür genel anlamıyla, kaya katmanlarında kömür yatakları veya kömür damarları olarak adlandırılan katmanlar veya damarlar halinde oluşan yanıcı siyah veya kahverengimsi siyah tortul kayalardır . (12) Kömür, düny a çapında en bol bulunan doğal enerji kaynaklarından biridir. Genellikle yabancı madde olarak kabul edilen değişen miktarlarda diğer elementler (örneğin hidrojen, kükürt, oksijen, azot, fosfor ve flor) ile birlikte esas olarak karbondan oluşmakta ve birkaç farklı şekilde sınıflandırılmaktadır. Kömür derecesi normalde bir kömürün kömürleşme sürecindeki diğer kömürlere göre konumu olarak tanımlanmaktadır ve karbon içeriği ile birlikte, genel kimyasal ve fiziksel özellikleri bakımından olgunluğunu ortaya koy maktadır. Örneğin kahverengi kömürler ve linyitler en düşük derece, alt bitümlü, bitümlü ve antrasit en yüksek dereceli kömürleri ifade etmektedir. (13) Bununla birlikte, kömür tipik olarak nihai kullanımına göre kategorize edilmekte, elektrik üretiminde kullan ılan termal kömür ve çelik üretiminde kullanılan kok kömürü4 olarak ikili bir ayrım yapılmaktadır. Termal kömür ve kok kömürü madenciliği veya çıkarılması açısından büyük bir ayrım bulunmamaktadır. Ancak termal kömür ve kok kömürü tipik olarak farklı amaçl ar için kullanılmakta ve her iki tür de bir diğerinin yerine kolayca ikame edilebilir olarak görülmemektedir. (14) Termal kömür , buhar kömürü olarak da bilinmektedir. Öncelikli olarak elektrik üreticileri ve ağır sanayi kullanıcıları tarafından nihai olarak ele ktrik üretimi amacıyla kullanılmaktadır. Elektrik üretimi sırasında kömür toz haline getirilmekte ve bir kazanda yakılmaktadır. (15) Dünyadaki kömür üretiminin çoğunluğunu termal kömür oluşturmaktadır. 2020 yılındaki yaklaşık toplam 7,75 milyar ton toplam siyah kömür üretiminin yaklaşık 6,75 milyar tonunu (tonaj olarak yaklaşık %87 sini) termal kömür üretimi oluşturmaktadır.5 Dünyanın çeşitli bölgelerinde önemli miktarda termal kömür üretilmektedir. Termal 3 Dosya kapsamında sunulan bilgilerden yararlanılmıştır. 4 Metalürjik kömür olarak da adlandırılmaktadır. 5 Söz konusu veriler, Enerji Bilgi İdaresi, Uluslararası Enerji Ajansı ve GL ENCORE un dâhili bilgileri ne ve tahminleri ne dayanmaktadır. 21-49/693 -343 4/16 kömür alanındaki büyük üreticiler; Çin, Hindistan, Ameri ka Birleşik Devletleri, Endonezya ve Avustralya dır. Türkiye de dâhil olmak üzere birçok ülke, talebi karşılayacak yeterli yerli üretime sahip olmadığı için ihtiyaçlarını karşılayabilmek adına denizaşırı kömür ithalatı yapmak durumunda kalmaktadır. (16) Kok köm ürü ise ağırlıklı olarak kok üretmek için kullanılmakta ve kok daha sonra çelik üretiminde bir ara işlem olan pik demir üretimi amacıyla, fırınlarda ve maden eritme ocaklarında indirgeyici olarak kullanılmaktadır. 2020 yılındaki toplam yaklaşık 7,75 milyar ton toplam siyah kömür üretiminin yaklaşık 1,0 milyar tonunu (tonaj olarak yaklaşık %13 ünü) kok kömürü üretimi oluşturmaktadır.6 İşbu dosya özelinde hem devralan teşebbüs konumunda bulunan GLENCORE hem de Devre Konu Teşebbüsler, termal kömür üretimi ve d eniz yolu ile termal kömür tedariki alanında faaliyet gösterdikleri için termal kömür özelinde detaylı bilgilere yer verilecektir. (17) Termal kömür; nem, uçucu madde içeriği, kalorifik değer, kül ve kükürt içeriği gibi ana değişkenler bağlamında küçük farklılı klarla bireysel özelliklere sahip geniş bir ürün yelpazesini içermektedir. Ancak tipik olarak termal kömür, herhangi bir bireysel özelliğe göre alt bölümlere ayrılmamaktadır. Aynı zamanda farklı özelliklere sahip veya farklı jeolojik kökenlerden çıkarılan termal kömür madenciliği için gereken süreçler ve teknoloji önemli ölçüde değişmemektedir. Dolayısıyla üreticiler, kaynağından bağımsız olarak küresel piyasaya kömür tedarik edebilmekte ve müşteriler arasında geçiş yapabilmektedir. Diğer yandan, termal köm ür müşterileri bakımından ise, farklı özelliklere veya jeolojik kökenlere sahip olan bir termal kömürün diğer termal kömürle ikame edilebileceği belirtilmektedir.7 (18) Termal kömür dünyanın çeşitli bölgelerinde yer alan madenlerden çıkarılmaktadır. Aşağıdaki tabloda 2020 yılında en çok termal kömür üreten ülkelere yer verilmiştir. Tablo 2: Termal Kömür Üreten Ülkeler Sıralama Ülke Üretim Miktarı (Mt) 1 Çin 3.275 2 Hindistan 752 3 Endonezya 541 4 ABD 436 5 Avustralya 307 6 Rusya 278 7 Güney Afrika 254 8 Kazakistan 120 9 Almanya 107 10 Polonya 89 Kaynak: Bildirim Formu (19) Yukarıdaki tablodan da görülebileceği üzere termal kömür rezervleri küresel olarak dağınık bir yapı arz etmektedir. Dünyanın çeşitli bölgelerinde yer alan bu ülkeler, yerel üretimin ye rel talebi aştığı ölçüde termal kömür ihracatı gerçekleştirmektedir. Nitekim bu durum, Kurul tarafından kömür rezervlerinin ve kömür talebinin küresel olarak dağınık olduğunun ve bu ürünlerin uluslararası ticarete konu olduğunun vurgulandığı Glencore/Hail Creek kararında da kabul edilmiştir.8 6 Söz konusu veriler, Enerji Bilgi İdaresi, Uluslararası Enerji Ajansı ve Glencore un dâhili bilgileri ve tahminlerine dayanmaktadır. 7 Bazı termal kömür müşterilerinin belirli gereksinimlerini karşılamak için çeş itli termal kömürleri karıştırabildikleri belirtilmiştir. 8 Kurulun 12.06.2018 tarihli ve 18 -19/323 -158 sayılı Glencore/Hail Creek kararı. 21-49/693 -343 5/16 (20) Termal kömür, hem uzun vadeli sözleşmeler ile hem de spot bazında satılabilmektedir. Uzun vadeli sözleşmeler, tercihe bağlı olarak, sabit veya endekse bağlı olarak fiyatlandırılabilmektedir. Kimi müşteriler, değişken a rz ve talep dinamikleriyle ilişkili piyasa endeksi fiyat dalgalanmalarına kıyasla sağladığı maliyet kesinliği nedeniyle daha uzun vadeli sözleşmeler yoluyla sabit fiyatlandırmayı tercih ederken, kimi müşteriler ise kömürü yıl boyunca dalgalanan spot fiyatl ara göre satın almayı tercih etmektedir. (21) Nakliye masrafları genellikle tedarik edilen termal kömürün fiyatının %20 sinden daha azını oluşturmaktadır. Deniz taşımacılığındaki nakliye maliyetleri, demiryolu veya karayolu taşımacılığı maliyetlerine kıyasla d aha düşüktür. Günümüzde termal kömür çoğunlukla uzak mesafelerde taşınmaktadır. Dolayısıyla deniz yolu ile termal kömür tedariki diğer taşıma yollarına kıyasla çok daha fazla kullanılmaktadır. (22) Termal kömür, küresel olarak ticareti yapılan ve tüketilen bir meta olması nedeniyle termal kömürün fiyatı, küresel arz ve talep dinamikleri doğrultusunda şekillenmektedir. Uluslararası termal kömür fiyatları, zaman içinde dalgalanmakta ve küresel arz ve talep dengesi tarafından belirlenmektedir. Bu hususta Çin deki termal kömür ticaretinin ayrı bir yeri olduğunun altı çizilmelidir. (23) Dünyadaki termal kömür üretiminin yaklaşık yarısı Çin de üretilmekte ve Çin içerisinde tüketilmektedir. Çin kıyı ticaret hacimleri hariç tutulduğunda, küresel deniz yoluyla yapılan termal kömür tedarikinin toplam hacminin her yıl yaklaşık %40 -45 oranında azalmasıyla sonuçlanacağı anlaşılmaktadır. Çin deki termal kömür üretimin büyük çoğunluğunun yerel olarak tüketilmesi ve küresel pazarlara ihraç edilmemesi nedeniyle, rekabet otoriteleri k üresel ölçekteki pazar payı değerlendirmelerini yaparken Çin kıyılarında yapılan hacimleri hariç tutabilmektedir. (24) Ancak Çin kıyı ticaret hacimlerinin büyük bir çoğunluğunun Çin de tüketilmesine rağmen, Bildirim Formunda yer alan bilgilere göre; Çin de üre tilen yerel termal kömür fiyatlarının, dünyanın herhangi bir yerinde üretilen ve tedarik edilen termal kömür fiyatlarını etkiyebildiği ve aralarında fiyat korelasyonunun bulunduğu belirtilmiştir. (25) Ayrıca, Çin de faaliyet gösteren termal kömür müşterilerinin , Avustralya, Endonezya, Filipinler, Güney Afrika, Kolombiya ve Rusya yı da içeren dünyanın çeşitli coğrafyalarında bulunan ülkelerden termal kömür temin ettiği9 belirtilmiştir. Bu durumun Çin deki yerel kömür üretimi ile Çin dışında üretilen termal kömürü n birbirine ikame olduğu anlamına gelebileceği ve deniz yolu ile termal kömür tedariki pazarına Çin in de dahil edilmesi gerektiği ifade edilmiştir. Bu kapsamda, küresel ölçekte deniz yolu ile termal kömür tedariki pazarına ilişkin pazar payı verilerine, Çin pazarı hem dahil edilerek hem de hariç tutularak ayrı ayrı yer verilecektir. G.2.2 . İlgili Ürün Pazarları (26) İlgili ürün pazarının tespitinde, birleşme veya devralma konusu olan mal veya hizmetlerle, tüketicinin gözünde fiyatı, kullanım amaçları ve niteli kleri bakımından aynı sayılan mal veya hizmetlerden oluşan pazar dikkate alınmakta ve bunu yanı sıra tespit edilen pazarı etkileyebilecek diğer unsurlar da değerlendirilmektedir. (27) Bildirime konu işlem kapsamında hem GLENCORE teşebbüs hem de Devre Konu Teşe bbüsler, termal kömür üretimi ve deniz yoluyla termal kömür tedariki alanlarında 9 Çin in, anılan ülkelerden 2020 yılı için yaklaşık 209 Mt ve 2019 yılı için 216 Mt termal kömür ithal ettiği tahmin edilmektedir. 21-49/693 -343 6/16 faaliyet göstermektedir. Kurulun10 önceki kararlarında, Komisyon11 içtihatlarına benzer bir yaklaşım benimsediği ve taş kömürünün nihai kullanım amacı için gereken özellikleri g özetmek suretiyle termal kömür ve kok kömürü olmak üzere iki ayrı ilgili ürün pazarı değerlendirdiği görülmektedir. (28) GLENCORE un, Devre Konu Teşebbüsler üzerinde sahip olduğu % ( ..) oranındaki hisse dışında; Avustralya ve Güney Afrika da kömür üretim varlık ları bulunmaktadır.12 GLENCORE üretimini gerçekleştirdiği kömürü, dünyanın çeşitli bölgelerinde faaliyet gösteren müşterilerine tedarik etmektedir. Ayrıca, GLENCORE üçüncü kişilerden tedarik ettiği termal kömürün yeniden satışını yaparak bu alanda ticareti faaliyetlerde de bulunmaktadır. (29) Devre Konu Teşebbüsler ise sadece Kolombiya da termal kömür üretimi gerçekleştirmekte ve Güney Amerika, Avrupa, Asya ve Kuzey Amerika da dâhil olmak üzere dünya çapında birçok bölgeye deniz yolu ile termal kömür tedarik etme ktedir. (30) Bunun yanı sıra, yukarıda da ifade edildiği üzere termal kömürün uzun vadeli sözleşmeler ile olan satışı ile spot satışı arasında piyasa koşulları açısından önemli bir fark bulunmamaktadır.13 Ek olarak bir tedarikçinin spot satış yöntemiyle termal kömür satmasını engelleyen hiçbir engel bulunmamaktadır. Bu kapsamda ilgili ürün pazarı bakımından, spot satışlar ile uzun vadeli sözleşmeler kapsamındaki satışlar arasında daha fazla ayrım yapılmasına gerek olmadığı değerlendirilmektedir. (31) Yukarıda belirt ilen nedenlerle ilgili ürün pazarının, termal kömür üretimi ve deniz yolu ile termal kömür tedariki pazar ı olarak değerlendirilebilmesi mümkün olmakla birlikte net bir pazar tanımı yapılmasına ihtiyaç duyulmamıştır. G.2.3 . İlgili Coğrafi Pazar (32) Sektör hakkında verilen bilgilerde de yer verildiği üzere, termal kömür hem üreticiler hem de tüketiciler bakımından küresel ölçekte değerlendirilen bir üründür. Nitekim Kurul, Glencore/Xstrata kararında14, termal kömürün küresel ölçekte alınıp satıldığını vurgula mıştır. (33) Talep açısından bakıldığında, farklı coğrafi menşelerde üretilen termal kömürler arasında genellikle önemli bir ayrımın olmadığı kabul edilmektedir. Müşteriler, teslim edilen kömürü en ucuza temin edebilecekleri kaynağı dünyanın her yerinde arayab ilmektedir. Nakliye maliyetlerinin de düşük olması göz önüne alındığında ithal edilen termal kömürün, farklı coğrafi bölgelerden temin edilmesi önünde önemli bir engel olmadığı söylenebilecektir. (34) Arz açısından bakıldığında ise termal kömür rezervleri coğra fi olarak çeşitlilik göstermektedir ve ana termal kömür üretim merkezleri Çin, Hindistan, Endonezya, 10 Kurulun 12.06.2018 tarihli ve 18 -19/323 -158 sayılı Glencore/Hail kararı; 06.06.2012 tarihli ve 12 - 30/872 -257 sayılı Glencore/Xstrata kararı; 11 Komisyon un ECSC.1316 - RAG/Burton kararı, ECSC.1331 - Anglo American/Shell kararı; M.2413 BHP/B illiton kararı; M.6541 - Glencore/Xstrata kararı ; M.8687 - Prisko/OKD Nastupnicka kararı. 12 Glencore un, Prodeco Grubu aracılığıyla sahip olduğu Calenturitas ve La Jagua madenleri aracılığıyla Kolombiya da kömür faaliyeti bulunmaktaydı. Ancak Glencore, Pro deco nun madencilik faaliyetlerinin kalıcı olarak sona erdirdiğini belirtmiştir. Bu kapsamda, Şubat 2021 tarihinde Prodeco, Calenturitas ve La Jagua madenlerine ilişkin madencilik sözleşmelerinden feragat etme yönündeki teklifini sunmuş olup, bu durum made ncilik imtiyazlarının Ulusal Madencilik Kurumu aracılığıyla Kolombiya Cumhuriyeti ne geri verilmesi sürecini başlatmıştır. Söz konusu madenlerin ekonomik veya teknik açıdan artık yaşayabilir olmamaları sebebiyle böyle bir karar alındığı i fade edilmiştir. 13 Kurulun 12.06.2018 tarihli ve 18 -19/323 -158 sayılı Glencore/Hail Creek kararı; Komisyon un 22.11.2012 tarihli COMP/M.6541 Glencore/Xstrata kararı. 14 Kurulun 06.06.2012 tarihli ve 12 -30/872 -257 sayılı Glencore/Xstrata kararı. 21-49/693 -343 7/16 Amerika Birleşik Devletleri, Avustralya, Rusya, Güney Afrika, Kazakistan, Almanya ve Polonya da bulunmaktadır. Bu durum, Kurul tarafından kömür rezervlerin in ve kömür talebinin küresel olarak dağınık olduğunun ve bu ürünlerin uluslararası ticarete konu olduğunun vurgulandığı Glencore/Hail Creek kararında15 da kabul edilmiştir. Diğer termal kömür üreticileri de dünyanın farklı yerlerinde termal kömür çıkarmakt a ve yerel üretimin yerel talebi aştığı ölçüde ihraç etmektedir. (35) Benzer şekilde Devre Konu Teşebbüsler in Kolombiya da ürettiği termal kömür, dünyanın farklı kıtalarına tedarik edilmektedir. Devre Konu Teşebbüsler in 2020 yılına ait ticaret akışının coğra fi olarak çeşitlendirilmiş yapısı aşağıda gösterilmektedir: Tablo 3: Devre Konu Teşebbüsler in 2020 Yılına Ait Termal Kömür Ticaret Akışı İhraç edilen bölge Miktar (Mt) Oran (%) Avrupa Ekonomik Alanı ( ..) ( ..) Güney Amerika ( ..) ( ..) Asya ( ..) ( ..) Diğer ( ..) ( ..) Toplam ( ..) ( ..) Kaynak: Bildirim Formu (36) Öte yandan, deniz yoluyla taşıma maliyetlerinin düşük olması nedeniyle Komisyon, deniz yoluyla taşınan termal kömürün farklı kökenleri arasında daha fazla ayrım yapmadan, deniz yoluyla te rmal kömür tedariki için küresel bir pazar tanımlamıştır.16 Kurul un termal kömürün yanı sıra çeşitli kömür pazarlarındaki küresel rekabet seviyesini kabul ettiği çeşitli kararlar da bulunmaktadır. Örneğin Kurul, Teck/Fording/Consol/Sheritt/Ontorio kararınd a alımların ithalat yoluyla yapıldığını ve pazardaki rekabetin küresel düzeyde gerçekleştiğini belirlemiştir.17 Benzer şekilde Teck/Fording kararında da Kurul, kok kömürünün dünya çapında pazarlanabilecek bir emtia olduğunu belirtmiştir.18 (37) Anılan sebepler ve içtihatlar uyarınca, bildirime konu işlem kapsamında termal kömür üretimi ve deniz yolu ile tedarik pazarlarının hem küresel ölçekteki hem Türkiye ölçeğindeki etkilerine yer verilerek net bir pazar tanımı yapılmasına gerek duyulmamıştır. (38) İlgili Pazarın Ta nımlanmasına İlişkin Kılavuz un 20. paragrafında; Ancak inceleme konusu işlem, gerek ürün gerekse de coğrafi açıdan olası alternatif pazar tanımları çerçevesinde rekabet açısından endişeler yaratmıyor ya da alternatif tüm tanımlar açısından rekabeti bozu cu bir etki söz konusu oluyorsa pazar tanımı yapılmayabilir . ifadesi yer almaktadır. Bu bağlamda, dosya kapsamında ulaşılacak nihai sonucu etkilemeyeceğinden, ilgili ürün ve coğrafi pazarın sınırlarının net bir şekilde tanımlanmasına gerek olmadığı değerl endirilmiştir. G.3. İşlemin Niteliği (39) Bildirim konusu işlem, GLENCORE tarafından, GLENCORE un hâlihazırda %( ..) oranında sahibi olduğu Devre Konu Teşebbüsle r in hisselerinin % ( ..) ünün BHP den, geriye kalan % ( ..) ünün ise ANGLO dan devralınması ve nihai olarak Devre Konu Teşebbüsler in tek kontrolünün ve hisselerinin tamamının GLENCORE a geçmesine ilişkindir. İşlem kapsamında, GLENCORE ile BHP 15 Kurulun 12.06.2018 tarihli v e 18-19/323 -158 sayılı Glencore/Hail Creek kararı. 16 Komisyon un 22 Kasım 2012 tarihli COMP/M.6541 Glencore/Xstrata kararı. 17 Kurulun 24.11.2003 tarih ve 03 -22/244 -105 kararı 18 Kurulun 11.09.2008 tarihli ve 08 -52/832 -330 sayılı Teck/Fording kararı. 21-49/693 -343 8/16 ve GLENCORE ile ANGLO arasında Devre Konu Teşebbüsler in %( ..) ünün devri için iki ayrı sözleşme imzalanmış ol up, GLENCORE, BHP ve ANGLO arasında imzalanan Destek Sözleşmesi nin 3. maddesi uyarınca söz konusu iki ayrı hisse devri , birbirlerinin gerçekleşmesi şartına bağlı olarak aynı anda gerçekleştirilecektir.19 Şartlı olma gerekliliği, işlemlerin her birinin diğ erleri olmadan gerçekleşmemesi ve tek bir işlem oluşturması anlamına gelmektedir.20 Birleşme ve Devralma Sayılan Haller ve Kontrol Kavramı Hakkında Kılavuz un ( Kontrol Kılavuzu ) 32. paragrafı nda da yer verildiği üzere , bu iki işlem hukuken birbirine bağlı o lup tek bir yoğunlaşma teşkil etmektedir. (40) Bununla birlikte, hâlihazırda Devre Konu Teşebbüsler üzerindeki kontrol, değişen ittifaklar yoluyla sağlanmaktadır. Yukarıda da ifade edildiği üzere GLENCORE, ANGLO ve BHP den her biri Devre Konu Teşebbüsler in his selerinin %( ..) üne sahiptir. Anılan teşebbüslerden hiçbiri, Devre Konu Teşebbüsler in stratejik kararları üzerinde veto hakkına sahip değildir. Devre Konu Teşebbüsler in stratejik kararlarının alınmasında, çoğunluğun GLENCORE, BHP ve ANGLO arasında değiş en kombinasyonlarla ittifaklar yapılması durumunda sağlandığı anlaşılmaktadır. Kontrol Kılavuzu nun 66. paragrafında, üç hissedarın bir teşebbüsün hisse sermayesinin üçte birine sahip olduğu ve her birinin yönetim kurulu üyelerinin üçte birini seçtiği bir durumda, kararların basit çoğunlukla alınıyor olması sebebiyle hissedarların ortak kontrole sahip olduklarının söylenemeyeceği ifade edilmektedir. Bildirime konu işlem kapsamında da Devre Konu Teşebbüsler üzerindeki kontrolün, değişen ittifaklar yoluyla sa ğlandığı değerlendirilmektedir.21 (41) 2010/4 sayılı Rekabet Kurulundan İzin Alınması Gereken Birleşme ve Devralmalar Hakkında Tebliğ in (2010/4 sayılı Tebliğ) 5. maddesinin birinci fıkrasına göre; Kontrolde kalıcı değişiklik meydana getirecek şekilde; a) İki v eya daha fazla teşebbüsün birleşmesi ya da b) Bir veya daha fazla teşebbüsün tamamının ya da bir kısmının doğrudan veya dolaylı olarak kontrolünün , hisse ya da mal varlığının satın alınmasıyla, sözleşmeyle veya diğer bir yolla bir ya da daha fazla teşebbüs veya hâlihazırda en az bir teşebbüsü kontrol eden bir ya da daha fazla kişi tarafından devralınması teşebbüsler arası birleşme ve devralma olarak kabul edilmektedir. (42) Bildirim Formuna ve ekinde yer alan Sözleşmelere göre ; hâlihazırda değişen ittifaklar yoluyla kontrol edilen Devre Konu Teşebbüsler, işlem sonrasında GLENCORE tarafından tek başına yönetilecektir. Bu çerçevede; başvuru konusu işlem, bahsi geçen Devre Konu Teşebbüsler in kontrol yapısında kalıcı değişiklik meydana getirecek olması hasebiyle 2 010/4 sayılı Tebliğ in 5. maddesinin birinci fıkrası kapsamında bir devralma işlemidir. Öte yandan ilgili tarafların cirolarının 2010/4 sayılı Tebliğ in 7. maddesinin birinci fıkrasının (a) ve (b) bentlerinde öngörülen eşikleri aşması nedeniyle işlem izne tabidir. 19 Bildirime konu işlem kapsamında öngörülen toplam satın alma bedeli, kapanışta gerçekleştirilecek olan fiyat ayarlamalarına tabi olmakla birlikte, yaklaşık ( ..) ABD Doları dır . 20 Kontrol Kılavuzu para.32 21 Kurulun 01.10.2020 tarihli ve 20 -44/603 -267 sayılı Priv ate Theory/Arc kararı; 24.07.2019 tarihli ve 19-26/397 -184 sayılı Cengiz/Kalyon kararı; 14.08.2018 tarihli ve 18 -28/472 -230 sayılı Memorial/Aydın kararı; 08.03.2018 tarihli ve 18 -07/121 -65 sayılı Mavi/Akarlılar kararı; 20.04.2017 ta rihli ve 17-13/167 73 sayılı Bolloré/Vivendi kararı; 28.07.2015 tarihli ve 15 -32/457 -140 sayılı Cargill/Ekol kararı. 21-49/693 -343 9/16 G.4. Değerlendirme G.4.1. 4054 Sayılı Kanun un 7. Maddesi Açısından Değerlendirme (43) 4054 sayılı Kanun un 7. maddesinin Bir ya da birden fazla teşebbüsün başta hâkim durum yaratılması ya da mevcut bir hâkim durumun güçlendirilmesi olmak üzere ülkenin bütünü yahut bir kısmında herhangi bir mal veya hizmet piyasasındaki etkin rekabetin önemli ölçüde azaltılması sonucunu doğuracak şekilde birleşmeleri veya herhangi bir teşebbüsün ya da kişinin diğer bir teşebbüsün mal varlığını yahut ortaklık payları nın tümünü veya bir kısmını ya da kendisine yönetimde hak sahibi olma yetkisi veren araçları, miras yoluyla iktisap durumu hariç olmak üzere, devralması hukuka aykırı ve yasaktır. hükmü uyarınca, bir pazarda hâkim durum doğuran ya da mevcut bir hâkim duru mu güçlendiren ve bunun sonucunda etkin rekabetin önemli ölçüde azalmasına yol açan birleşme ve devralmalar yasaklanmaktadır. (44) 2010/4 sayılı Tebliğ uyarınca Kurulun iznine tabi olan birleşme ve devralma işlemlerinin , pazar gücünün yaratılması veya güçlendir ilmesi sonucuna yol açıp açmadığının değerlendirilmesi gerekmektedir. Mevcut veya potansiyel rakipler arasındaki birleşme ve devralma işlemlerinin değerlendirilmesinde dikkate alınacak genel ilkeler, Yatay Birleşme ve Devralmaların Değerlendirilmesi Hakkın da Kılavuz da (Yatay Kılavuz) açıklanmaktadır. (45) Yatay Kılavuz da yatay birleşmelerin rekabet karşıtı etkileri, tek taraflı etkiler ile koordinasyon doğurucu etkiler olarak ikiye ayrılmıştır. Bu çerçevede, tek taraflı etkiler; teşebbüsler üzerindeki rekabet çi baskının ortadan kalkması sonucunda hâkim durum yaratılması veya güçlendirilmesi suretiyle rekabetin önemli ölçüde azaltılmasını ifade etmektedir. Birleşen teşebbüslerin pazar payının yüksek olması, birleşme taraflarının yakın rakip olması, müşterilerin sağlayıcı değiştirme olanaklarının kısıtlı olması, birleşmenin pazarda rekabetçi baskı yaratabilecek bir oyuncuyu ortadan kaldırması, rakiplerin fiyat artışları karşısında üretim veya kapasitelerini arttırmasının mümkün olmaması gibi durumlarda; tek taraf lı etkiler yoluyla rekabeti sınırlama ihtimali yükselmektedir. Koordinasyon doğurucu etkiler ise, işlemin pazarın dinamiklerinde değişikliğe yol açarak pazarda faaliyet gösteren teşebbüslerin davranışlarında bir koordinasyon oluşturması durumuna karşılık g elmektedir. Bu etkilerin değerlendirilmesinde ise pazardaki şeffaflık seviyesi, ürünün homojen bir ürün olup olmaması, oyuncu sayısı gibi faktörler dikkate alınmaktadır. Bununla birlikte alıcı gücü veya pazara muhtemel yeni girişler rekabet karşıtı söz kon usu etkileri sınırlayabilmektedir. Yatay birleşmelerin değerlendirilmesinde incelenen son husus ise birleşme veya devralmanın yaratacağı etkinliklerdir. Öyle ki; bazı durumlarda yaratılan etkinliklerden elde edilen tüketici faydası; işlemin rekabeti sınırl ayıcı etkilerinin yaratacağı zarardan daha fazla olabilmektedir. (46) Bu bağlamda, tarafların Türkiye de faaliyette bulunduğu pazarlar açısından yoğunlaşmanın gerçekleştiği pazarlara yönelik değerlendirmelere aşağıda yer verilmektedir. G.4.1.1. İşlemin Tek Taraflı Etkilerinin Değerlendirilmesi G.4.1.1.1. Küresel Termal Kömür Üretimi Pazarına İlişkin Değerlendirme (47) Yatay Kılavuz da belirtildiği üzere; işlem taraflarının pazar payları, pazarın yoğunlaşma seviyesi ve hâkim durumun varlığı hakkında gösterge niteliğindedir. Bu kapsamda tarafların ve pazarda faaliyet gösteren rakiplerinin küresel termal kömür 21-49/693 -343 10/16 üretimi ve d eniz yolu ile termal kömür tedariki pazarları bakımından hacim bazlı pazar payı verilerine aşağıda yer verilmektedir:22 Tablo 4: Termal Kömür Üretimi Hacim Bazlı Pazar Payı Verileri (Küresel) Teşebbüsler Pazar Payı (%) 2018 2019 2020 GLENCORE ( ..) ( ..) ( ..) Devre Konu Teşebbüsler ( ..) ( ..) ( ..) Toplam ( ..) ( ..) ( ..) Coal India Limited ( ..) ( ..) ( ..) Shenua ( ..) ( ..) ( ..) Peabody ( ..) ( ..) ( ..) SUEK ( ..) ( ..) ( ..) China Coal ( ..) ( ..) ( ..) Bumi Resources ( ..) ( ..) ( ..) Kaynak: Bildirim Formu Tablo 5: Deniz Yolu İle Termal Kömür Tedariki Hacim Bazlı Pazar Payı Verileri (Çin Kıyı Ticareti Dahil) Teşebbüsler Pazar Payı (%) 2018 2019 2020 GLENCORE ( ..) ( ..) ( ..) Devre Konu Teşebbüsler ( ..) ( ..) ( ..) Toplam ( ..) ( ..) ( ..) Bumi Resources ( ..) ( ..) ( ..) SUEK ( ..) ( ..) ( ..) KRU ( ..) ( ..) ( ..) Adaro ( ..) ( ..) ( ..) Yanzhou ( ..) ( ..) ( ..) Kaynak: Bildirim Formu Tablo 6: Deniz Yolu İle Termal Kömür Tedariki Hacim Bazlı Pazar Payı Verileri (Çin Kıyı Ticareti Hariç) Teşebbüsler Pazar Payı (%) 2018 2019 2020 GLENCORE ( ..) ( ..) ( ..) Devre Konu Teşebbüsler ( ..) ( ..) ( ..) Toplam ( ..) ( ..) ( ..) Bumi Resources ( ..) ( ..) ( ..) SUEK ( ..) ( ..) ( ..) KRU ( ..) ( ..) ( ..) Adaro ( ..) ( ..) ( ..) Yanzhou ( ..) ( ..) ( ..) Kaynak: Bildirim Formu Tablo 7: Deniz Yolu İle Termal Kömür Tedariki Hacim Bazlı Pazar Payı Verileri (Türkiye) Teşebbüsler Pazar Payı (%) 2018 2019 2020 2021 (İlk 7 Ay) GLENCORE ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) Devre Konu Te şebbüsler ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) Toplam ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) Drummond ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) KRU ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) Mir Trade ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) Diğerleri ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) Toplam ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) Kaynak: Bildirim Formu 22 Taraflar, termal kömür pazarına ilişkin değer bazlı güvenilir üçüncü taraf pazar verisi bulunmadığı, bu sebeple Türkiye ve küresel pazar paylarının yalnızca ha cim bazında sağlanabildiği ifade edilmiştir. 21-49/693 -343 11/16 (48) Tablolardaki veriler incelendiğinde, bildirim konusu işlemin gerçekleşmesi halinde, 2018, 2019 ve 2020 yılı için birleşik teşebbüsün Türkiye deki yatay etkilenen pazarlarda elde edeceği pazar payları hacim bazında sırasıyla küresel termal kömür üretimi paz arında % ( ..) , %( ..) ve % ( ..) ; küresel deniz yolu ile tedarik pazarında (Çin kıyı ticareti dahil) % ( ..) , %( ..) ve %( ..) ; küresel deniz yolu ile tedarik pazarında (Çin kıyı ticareti hariç) % ( ..) , %( ..) ve % ( ..) olacaktır. Türkiye ye deniz yolu ile termal kömür tedariki pazarında ise 2018, 2019, 2020 ve 2021 yılı (ilk 7 ay için) % ( ..) , %( ..) , %( ..) ve %( ..) olacaktır. (49) Yatay Kılavuz un 18. paragrafında; birleşik teşebbüslerin ilgili pazardaki paylarının toplamının %20 nin altında olması halinde, s öz konusu birleşme işleminin rekabet bakımından olumsuz etkilerinin, incelemenin derinleştirilmesini ve birleşmenin yasaklanmasını gerektirecek düzeyde olmadığının varsayılabileceği açıklamasına yer verilmiştir . Bu çerçevede yukarıda yer verilen pazar payl arı ışığında, küresel termal kömür üretimi, küresel deniz yolu termal kömür tedariki (Çin kıyı ticareti dahil) ve küresel deniz yolu termal kömür tedariki (Çin kıyı ticareti hariç) pazarlarında işlem sonrasında etkin rekabetin önemli ölçüde azaltılması son ucunu doğuracak nitelikte bir yoğunlaşmanın meydana gelmeyeceği kanaatine ulaşılmıştır. (50) Yukarıda yer verilen değerlendirmelere istinaden , bildirime konu devralma işleminin yatay etkilerinin incelenmesi kapsamında bahsi geçen pazarlara yönelik daha ayrıntıl ı bir analize gidilmesine gerek görülmemiştir. Bu nedenle aşağıdaki bölümlerde birleşik teşebbüsün pazar payları toplamının 2020 yılı ve 2021 yılı (ilk 7 ay) için %20 eşiğini aşarak sırasıyla % ( ..) ve %( ..) seviyesine ulaştığı Türkiye ye deniz yolu ile termal kömür tedariki pazarı bakımından; rakip teşebbüslerin pazar gücü, giriş engelleri, dengeleyici alıcı gücü, küresel rekabet olgusu vb. dinamikler ekseninde değerlendirmeye gidilmesi yerinde olacaktır . G.4.1.1.2. Türkiye ye Deniz Yolu İle Termal Kö mür Tedariki Pazarına Yönelik Değerlendirme a. İşlem Taraflarının Pazar Paylarının Değerlendirilmesi (51) Yatay Kılavuz da, pazar payları nın ve yoğunlaşma seviyeleri nin, pazar yapısı ile birleşme işleminin tarafları arasındaki rekabete ilişkin önemli bilgiler s unan öncül göstergeler olduğu açıklamasına yer verilmiştir. (52) Bu kapsamda, Tablo 7 de yer verilen Türkiye ye deniz yolu ile termal kömür tedariki pazarında GLENCORE 2018 yılında % ( ..) ; 2019 yılında % ( ..) ; 2020 yılında %( ..) ; 2021 yılında (ilk 7 ay) ( ..) oranında pazar payı elde ederken, Devre Konu Teşebbüsler ise anılan yıllarda sırasıyla % ( ..) , %( ..) , %( ..) ve ( ..) oranında pazar payı elde etmiştir. Bildirime konu işlemin tamamlanmasının ardından bileşik teşebbüsün toplam pazar payı 2018 yılında % ( ..), 2019 yılında % ( ..) , 2020 yılında % ( ..) ve 2021 yılında (ilk 7 ay) ( ..) olacaktır. Bileşik teşebbüsün, 2020 ve 2021 yılı bakımından bildirilen işlem sonucunda pazar payı artışı sırasıyla % ( ..) ve ( ..) oranında gerçekleşecektir. Termal kömür tedar iki pazarının küresel oyunculardan oluşması ve Türkiye pazarının ithalata dayalı olması nedeniyle söz konusu artışın oluşturacağı etkinin sınırlı olabileceği d eğerlendirilmektedir. (53) Ayrıca, pazar paylarına ilişkin veriler incelendiğinde, Devre Konu Teşebbü sler in 2019 yılına kıyasla 2020 yılında % ( ..) oranında pazar payı kaybettiği göze çarpmaktadır. Yaşanan pazar kaybına ilişkin olarak, 2020 yılında Devre Konu Teşebbüsler in grev 21-49/693 -343 12/16 nedeniyle faaliyetlerinin üç ay boyunca durması gerekçe olarak gösterilmişti r23. Devre Konu Teşebbüsler in faaliyetlerine devam edememesi üzerine, Türkiye pazarında yer alan müşterilerin alımlarını başta DRUMMOD olmak üzere, pazarda faaliyet gösteren nispeten küçük oyuncu olarak değerlendirilebilecek KTK ve SUEK gibi diğer teşebb üslere kaydırdıkları belirtilmiştir. Nitekim 2019 yılında % ( ..) paya sahip olan DRUMMOD un, Devre Konu Teşebbüsler in 3 ay kapalı kaldığı 2020 yılında % ( ..) pazar payı artışı yaşayarak % ( ..) pazar payına ulaştığı görülmektedir. Bu durum, müşteriler açıs ından önemli bir geçiş maliyeti ya da engeli olmadığını ve müşterilerin tedarikçiler arasında geçiş yapabildiklerini destekler niteliktedir. (54) Öte yandan, bileşik teşebbüsün sahip olduğu pazar paylarına ilişkin olarak, üzerinde durulması gereken bir husus da GLENCORE un 2021 yılı itibar ıyla Prodeco aracılığıyla sahip olduğu Calenturitas ve La Jagua madenlerinin faaliyetlerine son vermiş olmasıdır.24 Pazarın yapısını daha net ortaya koyabilmek adına 2018 -2020 yıllarına ilişkin olarak halihazırda faaliyetlerine son verilen Prodeco verilerinin GLENCORE paylarına hem dahil edilmiş hem hariç tutulmuş hallerine aşağıda yer verilmiştir: Tablo 8: GLENCORE Paylarından Prodeco Verilerinin Hariç Tutulması Teşebbüsler Prodeco Dahil (%) Prodeco Hariç (%) 2018 2019 2020 2018 2019 2020 GLENCORE ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) Devre Konu Teşebbüsler ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) TOPLAM ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) Kaynak: Bildirim Formu (55) Tablo 8 de yer alan pay verileri incelendiğinde, GLENCORE un Türkiye den elde ettiği payın belli bir kısmının, kapatılması kararı alınan Prodeco aracılığıyla elde edildiği görülmektedir. Dolayısıyla, GLENCORE bakımından bu madenlerin 2021 yılı itibar ıyla kapatılmış olmasının, birleşik teşebbüsün elde edeceği pazar gücü üze rinde azaltıcı etki doğurma ihtimali olduğu değerlendirilmektedir. b. Pazardaki Oyuncuların Pazar Gücüne İlişkin Değerlendirmeler (56) İşlemin rekabeti sınırlayıcı etkilerinin değerlendirilmesinde pazarda faaliyet gösteren oyuncuların pazardaki konumu ve gücü de önemli bir değişkendir. Söz konusu pazarda faaliyet gösteren en büyük rakip oyuncunun 2018, 2019, 2020 ve 2021 (ilk 7 ay) yıllarında sırasıyla % ( ..) , %( ..) , %( ..) ve %( ..) pazar payı elde ettiği görülmekte olup Devre Konu Teşebbüsler üzerinde en faz la rekabetçi baskı oluşturan teşebbüs konumundadır. Yukarıda da belirtildiği üzere, 2020 yılında Devre Konu Teşebbüsler in grev nedeniyle kaybettiği pazar payının büyük bir çoğunluğunun DRUMMOND a geçtiği anlaşılmaktadır. 2021 yılında ise DRUMMOND un 2020 yılında kazandığı pazar payının belli bir kısmını koruyabildiği görülmektedir. Diğer yandan, bu iki büyük oyuncuyu takip eden, KRU ve Mir Trade in de son iki yıldır ilgili pazarda ortalama olarak yaklaşık % ( ..) pay elde ettikleri görülmektedir. Öte yandan küresel çapta birçok küçük oyuncunun varlığının da ithalat yoğun bir pazar bakımından rekabetçi bir baskı oluşturmasının muhtemel olduğu değerlendirilmektedir. 23 Ek olarak, 2020 yılında Covid -19 un etkisiyle enerji tüketimindeki yaşanan genel düşüşün küresel olarak termal kömür talebinde düşüş yaşanmasına sebep olduğu ve bu durumun da ilgili döne mdeki pazar kaybında et kisi olduğu belirtilmiştir. 24 Bu madenlerin ekonomik ve/veya teknik açıdan artık yaşayabilir olmaması sebebiyle kapatıldığı belirtilmiştir. 21-49/693 -343 13/16 c. Giriş Engelleri ve Pazar Yapısının Değerlendirilmesi (57) Yatay Kılavuz da bir pazara girişler in yeterince kolay ise, bu pazardaki birleşme işlemlerinin rekabeti sınırlayıcı etkiler doğurma riski nin az olacağına ilişkin ifadelere yer verilmiştir. Dolayısıyla, pazara girişlerin analiz edilmesi rekabet değerlendirmesinin en önemli unsurlarından biridi r. Piyasaya girişlerin birleşme işlemine taraf olan teşebbüsler üzerinde rekabetçi baskı oluşturabilmeleri için gerçekleşmelerinin muhtemel, zamanında ve yeterli düzeyde olması gerekmektedir. (58) Piyasaya girişlerin muhtemel olabilmesi için, bu girişlerin piy asadaki satış miktarında yarattığı artış ve ayrıca mevcut teşebbüslerin bu giriş karşısında tepkileri de dikkate alındığında girişlerin yeterince kârlı olması gerekmektedir. Bu değerlendirmede ise pazara giriş engelleri önemli bir yer teşkil etmektedir. G iriş engellerinin düşük olması durumunda, birleşme işleminin taraflarının rekabeti azaltıcı davranışları yeni girişlerle engellenebilecektir. Pazara girişlerin kârlı olup olmadığı değerlendirilirken ayrıca pazarın büyüme potansiyeli, ölçek ekonomileri, ağ etkileri, işlemin gerçekleştiği piyasa dışındaki makine -teçhizatın , işlemin gerçekleştiği piyasada kullanılıp kullanılamaması dikkate alınmaktadır. Yatay Kılavuz; Kurulun piyasaya girişlerin, pazar gücünün rekabeti sınırlayacak biçimde kullanılmasını engel leyecek hızda olup olmadığını da değerlendireceğini, girişler normal olarak iki yıl içerisinde hayata geçirilebiliyorsa zamanında gerçekleştiğinden bahsedilebileceğini belirtmektedir. Son olarak girişlerin pazarın dar bir segmentine yönelik küçük ölçekli g irişler olmaması, birleşme işlemlerinin rekabeti sınırlayıcı etkilerini ortadan kaldırmaya yetecek kapsamda olması gerekmektedir. (59) Bildirim Formu ve taraflarca sunulan cevabi yazılarda pazarın karakteristik özelliklerine yönelik olarak genel hatlarıyla; termal kömür tedariki pazarının termal kömürün küresel ölçekte alınıp satıldığı ve hem Türkiye hem dünya çapında çok sayıda pazar oyuncusu barındırdığı, bu nedenle pazara giriş engellerinin düşük olduğu belirtilmiştir. (60) Termal kömürün, dünya çapında 1.000 mil yar tonun üzerindeki görünür rezervi bulunmaktadır.25 Ayrıca, termal kömür madenciliği yapılması ve tedarik edilmesi için gerekli olan teknolojinin ya kullanıma hazır durumda olduğu ya da mühendislik ve fason madencilik hizmetleri sunan firmalardan temin ed ilebildiği, bunun yanı sıra madenlerin geliştirilmesi ve genişletilmesi için gerekli olan tesis ve donanımın da maden işletmecileri tarafından temin edilmesi önünde önemli bir engel olmadığı ifade edilmiştir. (61) Türkiye de termal kömür pazarına yeni girecek teşebbüsler için uygulanabilir kotalar ya da düzenlemeler gibi yasal , fikri mülkiyet haklarından kaynaklanan engeller de dâhil olmak üzere teknik ya da başka herhangi bir giriş veya genişleme engelinin bulunmadığı, kömür endüstrisinin farklı segmentlerinde faaliyet gösteren teşebbüsler in ağır maliyet yüklerine ve araştırma süreçlerine katlanmadan termal kömür tedariki pazarına girebildikleri vurgulanmıştır. (62) Taşıma maliyetlerinin rotaya, kömürün menşeine ve kullanılan nakliye şekline göre değiştiği, deniz yo lu ile taşınan termal kömür için katlanılan ortalama taşıma maliyetinin toplam fiyatın küresel olarak %20 sine, Türkiye bakımından ise %10 -15 ine tekabül ettiği belirtilmiştir. Çin, Endonezya ve Avustralya gibi ülkelerdeki üreticilerin, son zamanlarda paza ra yeni giriş yapmalarının ve maden genişlemelerinin, önemli giriş engellerinin mevcut olmadığını destekler hususlar olduğu vurgulanmıştır. 25 bp Statistical Review of World Energy 2020 (Erişim Tarihi: 30.09.2021) 21-49/693 -343 14/16 (63) Öte yandan, dosya kapsamında sunulan bilgilerden, Türkiye kömür pazarının ithalat odaklı bir pazar olduğu, son üç yı lda Türkiye nin termal kömür ihtiyacının %95 ten fazlasının deniz aşırı üreticilerden karşılandığı anlaşılmaktadır . d. Dengeleyici Alıcı Gücünün Değerlendirilmesi (64) Alıcı gücü, alt pazarda faaliyet gösteren teşebbüslerin üst pazardaki teşebbüsler ile olan ti cari ilişkilerinde koşulları etkileme gücü olarak tanımlanabilecektir26. Eğer alıcılar aldıkları malların hüküm ve koşullarını etkileme gücüne sahipse sağlayıcılar o pazarda müşterilerinden bağımsız hareket etme imkânından yoksundurlar27 ve bu durumda sağlay ıcılar yüksek pazar paylarına sahip olsalar bile hâkim durumda kabul edilemeyeceklerdir. Ayrıca, alıcı gücünün varlığı, bir birleşme işlemi sonucunda pazar gücünün kullanılarak fiyatların artırılması olasılığını azaltmaktadır28. Alıcı gücünün olduğu pazarla ra verilen en yaygın örnekler arasında perakende ve ilaç sektörü bulunmaktadır29. Zira perakende sektöründe sağlayıcılar ürünlerini müşteriye ulaştırabilmek için dağıtıcılara ve marketlere bağımlıdır ve bu mağazalardaki raflarda ürünlerine yer bulmalıdır. D iğer taraftan ilaç sektöründe ise sağlayıcılar genellikle ulusal sağlık otoritesi gibi tek bir alıcı veya az sayıda güçlü alıcı ile karşı karşıyadır. (65) Alıcı gücü rekabet hukuku incelemelerinde hâkim durumun tespiti ve birleşme devralmanın etkilerinin analiz edilmesinde önem taşımaktadır. Birleşme devralma dosyalarında alıcı gücü ise, birleşmenin sağlayıcı pazarında veya alıcı pazarında gerçekleşmesine göre farklı değerlendirmelere tabii tutulabilecektir. Alım pazarında gerçekleşen bir birleşme devralmanın al ıcı gücü yaratması alıcı gücünün birleşme devralma incelemelerindeki ilk boyutu iken sağlayıcı pazarında gerçekleşen bir birleşme sonucunda oluşacak fiyat artışlarının alım pazarında mevcut olan alıcı gücü ile baskılanması bir başka boyutudur. Alıcı gücü y aratan birleşme ve devralmaların genel olarak rekabeti sınırlayıcı etkilerinin ağır basması ve sağlayıcı pazarında gerçekleşen bir birleşmenin rekabet karşıtı etkilerinin alıcı gücü tarafından telafi edilmesi beklenmektedir. Bununla birlikte, her iki durum da da ortaya çıkabilecek rekabet karşıtı ve rekabetçi etkilerin detaylı bir biçimde incelenmesi gerektiği de savunulmaktadır30. (66) Öncelikle, devralma dosyasında ileri sürülen alıcı gücü iddiasının dikkate alınabilmesi için işlem sonrasında da sürmesi ve uzun dönemde devralmanın rekabet karşıtı etkilerini telafi edebilecek olması gerekmektedir. Yeterli alternatif sağlayıcıların bulunması, sağlayıcıların kaybedileceği satış miktarlarının maliyetlerini yükseltmesi, kaybedilen satış miktarları için yeni alıcılar bulunamaması, alıcıların yeni girişleri teşvik edebilmesi veya dikey bütünleşik bir yapıya kavuşma ihtimalleri değerlendirmelerde dikkate alınmaktadır31. Sağlayıcıların yüksek batık maliyetlerinin bulunması durumunda alıcı gücünün birleşme kaynaklı fiyat ar tışlarını baskılayacağı kabul edilmektedir. Ayrıca, tecrübeli alıcılar, ürün farklılaştırmasının önemli olmadığı 26 OECD (2008), Policy Roundtables Monopsony and Buyer Power , DAF/COMP(2008)38, s.9. 27 O Donoughe, R. ve Padilla,A. J. (2006), The Law an d Economics of Article 82 EC , Hart Publishing, s. 129. 28 OECD (2008), a.g.k, s.60. 29 O Donoughe, R. ve Padilla, A. J. (2006),a.g.k., s 131 -134. 30 Carlton, D. W. ve Israel, M. (2011), a.g.k., Dobson, P.W., Clarke, R., Davies, S., Waterson, M. (2001) Buyer Power ans its Impact on Competition in the Food Retail Distribution Sector of the European Union , Journal of Industry, Competition and Trade 1: 247 -281. 31 OECD (2008), a.g.k., s. 60 -61., AB Komisyonu (2004), Guidelines on the assessment of horizontal mergers under the Council Regulation on the control of concentration between undertakings, Official Journal of the European Union (2004/C 31/03) para. 65., Colitti, k. (2016), Countervailing buyer Power and its Role in Competition Analysis, European Competi tion Jorunal, 12 -2/3: 361 -386; s. 364 -368. 21-49/693 -343 15/16 pazarlarda piyasaya ilişkin sahip oldukları bilgiler ile fiyatların düşürülmesi konusunda baskı yapabilmektedir. Benzer bir durum marka imajını n olmadığı durumlarda da geçerlidir. Bunun yanı sıra, alıcıların büyüklüğünden ziyade, alıcı ve sağlayıcılar arasındaki pazarlığın yapısı ve endüstriyel ilişkilerin de ampirik analizler olarak dikkate alınması gerektiği savunulmaktadır32. (67) Konu yla ilgili Kur ul içtihadında ise temel itibarıyla, dengeleyici alıcı gücünün tespitinde büyük müşterilerin alımlarının teşebbüslerin toplam satışları içerisindeki payı temel ölçüt olarak kullanılmaktadır. Kurul, Condat/Henkel kararında33 alıcı gücünün varlığını değerlend irmek için somut bir ölçek tanımlamıştır. Bu çerçevede Kurul, bir teşebbüsün en büyük beş müşterisinin bir pazardaki satışlarının %40'ından fazlasını oluşturduğu durumlarda dengeleyici alıcı gücünün mevcut olduğu sonucuna ulaşmıştır. İlgili kararda Kurul, Condat'ın en büyük beş müşterisinin ilgili pazardaki toplam satışlarındaki payının işlemden önce ve sonra sırasıyla %61 ve %65 olacağını ifade etmiştir. İlgili kararın incelenmesinden görülebileceği üzere bu miktarlar yüksek derecede alıcı gücünün var oldu ğu sonucuna varmak için yeterli bulunmuştur. (68) Mevcut işlem bu çerçevede ele alındığında, devralan GLENCORE ve Devre Konu Teşebbüsler in 2020 ve 2021 (ilk 7 ay) yılında en büyük beş müşterisine yaptığı satışların toplam satışları içerisindeki payları şu şeki ldedir: Tablo 9: Tarafların Müşterilerine Yaptıkları Termal Kömür Satışlarının Oranları (%) GLENCORE Devre Konu Teşebbüsler Müşteriler Satışların Toplam Satışlara Oranı (%) Müşteriler Satışların Toplam Satışlara Oranı (%) 2020 2021 2020 2021 ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) Toplam ( ..) ( ..) Toplam ( ..) Kaynak: Teşebbüsten Gelen Bilgiler (69) Tablo 9 dan ; GLENCORE bakımından hacim bazında olmak üzere, 2020 yılında en büyük beş müşteriye yapılan satışların toplam satışlar içerisindeki payının ( ..) , 2021 yılı ilk 7 ayında en büyük üç müşteriye yapılan satışların toplam satışlar içerisindeki payının % ( ..) olduğu görülmektedir. Devre Konu Teşebbüsler bakımından ise hacim bazında olmak üzere, en büyük dört müşteriye yapılan satışların toplam satışlar içerisindeki payının hem 2020 yılı hem de 2021 yılı ilk 7 ayı için ( ..) ü bulduğu anlaşılmakta olup anılan oran ların %40 ın oldukça üzerinde bir paya işaret ettiği değerlendirilmektedir. (70) Bildirim Formunda da, pazarda önemli ölçüde dengeleyici alıcı gücü bulunduğu, Türkiye deki toplam deniz yoluyla tedarik edilen termal kömürün yaklaşık %70 inin sadece beş müşteri t arafından satın alındığının tahmin edildiği34 belirtilmiştir. Bu müşterilerin termal kömür talebinin yoğun olmasının yanı sıra uzun yıllardır termal kömür satın alıyor olmaları ve Kurulun dengeleyici alıcı gücü konusundaki içtihadı birlikte göz önüne alındı ğında termal kömür pazarındaki müşterilerin güçlü alıcıla r olarak değerlendirilebilecektir. 32 Carlton, D. W. ve Israel, M. (2011), a.g.k., s. 133. 33 Kurulun 04.07.2007 tarih ve 07-56/659 -229 sayılı karar ı. 34 Türkiye deki en önemli termal kömür müşterilerinin Eren, İÇDAŞ, Atlas, CENAL ve STEAG olduğunu belirtilmiştir. 21-49/693 -343 16/16 G.4.1.2. Koordinasyon Doğurucu Etkilerin Değerlendirilmesi (71) Yatay Kılavuz da birleşme devralma işlemlerinin tek taraflı etkilerinin yanı sıra koordinasyon doğurucu e tkilerinin de bulunabileceği belirt ilmektedir. Yoğunlaşmış bir pazardaki bir devralma işlemi, birlikte hâkim durum yaratmak ya da mevcut birlikte hâkim durumu güçlendirmek suretiyle etkin rekabetin önemli ölçüde engellenmesine yol açabilmektedir. Çünkü böy le bir işlem, pazardaki teşebbüslerin, 4054 sayılı Kanun un 4. maddesi bağlamında açık bir anlaşma yapmadan ya da uyumlu eyleme başvurmadan, pazara ilişkin davranışlarını koordine etme ve fiyatları artırma yeteneklerini artırabilecektir. Yatay Kılavuz, işb irliği doğurucu etkilerin değerlendirilmesinde, ilgili pazarın özelliklerine ilişkin teşebbüslerin geçmiş davranışları ve pazarın yapısal özellikleri dâhil her türlü mevcut verinin değerlendirileceğini ifade etmektedir. (72) Türkiye ye deniz yolu ile termal köm ür tedariki pazarında, Devre Konu Teşebbüsler ve DRUMMOD en büyük iki oyuncu olarak göze çarpmaktadır. KRU, GLENCORE ve Mir Trade dışındaki oyuncuların nispeten küçük oyuncular olduğu görülmektedir. GLENCORE un, Devre Konu Teşebbüsler in tam kontrolünü eld e etmesi her ne kadar pazardaki bir oyuncunun azalması gibi gözükse de hâlihazırda GLENCORE un, Devre Konu Teşebbüsler üzerindeki % ( ..) paya sahip olduğu dikkate alındığında bildirime konu işlem sonucunda koordinasyon riskinin artma ihtimalinin düşük oldu ğu değerlendirilmektedir. (73) Söz konusu pazarın büyük bölümü ithalata dayandığından küresel piyasadaki durumun da göz önünde bulundurulması gerekmektedir. Pazarda alıcı gücünün bulunabileceğine işaret eden belirtilerin olması ve alıcılardan kaynaklanan rekab etçi baskı gibi hususların bildirim konusu işlem sonrasında ortaya çıkabilecek koordinasyon riskini azaltıcı unsurlar olarak değerlendirilmesi mümkündür. (74) Sonuç olarak yukarıda yer verilen tespit ve değerlendirmeler doğrultusunda, bildirime konu işlem ile başta hâkim durum yaratılması veya mevcut bir hâkim durumun güçlendirilmesi olmak üzere ülkenin bütünü yahut bir kısmında herhangi bir pazarda etkin rekabetin önemli ölçüde azaltılmasının söz konusu olmayacağı ve işleme izin verilmesi gerektiği kanaatine v arılmıştır. H. SONUÇ (75) Düzenlenen rapora ve incelenen dosya kapsamına göre, bildirim konusu işlemin 4054 sayılı Kanun un 7. maddesi ve bu maddeye dayanılarak çıkarılan 2010/4 sayılı Rekabet Kurulundan İzin Alınması Gereken Birleşme ve Devralmala r Hakkında Tebliğ kapsamında izne tabi olduğuna; işlem sonucunda etkin rekabetin önemli ölçüde azaltılmasının söz konusu olmaması nedeniyle işleme izin verilmesine, gerekçeli kararın tebliğinden itibaren 60 gün içinde Ankara İdare Mahkemelerinde yargı yolu açık olmak üzere OYBİRLİĞİ ile karar verilmiştir.