Rekabet Kurumu Başkanlığından; REKABET KURULU KARARI Dosya Sayısı : 2017 -4-025 (Özelleştirme ) Karar Sayısı : 21-53/744-372 Karar Tarihi : 28.10.2021 A. TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER Başkan : Birol KÜLE Üyeler : Şükran KODALAK, Ahmet ALGAN, Hasan Hüseyin ÜNLÜ, Ayşe ERGEZEN, Cengiz ÇOLAK B. RAPORTÖR LER : Kürşat ÜNLÜSOY, Merve BİROĞLU, Serkan GÜMÜŞ C. KAMU KURUMU :- Özelleştirme İdaresi Başkanlığı Ziya Gökalp Cad. No:80 06600 Kurtuluş /Ankara (1) D. DOSYA KONUSU: Türkiye Denizcilik İşletmeleri A.Ş.
Rekabet Kurumu Başkanlığından; REKABET KURULU KARARI Dosya Sayısı : 2017 -4-025 (Özelleştirme ) Karar Sayısı : 21-53/744-372 Karar Tarihi : 28.10.2021 A. TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER Başkan : Birol KÜLE Üyeler : Şükran KODALAK, Ahmet ALGAN, Hasan Hüseyin ÜNLÜ, Ayşe ERGEZEN, Cengiz ÇOLAK B. RAPORTÖR LER : Kürşat ÜNLÜSOY, Merve BİROĞLU, Serkan GÜMÜŞ C. KAMU KURUMU :- Özelleştirme İdaresi Başkanlığı Ziya Gökalp Cad. No:80 06600 Kurtuluş /Ankara (1) D. DOSYA KONUSU: Türkiye Denizcilik İşletmeleri A.Ş. ye ait Taşucu Limanı'nın 40 yıl süreyle işletme hakkının verilmesi ve geri sahasının satış yöntemi ile özelleştirilmesi. (2) E. DOSYA EVRELERİ: Rekabet Kurum u kayıtlarına 03.03 .2021 tarihinde intikal eden , Özelleştirme İdaresi Başkanlığı (ÖİB) tarafından gönderilen 15657 sayılı yazıda; Bakanl ar Kurulu'nun 10.08.1993 tarih ve 93/4693 sayılı kararı ile özelleştir me kapsamına alınan ve Özelleştirme Yüksek Kuru lu'nun (ÖYK) 30.10.1995 tarih ve 95/81 sayılı kararı ile özelleştirme stratejisi belirlenen Türkiye Denizcilik İşletmeleri A.Ş. ye (TDİ) ait Taşucu Limanı'nın (Liman Alanı ve Lojistik Tesis Alanı) 36 -49 yıl sü reyle işletme hakkının verilmesi ve geri sahasının (Sanayi Tesis Alanı) satış yöntemiyle bir bütün olarak özelleştirilmesine yönelik ihaleye çıkılmasının planlandığı, anılan özelleştirme işlemine ilişkin daha önce 15.05.2017 tarih ve 17 -16/229 -M sayılı Rek abet Kurulu kararında işlemin öngörülen ciro eşiklerini aşmaması sebebiyle ön bildirime tabi bir işlem olmadığının belirtildiği, söz konusu kararın Özelleştirme Yoluyla Devralmaların Hukuki Geçerlilik Kazanabilmeleri İçin Rekabet Kurumuna Yapılacak Ön Bildirimlerde ve İzin Başvurularında Takip Edilecek Usul ve Esaslar Hakkında Tebliğ in (2013/2 sayılı Tebliğ) 3. maddesinin ikinci fıkrası uyarınca üç yıl süre ile geçerli olduğu ve 15.05.2020 tarihinde kararın geçerli olduğu sürenin sona erdiği belirtilerek T aşucu Limanı'nın (Liman) işletme ha kkının verilmesi yöntemiyle, Sanayi Tesis A lanı nın ise satış yöntemiyle bir bütün olarak özelleştirilmesi işlemine ilişkin 2013/2 sayılı Tebliğ kapsamında yapılacak değerlendirme ile Rekabet Kurulu görüşünün bildirilmesi talep edilmiştir. (3) 4054 sayılı Rekabetin Korunması Hakkında Kanun un (4054 sayılı Kanun) 7. maddesi ile 2013/2 sayılı Tebliğ de yer alan düzenlemeler uyarınca yapılan inceleme son ucunda düzenlenen 27.10.2021 tarih ve 2017 -4-025/BN -02 sayılı Özelleştirme Nihai Bildirim raporu görüşülerek karara bağlanmıştır. (4) F. RAPORTÖR GÖRÜŞÜ: İlgili raporda, bildirim konusu işlemin 2013/2 sayılı Tebliğ kapsamında bir özelleştirme işlemi olduğu, aynı Tebliğ in 3. maddesinde öngörülen eşiğin aşılması sebebiyle işlemin izne tabi olduğu, Ceynak Lojistik ve Tic. A.Ş. (CEYNAK) ve Ceyport Terminal Lojistik ve Tic. A. Ş. den (CEYPORT) oluşan Cey Ortak Girişim Grubu (CEY GRUBU) tarafından gerçekleştirilecek devralma işleminin 4054 sayılı Kanun un 7. maddesi kapsamında başta hâkim durum yaratılması veya mevcut hâkim durumu n güçlendirilmesi olmak üzere, ülkenin bütünü yahu t bir kısmında ilgili 21-53/744 -372 2/22 pazarda etkin rekabetin önemli ölçüde azaltılması sonucunu doğuran bir nitelik taşımadığı ve işleme izin verilmesinde sakınca bulunmadığı ifade edilmiştir . G. İNCELEME VE DEĞERLENDİRME G.1. İşletme Hakkı Devrine Konu Malvarlığı (5) Taşucu Limanı, Türkiye nin yük taşımacılığında ikinci bölgesi olan Akdeniz Bölgesi nde Mersin -Anamur kıyı çizgisi üzerinde, Mersin in 90 km batısında, Silifke ilçesine bağlı Taşucu Belediyesi sınırları içerisinde yer almaktadır. Mersin ilinin ikinci en büyük lim anı olan Taşucu Liman alanı, Silifke ilçe merkezinin yaklaşık olarak 7 km güneybatısında bulunmaktadır. Kuzeydoğu tarafından D -400 karayoluna yaklaşık 100 metre mesafede olan alanın batısında konut alanları yer alırken, doğusunda bağ -bahçe ve tarım alanlar ı bulunmaktadır. (6) Özelleştirmeye konu Taşucu Limanı ve geri sahası, Türkiye Selülöz ve Kâğıt Fabrikası'na (SEKA) ait işletmelerden biri olarak 1984 yılında faaliyete geçen "SEKA Akdeniz İşletmesi Kâğıt Fabrikası" bünyesinde faaliyet göstermiş, 2003 yılından itibaren faaliyetine ara verilmiş ve kâğıt fabrikası olarak yapılan özelleştirme çalışmalarından oluml u sonuç alınamamıştır. Sonrasında Taşucu Limanı İşletmesi idarece tesis edilen kararla Sümer Holding'e devredilerek "Sümer Holding A.Ş. Taşucu Kâğıt Sana yi İşletmesi" olarak adlandırılmıştır. 2009/64 sayılı ÖYK Kararı ile Sümer Holding Taşucu Kâğıt Sanayi İşletmesi ndeki tüm faaliyetler durdurulmuş ve işletme kapatılmıştır. Liman ve Liman Geri Sahasında bulunan taşınmaz, Sümer Holding A.Ş. Taşucu Kâğıt Sanayi İşletmesi adıyla 23.01.2017 tarihinde TDİ'ye devredilmiş ve özelleştirme çalışmaları yeniden başlatılmıştır. Mevcut durumda L iman TDİ tarafından işletilmektedir. (7) ÖYK nin 28.12.2016 tarih ve 2016/111 sayılı kararı ile alana yönelik 1/100.000 ölçekli çevre düzeni planı değişikliği, 1/5000 ölçekli nazım imar planı ve 1/1000 ölçekli uygulama imar planı onaylanmıştır. Anılan işlem sonucunda Taşucu Limanı; Liman Alanı, Lojistik Tesis Alanı ve Sanayi Tesis Alanı fonksiyonlarına sa hip olmuştur. Aşağıda yer alan Şekil -1 de ilgili alanların dağılımı na yer verilmiştir. 21-53/744 -372 3/22 Şekil -1: Taşucu Limanı Çevre Düzeni Plan Değişikliği (8) Yukarıda yer alan Şekil -1 de görülebileceği üzere , yeni imar planlarıyla birlikte 291.183 m2 olan Liman Alanı, 454.420 m2 ye çıkarılacaktır. Ayrıca Bildirim Formu nda mevcut tali dalgakıranın kaldırılacağı ve yaklaşık 180 m batıya yeni bir tali dalgakıranın yapılacağı, ana dalgakıranın da müzvarından1 itibaren 250 m batıya doğru uzatılarak liman baseninin büyütüleceği, yeni yapılan tali dalgakı rana doğru toplam 640 m uzunluğunda 20 m genişliğinde bir kazıklı rıhtım tasarlanarak böylelikle aynı anda 200 m boyunda draftı2 10 m olan üç gemi için yanaşma yerine sahip olunacağı belirtilmiştir. Bununla birlikte 220 m uzunluğunda ve 10 m su derinliğine sahip bir rıhtımın da yeni yapılacak tali dalgakıranın önünde yer alacağı ifade edilmiştir. Tasarlanan bu iki rıhtıma 50 m uzunluğunda ve 25 m kapak atm a rampası olan Ro -Ro gemileri yanaşabilecektir. (9) Taşucu Limanı ve geri sahasına ait mülkiyet bilgileri v e yapılaşma durumuna aşağıdaki tabloda yer verilmiştir. 1 Mendireklerin ucundaki dairesel bölüm. 2 Su çekimi ya da draft, geminin tabanı ile su seviyesi arasında kalan mesafedir. Diğer bir tanımla deniz aracının su altında kalan veya batma mesafesidir. 21-53/744 -372 4/22 Tablo -1: Taşucu Limanı İmar Durumu NO ADA/PARSEL MALİK YÜZÖLÇÜMÜ (m2) İMAR DURUMU 1 8800 TDİ 310.230,77 Liman Alanı Maliye Hazinesi 85.746,91 2 8801 (mevcut tali mendirek) TDİ 4.260,71 - Maliye Hazinesi 1.177,89 - 3 8797 TDİ 329.556,76 Lojistik Tesis Alanı 4 8798 TDİ 61,44 Park 5 7893 TDİ 3.702 (Kültür Varlığı Şerhi bulunmaktadır.) 6 8796 TDİ 714.200,23 Sanayi Tesis Alanı Kaynak: ÖİB Cevap Yazısı (10) Söz konusu ihale kapsamında, yukarıda yer alan tabloda gösterilen 1 -5 no lu alanlar ile devletin hüküm ve tasarrufu altındaki toplam 423.618 m2 kara ve denizalanı ile bunların üzerinde yer alan yapı, tesis, rıhtım, dalgakıran, altyapı tesisleri, yer üstü yapıları ve bütünleyici parçaları İşl etme Hakkının Devredilmesi yöntemiyle; liman geri sahasında bulunan 6 no lu alan ile üzerinde bulunan tüm yapı ve tesisleri ise Satış yöntemiyle özelleştirilecektir .3 Bildirim Formu nda 357.100 m2 kapalı alan yatırımı yapılabileceği, bölgede tarım ürünl eri, işlenmiş gıda, makine, ekipman ve kauçuk üretimine yönelik yatırımların ağırlıklı olduğu ve bu sektörlerde faaliyet gösteren işletmelerin söz konusu alanda yatırım imkanı bulabileceği belirtilmiştir. (11) Aşağıdaki tabloda , Taşucu Limanı ve geri sahasında bulunan taşınmazların yeni imar planına göre fonksiyon dağılımı na yer verilmiştir. Tablo -2: Taşucu Limanı Fonksiyon Planı Tanım Alan (m3) Oran (%) Liman 454.419,91 21,42 Lojistik Tesis Alanı 329.508,68 15,53 Sanayi Tesis Alanı 714.182,88 33,67 Park 124.560,30 5,88 Yol 126.281,33 5,95 Dalgakıran 22.571,49 1,06 Deniz 349.767,42 16,49 TOPLAM 2.121.292,01 100,00 Kaynak: 28.12.2016 Onaylı İmar Planı Raporu (12) Taşucu Limanı 166.000 m2 beton alana ve mendireğin içinde 380.000 m2 deniz alanına sahiptir .4 Liman iki mendirekle çevrili olup mendirekler arası liman girişi ağzı 230 m dir. Mendirekler içindeki denizalanı 400 m çaplı 10 m derinlikt e manevra dairesine sahiptir. Altı adet rıhtımı bu lunan L iman ın rıhtım uzunluğu 610 m dir. 1, 2 ve 3 numaralı rıhtımların uzunluğu toplamı 280 m, derinliği 6 m olup yolcu gemisi rıhtımlarıdır. 4 numaralı rıhtım 130 m uzunluğunda, 6 m derinliğinde; 5 numaralı rıhtım 180 m uzunluğunda 9,6 m derinliğindedir. 6 numaralı rıhtım ise 20 m uzunluğunda ve 9,6 m derinliğinde olu p Ro -Ro rıhtımı olarak kullanılmaktadır. Liman ın sahip olduğu rıhtımlar ve özelliklerine aşağıdaki tabloda yer verilmiştir. 3 ÖYK'nın 28.12.2016 tarih ve 2016/111 sayılı kararı ile Sanayi Tesis Alanı özelliği kazanan liman geri sahasının 714.200 m2 lik bölümünün satış yöntemiyle bir bütün halinde özelleştirilmesi kararlaştırılmıştır. Şartname de imar planlarında Sanayi Tesis Alanı olarak belirlenen taşınmazın mülkiyetinin ve üzerindeki tüm yapı ve tesislerin alıcıya devredileceği belirtilmiştir. 4 Liman ın sahip olduğu mendirekleri de içine alan toplam alan 304.054 m2 olsa da ana mendireğin bir kısmı da dâhil olacak şekilde 107.537 m2 si 13.08.2003 tarih ve 2003/47 sayılı ÖYK kararı ile tersane kurulması amacıyla 01.03.2049 tarihine kadar (46 yıllığına) Akter Akdeniz Taşucu Gemi Sanayi A.Ş. ye işletme hakkının verilmesi suretiyle devredilmiştir. Özelleştirme bildiriminde anılan tersane alanının bildirim k onusu olan ihalenin kapsamı dışında olduğu belirtilmiştir. 21-53/744 -372 5/22 Tablo-3: Taşucu Limanı Rıhtım Bilgileri Rıhtım No Boy (m) En (m) Min Su Derinliği Max Su Derinliği Yanaşacak En Büyük Gemi Tonajı (GRT) 1 82 25 6 6 10.000 2 78 25 6 6 10.000 3 120 25 6 6 10.000 4 130 50 6 6 20.000 5 180 50 9,6 9,6 30.000 6 20 500 9,6 9,6 45.000 Kaynak: Bildirim Formu (13) Taşucu Limanı nın mevcut kapasitesi; ( ..) ton/yıl boşaltma ve ( ..) ton/yıl yükleme olmak üzere yılda ( ..) tondur. Liman 118.000 m2 açık ve 9.045 m2 kapalı depolama alanına sahiptir. Uzunluğu 105 m, yüksekl iği 8 m ve genişliği 30 m olan üç depoda depolama faaliyetleri yürütülmektedir .5 Liman alanı; genel kargo, konteyner , dökme yük ve her türlü katı ve sıvı yük gemilerinin yükleme -boşaltma, bağlama ve beklemelerine imkân verecek teknik ve sosyal altyapı tesisleri yönetim, destek, bakım -onarım ve depolama birimlerinin yer alabileceği nitelik ve nicelikte düzenlenmiştir. Li man da pilotaj -romörkaj, barınma, palamar, tatlı su satışı, atık alınması, terminal, yükleme boşaltma hizmetleri, yolcu taşıma hizmetleri, güvenlik ve açık/kapalı alan kiralama hizmetleri (ardiye) işletmenin mevcut liman hizmetleri tarifesi kapsamında yeri ne getirilmektedir. (14) Taşucu Limanı nın özelleştir ilmesine ilişkin çalışmalar 2006 yılında başlamıştır. Kurulun 05.10.2006 tarih ve 06 -70/933 -269 sayılı kararı ile Taşucu Limanı nın işletme hakkı ve Liman a ait varlıkların; teklif sahipleri Karadeniz Holdin g A.Ş. veya Mehmet Güneş İnş. Tic. ve San. Ltd. Şti. ve Ceylan İnş. ve Tic. A.Ş. Ortak Girişim Grubu ndan (Ortak Girişim Grubu) herhangi birine devri işleminin ilgili mevzuat gereğince izne tabi olduğuna ve anılan işlemin hâkim durum yaratılmasına veya mev cut hâkim durumun güçlendirilmesine ve böylece ilgili pazarda rekabetin önemli ölçüde azaltılmasına yol açmayacağına, bu nedenle işleme izin verilmesine karar verilmiştir. Kararın sonrasında ÖYK nin 21.12.2006 tarih ve 2006/98 sayılı kararı ile ihale iptal edilmiştir. (15) Taşucu Limanı ve tesis alanının 23.01.2017 tarihinde TDİ ye devredilmesi sonrasında, Liman ve geri sahasına ilişkin olarak 07.04.2017 tarihinde yeniden ihaleye çıkılmış ve 05.10.2017 tarihinde açık artırma ihalesi yapılmıştır. Bu ihalede en yü ksek teklif Metal Yapı Konut A.Ş. tarafından verilmiştir. İhale sonuçları ÖYK onayına s unulmuş ancak 08.01.2018 tarih ve 2018/2 sayılı ÖYK kararı ile ihale iptal edilmiştir. (16) Liman, Bakanlar Kurulu nun 98/12199 sayılı kararı ile yolcu giriş -çıkış kapısı olmuştur. Gümrük altyapıs ının bulunduğu L iman da haftada üç gün KKTC Girne ve Lübnan Tripoli ile düzenli Ro -Ro seferleri yapılmaktadır. Konumu itibarıyla stratejik bir bölgede yer alan L iman, Türkiye nin en önemli ticaret merkezlerinden olan Adana ve Mersi n ile Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti n e yakın konumdadır. (17) Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı'nın Mersin -Adana Planlama Bölgesi 1/100.000 ölçekli çevre düzeni planı revizyonunda, Taşucu Limanı'nın kuzeyinde bulunan Lojistik Tesis Alanı Mersin i lindeki üç lojistik bölgeden biri olarak geçmektedir. Bildirim Formu nda Lojistik Tesis Alanında 263.606 m2 kapalı alan yatırımı yapılabileceği, bu alanın bölgenin en büyük lojistik alanlarından biri olabileceği, alanda 5 Liman ın depolama faaliyetlerinin kapsamı incelendiğinde, Liman a ait 65.000 m2 açık alan ve 9.000 m2 büyüklüğündeki kapalı ambarın Doğu Akdeniz de Türkiye Petrolleri Anonim Ortaklığı (TPAO) tarafından yürütülen sismik araştırmalar kapsamında hizmet vermekte olan gemilerin ihtiyaçlarının karşılanması amacıyla TPAO ve iştiraklerine kiralandığı görülmektedir. 21-53/744 -372 6/22 yapılması muhtemel depolama -elleçlem e tesislerinden Sanayi Tesis Alanı ndaki işletmelerin de faydalanabileceği, kargo kabul ve gönderim noktası olarak efektif kullanılması durumunda L iman ın entegre hizmet sunabilmesine imkan vereceği ve gelen gemi sayısını pozitif etkileyeceği belirtilmişti r. G.2. Liman Alanı ve Lojistik Tesis Alanına İlişkin İhale Şartnamesi Maddeleri (18) İhale Şartnamesi nin (Şartname) ilgili maddelerinde liman alanı ve Lojistik Tesis Alanı na ilişkin düzenlemeler yer almaktadır. İlk olarak Şartname nin 2.2. maddesinde; ( ..) düzenlemesi yer almaktadır. Ayrıca L iman da verilmekte olan kılavuzluk ve römorkaj hizmetleri, ilgili kurumlardan izin alınması kaydıyla işletici tarafından da verilebilecektir. (19) Şartname nin Yatırım Şartı başlıklı 24. maddesinde; ( ..) ifadesi yer alma ktadır. Bu kapsamda Şartname nin Kapasite Artışı Yatırımı konulu 24.2. maddesi uyarınc a, işleticinin L iman ın yıllık yük elleçleme kapasitesini devir tarihini takip eden 15. yılın sonunda en az ( ..) tona çıkartması gerekmektedir.6 (20) CEY GRUBU tarafından bahsi geçen zorunluluk kapsamında elleçlenecek yükü depolamaya yetecek ambar, silo vb. saha alanına ihtiyaç duyulduğu, bu nedenle lojistik alanının liman sahası ile entegre olarak bu amaç için kullanılacağı belirtilmiştir. G.3. Devralan Taraflar (21) İhaleye e n yüksek teklifi verdiği beli rtilen CEY GRUBU, CEYNAK ve CEYPORT dan oluşmaktadır. Grup, 1969 yılından itibaren taşımacılık, depo, antrepo işletmeciliği, liman işletmeciliği ve bağlantılı lojistik hizmetleri ve tahıl lojistiği, kent temizliği hizmetleri, s erbest bölge işletmeciliği gibi sektörlerde faaliyet göstermektedir. (22) CEY GRUBU şirketleri yönetiminde üç liman, iki serbest bölge, yedi lojistik merkezi ve iki kara terminali bulunmaktadır. Gruba ait şirketler listesine aşağıdaki tabloda yer verilm iştir. Tablo -4: CEY GRUBU İştirakleri TİCARET UNVANI MERKEZ Ceynak Lojistik ve Ticaret A.Ş. (CEYNAK) İstanbul Samsunport Samsun Uluslararası Liman İşletmeciliği A.Ş. (SAMSUNPORT) Samsun Ceyport Tekirdağ Uluslararası Liman İşletmeciliği A.Ş. (CEYPORT TEKİRDAĞ) Tekirdağ Ceyport Terminal Lojistik ve Ticaret A.Ş. (CEYPORT) İstanbul Ceysan Hizmet İşletmeleri A.Ş. İstanbul Ceylidaş Ceynak Tarım Ürünleri Lisanslı Depoculuk A.Ş. İstanbul İŞTİRAKLERİ MERKEZ SASBAŞ Samsun Serbest Bölge Kurucu ve İşleticisi A.Ş. Samsun MESBAŞ Mersin Serbest Bölge Kurucu ve İşleticisi A.Ş. (MESBAŞ) Mersin Kaynak : Cevabi Yazı (23) Yukarıdaki tablo incelendiğinde, CEY GRUBU nun devre konu liman ile aynı bölgede yer alan MESBAŞ ın hissedarı olduğu görülmektedir. Grup sırayla CEYNAK ın % ( ..) CEYPORT un ( ..) olmak üzere MESBAŞ ın hisselerinin toplam % ( ..) ini elinde bulundurmaktadır. (24) MESBAŞ ın kendine ait 55.000 m2 alana sahip bir limanı bulunmaktadır. Liman , Mersin Uluslararası Limanı (MIP) nin mendireğinin içinde, konum itibarıyla ka ra ve 6 Mevcut durumda L iman ın kapasitesi yıllık ( ..) ton dur. 21-53/744 -372 7/22 demiryollarına sırasıyla 1 ve 3 km uzaklıkta yer almaktadır. Buna ek olarak Bildirim Formu nda 3218 sayılı Serbest Bölgeler Kanunu ve ilgili mevzuat kapsamında MESBAŞ Limanı nın ancak serbest bölgede faaliyet gösteren firmalar tarafından kullanılabil diği, bu yönü ile herhangi bir ayrıma gitmeksizin her türlü müşteriye hizmet veren konvansiyonel limanlardan ayrıldığı ifade edilmektedir. MESBAŞ ın kendine ait bir limanı bulunduğundan değerlendirmede tespit edilen ilgili ürün ve coğrafi pazarlar özelinde MESBAŞ Limanı na ilişkin bilgilere de yer veril miştir. (25) Bunun yanı sıra taraflardan alınan bilgiler ve Şartname de yer alan düzenlemelerden ; Taşucu Limanı ve geri sahasını devralacak ortak girişim şirketinin henüz kurulmamış olduğu, İhale Komisyonu kararı nın onaylanmasının ardından en yüksek teklif veren istekliye hâlihazırda CEY GRUBU - limanı devralacağı şirketi kurması ve ihale bedelini ödemesi için süre verileceği anlaşılmıştır. (26) Şartname nin 16.1. maddesinde ise teklif sahibi tarafından sözleşmenin im zalanması amacıyla verilecek süre içerisinde bir anonim şirket kurması gerektiği, sözleşmelerin kurulacak anonim şirket ile imzalanacağı belirtilmiştir. 16.2. maddenin alt maddelerinde ise kurulacak olan anonim şirketin özelliklerine değinilmiştir. Söz kon usu maddelere aşağıda yer verilm iştir. ( ..)7 (27) İlgili maddelerden anlaşılacağı üzere, CEY GRUBU Taşucu Limanı nı yeni kuracağı şirketin hisselerinin en az % ( ..) ini, dolayısıyla kontrolünü elinde bulunduracaktır . Bununla birlikte Şartname nin 16.3. maddesinde ( ..)8 ifadesi yer almaktadır. Bu madde ile Sanayi Tesis Alanı olarak geçen taşınmazın devrine ilişkin bir istisna getirilerek bahsi geçen alanın, ilgili maddede geçen koşulların sağlanması şartı ile CEY GRUB U dışındaki şirketlere satışı mümkün hale gelmiştir. Dolayısıyla CEY GRUBU ihalenin tamamlanmasından sonra Sanayi Tesis Alanı nın mülkiyetini devredebilecektir. G.4. Sektöre İlişkin Genel Bilgiler (28) Dünyada gerçekleştirilen ticaretin hacim olarak yaklaşık %84 ü, değer olarak ise yaklaşık %70 i deniz yolu ile taşınmaktadır .9 Türkiye de ise 2019 verilerine göre, değer bazında ithalat amaçlı taşınan yüklerin %54 ü, ihracat amaçlı yüklerin %60 ı; ağırlık bazında ise ithalat amaçlı taşınan yüklerin %94 ü, ihracat amaçlı taşınan yüklerin %81 i denizyolu ile gerçekleşmiştir .10 Deniz yolu taşımacılığının uluslararası ticarette en fazla tercih edilen yöntem olmasının başlıca sebepleri, diğer taşıma türlerine kıyasla daha ucuz bir taşıma türü olması ve bir defada büyük miktarlardaki yüklerin bir yerden başka yere taşınmasına olanak sağlamasıdır. Bu doğrultuda deniz taşımacılığının demir yolu taşımacılığına göre yaklaşık %75, kara yolu taşımacılığına göre ise %85 daha ucuz bir taşıma türü olduğu kabul edilmektedir .11 (29) Deniz yolu taşımacılığındaki verimlilik ve maliyet tasarrufu odaklı yaşanan yapısal gelişmeler limanların da bu gelişmeleri takip etmesini gerekli kılmıştır. Bu amaçla denizcilik sektöründeki en önemli gelişmelerden biri olan ve 1950 lerde başlayan 7 Ortak Girişim Grubu. 8 Satı ş yöntemiyle devredilecek Sanayi Tesis Alanı. 9 Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığı (UAB) (2018), Ulaşan ve Erişen Türkiye 2018 , s. 451. Bkz. https://www.uab.gov.tr/uploads/pages/kutuphane/3dbf8bb47414193.pdf , (Erişim Tarihi: 10.04.2020). 10Denizcilik Genel Müdürlüğü, 2019 Yılı Deni z Ticareti İstatistikleri, https://denizcilik.uab.gov.tr/uploads/pages/yayinlar/deniz -ticaret -istatistikleri -2019.pdf (Erişim Ta rihi: 24.03.2021) 11 Kurulun 11.10.20 19 tarih ve 18 -38/618 -299 sayılı kararı 21-53/744 -372 8/22 konteynerleşme süreci birim yük maliyetlerini azaltmış, ulaşım süresini ve liman içinde geçen süreyi kısaltmış ve operasyonel güvenilirliği artırmıştır. Konteynerleşmenin yükleri birimleştirmesi ve standartlaştırması sayesinde diğer taşıma zincirleriyle bütünl eşme kolaylığı sağlaması k onteyner kullanımını yaygınlaştırmıştır. (30) Bunun yanında deniz yolu taşımacılığında gemi boyutlarındaki artışlar ile belirli yüklerin ihtiyaçlarına ve taşınmasına özgülenmiş gemilere yönelik eğilimin artışı dünya filosundaki değişi mleri hızlandırmaktadır. Başta ihtisaslaşmış gemiler olmak üzere dünya filosunda yaşanan bu gelişmeler limanların rıhtımlarını ve ekipmanlarını buna uyarlama ihtiyacını artırmaktadır .12 Diğer yandan limanlar ve hinterlant bağlantıları bu gelişmeler karşısın da aynı hızda dönüşüm sağlayamamaktadır .13 Örneğin, daha küçük gemilere göre inşa edilmiş limanların, daha büyük boyuttaki ve daha fazla derinlik ihtiyacı olan büyük gemilere hizmet verebilmesi için deniz erişimini, altya pısını, ekipmanını ve hinterlant ulaşım bağlantılarını buna uyarlaması gerekmektedir. Bahse konu unsurların da limanlar bakımından önemli yatırım maliyetleri gerektirdiği açıktır. Limanların doğal konumu ve yerel özellikleri kendilerini uyarlamalarının önünde kısıtlayıcı bir unsur olabilmekt edir. (31) Limanlarda verilen hizmetler yukarıda aktarılan gelişmeler çerçevesinde farklılaşmaktadır. Bazı limanlarda liman kapasite ve olanakları her türde gemiye hizmet verilmesine imkân sağlarken, bazı limanların altyapısı sadece belli gemilerin yanaşabilme sine imkân tanımakta ve bu limanlarda sadece belli yük tiplerine hizmet verilebilmektedir .14 Dolayısıyla limanda verilecek hizmetlerde belirleyici olan liman altyapısı ve üstyapısı olmaktadır. Liman altyapısının en belirgin özelliği ise yüksek maliyetli ve uzun ömürlü olması ile bulunduğu coğrafi bölgenin şartları ile uyumlu bölünemez büyük birimler halinde yapılabilir olmasıdır . Liman hizmetinin verilmesinde gerekli olan liman altyapısı, liman üstyapısı, hizmete uygun ekipmanlar bir arada değerlendirildiğin de bu özellikler aynı zamanda pazara yönelik bir giriş engeli niteliği göstermektedir. (32) Yatırım maliyetlerinin yanında, limanın kurulması için gerekli olan idari izin süreçleri15, geçiş maliyetlerinin büyüklüğü, doğal engeller, işletme sözleşmelerinde yer alan bazı hükümler de giriş engeli yaratan diğer unsurlardır. Sayılan unsurları kısaca ele almak gerekirse bunlar içerisinde yer alan geçiş maliyetlerinin büyüklüğü, özellikle bi r liman tesisinden diğerine geçilmesi sırasında oluşabilecek sermaye gereksiniminin boyutundan etkilenmektedir. Bir diğer unsur olan doğal engeller ise faaliyet göstermek için gerekli olan arazi veya sabit tesisin büyüklüğünden kaynaklanmaktadır. Özellikle limandaki rıhtımlar, depolama sahaları ve diğer sabit tesisler için belirli bir sabit tesis gerektiği gibi ihtiyaca uygun rıhtım genişliğinin ve derinliğinin sağlanması da ilave maliyetlere neden olabilmektedir. (33) Genel olarak kamu mülkiyetinde olan limanların, yatırım maliyetlerini devletten özel sektöre devretmek amacıyla özelleştirilmesi gerek dünyada gerekse ülkemizde hız kazanmıştır. Limanların özelleştirilmesinde en çok tercih edilen yöntem imtiyaz 12 UNCTAD (2018), Review of Maritime Transport , s. 73, https://unctad.org/en/PublicationsLibrary /rmt2018_en.pdf, (Erişim Tarihi: 10.04.2020). 13 UNCTAD (2017), Review of Maritime Transport , https://unctad.org/en/PublicationsLibrary /rmt2017_en.pdf, (Erişim Tarihi: 10.04.2020). 14 Kurulun 18.04.2019 tarihli ve 19 -16/229 -101 sayılı kararı 15 Türkiye bakımından liman inşaatı Çevre ve Şehircilik Bakanlığı Milli Emlak Genel Müdürlüğü, UAB, İller Bankası, Kültür ve Turizm Bakanlığı ve ilgili valilik ve belediyelerden görüş ve izin alınma sını gerektirmektedir. Liman inşaatının tamamlanmasını müteakip UAB, Ticaret Bakanlığı Gümrükler Genel Müdürlüğü ile ilgili belediyelerden işletme izinleri süreci başlamaktadır. 21-53/744 -372 9/22 sözleşmeler idir. Ülkemizde liman özelleştirmeleri, 4046 sayılı Özelleştirme Uygulamaları Hakkında Kanun un 15. ve 37. maddeleri uyarınca mülkiyet hakkı saklı kalmak kaydıyla bedel karşılığında belli süre işletme haklarının verilmesi veya kiralanması ve mülkiyetin dev ri dışındaki benzer diğer yöntemlerle gerçekleştirilmektedir. Bu sözleşmeler ile işletme hakkı genellikle çok uzun süre16 ile özel sektör e devredilebilmektedir. İmtiyaz sözleşmesi ile verilen işletme hakkı süresi, başka bir liman işletmesinin pazara girmesi ndeki bir diğer engel olarak ortaya çıkmaktadır. (34) Limanlarda sunulan hizmetleri çeşitli şekillerde sınıflandırmak mümkün olmakla birlikte, sınıflandırmanın müşteri gruplarının dikkate alınması suretiyle yapılması halinde liman hizmetleri gemilere ve yükler e yönelik sunulan hizmetler şeklinde sınıflandırılabilecektir. Gemilere verilen hizmetler pilotaj (kılavuzluk), römorkaj, bağlama, tarama, gemi onarımı ve çevreye yönelik hizmetler şeklinde; yüklere yönelik hizmetler yükleme, tahliye, kara ulaştırmasına na kil, depolama, güvenlik ve ekipman kiralanması şeklinde sıralanabil ir. Bunların yanı sıra limanlarda kolaylaştırıcı ve katma değer yaratan ek hizmetler de söz konusu dur. (35) Yüke ve gemilere verilen hizmetler aşağıdaki tabloda gösterilm iştir. Tablo -5: Limanl arda Sunulan Hizmetler İskele Hizmetleri Yük Elleçleme Yük Sahiplerine Yönelik Hizmetler Yardımcı Hizmetler 1. Pilotaj 2. Römorkaj 3. Bağlama 1. Yükleme/boşaltma 2. Terminaller 3. Depolama 4. Dondurucular (Balık, vb.) 1. Gemi ve yükler için gerekli bürokratik işlemler 2. İzinler (Sağlık, gümrük, vb.) 3. Hizmet kiralama 1. Bakım 2. Temizlik 3. Güvenlik (36) Tablo -5 te görüldüğü üzere liman sahası içerisinde veya liman sahası dışında yüklere ve limana yaklaşan gemiye yönelik sunulan birçok hizmet kalemi yer almaktadır. Yukarıda sıralanan hizmet kalemleri genel nitelikte olup limanlarda sunulan ilave hizmetler her bir liman özelinde farklılaşabilmektedir. (37) Limanların hizmet verdiği yük tipleri konteyner, genel kargo, dökme katı yük (demir cevheri, kömür, t arımsal katı yük gibi), dökme sıvı yük, yolcu (kurvaziyer limanlar) ile araç ve Ro -Ro şeklinde ayrılabilmektedir. Her bir yük tipine göre limanda sunulacak hizmete ilişkin operasyon süreci değişmekte, farklı ekipman ve altyapı ihtiyacı doğmaktadır. (38) Kontey ner taşımacılığı hizmetinin en önemli unsurlarından biri konteyner elleçlemeye yönelik terminal işletmeciliği hizmetidir. Terminal, belli bir yüke ya da yük grubuna hizmet veren liman ünitesidir. Bu açıdan, limanlar birden fazla terminallerden oluşan sistem bütünüdür. Bir limanda terminaller; gemilerden yüklerin boşaltıldığı gemilere yüklendiği deniz rıhtımları; yük trafiğinin belirli bir süre bekletildiği, depolandığı, biriktirildiği ambarlar, depolar ve toplanma sahaları; kara taşıtlarından yük trafiğinin boşaltıldığı - kara taşıtlarına yüklendiği kara rıhtımları; terminal içerisinde yük trafiğinin elleçlenmesine, hareketine, taşıma işlemine olanak veren elleçleme araçları çalışma alanları şeklinde alt hizmet kanallarını içerir. Terminaller hizmet konusu y üke göre; konteyner terminali, genel yük terminali, dökme yük terminali olarak tanımlanırlar. 16 Hazine Taşınmazlarının İdaresi Hakkında Yönetmelik in 76. maddesinin ikinci fıkrasında yer alan Devletin hüküm ve tasarrufu altındaki yerlerde ilgili mevzuatı uyarınca yapılması mümkün olan yapı ve tesislerin yapılması amacıyla, en fazla kırk dokuz yıla kadar kullanma izni verilebilir . hükmü gereği özelle ştirmeye konu varlık en fazla kırk dokuz yıl kullanılmak üzere kiraya verilmektedir. 21-53/744 -372 10/22 (39) Dökme yükler, dökme sıvı ve dökme katı yükler olmak üzere kendi içerisinde ikiye ayrılmaktadır. Dökme katı yükler, herhangi bir ambalaja tabi olmayan kömür, klink er, barit vb. yükleri içermektedir. Konteyner yüklerinin aksine genel kargo ve dökme yüklerde doğası gereği bir ambalaj söz konusu olmadığı için malların meteorolojik koşullar gibi dış etkenlerden korunması amacıyla ambarlar ve antrepolar söz konusu yükler için vazgeçilmez unsurlardır .17 Söz konusu yüklerin yükleme ve boşaltmada personel ihtiyacı konteynere göre daha fazla olmaktadır. (40) Bunlarla birlikte taşımaya konu yükün üretim tesisinden limana taşınması, liman içerisindeki işlemleri, gemiye yüklenmesi ve gemiden indirilmesi, varış noktasına ulaşmasına kadarki süreçte sektörde hizmet veren farklı oyunculara da ihtiyaç duyulmaktadır. G.4.1. Türkiye de Limancılık Sektörü (41) Limanlar ticarete konu olan malların ekonomiye giriş çıkış yaptığı üsler olarak ifade edilebilir. Bütün dünyada olduğu gibi ülkemizde de uluslararası ticaretin büyük bir bölümü halen en ekonomik sistem olan denizyolu ile gerçekleştirilmektedir. 8333 kilometre kıyı şeridine sahip ülkemizde 180 adet liman ve is kele bulunmakta olup bunlardan a ltı tanesi TDİ tarafından, iki tanesi de Türkiye Devlet Demir Yolları tarafından işletilmektedir. Limanlar işleticileri bakımından üçe ayrılmaktadır. Bu ayrıma göre Türkiye de 20 kamu limanı, 23 belediye limanı ve 137 özel liman faaliyetlerini sürdürmekted ir.18 Şekil -2: Türkiye Kıyılarında Faaliyet Gösteren Ana Limanlar Kaynak: TÜRKLİM Türkiye Limancılık Sektörü Raporu 2020 (42) 2015 -2020 yılları arasında Türkiye deki limanlarda gerçekleşen yükleme -boşaltma faaliyetlerine aşağıda yer verilmiştir. 17 TCDD (2009), TCDD ve Limancılık, s. 200 -202. 18 2020 yılına ait İMEAK Denizcilik Sektör Raporu ndan faydalanılmıştır. 21-53/744 -372 11/22 Tablo -6: Limanlarımızda Ton Bazında Yapılan Yükleme -Boşaltma Faaliyetleri (43) 2019 ve 2020 yıllarında elleçlenen yüklerin tiplerine göre dağılımları na aşağıda yer verilmektedir. Yükleme -boşaltma faaliyetleri içerisinde en yüksek payı sırasıyla 2019 ve 2020 yılları arasında sıvı dökme yükü, 2021 yılının ilk dokuz ayında ise katı dökme yük almıştır. Tablo -7: 2019 ve 2021 yılları arasında yüklerin türüne göre limanlarımızda yapılan yükleme -boşaltma faaliyetleri Yük Tipi Toplam Elleçleme (Ton) 2019 2020 2021/9 Katı Dökme Yük 150.344.563 164.479.123 129.713.840 Genel Kargo 52.672.991 54.627.400 46.055.463 Sıvı Dökme Yük 155.253.914 146.652.396 108.691.541 Konteyner 118.768.010 121.710.948 96.550.933 Araç 7.128.934 9.172.785 8.772.962 Kaynak: İMEAK Denizcilik Sektör Raporu 2019 (44) Bildirime konu Taşucu Limanı nın bulunduğu Akdeniz Bölgesi, sahip olduğu coğrafi özellikler ile büyük sanayi merkezlerinden Adana, İskenderun ve Mersin i barındırması, bu sayede gelen yüksek hacimli yük trafiği, verimli şekilde konumlanmış limanları ve organize sanayi bölgeleri mevcut bir bölgedir. İç Anadolu, Akdeniz ve Güneydoğu Anadolu bölgelerinin ithalat/ihracat kapısı olmasının yanı sıra Ortadoğu ülkelerinin de transit merkezi işlevi gösteren stratejik bir konuma sahiptir. (45) Türkiye de faaliyet göstere n toplam 348 organize sanayi bölgesinden 28 i Akdeniz Bölgesinde bulunmaktadır. Türkiye nin en büyük liman başkanlıkları arasında yer alan BOTAŞ Ceyhan Limanı, İskenderun ve Mersin Liman Başkanlıklarının yanı sıra Antalya ve Taşucu Liman Başkanlıkları da bu bölgede kurulmuştur. Bölgede elleçlenen başlıca yük tipleri arasında petrol ve türevleri, demir çelik ürünleri, kömür, maden cevheri, çimento ve hububat yer almaktadır. Akdeniz Bölgesi limanları aynı zamanda TAŞIMA CİNSİ 2015 2016 2017 2018 2019 2020 İHRACAT Türk Gemisi 13.754.810 15.272.855 15.138.335 15.660.122 14.132.161 13.580.911 Yabancı Gemi 78.397.812 79*** *** ****3.733 94.764.513 117.544.4174 125.312.912 Toplam 92.152.622 94.805.120 113.692.068 110.424.635 131.679.578 138.902.823 İTHALAT Türk Gemisi 22.724.776 23.350.424 21.677.485 19.850.109 13.763.576 16.098.249 Yabancı Gemi 185.601.532 191.782.095 211.978.539 198.694.711 207.641.236 210.441.223 Toplam 208.326.308 215.132.519 233.656.024 218.544.820 221.404.812 226.539.472 KABOTAJ Yükleme 25.894.384 26.249.991 29.898.010 29*** *** ****1.017 29.763.556 Boşaltma 26*** *** ****0.225 30.498.069 30.005.291 27.861.707 29.033.828 Toplam 52.472.668 53.300.216 60.396.079 59*** *** ****2.724 58.797.384 TRANSİT Yükleme 58*** *** ****6.179 55*** *** ****1.077 64.960.731 60.490.257 Boşaltma 4.487.893 5.527.128 7.885.329 8*** *** ****3.567 11.912.715 Toplam 63.085.097 66.963.307 63.429.725 71.628.260 74.974.298 72.402.972 TOPLAM Yükleme 176.644.210 182.491.290 199.134.474 203.056.266 224.888.326 229.156.636 Boşaltma 239.392.485 247.709.872 272.039.422 257.097.294 259.280.086 267.486.015 Toplam 416.036.695 430.201.162 471.173.896 460.153.560 484.168.412 496.642.651 Kaynak: T.C. Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığı 21-53/744 -372 12/22 Türkiye genelinde yurt dışı bağlantılı otomobi l/araç elleçlemesinde önemli bir konuma sahiptir . G.5. İlgili Pazar G.5.1. İlgili Ürün Pazarları (46) İlgili Ürün Pazarının Tanımlanmasına İlişkin Kılavuz un 3. paragrafında ilgili ürün pazarı İlgili ürün pazarının tespitinde, birleşme veya devralma konusu olan mal veya hizmetlerle, tüketicinin gözünde fiyatı, kullanım amaçları ve nitelikleri bakımından aynı sayılan mal veya hizmetlerden oluşan pazar dikkate alınır; tespit edilen pazarı etkileyebilecek diğer unsurlar da değerlendirilir. şeklinde tanımlanmak tadır. Pazarı hem ürün hem de coğrafi bölge boyutlarıyla tanımlamaktaki amaç, teşebbüslerin davranışlarını sınırlama ve etkin bir rekabetçi baskıdan bağımsız olarak davranmalarını önleme gücüne sahip rakiplerin ortaya çıkarılmasıdır. (47) Dosya konusu işlem, TDİ ye ait Taşucu Limanı, Liman Alanı ve Lojistik Tesis Alanı nın işletme hakkının verilmesi; geri sahası olan sanayi tesis alanının ise satış yöntemiyle bir bütün olarak özelleştirilmesine ilişkindir. G eçmiş Kurul kararları nda, ilgili ürün pazarları limanla rda elleçlenen yük tiplerine göre alt kırılımlara indirgenmiş şekilde ayrı tanımlan mıştır.19 (48) Taşucu Limanı na ilişkin alınan tek Kurul kararı olan Taşucu Limanı Özelleştirme kararında20 ise ilgili ürün pazarı konvansiyonel yük elleçleme (dökme kuru, dökme sıvı ve genel kargo olmak üzere), konteyner elleçleme ve Ro -Ro gemilerine ve yolcu gemilerine yönelik liman hizmetleri ile liman istifade hizmetleri olarak belirlenmiştir. Bu doğrultuda Taşucu Limanı nda sürdürülen faaliyetler incelenmiş ve geçmiş Kurul kararında tespit edilen konvansiyonel yük elleçleme, konteyner elleçleme ve Ro -Ro ve yolcu taşımacılığı faaliyetlerinin devam ettirildiği görülmüştür. (49) Elleçleme (yükleme/boşaltma) v e yolcu hizmetlerine ek olarak L iman ın gelirlerini pilotaj, römorkaj, pala mar, barınma, ardiye ve diğer hizmetler aracı lığıyla elde ettiği ve 2020 gelirlerinin yaklaşık % ( ..) sının ise ardiye faaliyetlerinden meydana geldiği tespit edilmiştir. Yu karıda da ifade edildiği üzere L iman ın ardiye gelirlerini , alan kiralama hizmetler inden elde edilen gelirler oluşturma ktadır. Liman da mevcut bulunan üç kapalı deponun tamamı TPAO ve iştiraklerine kiralanmış durumdadır. Buna ek olarak ÖİB tarafından Liman da Taşucu Gümrük Müdürlüğü nün el koyduğu bir takım emtiaların depolandığı bir alan bulunduğu, bu alanda bekleyen emtianın işlemleri bittiğinde TDİ ye bir depola ma ücreti ödendiği, bu çerçeve L iman da düzenli bir şekilde depolama faaliyeti sürdürülmediği, ardiye gelirlerinin alan kirala malarından ve Gümrük 19 İlgili ürün pazarları, Kurulun 12.06.2008 tarih ve 08 -39/517 -191 sayılı kararında konvansiyonel yük elleçleme hizmetleri pazarı , Ro -Ro gemilerine yönelik liman hizmetleri pazarı , konteyner elleçleme hizmetleri pazarı , tren ferisi taşımacılığına yönelik liman hizmetleri pazarı ve feribotla yolcu taşımacılığına yönelik liman hizmetleri pazarı ; 08.07.2010 tarih ve 10 -49/922 -325 sayılı kararda dökme kuru yük, genel kargo, konteyner elleçleme hizmetleri pazarı ve kruvaziyer gemilerine yönelik liman hizmetleri pazarı ; 25.11.2010 tarih ve 10 -73/1518 -580 sayılı kararda dökme kuru yük elleçleme hizmetleri pazarı , dökme sıvı yük elleçleme hizmetleri pazarı , genel kargo elleçleme hizmetleri pazarı ve konteyner elleçleme hizmetleri pazarı ; 07.08.2014 tarih ve 14-26/527 -233 sayılı kararda dökme kuru yük elleçleme hizme tleri pazarı , dökme sıvı yük elleçleme hizmetleri pazarı , genel kargo elleçleme hizmetleri pazarı , Konteyner elleçleme hizmetleri pazarı ve Ro -Ro elleçleme hizmetleri pazarı ve 31.05.2018 tarih ve 18 -17/303 -152 sayılı kararda kuru yük liman işlet meciliği pazarı , sıvı yük liman işletmeciliği pazarı ve genel kargo liman işletmeciliği pazarı olarak belirlenmiştir. 20 05.10.2006 tarih ve 06 -70/933 -269 sayılı Kurul kararı. 21-53/744 -372 13/22 Müdürlüğü nün işlemlerinden do ğan gelirleri içerdiği ifade edilmiştir . Dolayısıyla, mevcut bilgiler çerçevesinde Taşucu Limanı nın depolama hizmetleri pazarında faaliyet gösterdiğini söylemek mümkün değildir. Bu doğrultuda, işbu dosya kapsamında ilgili ürün pazarı konvansiyonel yük el leçleme, konteyner elleçleme21 ve Ro -Ro gemilerine ve yolcu gemilerine yönelik liman hizmetleri ile liman istifade hizmetleri olarak belirlen miştir. G.5.2. İlgili Coğrafi Pazar (50) İlgili Ürün Pazarının Tanımlanmasına İlişkin Kılavuz un 3. paragrafında ilgili ürün coğrafi pazar Teşebbüslerin mal ve hizmetlerinin arz ve talebi konusunda faaliyet gösterdikleri, rekabet koşullarının yeterli derecede homojen ve özellikle rekabet koşulla rı komşu bölgelerden hissedilir derecede farklı olduğu için bu bölgelerden kolayca ayrılabilen bölgelerdir şeklinde tanımlanmaktadır. (51) Liman hizmetlerine ilişkin ilgili coğrafi pazar tespitinde, limanın hizmet verdiği coğrafi alan olan hinterlant trafiği b elirleyici nitelik göstermektedir. Kurulun Taşucu Limanı Özelleştirme kararın da, Taşucu Limanı ve Liman a ait tesis Mersin ve İskenderun Limanları ile aynı coğrafi pazarda kabul edilmemiş, bu kabulün yalnızca Liman ın Mersin otoyolu ile bağlantısının kurul ması gibi altyapı yatırımlarının yapılması ile Mersin ve İskenderun Limanlarını terminal olarak kullanan ihracatçı ve ithalatçı teşebbüslerin nakliye firmalarının Taşucu Limanı na yönlendirilmesi halinde geçerli olabileceği sonucuna ulaşılmıştır. Dolayısıy la anılan kararda Taşucu Limanı, Mersin ve İskenderun limanları ile ayrı coğrafi pazar kapsamında kabul edilerek yükleme - boşaltma faaliyetleri bakımından ilgili coğrafi pazar Silifke/Taşucu Körfezi olarak belirlenmiştir. (52) İlgili kararda bahsi geçen karayo lunun günümüzde de henüz tamamlanmadığı bilinmektedir .22 Ancak Mersin karayoluna alternatif olarak sayılabilecek D -400 karayolunun Muğla dan başlayarak Hakkâri ye kadar uzandığına ve Taşucu Liman alanının anılan karayoluna 100 m gibi oldukça kısa bir mesafede yer aldığına ilişkin hususlar dikkate alındığında, Taşucu Limanı na gelen yüklerin bağlantısı kesilmeyecek şekilde önce Mersin daha sonra İskenderun Limanları na ulaştırılmasında herhangi bir engel bulunmadığı, bu kararın yük sahibi firmaların tercihine kaldığı anlaşılmaktadır. (53) Bununla birlikte TDİ tarafından yapılan değerlendirmede, Taşucu Limanı nın en yakın demiryoluna uzaklığının 100 km olduğu, hâlihazırda bozuk olan ancak yakın zamanda yenilenmesi halinde yük taşıyıcıları için daha çok tercih edilebilecek Silifke -Konya karay olunun Liman a getirilen yüklerin menşei bakımından Liman ın hinterlandını genişleteceği ifade edilmiştir. Böylelikle konum olarak batıda Antalya, doğuda Mersin ve İskenderun limanları gibi uluslararası limanlar arasında kalan Taşucu Limanı, Akdeniz Bölges i liman ticareti için daha rekabetçi bir unsur teşkil edebilecektir. Dolayısıyla mevcut haliyle D -400 karayolu ile Mersin ve İskenderun Limanlarını terminal olarak kullanan ihracatçı ve ithalatçı teşebbüslere ait nakliye firmalarının Taşucu Limanı na yönle ndirilmesi teorik olarak mümkün görünse de, fiiliyatta yüklerin transferinde birtakım sorunlar bulun maktadır. (54) Bu hususu L iman ın konvansiyonel yük ve konteyner elleçleme hizmetleri bakımından potansiyelinin oldukça altında gerçekleşen kapasite kullanım or anları da desteklemektedir. L iman ın yıllık elleçleme kapasitesi ( ..) ton olup 2019 yılında 21 Liman ın elleçleme faaliyetlerinden en son 2018 yılında gelir elde ettiği tespit edilmiştir. 22https://www.sabah.com.tr/gundem/2021/02/04/mersin -antalya -4-saate -iniyor , Erişim Tarihi: 23.03.2021 21-53/744 -372 14/22 gerçekleşen elleçl eme miktarı liman kapasitesinin %( ..) inin altında gerçekleşmiştir. Başka bir deyişle, Taşucu Limanı yükleme/boşaltma hizmetleri bakımından Akdeniz Bölgesinde yük taşıyıcıları tarafından tercih edilmemektedir. Bu durum elleçleme faaliyetleri için gerekli olan ekipmanların liman da bulunmamasınd an da kaynaklanabilmektedir. (55) Diğer taraftan incelenen L iman ın hinterland ı belirlenirken yüklerin hangi illerden getirildiğinin önem arz ettiği kabulüyle, Taşucu L imanı nın hinterlandını tespit etmek amacıyla TDİ ye elleçlemeye konu yüklerin geldiği illeri n bilgisi sorulmuştur. TDİ den gelen cevap yazısında, Taşucu Limanı ndan en çok taşınan yük tiplerinin saman, barit, mermer, proje yük ( rüzgâr enerjisi santrali vb.) ve otomobil/araçlardan meydana geldiği; Niğde ilinden barit, Mardin ve Şanlıurfa illerinde n ise saman getirildiği belirtilmiştir. Dolayısıyla Liman ın hinterlandının İç Anadolu ve Güneydoğu Anadolu bölgelerini kapsadığı sonucun a ulaşılabilmektedir. Yukarıda yer verilen değerlendirmelerin sonucunda, işbu karar kapsamında konvansiyonel yük ve konteyner elleçleme hizmetleri bakımından kesin bir coğrafi paza r tanımı yapılmasının güç olmakla birlikte , ilgili coğrafi pazarın dar tanımlanması halinde Silifke/Taşucu Körfezi ni kapsayacak şekilde, geniş tanımlanması halinde İç Anadolu ve Güneydoğu Anadolu bölgelerine yük ulaştıran rakip limanların konumlandığı Doğu Akdeniz Bölgesini23 kapsayacak şekilde belirlen mesi mümkündür. Bu çerçevede , yapılan değerlendirmelerde, her iki pazar tanımı da göz önünde bulundurul muştur. (56) Liman da sağlanan hizmetlerden bir diğeri ise Ro -Ro ve yolcu gemilerine yönelik liman hizmetleri ile liman istifade hizmetleridir. Anılan hizmetlere ilişkin olarak Taşucu Limanı Özelleştirme kararında Taşucu L iman ı nda düzenli olarak devam ettirilen yolcu taşıma hattının Taşucu -Girne h attından ibaret olması dikkate alınarak ilgili coğrafi pazar Silifke/Taşucu Körfezi olarak belirlen miştir. Bildirimde , günümüzde Taşucu Limanı nda Taşucu -Girne ve Taşucu -Lübnan hatlarında Ro -Ro ve yolcu taşımacılığı hizmetinin sürdürüldüğü belirtilmiştir .24 (57) Her bir ilgili ürün pazarına ilişkin coğrafi pazar dar anlamda Silifke/Taşucu Körfezi , geniş anlamda ise Doğu Akdeniz Bölgesi olarak belirlenebilece k olmakla birlikte, değerlendirme ler her iki olasılık dâhilinde yapıl mıştır. G.6. Değerlendirme (58) 2013/2 sayılı Tebliğ in Kapsam başlıklı 2. maddesinde bir teşebbüsün ortaklık paylarının ya da diğer hak ve araçların tümünün veya bir kısmının teşebbüsün üzerindeki kontrolü değiştirecek ya da karar organlarını etkileyecek şekilde yahut mal veya hizmet üretimine yönelik birimlerinin özelleştirme yolu ile her türlü devri bu Tebliğ hükümlerine tabidir düzenlemesi yer almaktadır. Bildirim konusu işlem, Taşucu Limanı'nın işletme hakkının verilmesi yöntemiyle, geri sahasının ise satış yöntemiyle bir bütün o larak özelleştirilmesine ilişkindir. Söz konusu işlem , 2013/2 sayılı Tebliğ kapsamında yer almaktadır. (59) 2013/2 sayılı Tebliğ in 3. maddesi uyarınca, özelleştirme yolu ile devralma işlemlerinde özelleştirilecek teşebbüs ya da mal veya hizmet üretimine yönel ik birimin cirosunun 30 milyon Türk Lirasını aşması halinde, ihale şartlarının kamuoyuna duyurulmasından 23 Kurul un Antalya Limanı na ilişkin kararlarında Antalya Limanı nın Mersin Limanı ile aynı coğrafi pazarda olmadı ğı tespit edilmiştir (Kurulun 09.10.2006 tarih ve 06-72/951-273 sayılı, 18.10.2011 tarih ve 11-53/1358 -483 sayılı , 26.11.2020 tarih ve 20-51/708 -316 sayılı kararları). Bu itibarla mevcut dosya kapsamın da ilgili coğrafi pazar geniş anlamda Doğu Akdeniz Bölg esi olarak ele alınmıştır. 24 Ayrıca geçmişte Taşucu -Suriye seferlerinin yapıldığı ancak 2013 yılında sonlandırıldığı bildirilmiştir. 21-53/744 -372 15/22 önce Rekabet Kurumuna ön bildirimde bulunulması gerekmektedir. İlgili düzenleme gereğince, özelleştirme sonucu ilgili pazarda rekabet açısından ortaya çıkabilecek sonuçlara ilişkin olarak 4054 sayılı Rekabetin Korunması Hakkında Kanun un (4054 sayılı Kanun) 7. maddesi kapsamında bir değerlendirme yapılması ve bu doğrultuda ihale şartnamesinin hazırlığına esas olacak şekilde Rekabet Kurulu görüşünün alınm ası zorunludur. (60) Kuruma intikal eden bilgi ve belgelerden, Taşucu Limanı nın 2020 yılı cirosunun ( ..) TL ( ..) olduğu anlaşılmaktadır . Dolayısıyla devre konu teşebbüsün cirosunun 2013/2 sayılı Tebliğ de öngörülen ciro eşiğini aştığı ve işlemin ön bildirime tabi olduğu anlaşılmış ve Kuruma gönderilen ön bildirim kapsamında değerlendirme yapılmıştır. (61) 2013/2 sayılı Tebliğ in 5. maddesinde Bu Tebliğ uyarınca Rekabet Kurumuna ön bildirimde bulunulması zorunlu olan özelleştirme yolu ile devralma işlemlerinin huk uki geçerlilik kazanabilmeleri için Rekabet Kurulundan izin alınması zorunludur düzenlemesi yer almaktadır. (62) 4054 sayılı Kanun'un 7. maddesinin birinci fıkrası uyarınca başta bir veya birden fazla teşebbüsün hâkim durum yaratmaya veya hâkim durumlarını gü çlendirmeye yönelik olmak üzere piyasadaki etkin rekabetin önemli ölçüde azaltılması sonucunu doğuracak şekilde birleşmeleri veya bu sonucu doğuracak şekilde bir teşebbüsün başka bir teşebbüsü devralması hukuka aykırı ve yasaktır. Düzenlemenin amacı, piyas alarda etkin rekabetin korunması ve düşük fiyat -yüksek kalite ile ortaya çıkması beklenen faydaların yoğunlaşmalar ile artan pazar gücü nedeniyle yok olmasını engellemektir. (63) Rekabet Kurulu kararlarında ve Yatay Birleşme ve Devralmaların Değerlendirilmesi Hakkında Kılavuz da (Yatay Birleşme Kılavuzu) ortaya konulduğu üzere, tek başına yeterli olmamakla birlikte teşebbüslerin pazar gücünün değerlendirilmesinde incelenen kriterlerden ilki, teşebbüslerin pazar paylarıdır. Pazar paylarının yanı sıra pazardaki yoğunlaşma seviyeleri, rakip teşebbüslerin ilgili pazardaki konumu, pazara giriş engellerinin ve potansiyel rakiplerin bulunup bulunmaması, dengeleyici alıcı gücü gibi kriterler de pazardaki rekabe te ilişkin önemli bilgiler veren göstergelerdir. Anılan göstergeler ile pazara özgü özellikler birlikte değerlendirilerek işlem neticesinde oluşacak pazarın rekabetçi yapısına yönelik kanaate ulaşılmaktadır. Bu doğrultuda, dosya kapsamında öncellikle, devre konu Taşucu Limanı nın konumu ve liman a rakip olabilecek n itelikteki liman işletmeleri incelen miştir. (64) Öncelikle pazarın dar şekilde Silifke/Taşucu Körfezi şeklinde tanımlandığı durumda Silifke de Taşucu Limanı na ilave olarak Medcem Limanı nın konumlandığı görülmektedir. Medcem Limanı, Ovacık Körfezi olarak bi linen körfezde başlangıçta bir balıkçı barınağı olarak inşa edilmiş olup 2015 yılından itibaren Akkuyu Nükleer Güç Santrali ne çimento temin etmek amaçlı kullanılmaktadır. TDİ den edinilen bilgiler çerçevesinde, Medcem Limanı nın yalnızca Eren Holding büny esindeki grup şirketlerine hizmet verdiği anlaşılmaktadır. Liman da sunulan hizmetler doğrudan belirli bir gruba özgülendiğinden müşterilerin Taşucu Limanı yerine Medcem Limanı nı kısa - orta vadede kullanamadığı söylenebilecektir .25 Dolayısıyla her ne kadar i ki liman da Taşucu Liman Başkanlığının idari sınırları içerisinde yer alsa da limanların faaliyetlerinin örtüşmediği, ilgili coğrafi pazarın Silifke/Taşucu Körfezi olduğu varsayımı altında değerlendirmenin Taş ucu Limanı özelinde yapılması uygun dur. Böylece özelleştirme ihalesinde en yüksek teklifi vererek ihaleyi kazanan teşebbüs her 25Medcem Limanı nda 2019 yılında ( ..) ton yük ihraç edilmişken ( ..) ton yük ise ithal edilmiştir. Bu miktarlar Taşucu Lim anı için sırasıyla ( ..) ve ( ..) ton yük olarak gerçekleşmiştir . 21-53/744 -372 16/22 hâlükârda Silifke/Taşucu pazarında %100 pazar payı elde edecektir. Hâlihazırda Taşucu Limanı nın pazarda tek olması sebebiyle söz konusu husus mevcut durumdan farklı bir rekabe tçi yapı ortaya çıkarmamaktadır. (65) Öte yandan pazarın geniş şekilde Doğu Akdeniz Bölgesi şeklinde tanımlanması durumu farklılaştıracağından konu daha ayrıntılı değerlendir ilmiştir. Taşucu Limanı doğuda Mersin Limanı na 114 km, İskenderun Limanı na 301 km, BOTAŞ Ceyhan Limanı na 244 km ve CEY GRUBU kontrolündeki MESBAŞ Limanı na 112 km; batıda Antalya Limanı na ise 385 km uzaklıktadır. Görüldüğü üzere, L iman her iki yönde Antalya ve Mersin serbest bölgelerinin arasında kalmaktadı r. Nitekim Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığı Denizcilik Genel Müdürlüğü nün verilerine göre, Mersin Limanı 2019 yılında Türkiye de en çok elleçleme yapılan ikinci liman olurken İskenderun ve Antalya Limanları ise ilk on liman arasında yer almıştır. Bu kapsamd a Taşucu Limanı ile aynı bölgede yer alan rakip limanlara ilişkin ihracat/ithalat ile transit yükleme/boşaltma verilerine, limanlarda yapılan elleçleme miktarlarına ve limanlara uğrayan gemi sayılarına aşağıda yer verilm iştir. Tablo -8: 2019 Yılında Liman ların Ton Bazında Toplam Ticaret Hacmi ve Taşucu Limanına Ait İlgili Oranlar Liman Başkanlıkları İhracat Transit Yükleme İthalat Transit Boşatma Toplam Dış Ticaret BOTAŞ ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) İskenderun ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) Mersin26 ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) Taşucu27 ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) Diğer Limanlar ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) TOPLAM 131.676.578 64.960.731 221.404.812 10.013.567 428.055.688 TDİ Taşucu Limanı nın Türkiye geneline Oranı ( ..) TDİ Taşucu Limanı nın dört limanın toplamına oranı ( ..) Kaynak: Bildirim Formu Tablo -9: Taşucu Limanı nın Doğu Akdeniz Bölgesi nde ve Türkiye de Yer Alan Limanlarda Yapılan Elleçleme Miktarına Oranı TOPLAM ELLEÇLEME (TON) Sıra Liman Başkanlığı 2018 2019 2020 1 BOTAŞ ( ..) ( ..) ( ..) 2 İskenderun ( ..) ( ..) ( ..) 3 Mersin ( ..) ( ..) ( ..) 4 Taşucu ( ..) ( ..) ( ..) DLimanın Toplamı 147.779.657 165.499.588 165.573.878 Türkiye Toplamı 460.153.560 484.168.412 496.642.651 26 Mersin Liman Başkanlığı verileri MESBAŞ Limanı nın içinde bulunduğu Mersin Serbest Bölge elleçleme verilerini de kapsamaktadır. 27 Türkiye Liman İşletmecileri Derneği 2019 yılı Türkiye Lim ancılık Sektörü Raporunda (TÜRKLİM) yer verilen veriler ile Bildirim Formu nda yer alan verilerin farklılaştığı tespit edilmiştir. TÜRKLİM de yer alan Taşucu Limanı verilerinin esasen Taşucu Liman Başkanlığı idari sınırları içerisinde yer alan TDİ ye ait Taşucu Limanı ve Silifke ye bağlı Yeşilovacık beldesinde yer alan Eren Holding A.Ş. kontrolündeki Medcem Limanı nı da kapsadığı anlaşılmaktadır. Bu kapsamda tablonun ilgili sütununda Bildirim Formu nda yer alan ve yalnızca TDİ ye ait Taşucu Limanı verilerin e yer verilmiştir. 21-53/744 -372 17/22 Taşucu Limanı nın dört limanın toplamına oranı ( ..) ( ..) ( ..) Taşucu Limanı nın Türkiye toplamına oranı ( ..) ( ..) ( ..) Kaynak: Özelleştirme Bildirimi Tablo -10: Taşucu Limanı nın Doğu Akdeniz Bölgesi nde ve Türkiye de Yer Alan Limanlara Uğrayan Gemi Sayılarına Oranı Liman Başkanlığı Toplam Uğrayan Gemi Sayısı (2020) Türk Bayraklı Yabancı Bayraklı Toplam Gemi Sayısı Gemi Sayısı Gemi Sayısı BOTAŞ ( ..) ( ..) ( ..) İskenderun ( ..) ( ..) ( ..) Mersin ( ..) ( ..) ( ..) Taşucu28 ( ..) ( ..) ( ..) Genel Toplam 15.222 33.599 48.821 Dört Limanın Toplamı 1.617 8.317 9.934 Taşucu Limanı nın Genel Toplama Oranı ( ..) ( ..) ( ..) Taşucu Limanı nın dört limanın toplamına oranı ( ..) ( ..) ( ..) Kaynak: Özelleştirme Bildirimi (66) İlgili coğrafi pazarın Doğu Akdeniz Bölgesi olarak belirlenmesi halinde Tablo -8,9 ve 10 birlikte değerlendirildiğinde, Taşucu Limanı nın toplam ticaret hacmi, limanda elleçlenen yük miktarı ve limana uğrayan gemi sayısı bakımından Doğu Akdeniz Bölgesi nde oldukça küçük bir paya sahip olduğu görülmektedir. (67) Bununla birlikte ilgili ürün pazarlarına ilişkin olarak ÖİB den Taşucu Liman ı nın geleneksel yük ve konteyner elleçleme ile Ro -Ro ve yolcu taşımacılığı alt kırılımları bazında taşıdığı yük miktarı ve gelirleri talep edilmiştir .29 Tablo -11: Taşucu Limanı 2018 -2020 Yılları Arasında Yük Türleri Bakımından Yükleme -Boşaltma Miktarları (Ton/Adet) Yıllar Rüzgâr Enerjisi Malzemeleri (Ton) Saman (Ton) Konteyner (Ton) Boya (Ton) Mermer (Ton) Kuru Gıda (Ton) Barit (Ton) Makine Parçası (Ton) 2017 ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) 2018 ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) 2019 ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) 2020 ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) Kaynak: Özelleştirme Bildirimi 28 TDİ tarafından sunulan cevabi yazılarda Taşucu Limanı na 2019 yılında ( ..) , 2020 yılında ( ..) ve 2021 yılının ilk dokuz ayında yalnızca ( ..) yük gemisinin yanaştığı belirtilmiş olup toplam gemi sayısındaki büyüklüğün Ro -Ro gemileri nden kaynaklandığı belirtilmiştir. 29 Liman ın elde ettiği gelirin yük tipi özelinde sunulamaması sebebiyle tabloda sadece miktar bilgisine yer verilmiştir. 21-53/744 -372 18/22 (68) Tablo -11 diğer tablolarla birlikte ele alındığı nda, Doğu Akdeniz Bölgesindeki dört limanda 2020 yılında toplam elleçlenen yük miktarı olan 165.573.878 ton yük içerisinde Taşucu Limanı nın dikkate değer bir pay alamadığı ve taşınan yük tipleri bakımından ise geleneksel yük ve kontey ner yük taşımacılığının devamlılık arz etmediği görülmektedir. (69) Yukarıda yer verildiği üze re ihaleyi kazanan CEY GRUBU Doğu Akdeniz Bölgesi nde bulunan MESBAŞ Limanı nın kontrolünde pay sahibi dir. Bu doğrultuda MESBAŞ Limanı nın Taşucu Limanı na rakip olduğu pazarlardaki konumuna yer verilm iştir. (70) MESBAŞ Limanı nda 2020 yılında toplam ( ..) ton, 2021 yılının ilk altı ayında ise toplam ( ..) ton yük elleçlenmiştir. Adı geçen limanda elleçlenen yük miktarları incelendiğinde, MESBAŞ Limanı nın da Taşucu Li manı na benzer bir şekilde Doğu Akdeniz Bölgesi ndeki elleçleme hacmi içindeki payının düşük olduğu, dolayısıyla devralma işlemi ile pazarın rekabetçi yapısının bozulmayacağı değerlendirilmektedir. Tablo -12: Taşucu Limanı ve MESBAŞ Limanı nın Doğu Akdeniz Bölgesi nde ve Türkiye de Yer Alan Limanlarda Yapılan Elleçleme Miktarına Oranı Sıra Liman Başkanlığı 2020 (TON) 1 BOTAŞ ( ..) 2 İskenderun ( ..) 3 Mersin ( ..) 4 Taşucu ( ..) 5 MESBAŞ ( ..) Beş Limanın Toplamı 167.342.236 Türkiye Toplamı 496.642.651 Taşucu ve MESBAŞ ın beş limanın toplamına oranı ( ..) Taşucu ve MESBAŞ ın Türkiye toplamına oranı ( ..) Kaynak: Özelleştirme Bildirimi (71) Ro-Ro ve yolcu taşımacılığı hizmetlerine ilişkin değerlendirmeye gelindiğinde ise ilgili coğrafi pazarın Doğu Akdeniz Bölgesi olarak kabul edildiği varsayımda, Doğu Akdeniz de bulunan Ro -Ro limanları olan Mersin, İskenderun ve Taşucu Limanları üzerinden taşınan yolcu ve araçlara ilişkin verilerin incelenmesi gerekmektedir. Aşağıda 2020 yılı yurt dışı bağlantılı otomobil/araç elleçlemesinde Doğu Akdeniz Bölgesi Limanlarının konumu ile y olcu sayısına yer verilmiştir. Tablo -13: 2020 Yılı Yurtdışı Bağlantılı Ro -Ro Hatları İtibar ıyla Araç30 Taşımaları31 Hatlar Toplam Araç Doğu Akdeniz Bölgesi Mersin Gazimağusa/ Dar Es Salaam/ Girne/Hayfa ( ..) Taşucu -Girne/Tripoli/Gazimağusa ( ..) İskenderun Dubai/Port Sudan/Cidde ( ..) Doğu Akdeniz Toplam 62.056 Genel toplam 504.752 Taşucu Limanı nın Doğu Akdeniz Bölgesine Oranı ( ..) Taşucu Limanı nın Türkiye Geneline Oranı ( ..) Kaynak: ÖİB Cevap Yazısı (72) 2020 yılında 2019 yılına göre bölgede toplam taşınan araç 1.439.245 ten 504.752 ye düşmüştür. Bu durumun 2020 yılının başlarında ortaya çıkan Covid -19 salgınından kaynaklandığı düşünülmektedir. Bununla birlikte toplam taşınan araç sayısındaki düşüşe rağmen, Taşucu Limanı üzerinden taşımacılığı gerçekleşen araçların Türkiye 30 Araç cinsleri şunlardır: Tır, tır tankeri, treyler, çekici, yük vagonu. 31 Tablonun hazırlanmasında Bildirim Formu ile ÖİB den gelen cevap yazısındaki veriler birlikte dikkate alınmıştır. 21-53/744 -372 19/22 genelinde taşı nan araçların % ( ..) sini, Doğu Akdeniz Bölgesinde taşınan araçların ise %( ..) ini oluşturduğu tespit edilmiştir. Tablo -14: 2020 Yılı Yurtdışı Bağlantılı Ro -Ro Hatları İtibarıyla Yolcu Taşımaları Hatlar Toplam Yolcu Doğu Akdeniz Bölgesi Mersin - Gazimağusa ( ..) Mersin - Girne ( ..) Taşucu Girne/Gazimağusa/Trablus ( ..) Doğu Akdeniz Toplam 122.154 Genel Toplam 177.483 Taşucu Limanı nın Doğu Akdeniz Bölgesine Oranı ( ..) Taşucu Limanı nın Türkiye Geneline Oranı ( ..) Kaynak: Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığı Denizcilik Genel Müdürlüğü (73) Araç taşımacılığına ek olarak Ro -Ro hatları üzerinden yolcu taşımacılığı faaliyetleri de ele alınmıştır. Tablo -14 incelendiğinde Taşucu Limanı nın yolcu taşımacılığına ilişkin Doğu Akdeniz Bölgesi ndeki pazar payının % ( ..) üzerinde olduğu görülmektedir. Ancak bu durumun pandemi nedeniyle sefer sayısının 2020 yılında önceki yıla göre 14.641 den 2.568 e; taşınan yolcu sayısının ise 1.439.245 ten 177.483 e düşmesinden kaynaklandığı düşünülmek tedir. Örneğin Türkiye -Yunanistan hattı özelinde 2019 yılında 12.615 sefer düzenlenmiş ve 1.249.411 yolcu taşınmışken; 2020 yılında 877 sefer düzenlenmiş ve 37.483 yolcu taşınmıştır. Benzer bir şekilde Türkiye -KKTC hattı özelinde bakıldığında 2019 yılında 1.428 sefer gerçekleştirilip 167.519 yolcu taşınmış, 2020 yılında ise sefer sayısı 1.179 a, yolcu sayısı ise 117.041 e gerilemiştir. (74) Tablo -13 ve 14 birlikte incelendiğinde ise Taşucu Limanı ile Lübnan (Tripoli) ve KKTC (Girne) arasında karşılıklı olarak t aşınan araç ve yolcu miktarının Doğu Akdeniz Bölgesi bakımından önemli bir yere sahip olduğu söylenebilmekle birlikte, Taşucu Limanı nın Ro -Ro hatları itibarıyla Doğu Akdeniz Bölgesinde geleneksel yük ve konteyner elleçleme hizmetlerine kıyasla çok daha re kabetçi bir konumda olduğu sonucuna ulaşıl maktadır. Bununla birlikte CEY GRUBU nun MESBAŞ Limanı nda Ro - Ro ve yolcu taşımacılığı faaliyetleri bulunmadığından devralma işlemi sonucunda Doğu Akdeniz Bölgesindeki araç/yolcu taşımacılığını gösterir Tablo -13 ve 14 te her hangi bir değişim olmayacaktır. (75) Buna ek olarak ÖİB den Ro -Ro ve yolcu taşımacılığı hizmetlerine ilişkin olarak Taşucu Limanı nı Mersin ve İskenderun Limanı ile eş anlı olarak kullanmakta olan müşteri bilgileri talep edilmiştir. Taşucu Limanı ile Mersin Limanı nı aynı anda kullanan işletmeler ( ..) ile ( ..) ; Taşucu Limanı ile İskenderun Limanı nı aynı anda kullanan firma ise ( ..) olarak bildirilmiştir. Söz konusu işletmelerin tamamı Ro -Ro ve yolcu taşımacılığı alanında faaliyet göstermektedir . Bu durum yolcu ve Ro -Ro gemisi işletmecileri nezdinde, Taşucu Li manı nın, Mersin ve İskenderun l imanlarının yerine kullanılabileceğine işaret etmektedir. (76) Pazarın yapısının değerlendirilmesi kapsamında Taşucu Limanı nın kapasi te kullanım oranları da pazardaki konumunun belirlenmesi ve özelleştirme işlemi sonrasında oluşabilecek rekabetçi koşullar hakkında yol gösterici olabilecektir. Taşucu Liman ı nın yıllık elleçleme kapasitesi ( ..) ton olup gerçekleşen elleçleme miktarları na ve kapasite kullanım oranl arına aşağıda ki tabloda yer verilm iştir. 21-53/744 -372 20/22 Tablo -15: Taşucu Limanı kapasite kullanım oranları Yıl Yükleme/Boşaltma (ton) Kapasite Kapasite Kullanım Oranı (%) 2017 ( ..) ( ..) ( ..) 2018 ( ..) ( ..) ( ..) 2019 ( ..) ( ..) ( ..) 2020 ( ..) ( ..) ( ..) Kaynak: ÖİB (77) Tablo -15 in incelenmesinden Taşucu Limanı nın yıllar itibarıyla kapasite kullanım oranlarının % ( ..) gibi düşük bir oranla potansiyelinin oldukça altında kaldığı görülmektedir. Konuya ilişkin olarak TDİ tarafından gönderilen cevap yazısında, Taşucu Liman ı nın kapasite kullanım oranlarının düşük olduğu ve buna ek olarak tesis alanının genişliği de göz önünde bulundurulduğunda, Taşucu Limanı nın rakiplerine göre daha hızlı bir şekilde müşteri taleplerini karşılayabilecek konumda/pozisyonda olduğ u ifade edilmiştir .32 (78) İlaveten dosya konusu işlemin gerçekleştirilmesi neticesinde, Taşucu Limanı nın işletme hakkını devralaca k teşebbüsün müşterileri çekebilmek amacıyla tarife indirimine gidebileceği de belirtilmiştir. Mevcut durumda, tarife indirimi kar arının ancak TDİ Yönetim Kurulu kararı ile alınabildiği, bu kararının anlık olarak alınamamasının ticari hayatın işleyişinin yavaşlam asına neden olduğu, bu durumun L iman ın tercih edilmesi ve işletmeden işletmeye (B2B) ilişkilerin geliştirilmesi ihtimalini azalttığı anlaşılmaktadır. (79) TDİ tarafından iletilen yazıda aynı zamanda Taşucu Limanı nın Doğu Akdeniz Bölgesi nde faaliyet gösteren rakiplerine kıyasla daha az rekabetçi olmasına neden olan hususlara da değinilmiştir. Buna göre; Taşucu Liman ı nda ÖTV si z yakıt satışının ve elleçleme için gerekli ekipmanın bulunmaması, Taşucu Liman ı nın batısındaki Antalya ve doğusundaki Mersin serbest bölgelerinde faaliyet gösteren rakip liman işletmelerine kıyasla daha az tercih edilebilir bir konuma gelmesine neden olm aktadır. (80) Liman hizmeti sunulurken gerekli olan liman alt ve üst yapısının ve hizmete uygun ekipmanların noksanlığı bir tür pazara giriş engeli teşkil edebilmektedir. İşbu özelleştirme işlemi kapsamında da Taşucu Limanı nın yük elleçleme faaliyetlerini gerçekleştirebilmek için vinç vb. gerekli ekipmana sahip olmaması nedeniyle yük sahipleri tahliye edilecek yüklerinin tipine göre elleçlemeye uygun ekipmanı kendi imkânları çerçevesinde temin etmek zorunda dır. Bununla birlikte, bildirimde Akdeniz Bölgesi nde yakın zamanda yapılması planlanan yeni bir limanın bulunmadığı belirtilmiştir. Dolayısıyla pazara giriş yapması beklenen potansiyel rakiplerin mevcut olmadığı söylenebilecektir. (81) Pazarın rekabetçi yapısı ortaya konarken dikkate alınan bir diğer husus ise dengeleyici alıcı gücünün bulunup bulunmadığıdır. Dosya kapsamında elde edilebilen bilgiler çerçevesinde, limancılık hizmeti sağlayan Taşucu Limanı nın pazar gücü karşısında dengeleyici olarak nitelendirilebilecek yük taşıyıcıların varlığından söz edilemem ektedir. (82) Dosyanın değerlendirme süreci devam ederken 08.10.2021 tarih ve 21882 sayılı bir şikâyet başvurusu Kurum kayıtlarına intik al etmiştir. Şikayette özetle; ÖİB tarafından yapılan Taşucu Limanı ve liman geri sahasında bulunan taşınmazın ihalesinin CEY GRUBU tarafından kazanıldığı, Taşucu Limanı nın yük taşımacılığı itibarıyla düşük 32 MESBAŞ Limanı nın yük elleçleme kapasitesi 2017 -2020 yılları arasında sırasıyla % ( ..) , %( ..) , %( ..) , %( ..) ve 2021 yılının ilk altı ayında % ( ..) olarak gerçekle şmiştir. 21-53/744 -372 21/22 çaplı bir liman olduğu, fakat geri sahasının 714.000 m2 lik sanayi ve serbest bölg e arazisine sahip olduğu, CEY GRUBU nun tüm Türkiye genelinde liman geri sahalarında depolama, ambar işletmeciliği ve yük taşımacılığı yaptığı, liman geri sahalarını işletmesi nedeniyle Türkiye genelinde nakliye ve yük taşımacılığı üzerinde tekel oluşturdu ğu, CEY GRUBU nun 2017 yılında da Mersin Serbest Bölge hisselerinin tamamını ÖİB den satın aldığı, Taşucu Limanı ve geri sahasında bulunan taşınmazların satışı ile birlikte Akdeniz Havzasının en büyük serbest bölge, liman ve hizmetleri, depolama, lojistik, ambar işletmeciliği, yük taşımacılığı, nakliye ve bunların fiyatlarının belirlenmesinde CEY GRUBU nun tekel konumuna geldiği, bu tekelleşme ile CEY GRUBU nun Türkiye genelinde depolama ve nakliye hizmetleri dahil tamamında fiyat belirleyici olac ağı iddia edilerek gereğinin yapılması talep edilmiştir. (83) İlgili başvuruya ilişkin olarak belirtilmesi gereken husus Taşucu Limanı ndaki depolama faaliyetlerinin büyük oranda alan kiralama hizmetlerinden oluşması ve bu nedenle depolama hizmetlerinde aktif bir pazar paydaşı olarak kabul edilmemesidir. Bununla birlikte devralan CEY GRUBU na MESBAŞ Limanı ndaki depolama ve nakliyecilik faaliyetlerinin kapsamı sorulmuş olup CEY GRUBU ndan MESBAŞ Limanı nda depolama hizmetleri verilmediği bilgisi edinilmiştir. (84) Yine de şikâyet başvurusunu değerlendirebilmek amacıyla ÖİB den Doğu Akdeniz Bölgesi nde faaliyet gösteren teşebbüslerin kapalı ve açık depolama alan kapasitelerine ilişkin bilgi talep edilmiştir. ÖİB den gelen cevap yazısında sunulan bilgiler doğrultusunda Taşucu Li manı nın alan bakımından pazar payını gösterir tab loya aşağıda yer verilmiştir. Tablo -16: Doğu Akdeniz bölgesinde yer alan limanların depolama alanları Doğu Akdeniz Limanları Toplam Kapalı ve Açık Depolama Alanı (m2) Oranı MIP ( ..) ( ..) Torosport Ceyhan ( ..) ( ..) İsdemir ( ..) ( ..) Atakaş ( ..) ( ..) Rubis ( ..) ( ..) Taşucu ( ..) ( ..) Ekinciler ( ..) ( ..) MMK Metal ( ..) ( ..) MESBAŞ ( ..) ( ..) Assan Liman İşletmeleri ( ..) ( ..) Toplam 3.505.829 100,00 Kaynak: TÜRKLİM Türkiye Limancılık Sektörü Raporu 2021 (85) Kapasite bakımından Taşucu Limanı Doğu Akdeniz coğrafi pazarında % ( ..) pazar payıyla ( ..) sırada yer almaktadır. Dolayısıyla depolama hizmetleri bakımından pazar payının şikâyette ifade edildiği üzere tekel gücüne işaret e ttiği sonucuna ulaşmak mümkün değildir. Taşucu Limanı nın depolama faaliyetlerinin, alanın TPAO ya kiralanmasından ibaret olduğu tespit edilmiş olsa da, L iman ın ilerleyen dönemlerde düzenli bir şekilde depolama faaliyetlerine başlaması halinde mevcut depo lama alanı kapasitesiyle depolama hizmetleri pazarındaki payının %( ..) in altında kalacağı anlaşılmaktadır. (86) Yukarıda yer verilen hususlar bir arada değerlendirildiğinde; ilgili coğrafi pazarın geniş anlamda Doğu Akdeniz Bölgesi ya da dar anlamda Silifke/Taşucu Körfezi ni kapsayacak şekilde belirlenmesinden bağımsız olarak, Taşucu Limanı nı devralacak CEY GRUBU t arafından elleçleme faaliyetleri için gerekli ekipman yatırımının yapılmasının söz konusu l iman ı müşterileri nezdinde daha çok tercih edilebilir hale gelmesini sağlayacağı sonucuna ulaşılmaktadır. Taşucu Liman ı nın potansiyelinin 21-53/744 -372 22/22 oldukça altında kalan kapa site kullanım oranı da bu sonucu desteklemektedir. Zira adı geçen l iman hâlihazırda kapasitesinin çok altında faaliyetlerini sürdürmekte olup bu kapasite talepte artış olması halinde artan talebi karşılayabilecek seviyededir. Bununla birlikte, hâlihazırda bozuk olan Silifke -Konya karayolunun düzeltilmesi halinde Taşucu Liman ı nın hinte rlandının daha da genişlemesi sağlanabilecektir. Konum olarak batıda Antalya Limanı doğuda Mersin Limanı gibi uluslararası limanlar/serbest bölgeler arasında kalan inceleme ko nusu Taşucu Limanı, özelleştirme işlemi neticesinde Doğu Akdeniz Bölgesi liman ticareti için daha rekabetçi bir oyuncu haline gelebilecektir. Son olarak Taşucu Liman ı nın özelleştirilmesi ile Liman a ilişkin kararların alınma süreci nin hızlanacağı , Liman y önetimi nin müşterileri olan yük taşıyıcılarına hitap eden fiyat tekliflerini anlık olarak sunma imkânına kavuşabilece ği öngörülmektedir. (87) Yukarıda yer verilen açıklamalar çerçevesinde, Taşucu Limanı nın 40 yıl süreyle işletme hakkının CEY GRUBU na devredilmesi ile ilgili coğrafi pazarın geniş bir şekilde Doğu Akdeniz Bölgesi olarak tanımlanması halinde CEY GRUBU nun faaliyet gösterdiği yük elleçleme hizmetleri bakımından rekabet kısıt lanmayacağından ve en dar şekilde Silifke/Taşucu Körfezi olarak belirlenmesi halinde ise ilgili pazarda tek liman olması nedeniyle pazarın yapısı değişmeyeceğinden 4054 sayılı Kanun'un 7. maddesi anlamında herhangi bir pazarda etkin rekabetin önemli ölçü de azaltılmasının söz konusu olmayacağı kanaatine varılmıştır. H. SONUÇ (88) Düzenlenen rapora ve incelenen dosya kapsamına göre; a) Türkiye Denizcilik İşletmeleri A.Ş. ye ait Taşucu Limanı nın işletme hakkının verilmesi yöntemiyle, geri sahasının ise satış yöntemiyle bir bütün olarak özelleştirilmesi işleminin 4054 sayılı Kanun un 7. maddesi kapsamında bir devralma işlemi olduğu ve bu maddeye dayanılarak çıkarılan 2010/3 sayılı Özelleştirme Yoluyla Devralmaların Hukuki Geçerlilik Kazanab ilmeleri İçin Rekabet Kurumuna Yapılacak Ön Bildirimlerde ve İzin Başvurularında Takip Edilecek Usul ve Esaslar Hakkında Tebliğ uyarınca izne tabi olduğuna, b) Bildirim kapsamındaki Ceynak Lojistik ve Tic. A.Ş. ve Ceyport Terminal Lojistik ve Tic. A.Ş. de n oluşan Cey Ortak Girişim Grubu tarafından gerçekleştirilecek devralma işlemi sonucunda etkin rekabetin önemli ölçüde azaltılmasının söz konusu olmaması nedeniyle işleme izin verilmesinde sakınca olmadığına gerekçeli kararın tebliğinden itibaren 60 gün i çinde Ankara İdare Mahkemelerinde yargı yolu açık olmak üzere OYBİRLİĞİ ile karar verilmiştir.