Rekabet Kurumu · D.200-2-48 Karar Sayısı : 07-59/675 -234 (Nihai İnce · K.07-59/675 -234 (Nihai İnceleme ) Karar Tarihi : 11

Rekabet Kurumu Başkanlığından, REKABET KURULU KARARI Dosya Sayısı : 200-2-48 Karar Sayısı : 07-59/675 -234 (Nihai İnceleme ) Karar Tarihi : 11.7.2007 A. TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER Başkan : Tuncay SONGÖR (İkinci Başkan) Üyeler : Prof. Dr. Nurettin KALDIRI MCI, M. Sıraç ASL AN, 10 Süreyya ÇAKIN, Mehmet Akif ERSİN . B. RAPORTÖRLER : Hakan BİLİR, Adnan AKGÜN, Ümit Nevruz ÖZDEMİR C. BİLDİRİMDE BULUNAN : - Türk Telekomünikasyon A.Ş. Temsilcis i: Av. Gülay YALÇIN Turgut Özal Bulvarı 06103 Aydınlıkevler/

Rekabet Kurumu Başkanlığından, REKABET KURULU KARARI Dosya Sayısı : 200-2-48 Karar Sayısı : 07-59/675 -234 (Nihai İnceleme ) Karar Tarihi : 11.7.2007 A. TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER Başkan : Tuncay SONGÖR (İkinci Başkan) Üyeler : Prof. Dr. Nurettin KALDIRI MCI, M. Sıraç ASL AN, 10 Süreyya ÇAKIN, Mehmet Akif ERSİN . B. RAPORTÖRLER : Hakan BİLİR, Adnan AKGÜN, Ümit Nevruz ÖZDEMİR C. BİLDİRİMDE BULUNAN : - Türk Telekomünikasyon A.Ş. Temsilcis i: Av. Gülay YALÇIN Turgut Özal Bulvarı 06103 Aydınlıkevler/ Anka ra - Türkiye Elektrik İletim A.Ş. D. TARAFLAR : - Türk Telekomünikasyon A.Ş. Turgut Özal Bulvarı 06103 Aydınlıkevler/ Ankara 20 - Türkiye Elektrik İletim A.Ş. İnönü Bulvarı No:27 Bahçelievler/ Ankara E-DOSYA KONUSU : Türkiye Elektrik İletim A.Ş. (TEİAŞ) ye ait İstanbul - Bulgaristan güzergâhındaki iki çift fiber optik kablonun 10 yıl süreyle kiralanması yoluyla Türk Telekomünikasyon A.Ş. (Türk Telekom) tarafından devralınması işlemine izin verilmesi talebi . F. DOSYA EVRELERİ : 21.2.2007 tarih ve 1292 sayı ve 1.3.2007 tarih ve 1474 sayı ile Kurum kayıtlarına giren başvuru larda, Türkiye Elektrik İletim A.Ş. ye ait İstanbul - Bulgaristan güzergâhındaki iki çift fiber optik kablonun 10 yıl süreyle kiralanması yoluyla Türk Telekomünikasyon A.Ş. tarafından devralınac ağı ifade edilerek , bu 30 işleme 4054 sayılı Rekabetin Korunması Hakkında Kanun çerçevesinde izin verilmesi talep edilmiştir. Başvuru konusu işlemin 40 54 sayılı Kanun un 7. maddesi, 1997/1 sayılı Rekabet Kurulu ndan İzin Alınması Gereken Birleşme ve Devralma lar Hakkında Tebliğ (1997/1 sayılı Tebliğ) ve 1998/5 sayılı Rekabet Kurulu Tebliği ile Değişik 1998/4 Sayılı Özelleştirme Yoluyla Devralmaların Hukuki Geçerlilik Kazanabilmeleri İçin Rekabet Kurumu na Yapılacak Ön bildirimlerde ve İzin Başvurularında Takip Edilecek Usul ve Esaslar Hakkında Tebliğ (1998/5 sayılı Tebliğ) çerçevesind e değerlendirilmesine ilişkin 29.3.2007 tarih, 2007 -2-48/Öİ-07-HB sayılı Rapor, 30.3.2007 tarih ve REK.0.06.00.00 -120/1 11 sayılı Başkanlık önergesi ile Kurul 40 gündemine alınarak 0 7-30 sayılı Kurul toplantısında görüşülmüş ve dosya konusu işlemin, Rekabet Kurulu nun iznine tabi bir devir işlemi olduğuna, Türk Telekom un ilgili ürün pazarındaki hâkimiyetini güçlendirerek etkin rekabetin önemli ölçüde azaltılması sonucunu doğurabilecek bir işlem olması sebebiyle 4054 sayılı Kanun un 10. maddesinin birinci fıkrası uyarınca nihai incelemeye alınmasına, 07-59/675-234 2 İlgili işlemler sırasında 4054 sayılı Kanun un 14. ve 15. maddeleri çerçevesinde Başkanlığa yetki verilmesine; Kanun un 16. ve 17. maddel eri ile diğer ilgili maddelerin göz önünde bulundurulmasına 50 karar verilmiştir. Devralmaya ilişkin ön itiraz yazıları 6.4.2007 tarihli 1247 ve 1248 sayı ile taraflara gönderilmiştir. TEİAŞ ın ön itirazlara ilişkin görüşleri 19.4.2007 tarih ve 2820 sayı il e Türk Telekom un ön itirazlara ilişkin görüşleri ise 07.05.2007 tarih ve 3200 sayı ile Kurum kayıtlarına girmiştir. Dosya konusu işlem hakkında yapılan incele mele r sonucunda hazırlanan işlemin 4054 sayılı Kanun un 7. maddesi, 1997/1 sayılı Tebliğ ve 1998/ 4 sayılı Tebliğ çerçevesinde değerlendirilmesine ilişkin 6.7.2007 tarih ve 2007 -2-48/Nİ -07-H.B. sayılı Nihai İnceleme Raporu, 9.7.2007 tarih ve REK.0.06.00.00 -120/215 sayılı Başkanlık önergesi ile 07 -59 sayılı Kurul toplantısında görüşülerek karara bağlanm ıştır. 60 G. RAPORTÖRLERİN GÖRÜŞÜ: İlgili raporda; - TEİAŞ a ait Ankara II (Sincan) - Temelli - Dokurcun - Adapazarı - Paşaköy - Zekeriyaköy - Alibeyköy -Habipler - Unimar - Hamitabad - Bulgaristan (sınır) güzergâhında serili bulunan iki çift (dört adet) optik fiber kablonun İstanbul - Bulgaristan bölümünün 10 yıl süreyle Türk Telekom tarafından kiralama yoluyla devralınmasının, Rekabet Kurulu nun iznine tabi bir devir işlemi olduğu, - TEİAŞ a ait Ankara II (Sincan) - Temelli - Dokurcun - Adapazarı - Paşaköy - Zekeriyaköy - Alibeyköy -Habipler - Unimar - Hamitabad - Bulgaristan(sınır) güzergâhında serili bulunan iki çift (dört adet) optik fiber kablonun İstanbul - 70 Bulgaristan bölümünün 10 yıl süreyle Türk Telekom tarafından kiralama yoluyla devralınmasının, Türk Telekom un ilgili p azardaki hâkimiyetini güçlendirilmesi yoluyla etkin rekabetin önemli ölçüde azaltılması sonucunu doğurabilecek bir işlem olabileceği yönünde tespitlere ulaşılmadığı ve bu anlamda dosya konusu devir işlemine izin verilmesinde sakınca bulunmadığı ifade edilm iştir. H. İNCELEME VE DEĞERLENDİRME H.1.Taraflar H.1.1. Türk Telekomünikasyon A.Ş. Türk Telekom, 406 sayılı Kanun ve özel hukuk hükümlerine tabi bir anonim şirket 80 statüsünde olup, Bakanlar Kurulu nun 25.7.2005 tarih ve 2005/9146 sayılı Türk Telekomünikasy on Anonim Şirketi nin %55 Oranındaki Hissesinin Blok Olarak Satışına İlişkin Nihai Devir İşlemlerine Dair Karar ın Yürürlüğe Konulması Hakkında Karar uyarınca %55 oranındaki hissesinin blok olarak Ojer Telekomünikasyon A.Ş. ye satışı suretiyle özelleştiri lmiş bulunmaktadır. Türk Telekom un kalan %45 oranındaki hissesi ise T.C. Başbakanlık Hazine Müsteşarlığı tarafından kontrol edilmektedir. 406 sayılı Kanun hükümleri uyarınca, telekomünikasyon hizmetlerinin yürütülmesine dair Türk Telekom un yetkisine ili şkin hak ve yükümlülüklerin görev sözleşmesi ve/veya görev sözleşmeleri ile belirleneceği hükme bağlanmış olup, bu çerçevede 90 Telekomünikasyon Kurumu yla Türk Telekom arasında imzalanmış bulunan Görev Sözleşmesi, Türk Telekom da kamu payının %50 nin altına inmesiyle imtiyaz sözleşmesi olarak yeniden düzenlenmiştir. 07-59/675-234 3 Ana sözleşme hükümleri uyarınca Türk Telekom yönetim kurulu; Ojer Telekom un sahip olduğu A grubu hisseleri temsil eden 6, Hazine nin sahip olduğu B tipi hisseleri temsil eden 3 ve yine Hazine nin sahip olduğu bir adet C grubu imtiyazlı hisseyi (altın hisse) temsil eden 1 üye olmak üzere toplam 10 üyeden oluşmaktadır. Türk Telekom, Türkiye nin üçüncü GSM operatörü olan Avea İletişim Hizmetleri A.Ş. nin (Avea) %81,1294 oranındaki hissesine sahiptir . Aycell Haberleşme ve Pazarlama A.Ş. ve İş -Tim Telekomünikasyon A.Ş. nin (Aria) 18.2.2004 tarihi itibarıyla 100 TT-TIM İletişim Hizmetleri A.Ş. adı altında birleşmeleri ile faaliyetlerine başlayan Avea, TT -TIM İletişim Hizmetleri A.Ş ticari unvanını 23.6.20 04 tarihi itibarıyla Avea İletişim Hizmetleri A.Ş. olarak değiştirmiştir. Bunun yanında, Telekomünikasyon Kurulu nun 9.5.2006 tarihli kararıyla kablolu ve kablosuz internet servis sağlayıcılığı hizmetini sunmak/altyapısını kurup işletmek için genel izin ka psamında kayıtlamak suretiyle yetkilendirilmiş bulunan TTNet A.Ş. nin %99.96 sı da Türk Telekom tarafından kontrol edilmektedir. H.1.2. Türkiye Elektrik İletim A.Ş. TEİAŞ, faaliyetlerinde özerk ve sorumluluğu sermayesi ile sınırlı tüzel kişiliğe sahip bir iktisadi devlet teşekkülüdür. Teşekkül, Elektrik Piyasası Kanunu, 8.6.1984 tarih ve 110 233 sayılı Kanun Hükmünde Kararname ve değişiklikleri ile 22.1.1990 tarih ve 399 sayılı Kanun Hükmünde Kararname ve değişiklikleri ve 29.6.2001 tarih, 24447 sayılı Resmi G azete de yayımlanan ana statü hükümleri saklı kalmak üzere özel hukuk hükümlerine tabidir. TEİAŞ ın sermayesinin tamamı devlete aittir. H.2. İlgili Pazar H.2.1. İlgili Ürün Pazarı Bilindiği gibi başvuruya konu işlem İstanbul -Bulgaristan güzergâhında yer al an TEİAŞ a ait iki çift fiber optik kablonun 10 yıl süre ile kiralanmasıdır. Dolayısıyla bu altyapı üzerinden verilen hizmetler, ilgili ürün pazarının tanımlanmasında başlangıç noktasını oluşturmaktadır. 120 Dosya konusu işlemde Türk Telekom tarafından 10 yıl süreyle kiralanacak olan iki çift aydınlatılmamış fiber, ucuna aktif transmisyon cihazları bağlanmak suretiyle altyapı hizmeti vermeye uygun hale gelecektir. Böylece İstanbul -Bulgaristan arası güzergâhta yer alan devir konusu karasal hatlar üzerinden; - hem İstanbul -Edirne bölümü itibariyle yurtiçi trafiğe (data, ses veya internet erişimi) gereksinim duyan firmalara - hem de yurtdışı operatörlerle anlaşmak koşuluyla, yurtdışı trafiğe (data, ses veya internet erişimi) gereksinim duyan firmalara altyapı hizmet i verilebilecektir. Bu anlamda devre konu karasal hatları, iki nokta arasındaki ses ya da data trafiğinin taşınmasına (iletilmesine) olanak sağlayan 130 altyapı unsuru olarak kabul etmek yanlış olmayacaktır. Bilindiği gibi iletişim endüstrisi, en basit tanımı yla, iletişim hizmetleri ve bu hizmetlerin sunulduğu altyapılar olmak üzere iki ana unsurdan oluşmaktadır. Tipik bir iletişim altyapısı ise, ekonomik ve kullanım özellikleri bakımından birbirinden farklılaşan çeşitli seviyelerdeki altyapılardan oluşmaktadı r. Bu altyapılardan, kullanıcıların şebekeye dâhil olduğu seviyeye yerel şebekeler ya da erişim şebekeleri1, farklı 1 Yerel şebeke ya da erişim şebekesi, müşterilerin bina veya müştemilatları ile telekomünikasyon oper atörünün yerel erişim şebekesindeki santral veya santral eşiti tesisleri arasındaki fiziksel bağlantıları ifa de ede r. 07-59/675-234 4 coğrafyalarda yer alan şebekelerin aralarındaki veri alış verişinin sağlandığı seviyeye ise iletim şebekeleri adı verilmektedir2. Hâlihazırd a kullanılan ya da kullanılması muhtemel erişim şebekesi teknolojileri kablolu -kablosuz ya da tükenebilir -tükenmeyen kaynaklara dayalı teknolojiler olarak 140 sınıflandırılabilecektir. Kablolu ve tükenmeyen kaynaklara dayalı erişim şebekesi teknolojilerine yer el telefon şebekesi, kablo TV şebekesi, yerel elektrik dağıtım şebekesi; tükenebilir ve kablosuz teknolojilere ise, sabit kablosuz yerel şebeke teknolojileri, cep telefonu sistemleri örnek olarak gösterilebilecektir. Benzer bir gruplandırma iletim altyapı ve teknolojileri için de yapılabilecektir. İletim şebekesi hizmetleri fiber optik gibi kablolu teknolojiler yoluyla verilebildiği gibi radyo link veya kızıl ötesi gibi kablosuz teknolojiler yoluyla da sağlanabilmektedir. Daha önce de değinildiği üzere baş vuruya konu işlem İstanbul -Bulgaristan güzergâhlarında yer alan TEİAŞ a ait iki çift fiber kablonun kiraya verilmesidir. Dolayısıyla bu altyapı ve üzerinden verilen hizmetler ve bu alt yapılara ikame 150 alternatif iletim şebekeleri, ilgili ürün pazarının tanı mlanmasında başlangıç noktasını oluşturacak ve bu anlamda erişim altyapıları değerlendirme dışı tutulacaktır. İletim şebekesi bakımından yapılacak değerlendirmelerde ise, veri iletimi için yaygın olarak kullanılan temel iletim alt yapılarını; karasal (bak ır kablolar, fiber optik kablolar) ve denizaltı (fiber optik) hatlar3 ile uydu haberleşme altyapıları ve radyo link gibi diğer kablosuz iletim altyapıları olarak sıralamak mümkündür. Ancak söz konusu altyapıların fiyatlandırma, maliyetler, teknik özellikle r, kapasite ve kullanım özellikleri bakımından birbirlerinden farklılaştıkları görülmektedir. Düşük ve orta yükseklikte yörüngelere sahip uydular noktadan noktaya çift yönlü iletim hizmetlerinde kullanılabilmektedir. Yer istasyonlarından yapılabilen kısmi 160 müdahaleler hariç, uydulara müdahale edilmesi, yakıt ikmali, bakım onarım yapılması zordur. Bu yüzden uyduların ömürleri sınırlıdır. Ayrıca telekomünikasyon hizmeti sunulabilecek dünya etrafındaki yörünge sayısı sınırlıdır. Uydu haberleşmesi, kapsama alanı ndaki herkesin sinyali almasının mümkün olması nedeniyle güvenlik açısından da dezavantajlıdır. Bu sebeple özel şifreleme teknikleri kullanılmaktadır. Ayrıca frekans kaynağının tükenebilir olması bu hizmetin maliyetlerinin oldukça artmasına dolayısıyla hiz metin fiyatının yüksek olmasına neden olmaktadır. Bu anlamda, karasal hatlara nazaran, uydu teknolojileri ile sınırlı olarak kapasite, hizmet çeşitliliği ve coğrafi alanlarda hizmet sunulabilmektedir. Uydu iletim hizmetlerinin oldukça maliyetli bir teknol ojiye dayalı olması ve bu altyapı üzerinden 170 sınırlı kapasitede hizmet sunulabiliyor olması, bu hizmetlerin karasal hatlar üzerinden sunulan hizmetlere alternatif değil, bu hizmetleri tamamlayıcı nitelik sergilemelerine neden olmaktadır. Bu yüzden uydular g enellikle kırsal alan ve acil durum haberleşmesinde kullanılmaktadır. Uydu haberleşme altyapılarının ekonomik ve teknik özelliklerine paralel şekilde, radyo link gibi kablosuz iletim teknolojileri de, maliyetleri ve sahip oldukları kapasite sınırı nedeniyl e karasal hatlara ikame altyapı teknolojisi olmaktan uzaktır. 2 Yerel şebeke ile iletim şebekeleri, kapasite hizmetleri ve şebekeye bağlı alet ve teçhizat olarak d aha ileri bir değerlendirmeye tabi tutulabileceği gibi şebekeler üzerinden verilen hizmetler de temel olarak ses v e katma değerli hizmetler olmak üzere iki alt başlık altında incelenebilecektir. Dosya konusu işlem bakımından böyle bir ayrım yapılmasına ihtiyaç olmadığı için daha detaylı bir değerlendirmeye gerek görülmemiştir. 3 İncelememiz kapsamında anlatım kolaylığının sağlanması için, metnin devamında n karasal fiber optik kablolar ve deniz altı fiber optik kabloların tamamı için karasal hatlar ifadesi kullanılacaktır. 07-59/675-234 5 Dolayısıyla devre konu fiber optik kabloların da içerisinde yer aldığı iletim (altyapı) şebekesini en geniş anlamda karasal hatlardan (denizaltı fiber optik altyapıları da dâhil olmak üzere) olu şan iletim şebekesi olarak tanımlamak mümkündür. Söz 180 konusu hatları da özellikle niteliklerine (bant genişliği bir başka deyişle yüksek hızda veri iletimine olanak sağlayıp sağlayamamaları açısından) göre bir ayrıma tabi tutmak mümkündür. Bu anlamda karasa l hatları fiber optik ve bakır olmak üzere 2 gruba ayırmak mümkündür. Bakır kablolar, genellikle erişim şebekelerinde kullanılmaları ve bu kablolar üzerinde sınırlı kapasitede hizmet sunulabilmesi nedenleriyle fiber optik kablolardan ayrılmaktadır. Ülkemiz deki altyapıların kullanım özelliklerine bakıldığında, genel itibari ile 2.048 Kbit/sn altındaki hızlardaki trafiğin bakır kablolar, 2.048 Kbit/sn üzerindeki hızlardaki trafiğin ise fiber optik kablolar üzerinde gerçekleştirildiği görülmektedir. Esasen fib er kablolar temel olarak farklı standart4 ve kapasitelerde 190 kurulabilen, kiralık devrelerde dâhil olmak üzere, yüksek kapasitede trafiğin iletiminde kullanılan altyapıların temel unsurlarıdır. Bu durum söz konusu altyapıların tarife yapılarına da yansımakta dır. Dolayısıyla yukarıda yer verilen bilgiler doğrultusunda, sınırlı kapasitede veri iletimine olanak sağlayan bakır kabloların, ilgili ürün pazarının tanımlanması bakımından, devir konusu fiber optik kabloların bir ikamesi olamayacağı sonucuna varılmıştı r. Daha önce de ifade edildiği üzere, başvuru konusu dosya kapsamında incelenen devir konusu işlem İstanbul -Bulgaristan güzergâhındaki iki çift fiber optik kablonun Türk Telekom tarafından 10 yıllığına kiralanması işlemidir. Devre konu fiber optik kablola r ile ilgili ürün pazarının tanımlanılmasından önce, söz 200 konusu altyapı unsurlarına ilişkin özellikleri kısaca aşağıdaki gibi sıralamak mümkündür: - Fiber optik kablolardan oluşmaktadır. - Üzerinden toptan ve perakende hizmet verilmesi mümkündür. - Sınır güzergâ hında yer alması nedeniyle yurt dışı çıkışlıdır. - Aynı güzergâhtaki yurt içi trafiğin taşınmasında da kullanılabilir. Devre konu fiber optik kabloları (hatları) en geniş anlamda iki nokta arasında sürekli - tahsisli ve sabit bir hızda güvenli veri iletişimini n sağlanmasına olanak sağlayan telekomünikasyon altyapı ve hizmetleri olarak tanımlamak mümkündür. Söz konusu hatlar bir telekomünikasyon şebekesinin omurgasının oluşturulmasında 210 kullanılabildiği gibi, bireysel ya da kurumsal kullanıcıların internet erişim i ya da ses/data trafiklerinin taşınması için de kullanılabilmektedir. Bu anlamda söz konusu hatlardan meydana getirilen altyapı/omurganın üzerinden; veri iletimi, ses iletimi, internet hizmetleri gibi çeşitli hizmetlerin sunulması mümkündür. Bu anlamda n ihai kullanıcılar tarafından, söz konusu hatlara sahip altyapı işletmecilerinden; - üzerinden, data veya ses trafiği geçirmek için, kiralık devre (kapasite)5 (örneğin kiralanan hattın GSM ya da İSS (İnternet Servis Sağlayıcı) altyapılarına bağlanılması yoluy la), 4 Örneğin T -1 kanalı bir çeşit kiralık hattır ve maksimum 1,544 Mbit/sn hızda iletim olanağı sağlar. Diğer standartlar E -1 (2.048 Kbit /sn), E -2 (8.192 Kbit/sn), E -3 (34,368 Kbit/sn) STM -1 (155.520 Kbit/sn) STM -4 (622.080 Kbit/sn) STM -16 (2.488.320 Kbit/sn), STM -64 (9.953.280Kbit/sn) Bakır kablolar da kiralık hatlar için bir alt yapı olmakla birlikte (genellikle 2.048 Kbit/sn ye kadar) yü ksek hız ve kapasitedeki kiralık hatlar ancak fiber optik kablolar üzerinde kurulabilmektedirler. 5 Kiralık devreler noktadan noktaya simetrik kapasite sunma ve kullanıcının isteğine bağlı olarak ana htarlama ve yönlendirme fonksiyonuna izin vermeme gibi öz ellikleri nedeniyle diğer altyapı hizmetlerinden ayrılmaktadır. 07-59/675-234 6 - altyapı işletmecisinin de söz konusu hatları kullanarak sunabileceği nihai 220 hizmetler olan internet erişimi, data ya ses trafiğin taşınması hizmetlerinin talep edilmesi mümkündür. Bu anlamda devir konusu fiber optik hatlar esasen, yukarıda yer verile n hizmetlerin tamamının sağlanmasını olanaklı kılan altyapı unsuru olarak kabul edilmelidir. Söz konusu hatların en önemli özelliğinin ise, fiber optik olmaları nedeniyle yüksek kapasite ve kalitede iletim imkânı olduğunun vurgulanmasında fayda görülmekte dir. Yukarıda yer verilen altyapı hizmetleri, bireysel ya da kurumsal son kullanıcılar tarafından talep edilebildiği gibi (perakende satış), diğer işletmeciler tarafından telekomünikasyon hizmetlerinin başkaca kişilere sunumu içinde talep edilebilmektedir (toptan satış). Bu anlamda ilgili ürün pazarı tanımlanmasında genellikle toptan ve 230 perakende ayırımı yapılmaktadır. Ancak devre konu hatların hem perakende hem de toptan olarak sunumunun mümkün olması nedeniyle böyle bir ayrıma, incelememiz kapsamında gere k görülmemiştir. Bunun dışında ilgili hattın bir diğer önemli özelliği; üzerinde bulunduğu coğrafi alan başka bir deyişle hattın güzergâhıdır . Yukarıda da ifade edildiği üzere, devre konu hatların fiber optik olması, yüksek kapasiteli veri iletimine olana k sağlaması nedeniyle, bu altyapı unsurunun diğer iletim mecralarından ayrı bir pazarda değerlendirilmesinin gerektirmektedir. Ancak devre konu fiber optik kabloları diğer yüksek kapasiteli altyapılardan ayıran en temel ve belirgin özelliği ise, kabloları n sınır bölgesinde yer alması bir başka deyişle 240 yurt dışı trafik için uygun olmasıdır. Bu durumda söz konusu hatların yurt dışına çıkışına olanak sağlayan özelliğinin, söz konusu hatların diğer fiber optik altyapı unsurlarından ayrı bir pazar olarak ele al ınmasını gerekli kılıp kılmadığı konusunun değerlendirilmesi uygun olacaktır. Yurt dışına çıkışa olanak sağlayan hatları (altyapıları) yalnızca yurt içi trafiğin taşınmasında kullanılan hatlardan ayıran en önemli nokta, yurt dışı hatlarda hattın başlangıç noktasının yurt içinde bitiş noktasının yurt dışında olmasına karşın, yurt içi hatların her iki ucu da ülke sınırları içerinde yer almaktadır. Dolayısıyla bir ucu sınırda diğer ucu ülke içinde yer alan fiber optik hatlar ile iki ucu da ülke içinde sonlana n fiber optik hatlar arasında uluslararası trafiğin taşınması bakımından çok önemli bir fark 250 ortaya çıkmaktadır. Bu anlamda, örneğin devre konu fiber optik kabloların kullanılacağı bir yurt dışı trafiğin gerçekleşmesi aşamasında, bireysel ya da kurumsal mü şteriler altyapı hizmeti sunan operatörün santraline erişim şebekesi yoluyla bağlanmaktadır. Bu santral noktasından sonra uzak mesafeler arasında döşenmiş fiber optik altyapıdan faydalanılmakta ve ulusal sınır noktasına ulaşılmaktadır. Bu noktada altyapı h izmeti veren firmanın, kiralamış olduğu uluslararası fiber optik altyapısına irtibat yapılarak uluslararası erişim sağlanmaktadır. Dolayısıyla bir ucu sınırda diğer ucu ülke içinde yer alan fiber optik hatlar ile iki ucu da ülke içinde sonlanan fiber opti k hatlar arasında uluslararası data hizmetlerinin 260 sunumu bakımından çok önemli bir fark ortaya çıkmaktadır. Uluslararası iletimin sağlanması bakımından benzer bir durum deniz altı fiber optik kablolar için de söz konusudur. Fakat karasal hatların aksine de niz altı fiber optik kablo altyapılarında fiber ucun sonlandığı iki ayrı ülke sınırı mevcuttur. Benzer bir şekilde 92/44/EC sayılı AB Komisyonu Direktifi nde kiralık devreler şebeke sonlanma nokt aları arasında şeffaf transmisyon sağlamak için sunulan ve isteğe bağlı anahtarlama veya yön lendirme fonksiyonu içermeyen telekomünikasyon altyapısı olarak tanımlanmaktadır. 07-59/675-234 7 Ulusal sınırlar içerisinde yer alan ancak yurt dışı çıkışa uygun hatların, yurt dışı trafik ihtiyacına cevap verebilmeleri ancak işletmecilerin ayrıca yurt dış ı operatörlerden de kapasite sağlamalarına bağlıdır. Bunlara ek olarak ifade edilmesi gerekli diğer bir husus, bir ucu sınır bölgesinde sonlanan fiber optik kablonun, sonlanma noktasında yer alan başka bir fiber optik alt yapıyla irtibatlandırılması ekonom ik ya da teknik imkânsızlıklar nedeniyle mümkün 270 değilse, söz konusu alt yapının uluslararası niteliğinden de bahsetmek mümkün olmayacaktır. Bu bakımdan bir fiber optik alt yapının uluslararası nitelik sergilemesi ilgili bölgede ya da sınırda başka bir fibe r optik kablo ile ilişkilendirilmesine bağlıdır. Genel olarak, yurt dışına çıkışa uygun altyapılar için talep; ulusal, uluslararası ya da her iki coğrafi alana da telekomünikasyon hizmeti vermek isteyen alternatif işletmecilerden gelebileceği gibi, ulusla rarası trafiğe ihtiyaç kurumsal kullanıcılar ya da ulusal telekomünikasyon işletmecilerinden de (İSS ya da mobil operatörler gibi) kaynaklanabilmektedir. Bu nedenle talep açısından söz konusu hatlar, özellikle yurt dışı trafiğe olanak sağlamaları ve bu ne denle farklı ihtiyaçlara cevap vermeleri nedeniyle farklılaşırken, 280 arz bakımından da söz konusu hatların coğrafi konumları nedeniyle diğer ulusal fiber optik kablolardan ayrılmaktadır. Yukarıda yer verilen bilgiler ışığında, ilgili ürün pazarının yüksek k apasiteli veri iletimine ve uluslararası bağlantıya olanak sağlayan yurt dışı çıkışlı fiber optik kablo altyapı pazarı olarak tanımlanması uygun görülmüştür. H.2.2. İlgili Coğrafi Pazar Bilindiği gibi, ilgili coğrafi pazarın değerlendirilmesinde göz ö nünde bulundurulan husus, devre konu altyapı üzerinden verilen hizmetler ve bu hizmetlere alternatif olarak değerlendirilebilecek diğer hizmetlerin rekabet koşulları bakımından yeterli derecede homojen olarak hangi coğrafi bölgelerde sunulduğunun tespit ed ilmesidir. Daha önce 290 de ifade edildiği üzere, devir konusu işlem İstanbul -Bulgaristan arasında yer alan fiber optik hatların 10 yıl süre ile kiralanmasıdır. Bu hizmetlere alternatif arz kaynaklarının tespitinde ise bu hizmeti veren diğer teşebbüsler ile bi rlikte Türk Telekom un elinde bulunan aynı güzergâhta dâhil olmak üzere yurt dışına çıkışı imkân veren benzer nitelikli altyapı unsurlarının değerlendirilmesi gerekmektedir. Dosya konusu incelemede fiber optik altyapıların temel özelliği yurt dışına çıkış a imkân sağlamalarıdır. Bu anlamda dosya konusu işlem bakımından yurt dışına çıkışa imkân sağlayan hatların birbirlerine ikame olup olmadıkları incelenmiştir. Bilindiği gibi Türk Telekom ülke sınırları içerisinde 4 ayrı güzergâhta yurt dışı çıkışa imkân sağlayan altyapıya sahip bir işletmeci olarak faaliyetlerini sürdürmektedir. Türk 300 Telekom dan edinilen bilgilere göre, Türk Telekom un söz konusu fiber optik kablo altyapı güzergâhları aşağıdaki gibidir6: Edirne/Bulgaristan karasal fiber optik kablosu Edirn e/Yunanistan karasal fiber optik bağlantıları MedTürk denizaltı fiber optik kablo sistemi SMW3 denizaltı fiber optik kablo sistemi 6 Türk Telekom un 26.3.2007 tarih ve 2313 sayılı yazısında; .. Şirketimizin yurtdışı çıkışı olan fiber optik kabloları birbirinin ikamesi değil, tamamlayıcısı konumundadır. Şöyle ki; yurtdışı internet trafiği bir bütün olarak düşünüldüğünde, bu trafiğin yurtiçine alınmasında mevcut durumda dört farklı yoldan yararlanılmaktad ır. Bu noktada, şayet güzergâhlardan birinde aksaklık meydana gelir ve bu güzergâh hizmet dışı kalırsa, o takdirde dört güzergâhtan taşına yurtdışı trafiğin üç güzergâhtan taşınması zorunluluğu hâsıl olur . ifadelerine yer verilmiştir. 07-59/675-234 8 Türk Telekom haricinde bir diğer altyapı operatörü olan MTCTR Memorex Telekomünikasyon San. ve Tic. Ltd. Şti. ( Memorex) de yurt dışı çıkışına imkân sağlayan fiber optik kablo altyapısına sahip tir. Söz konusu teşebbüse ait İstanbul - Kapıkule güzergâhında 2 ayrı hatta serili ( x ) fiber kıl (toplam . kıl) üzerinden 310 aynı gruba ait Avrupa şirketi ile altyapı bağlantısı tesis ed ilerek altyapı hizmeti verilebilmektedir. Hâlihazırda bu altyapı üzerinden 2xSTM -1 ve 1xE -3 kapasiteli hizmetler sağlandığı gibi, talep olması halinde kullanılıcılara E -1, E-3, STM -1, STM - 4, STM -16, STM -64 kapasiteli hizmetler de sunulabileceği anlaşılmış tır. Bu bağlamda, dosya konusu işlem bakımından yurtdışına çıkışa imkân sağlayan söz konusu fiber optik kablo altyapılarının birbirlerinin ikamesi olup olmadığı değerlendirilmelidir. Yapılan incelemelerde uluslararası trafik taleplerinin karşılanması aşam asında, kullanıcılardan yurtdışına çıkışa olanak sağlayan güzergâhlara göre farklı fiyatlar talep edilmemesi ile trafiğin hangi güzergâhtan taşınması kararının işletmeciye ait olması karşısında, dosya konusu işlem 320 bakımından ilgili coğrafi pazarın Türkiye Cumhuriyeti sınırları olarak tanımlanılmasının doğru olacağı kanaatine ulaşılmıştır. H.3. Yapılan İnceleme , Tespit ve Değerlendirmeler H.3.1. Tarafların Ön İtirazlara İlişkin Görüşleri 6.4.2007 tarih ve 1247 ve 1248 sayılı bildirim yazılarına istinaden TE İAŞ tarafından gönderilen ön itirazlara ilişkin görüşler 19.4.2007 tarih ve 2820 sayı ile Türk Telekom tarafından ön itirazlara ilişkin olarak gönderilen görüşler ise 7.5.2007 tarih ve 3200 sayı ile Kurum kayıtlarına girmiştir. TEİAŞ ın ön itiraza ilişkin görüşünde özetle; 1. İstanbul -Bulgaristan (sınır) güzergâhındaki fiber optik kablonun Hamitabad - 330 Bulgaristan bölümündeki 5 çift fiberin tamamının TEİAŞ ın tasarrufunda olduğu ve bunun sadece iki çiftinin kiralama konusu olduğu, 2. Babaeski -Yunanistan güzergâhınd a tamamı TEİAŞ tasarrufunda bulunan ve ihale konusu fiberle alternatif olabilecek nitelikte toplam 48 adet fiber optik kablo bulunduğu, 3. İhaleye en yüksek ikinci teklifi veren Tellcom İletişim Hizmetleri A.Ş. nin (Tellcom) teklifinin geçerlilik süresini uza tmadığı, dolayısıyla ihale konusu işlemin sonuçlandırılmaması durumunda Teşekkül ün zarara uğrayacağı; 4. Bildirimdeki hususların neredeyse tamamının Türk Telekom la ilgili olduğundan, Teşekkülle ilgili olmayan konularda görüş bildirilemeyeceği 340 ifadelerine ye r verilmiştir. Türk Telekom un ön itiraza ilişkin görüşünde ise; 1. İşleme izin verilmemesinin, Türk Telekom ile TK arasında imzalanan Telekomünikasyon Hizmetlerinin Yürütülmesine İlişkin İmtiyaz Sözleşmesi nin açık ihlali anlamına geleceği, 2. Türk Telekom un her türlü alternatif yolu kullanmasının teknik ve hayati bir zorunluluk olduğu, 3. İhale konusu fiberlerin kompozit yapıda imal edildiği ve işletmesel yönden bütünlük arz ettiği dolayısıyla tek operatör tarafından işletilmesi gerektiği, 4. 1998/4 sayılı Tebliğ b akımından hukuki veya fiili imtiyaz olup olmadığı 350 konusunda Telekomünikasyon Kurumu görüşüne başvurulması gerektiği, 07-59/675-234 9 5. Uydu üzerinden de kiralık devre hizmeti verilebildiği, 6. İlgili pazarların daha farklı tanımlanması gerektiği, 7. Devre konu fiberlerin kapasit esinin pazara etkisinin değerlendirilmesi gerektiği, 8. Altyapı pazarının Türk Telekom un tekelinde olmayan rekabetçi bir pazar olduğu, 9. MTCTR Memorex Telekomünikasyon San. ve Tic. Ltd. Şti. nin (Memorex), Türk Telekom altyapısından bağımsız olarak, 2006 yılı sonundan itibaren uluslararası kiralık devre hizmeti vermeye başladığı ifadelerine yer verilmiştir. 360 Yapılan değerlendirmelerde, Türk Telekom un yukarıda belirtilen savunmalarında yer verdiği ilk beş başlıkta özetlenen görüşlere ilişkin açıklamalara aşağıd a yer verilirken, 6 numara ile özetlenen görüşlerin değerlendirilmesi Rapor un İlgili Pazar a ilişkin Bölümünde, diğer argümanlar ile TEİAŞ ın görüşleri ise Rapor un Değerlendirme Bölümünde ele alınmıştır. Türk Telekom tarafından gönderilen yazıda, teşebb üsün üçüncü bir kişiden kiralama yoluyla elde edeceği her türlü şebeke birimini devralmasına izin verilmemesi yönündeki bir işlemin, Türk Telekom ile TK arasında imzalanan Telekomünikasyon Hizmetlerinin Yürütülmesine İlişkin İmtiyaz Sözleşmesi nde yer ala n; bu sözleşme gerekli telekomünikasyon tesisleri ve işyerlerinin kiralanması veya herhangi bir 370 surette temin edilmesini kapsar ifadelerine aykırı olacağı ve bu anlamda konu ile ilgili olarak Telekomünikasyon Kurumu ndan görüş alınması gerektiği i fade edilmiştir. İmtiyaz sözleşmesinde yer alan yukarıdaki ifadelerden, Türk Telekom un, 4054 sayılı Kanun u ihlal edici bir takım devir işlemlerini gerçekleştirebileceği anlamını çıkartmak olarak görünmemektedir. Kaldı ki, Avea İletişim Hizmetleri A.Ş. n in Telekom Italia Mobile International N.V. ye ait %40,5647 oranındaki hissesinin Türk Telekom a devir işlemi ile ilgili Türk Telekom un 14.7.2006 tarih ve 4821 sayılı izin başvurusuna ilişkin Rekabet Kurulu Kararı nda olduğu gibi, Türk Telekom un ancak Re kabet Kanunu nu ihlal etmeyecek birleşme/devralma işlemlerini gerçekleştirmesi yasal olarak mümkün olacaktır. 380 Dosya konusu işlemler ile ilgili olarak, Rekabet Kurulu nun konuya ilişkin incelemesinin başlamasına neden olan 29.11. 2006 tarih ve 8098 sayılı başvuru başta olmak üzere, devralma dosyasının da içerisinde yer aldığı; 8.1.2007 tarih/35 sayı, 2.2.2007 tarih/386 sayı ve 2.3.2007 tarih/806 sayılı yazılar ile Telekomünikasyon Kurumu nun konu hakkındaki görüşleri talep edilmiştir. Telekomünikasyon Kurum u nun konuya ilişkin görüşleri de sırası ile 5.2.2007 tarih/902 sayı, 2.3.2007 tarih/1488 sayı ve 6.4.2007 tarih/2554 sayı ile Kurum kayıtlarına intikal etmiştir. Yapılan savunmada, ihale konusu fiberlerin kompozit yapıda imal edildiği ve işletmesel yön den bütünlük arz ettiği ifade edilerek, fiberlerin toplam beş çiftten 390 oluştuğu ve kalan üç çiftinin halen Türk Telekom tarafından işletildiği düşüldüğünde, herhangi bir fiber elyafın zayıflaması ya da kopması durumunda sorunsuz fiberlerin de devre dışı ka lacağı, bu durumun sitemde uzun süreli kesintilere neden olacağı ve işletmeciler açısından ciddi sorunlara yol açacağı iddia edilmektedir. İhale konusu hatların içerisinde yer alan çiftlerin farklı işletmeciler tarafından kullanılmasının mümkün olduğu zat en TEİAŞ ın, kendi kullanımında olan fiber çiftlerin kiralanması için ihale yöntemini tercih etmesi nedeniyle çok açıktır. Bilindiği gibi ihalenin Ankara -İstanbul güzergâhına ait kısmını da, aynı güzergâhtaki üç çift Türk 07-59/675-234 10 Telekom tarafından işletilmesine r ağmen, başka bir işletmeci kazanmıştır. Bu anlamda hatların tek bir teşebbüs tarafından işletilmesi gerektiği iddiaları gerçekçi 400 olmayıp, hâlihazırda ortak olarak işletilen hatların mevcudiyeti bu durumu ortaya koymaktadır. 1998/4 sayılı Rekabet Kurulu Teb liği nin uygulanması ile ilgili herhangi bir kurumdan görüş alınmasına gerek bulunmamakla birlikte, 2.2.2007 tarih ve 386 sayılı yazı ile Telekomünikasyon Kurumu nun konu ile ilgili görüşü talep edilmiş, cevabi yazı Kurum kayıtlarına 2.3.2007 tarih ve 1488 sayı ile intikal etmiştir. Türk Telekom un ön itiraza ilişkin değerlendirmesinde ayrıca Telekomünikasyon Kurumu nun 2002 yılından itibaren uydu telekomünikasyon hizmeti sunulmasına yönelik lisans vermeye başladığı, hâlihazırda 30 adet işletmecinin uydu telekomünikasyon hizmeti vermek üzere lisans aldığı ve bu firmaların 155 Mbps 410 hızındaki kapasitelere kadar uydu üzerinden uluslararası kiralık devre hizmeti verdiği ifadelerine yer verilmiştir. Bilindiği gibi veri iletimi için yaygın olarak kullanılan temel iletim altyapılarını; karasal hatlar ve uydu haberleşme altyapıları olarak sıralamak mümkündür. Ancak söz konusu altyapıların fiyatlandırma ve maliyetler, teknik özellikler, kapasite ve kullanım özellikleri bakımından birbirlerinden farklılaştıkları görülm ektedir. Rapor un ilgili pazarın anlatıldığı bölümünde ifade edildiği üzere, karasal hatlara nazaran, uydu teknolojileri ile sınırlı kapasite, hizmet çeşitliliği ve coğrafyalarda hizmet sunulabilmektedir. Uydu iletim hizmetlerinin oldukça maliyetli bir tek nolojiye dayalı olması ve bu altyapı üzerinden sınırlı kapasitede hizmet sunulabiliyor olması 420 bu hizmetlerin karasal hatlar üzerinden sunulan hizmetlere alternatif değil, bu hizmetleri tamamlayıcı nitelik sergilemelerine neden olmaktadır. Dolayısıyla, uydu hizmetleri karasal hatlara ikame olmaktan uzaktır. TEİAŞ ın yapmış olduğu savunma ile Türk Telekom un savunmasında yer verdiği ve yukarıda 6, 7, 8, 9 numaralı başlıklar altında özetlenen diğer argümanlar, daha önce de ifade edildiği üzere, Rapor un ilgil i bölümlerinde değerlendirilmiştir. H.3.2. İşlemin Niteliği Bakımından Yapılan Değerlendirme Rekabet Kurulu nun TEİAŞ a ait fiber optik hatların 10 yıl süre ile kiraya verilmesi işlemi ile ilgili yapılan şikâyetin incelendiği 07 -13/112 -33 sayılı kararın g erekçesinde; Rekabet hukuku bağlamında kontrol değişikliği, hisse veya malvarlığının satın 430 alınmasıyla gerçekleştirilebileceği gibi, dosya konusu işlemde olduğu gibi uzun süreli kiralama sözleşmesi ile de gerçekleşebilmektedir. 1997/1 Sayılı Tebliğ in 2. maddesinde Bu tebliğ bakımından kontrol, ayrı ayrı ya da birlikte fiilen ya da hukuken bir teşebbüs üzerinde belirleyici etki uygulama olanağı sağlayan haklar, sözleşmeler veya başka araçlarla ve özellikle bir teşebbüsün malvarlığının tamamı veya bir kısm ı üzerinde mülkiyet veya işletilmeye müsait bir kullanma hakkıyla veya bir teşebbüsün organlarının oluşumunda veya kararları üzerinde belirleyici etki sağlayan haklar veya kararları üzerinde belirleyici etki sağlayan haklar veya sözleşmelerle meydana getir ilebilir. hükmü yer almaktadır. 440 Böyle bir durumda, uzun süreli bir kira sözleşmesiyle elde edilen kontrolün hisse veya mal varlıklarının satın alınmasıyla elde edilen kontrolle yönetim ve malvarlıkları üzerindeki haklar bakımından benzer öğeleri içermesi gerekir. Dosya konusu işlemde 10 yıl süreyle kiralanacak olan iki çift aydınlatılmamış fiber, ihaleyi kazanan firma tarafından ucuna aktif transmisyon cihazları 07-59/675-234 11 bağlanmak suretiyle hizmet vermeye uygun hale gelecektir. Böylece, ihaleyi kazanacak firma ger ek İstanbul -Ankara arasında data trafiğine gereksinim duyan firmalara, gerekse yurtdışı operatörlerle anlaşmak koşuluyla, yurtdışı geçişe gereksinim duyan firmalara ihale konusu fiberler üzerinden Türk Telekom hatlarına alternatif bir altyapı hizmeti veril ebilecektir. Dolayısıyla, 450 ihaleye konu olan fiberlerin devriyle birlikte ihaleyi kazanacak firma, 1997/1 sayılı Tebliğ deki kontrol tanımına uyan bir şekilde, TEİAŞ ın malvarlığının bir kısmı üzerinde (iki çift fiber) işletilmeye müsait bir kullanım hakkıy la belirleyici etki uygulama olanağına 10 yıllık bir süre için kavuşacaktır. 1998/5 sayılı Rekabet Kurulu Tebliği ile Değişik 1998/4 Sayılı Özelleştirme Yoluyla Devralmaların Hukuki Geçerlilik Kazanabilmeleri İçin Rekabet Kurumu na Yapılacak Ön bildirimler de ve İzin Başvurularında Takip Edilecek Usul ve Esaslar Hakkında Tebliğ in 2. maddesinde bir teşebbüsün ortaklık paylarının ya da diğer hak ve araçların tümünün veya bir kısmının teşebbüsün üzerindeki kontrolü değiştirecek ya da karar organlarını etkile yecek şekilde 460 yahut mal veya hizmet üretimine yönelik birimlerin özelleştirme yolu ile her türlü devri nin Tebliğ kapsamında olduğu belirtilmektedir. Aynı Tebliğin 7. maddesinin ikinci fıkrasında Özelleştirme yoluyla devirlerin Özelleştirme İdaresi Başkan lığı dışında diğer kamu kurum veya kuruluşlarınca gerçekleştirilmesi halinde de bu Tebliğ hükümleri uygulanır. Bu takdirde, bu Tebliğde Özelleştirme İdaresi Başkanlığınca yerine getirilmesi öngörülen yükümlülükler, devri gerçekleştirecek kamu kurum veya ku ruluşunca yerine getirilir. ifadeleri yer almaktadır. İhaleyi gerçekleştiren TEİAŞ, devletin genel enerji ve ekonomi politikasına uygun olarak elektrik iletim faaliyetlerinde bulunmak amacıyla oluşturulan bir iktisadi devlet teşekkülüdür. TEİAŞ, 470 telekomün ikasyon sektöründe işletmeci sıfatını haiz olmadan ve bu anlamda bir imtiyaz sözleşmesi, telekomünikasyon ruhsatı ya da genel izne sahip olmaksızın 406 sayılı Kanun un 2 (a) maddesinin ikinci fıkrasında yer alan Kamu kurum ve kuruluşlarının münhasıran v erdikleri hizmetler ile ilgili olarak özel kanunları uyarınca kurdukları telekomünikasyon tesisleri nin hükmü gereğince kendi kullanımı için söz konusu hatlara sahip olabilmiştir. İhale konusu fiberler daha önce de belirtildiği gibi ihaleyi kazanacak firma tarafından altyapı hizmetleri verilebilmesini sağlayacak niteliktedir. Bu anlamda TEİAŞ ın sahip olduğu ve 2 çiftini kiralayacağı 5 çift fiberin 10 yıl süre ile kiralanması işleminin 1998/4 sayılı Tebliğ kapsamında hizmet üretimine yönelik bir birimin 480 özelleştirilmesi olarak değerlendirilmesi gerektiği kanaatine varılmıştır. ifadelerine yer verilmektedir. Yukarıda yer verilen ifadelerden de anlaşıldığı üzere dosya konusu işlemin 1998/5 sayılı Tebliğ delaletiyle 1998/4 sayılı Tebliğ kapsamında özelleştir me yolu ile gerçekleştirilen bir devralma işlemi olduğu daha önceki Kurul kararı ile hüküm altına alınmıştır. H.3.3. İşlemin Bildirim Yükümlülüğü Bakımından Yapılan Değerlendirme Bilindiği gibi 1998/4 sayılı Tebliğ in 5. maddesinde Rekabet Kurumu na ön bildirimde bulunulması zorunlu olan özelleştirme yolu ile devralma işlemlerinde ve önbildirime tabi olmamakla birlikte bu Tebliğ kapsamında olan özelleştirme yolu ile 490 devralma işlemi taraflarının ilgili ürün piyasasındaki toplam pazar paylarının %25 i veya cirolarının 25 trilyon Türk Lirasını aşması halinde; devralma işlemlerinin hukuki geçerlilik kazanabilmeleri için Rekabet Kurulundan izin alınması zorunludur. ifadeleri yer almaktadır. Bu nedenle, devir işleminin hukuki olarak geçerlilik kazanabilmesi , 07-59/675-234 12 tarafların ilgili ürün pazarındaki ciro ve pazar payları Tebliğ de yer verilen miktarları geçiyor ise, Rekabet Kurulu izni sonrasında gerçekleşebilecektir. Türk Telekom tarafından 7.6.2007 tarih ve 2011 sayılı bilgi isteme yazısına cevaben gönderilen ve Rekabet Kurumu kayıtlarına 19.6.2007 tarih ve 4230 sayı ile giren yazıda yer verilen bilgilerden, 2006 yılında Türk Telekom un, devre konu fiber optik kabloların da içerisinde yer aldığı pazardaki hizmetlerden, yalnızca uluslararası 500 kapasite satışlarından dahi 2006 yılında elde edilen gelirin yaklaşık ( ) Avro ( YTL7) düzeyinde olduğu anlaşılmaktadır. Bir başka deyişle, devir konusu işlemin tarafı olan Türk Telekom un pazar payı rakamlarına dahi bakılmaksızın, yalnızca ilgili ürün pazarının içeris inde yer alan hizmetlerden birisinden elde edilen gelir dahi Tebliğ de yer verilen ciro eşiğinin aşılması için yeterlidir. Dolayısıyla, dosya konusu işlemin 1998/4 sayılı Tebliğ çerçevesinde hukuki geçerlilik kazanabilmesi için Rekabet Kurulu ndan izin alı nması gereklilik arz etmektedir. H.3.4. 4054 Sayılı Kanun un 7. Maddesi Bakımından Yapılan Değerlendirme 4054 sayılı Kanun un 7. maddesinde; 510 Bir ya da birden fazla teşebbüsün hâkim durum yaratmaya veya hâkim durumlarını daha da güçlendirmeye yönelik olar ak, ülkenin bütünü yahut bir kısmında herhangi bir mal veya hizmet piyasasındaki rekabetin önemli ölçüde azaltılması sonucunu doğuracak şekilde birleşmeleri veya herhangi bir teşebbüsün ya da kişinin diğer bir teşebbüsün mal varlığını yahut ortaklık paylar ının tümünü veya bir kısmını ya da kendisine yönetimde hak sahibi olma yetkisi veren araçları, miras yoluyla iktisap durumu hariç olmak üzere, devralması hukuka aykırı ve yasaktır. ve bu maddeye dayanılarak çıkarılan 1997/1 sayılı Tebliğ in 6. maddesinde de hâkim durum yaratmayan veya bir hâkim durumu güçlendirmeyen ve bunun 520 sonucu olarak ülkede veya bir bölümünde etkin rekabeti önemli ölçüde engellemeyen birleşme veya devralmalara izin verilir ifadeleri yer almaktadır. Buna göre, inceleme konusu d evralma işleminin ilgili pazarda hâkim durum yaratılarak veya hâkim durum güçlendirilerek etkin rekabeti önemli ölçüde engelleyip engellemediğinin değerlendirilmesi gerekmektedir. Bu anlamda yapılacak analizlerde devir işlemi sonucunda ilgili pazar da etki n rekabetin önemli ölçüde engellenip engellenmediğinin tespiti bakımından; - İşlem öncesinde hâkim durum mevcut değil ise, işlemle birlikte hâkim durum yaratılarak etkin rekabetin önemli ölçüde engellenip engellenmediği, - İşlem öncesinde hâkim durum mevcut is e, işlemle birlikte hâkim durum 530 güçlendirilerek etkin rekabetin önemli ölçüde engellenip engellenmediği hakkında yapılacak değerlendirilmelere yer verilecektir. H.3.4.1. Hâkim Durum Değerlendirilmesi 4054 sayılı Kanun un 3. maddesinde hâkim durum, Belirli bir piyasadaki bir veya birden fazla teşebbüsün, rakipleri ve müşterilerinden bağımsız hareket ederek fiyat, arz, üretim ve dağıtım miktarı gibi ekonomik parametreleri belirleyebilme gücü olarak tanımlanmıştır. 7 31.12.2006 tarihinde geçerli olan Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası döviz alış kuru üzerinden hesa planmıştır. 07-59/675-234 13 Bilindiği gibi, Türk Telekom un telekomünik asyon şebekeleri üzerinden sunulan ulusal ve uluslararası ses iletimini ihtiva eden telefon hizmetleri ile kişisel telekomünikasyon tesisleri ile telekomünikasyon hizmetlerine ilişkin imtiyaz sözleşmeleri veya 540 telekomünikasyon ruhsatları veya genel izinler inde ilgili işletmeci tarafından kurulması öngörülen telekomünikasyon altyapısı hariç olmak üzere, tüm telekomünikasyon altyapısının kurulması ve işletilmesinde sahip olduğu hukuki tekeli 406 sayılı Telgraf ve Telefon Kanunu nun 2. maddesinin (c) bendi uya rınca 31.12.2003 tarihinde kadar devam etmiştir. Türk Telekom un söz konusu tekel hakkının sona ermesi Telekomünikasyon Kurumu nun diğer işletmelerin de altyapı kurması ve işletmesine olanak sağlayan mevzuat çalışmalarıyla hayata geçirilmiştir. Bu bağlamd a, 26.8.2004 tarih ve 25565 sayılı resmi gazete yayımlanan Telekomünikasyon Hizmet ve Altyapılarına İlişkin Yetkilendirme Yönetmeliği ile Telekomünikasyon Kurumu ndan gerekli lisansı almış 550 ve genel izin kapsamında kayıtlanmış işletmelerin telekomünikasyon hizmeti yürütebileceği, telekomünikasyon altyapısı kurabileceği ve işletebileceği hükme bağlanmış; 7.9.2005 tarih ve 25929 sayılı resmi gazetede yayımlanan Telekomünikasyon Hizmet ve Altyapılarına İlişkin Yetkilendirme Yönetmeliğinde Değişiklik Yapılmasına Dair Yönetmelik ile Altyapı işletmeciliği hizmetini yürütmek isteyen sermaye şirketleri, Kurum tarafından verilecek 2. Tip TR8 ile yetkilendirilir hükmü getirilmiştir. Bu bağlamda 12 firma9 altyapı işletmeciliği hizmeti alanında 2. Tip TR alarak bu alan da faaliyet göstermek için gerekli yetkilendirmeye sahip konuma gelmişlerdir. Ancak bununla birlikte, bugüne değin yalnızca bir alternatif işletmecinin altyapı hizmetleri işletmeciliği alanında faaliyetlerine başladığı tespit edilebilmiştir. 560 Şüphesiz, 405 4 sayılı Kanun da bahsedilen pazar gücünün en önemli göstergesi, tek başına yeterli olmamakla birlikte, teşebbüsün ilgili pazardaki pazar payıdır. Rapor un İlgili Pazar Bölümü nde de ifade edildiği üzere, devir konusu fiber optik kablolar; nihai kullanıcıl ar için internet erişim, data ve ses trafiğinin taşınması hizmetlerinin yanı sıra, kiralık devre hizmeti olarak da kullanıcılara hizmet verebilir konumda bulunmaktadır. Ancak devir konusu fiber optik kabloları diğer altyapı unsurlarından ayıran en temel özelliği yurtiçi trafiğin yurt dışına taşınmasına olanak sağlamasıdır. Bu anlamda, söz konusu hatlar, işletmecilerin yurtdışındaki yerleşik operatörlerden kapasite sağlamaları koşuluyla, yurt dışı trafiğin taşınması işlevini yerine getirme olanağına sahiptir . Dolayısı ile devir konusu fiber optik kabloların yer aldığı ilgili ürün 570 pazarındaki pazar gücü; 1. Yurt dışı çıkış kapasitesi ile (sınırın diğer tarafından anlaşma sonucu sağlanan kapasite) 2. Yurt dışına çıkış için gerekli olan iletim altyapı kapasitesi kavramları arasındaki farklılık nedeniyle, altyapı işletmecilerinin, 2 numaralı ifadelerde belirtilen şekilde, yalnızca yurt dışına çıkışa olanak sağlayan iletim altyapılarının kapasitelerinin karşılaştırılması (hesaplanılması) ile ölçülecektir . Daha önce d e ifade edildiği üzere, Türk Telekom ve Memorex, yurt dışı çıkışlı fiber optik kablo altyapısına sahip iki ayrı işletmeci olarak bu alandaki faaliyetlerini sürdürmektedir. 580 8 Telekom ünikasyon Ruhsatı 906.07.2007 tarihi itibari ile ( http://www.tk.gov.tr/doc/lisans/Kismialtyapi.html .) 07-59/675-234 14 Türk Telekom, devir konusu fiber optik hatların yer aldığı İstanbul -Bulgaristan sını rı otoyol güzergâhın da 250 km uzunluğunda ITU G.65210 standardında ( ) fiber elyaflı yeraltı tipi kabloya sahip olmanın yanısıra ayrıca, İstanbul -Edirne Devlet Yolu güzergâhında mülkiyeti TSK ya ait olan 300 km uzunluğunda ITU G.652 standardında ( .) fibe r elyaflı kablonun ( ) adedini de kullanmaktadır. Yine İstanbul -Hamitabad güzergâhında dosya kapsamında incelenmekte olan TEİAŞ a ait 5 çift fiberin11 ihale kapsamına alınmayan 3 çiftinin de Türk Telekom tarafından kullanıldığı bilinmektedir. Bunun dışında Türk Telekom dosya konusu devir işleminin gerçekleşeceği güzergâh dâhil yurtdışına çıkışa imkân veren 4 ayrı güzergâhta fiber optik kablo altyapısına 590 sahiptir. Ancak Rapor un İlgili ürün pazarı ile ilgili bölümünde her ne kadar ilgili coğrafi pazar Türkiy e olarak belirlenmişse de, en riskli durumun değerlendirilebilmesi bakımından, pazar payı hesabı, ayrıca devir konusu hatların yer aldığı güzergâhlardaki altyapılar içinde yapılacaktır. Alternatif bir altyapı işletmecisi olan Memorex de yurt dışı çıkışına imkân sağlayan fiber optik kablo altyapısına sahiptir. Söz konusu teşebbüse ait İstanbul -Kapıkule güzergâhında 2 ayrı hatta serili ( x ) fiber kıl (toplam .kıl) üzerinden aynı gruba ait Avrupa şirketi ile altyapı bağlantısı tesis edilerek altyapı hizmeti verilebilmektedir. Türkiye de kurulu altyapılar üzerinden, Türk Telekom ve Memorex in, devir konusu hatların güzergâhı üzerinde sahip oldukları hatların (altyapıların) kapasiteleri göz 600 önüne alınarak, pazar payı hesaplanılmasına geçmeden önce, söz konusu işletmecilere ait hatların aynı (karşılaştırılabilir) niteliklere haiz olduklarını açıklayıcı bir takım bilgilere yer verilmesi gerekli görülmektedir. İstanbul -Bulgaristan güzergâhında serili bulunan devre konu fiberler, Türk Telekom un ve Memorex in ulus al şebekede kullandığı G.652 standartlarındaki fiberlerden farklı olarak G.653 ve G.655 standartlarındadır. ITU G.650 ITU G.659 kodlu ITU tavsiyeleri optik fiber kabloların standartlarının belirlenmesi amacıyla yayınlanmış standartlar olup, bu standartla ra sahip olan fiber kablolar üzerinden, gerekli transmisyon cihazlarının takılmasıyla, STM -6412 hız sinyaline kadar ulaşılabilmektedir. Anılan standartlar, teknik olarak farklılık arz etse de birbirine yakın 610 özellikler içermektedir. Nitekim Türk Telekom tar afından gönderilen 19.6.2007 tarih ve 4230 sayılı yazıda G.653 tipi F/O13 kablolar üzerinde WDM uygulamaları yapılmasında, kablo karakteristiğinden kaynaklanan zorluklar ve sınırlamalar bulunmakla birlikte, sistem teknolojisindeki gelişime paralel olarak b u tip kablolar da uygun sistem tasarımları yapılarak WDM uygulamalarında kullanılabilmektedir. G.655 tipi kablolar da WDM teknolojilerinin kullanımına uygundur. ifadeleri kullanılarak bu durum teyit edilmektedir. Bu bağlamda, devre konu fiberler ile Türk Telekom ve Memorex in mevcut fiberlerinin benzer niteliğe sahip olduğu anlaşılmaktadır. Dolayısıyla pazar payının hesaplanılmasında aynı tür niteliğe haiz altyapı unsurlarının bir değerlendirilmesi/karşılaştırılması yapılacaktır. 620 10 Uluslararası Telekomünikasyon Birliği -ITU (International Telecommunication Union), Birleşmiş Milletler sistemi içerisinde faaliyet gösteren uluslararası bir örgüttür. G.652 ise ITU nun Telekomünikasyon sektörünün dünya çapında standardizasyonundan sorumlu sürekli organı ITU -T nin (ITU Telecommunications Standardization Sector) yayınladığı single -mode (SM) optik fiberler ve kabloların standartlarını belirl eyen tavsiyesinin kodudur. 11 Türk Telekom tarafından, İstanbul -Bulgaristan sınırı güzergâhındaki fiber optik kablonun İstanbul -Hamitabad arasındaki kısmının ITU G.653 SM, Hamitabad -Bulgaristan sınır arasındaki kısmının ise ITU G.655 SM standardında olduğu bildirilmiştir 12 Yaklaşık 10 Gbit/sn 13 Fiber Optik. 07-59/675-234 15 Tablo1: Türk Telekom un i lgili ürün pazarındaki pazar payı bilgileri Devir Konusu Kabloların Yer Aldığı Güzergâhta Yer Alan Fiber Optik Kıl Sayısı Devir Konusu Kabloların Yer Aldığı Güzergâh Bakımından Pazar Payları Yurt Dışına Çıkış Sağlayan Bütün Hatlardaki Fiber Optik Kıl Sayısı Yurt Dışına Çıkış Sağlayan Bütün Hatlar Bakımından Pazar Payları Türk Telekom (...) % ( ) (...)14 % ( ) Memorex (...) % ( ) (...) % ( ) Toplam (...) % 100 (...) % 100 Yukarıda yer alan Tablo dan da anlaşıldığı üzere, yurt dışı çıkışlı fiber optik kablo altyapı (iletim) pazarında mevcut hatların yaklaşık %80 i Türk Telekom a ait bulunmaktadır. Pazara yaklaşık 1 yıl önce dâhil olan Memorex hâlihazırda kurulu kapasitenin yaklaşık %20 sine yakın bir kapasiteyi tesis etmeyi başa rabilmiştir. Ancak kurulu altyapı üzerinden geçen trafikler bakımından yapılacak bir analizde söz konusu %80 lik payın, Türk Telekom un aynı ekonomik bütün içerisinde yer aldığı TTNet A.Ş. vasıtasıyla sahip olduğu 3 milyon üzerindeki ADSL abonesinin varlığ ı ve yaratılan trafik göz önüne alındığında, çok daha yüksek rakamlara ulaşacağı çok 630 açıktır. Bu durum elde edilen cirolar üzerinden de görülebilmektedir. Bu anlamda Türk Telekom un pazarda çok büyük miktarlarda bir kapasite ile söz konusu kapasite üzerind en taşınan trafiğe sahip olduğundan bahsetmek yanlış olmayacaktır. Devir konusu hatların üzerinden ticari anlamda bir trafiğin geçmemesi ve bir ciro elde edilememesi karşısında, söz konusu hatların Türk Telekom a katkısını ölçebilmek bakımından, yalnızca f iber optik kablo altyapılarının kapasitelerine dayalı bir karşılaştırma yapılması yeterli görülmüştür. Bilindiği gibi, hâkim durum değerlendirmesinde, pazar payı dışında, yasal düzenlemeler ve fikrî ve sınaî mülkiyet hakları; üstün teknoloji ve etkinlik; dikey bütünleşme; ölçek ekonomileri; finansal kaynaklara erişim ve yatırım gereksinimi; 640 reklâm, tanınılırlık ve ürün farklılaştırması; firmanın büyüklüğü, gücü ve sunduğu ürünlerin çeşitliliği gibi giriş engelleri de pazar payı kriterine ek olarak dikkate alınmaktadır. Bunun yanı sıra, Türk Telekom, telekomünikasyon sektöründe sadece altyapı hizmetleri alanında hizmet göstermemekte aynı zamanda bu altyapı üzerinden sağlanan perakende ve toptan hizmetlerin de en büyük sağlayıcısı durumundadır. Dolayısıyla, h âkim durumun doğrudan bir göstergesi olmamakla birlikte, Türk Telekom un sektördeki dikey bütünleşmesi hâkim durumun varlığını destekler nitelikte bir unsurdur. Aynı zamanda, b ir kamu tekeli olarak telekomünikasyon alanında faaliyet göstermeye 650 başlayan ilk teşebbüs olan Türk Telekom un alanında sahip olduğu geniş altyapı ağından ve faaliyetlerine başladığından beri yaptığı yatırmalardan kaynaklanan bir batık maliyeti ile sağlamış olduğu ölçek avantajından bahsetmek yerinde olacaktır. Türk Telekom un fiziks el ve finansal büyüklük açısından ilgili pazarda telekomünikasyon ruhsatı alan firmalara nazaran finansal kaynaklara ulaşmada ve yatırım gereksinimini karşılamada da bir üstünlüğü olduğunu ifade etmek yanlış olmayacaktır. Aynı durumun, reklâm, tanınılırlık ve ürün farklılaştırması için de geçerli olduğu anlaşılmıştır . 14 Türk Telekom yetkilileri ile yapılan görüşmede SMW3 denizaltı hattında ( ) λ (lambda) kapasite bulundu ğu fakat bunlardan biri üzerinde ( ..), diğeri üzerinde ( .) teknolojisi bulunduğu belirtilmiştir. Dolayısıyla, bir kılın yaklaşık . kapasitesine sahip olan ve üzerinde ( .) teknolojisi kurulu bulunan kıl kapasite hesapl anmasında dikkate alınmamıştır. 07-59/675-234 16 Yukarıda yer verilen bilgiler ve özellikle pazar payı bilgileri ışığında, Türk Telekom un devir konusu işlem ile ilgili olarak tanımlanan pazarda, devir konusu işlem öncesinde 660 hâkim konumda bu lunduğu sonucuna ulaşılmıştır. Bu anlamda devir konusu işlemin, Türk Telekom un ilgili ürün pazarında ki hâkim konumunu güçlendirerek etkin rekabetin önemli ölçüde engellenmesine yol açıp açmadığının ayrıca değerlendirilmesi gerekmektedir. H.3.4.2. Hâkim Durum Güçlendirilerek Etkin Rekabetin Önemli Ölçüde Engellenip Engellenmediği Değerlendirmesi Dosya konusu devir işlemi ile birlikte hâkim durumun güçlendirilerek etkin rekabetin önemli ölçüde engellenip engellenmediğinin tespit edilmesinde üzerinde durula cak konular aşağıdaki gibidir: 1. Alternatif altyapı işletmecilerinin faaliyetleri 670 2. Devir konusu hatların Türk Telekom un mevcut kapasitesine olan etkisi 3. Devir konusu hatların kapasitesinin Memorex in kapasitesi ile karşılaştırılması 4. TEİAŞ ın mülkiyetindeki de vir konusu hatlar ile benzer niteliği haiz aynı ve farklı güzergâhlardaki diğer fiber optik hatların mevcudiyeti 5. Gelişen teknoloji ile hatların kapasitelerinde kısa sürede meydana gelebilecek artışlar 6. Alternatif işletmecilerin devir konusu hatlara ilişkin taleplerinin belirsizliği 7. Uluslararası trafik taşımak isteyen alternatif işletmeciler bakımından hâlihazırdaki talebin yapısı 8. Altyapı hizmeti sunan işletmecilerin yurt dışı çıkış kapasiteleri 680 9. Yurt dışı çıkışlar için sınırın diğer tarafındaki kapasite olana kları H.3.4.2.1. Alternatif altyapı işletmecilerinin faaliyetleri Bilindiği gibi yerleşik operatör dışında altyapı unsurlarına (örneğin kiralık hatlar) sahip olabilecek alternatif işletmecilerin varlığı, sektörün serbestleşmesi bakımından çok büyük önem ar z etmektedir. Türk Telekom un telekomünikasyon şebekeleri üzerinden sunulan ulusal ve uluslararası ses iletimini ihtiva eden telefon hizmetleri ile kişisel telekomünikasyon tesisleri ile telekomünikasyon hizmetlerine ilişkin imtiyaz sözleşmeleri veya telekomünikasyon ruhsatları veya genel izinlerinde ilgili işletmeci tarafından kurulması öngörülen telekomünikasyon altyapısı hariç olmak üzere, tüm 690 telekomünikasyon altyapısının kurulması ve işletilmesinde sahip olduğu hukuki tekeli 406 sayılı Telgraf ve Tele fon Kanunu nun 2. maddesinin (c) bendi uyarınca 31.12.2003 tarihinde kadar devam etmiştir. Türk Telekom un söz konusu tekel hakkının sona ermesi Telekomünikasyon Kurumu nun diğer işletmelerin de altyapı kurması ve işletmesine olanak sağlayan mevzuat çalış malarıyla hayata geçirilmiştir. Bu bağlamda, 26.8.2004 tarih ve 25565 sayılı resmi gazete yayımlanan Telekomünikasyon Hizmet ve Altyapılarına İlişkin Yetkilendirme Yönetmeliği ile Telekomünikasyon Kurumu ndan gerekli lisansı almış ve genel izin kapsamında kayıtlanmış işletmelerin telekomünikasyon hizmeti yürütebileceği, telekomünikasyon altyapısı kurabileceği ve işletebileceği hükme 700 bağlanmış; 7.9.2005 tarih ve 25929 sayılı resmi gazetede yayımlanan Telekomünikasyon Hizmet ve Altyapılarına İlişkin Yetkilend irme Yönetmeliğinde Değişiklik Yapılmasına Dair Yönetmelik ile Altyapı işletmeciliği hizmetini yürütmek 07-59/675-234 17 isteyen sermaye şirketleri, Kurum tarafından verilecek 2. Tip TR ile yetkilendirilir hükmü getirilmiştir. Dolayısıyla, hâlihazırda yasalardan kaynaklı bir giriş engelinden bahsetmek olanaklı değildir. Ayrıca, ilgili pazarda fikrî ve sınaî haklardan kaynaklı bir giriş engeli de bulunmamaktadır. Bu bağlamda 12 firma altyapı işletmeciliği hizmeti alanında 2. Tip TR alarak bu alanda faaliyet göstermek için gerekli yetkilendirmeye sahip konuma gelmişlerdir. Ancak bununla birlikte, bugüne değin Türk Telekom haricinde, yalnızca bir 710 işletmecinin altyapı hizmetleri işletmeciliği alanında fiili olarak faaliyet gösterdiği tespit edilebilmiştir. Türk Telekom dışınd a altyapı işletmeciliği faaliyetini fiilen kendi altyapısı üzerinden gerçekleştiren Memorex firmasının sahip olduğu altyapı -fiber optik kıllarla ilgili bilgilerin açıklığa kavuşturulması amacıyla ilgili şirketten 10.5.2007 tarih ve 1611 sayılı yazı ile bil gi istenmiş ve Rekabet Kurumu kayıtlarına 18.5.2007, 21.5.2007, 18.6.2007 tarih ve 3555, 3598, 4165 sayılar ile intikal eden cevabi yazılarda; 6.3.2006 tarih ve TR -02-AİH-004 sayılı Altyapı işletmeciliği Hizmet Ruhsatı sahibi olan MTCTR Memorex Telekomüni kasyon San. ve Tic. Ltd. Şti. nin Fiber Optik Kablo Geçiş Hakkı düzenlemeleri çerçevesinde İstanbul 720 Kapıkule arasında mülkiyeti kendisine ait ve yedekli olmak üzere ( x ) fiber kıla sahip olduğu (iki yarı güzergâhtan ( ) er çift fiber optik kablo olmak üze re toplam ( ) çift kıl), Bu kıllar üzerinden aynı gruba ait Avrupa şirketi ile altyapı bağlantısının kurularak hizmet verilebildiği, Hâlihazırda bu şebeke üzerinden 2xSTM -1 ve 1xE -3 kapasiteli hizmetlerin çeşitli firmalara15 verilmekte olduğu, talepler doğr ultusunda E -1, E-3, STM - 1, STM -4, STM -16, STM -64 kapasiteli hizmetlerin de sunulabileceği, Hali hazırda Bulgaristan sınırından itibaren ( x .) düzeyinde kapasiteyi taşıyacak kartları yerleştirmiş durumda olduğu, istenmesi halinde 730 Bulgaristan sınırından iti baren yurtdışı güzergâhına taşınabilecek kapasitenin ise ( x .) olduğu, Gün itibarıyla bu şebeke üzerinden Türk Telekom a ( x .) hizmet verildiği, diğer STM -64 düzeyindeki kapasitenin yaklaşık ( x .) düzeyindeki kapasitesi yurt dışı çıkış yapan diğer müşte rilere ayrıldığı, Arzu edildiği takdirde geri kalan ( x .) düzeyindeki kapasitenin derhal devreye alınabileceği, Uluslararası birçok işletmeci ile ortaklıkları olduğu ve Avrupa nın tüm ülkelerinde pop noktaları bulunduğu, istenilen her noktaya ulaşabildikl eri ifadelerine yer verilmiştir. 740 Şirket yetkilileri ile 25.5.2007 tarihinde İstanbul şirket merkezinde yapılan görüşmede ise, şirketin İstanbul -Edirne güzergâhında, ( ) çift fiber kıl bulunduran iki ayrı altyapısından birisinin tamamlandığı, diğerinin i se tamamlanma aşamasında olduğu ifade edilmiştir. 7.6.2007 tarihinde yapılan görüşmede ise ikinci hattın inşasının da tamamlandığı anlaşılmıştır. Hâkim Durum Değ erlendirmesi ne ilişkin bölüm de yer verildiği üzere, Memorex , kapasite olarak, yurt dışı çıkışl ı fiber optik kablo altyapısı pazarının %20 sine tekabül eden bir altyapı tesis etmiştir. Bunun yanı sıra yurt dışı 15 İlgili yazıda hâlihazırda ( ) ( . Tic. A.Ş.), ve . a ( Hizmetleri A.Ş.) 2xST M-1 ve 1xE -3 düzeyinde hizmet verildiği ifade edilmektedir. 07-59/675-234 18 çıkış kapasitesi bakımından ise Memorex in aynı ekonomik bütünlük içerisinde yer aldığı grup şirketleri vasıtasıyla, Türk Telekom un mevcut kapasitesinin dahi üzerinde bir büyüklüğe ulaştığı tespiti yanlış olmayacaktır. Bu anlamda, alternatif işletmecilerin 750 mevcut kapasite durumları, söz konusu işletmecilerin varlığının devir işleminin değerlendirilmesinde dikkate alınmasını gerekli hale getir mektedir. H.3.4.2.2. Devir konusu hatların Türk Telekom un mevcut kapasitesine olan etkisi Daha önce de ifade edildiği üzere, TEİAŞ a ait devir konusu hatların üzerinden ticari anlamda bir trafiğin geçmemesi ve bir ciro elde edilememesi karşısında, söz kon usu devir işlemi ile birlikte Türk Telekom a söz konusu hatlardan kaynaklanan bir ciro, pazar payı ya da müşteri devri söz konusu olmayıp, yalnızca Türk Telekom un mevcut kapasitesinde bir artış yaşanacaktır. Bahse konu kapasite artışı, işletmecinin yurt d ışı çıkış kapasitesinin değil (bu ancak sınırın diğer tarafından kapasite satın 760 alınması ile mümkün), yurt dışına çıkış için gerekli iletim hatlarının kapasitesinin artışı olarak düşünülmelidir. Türk Telekom un toplam yurt dışı çıkış kapasitesinin yaklaşık %( ) ü karasal hatlar üzerinden olmakla birlikte hâlihazırda fiili kullanım bakımından karasal hatların kapasite kullanım oranı yaklaşık %( ) lerde seyretmektedir. Tablo 2: İlgili Ürün Pazarında Devir Öncesi Pazar Payları Firma Devir Kon usu Kabloların Yer Aldığı Pazarda Yer Alan Fiber Optik Kıl Sayısı Devir Konusu Kabloların Yer Aldığı Pazardaki Paylar Yurt Dışına Çıkış Sağlayan Hatlardaki Fiber Optik Kıl Sayısı Yurt Dışına Çıkış Sağlayan Hatlar Bakımından Pazar Payları Türk Telekom ( ) % ( ) ( ) % ( ) Memorex ( ) % ( ) ( ) % ( ) TEİAŞ16 4 - ( ) - Toplam ( ) % 100 ( ) % 100 Tablo 3: İlgili Ürün Pazarında Devir Sonrası Oluşacak Pazar Payları Firma Devir Konusu Kabloların Yer Aldığı Pazarda Yer Alan Fiber Optik Kıl Sayı sı Devir Konusu Kabloların Yer Aldığı Pazardaki Paylar Yurt Dışına Çıkış Sağlayan Hatlardaki Fiber Optik Kıl Sayısı Yurt Dışına Çıkış Sağlayan Hatlar Bakımından Pazar Payları Türk Telekom ( ) % ( ) ( ) % ( ) Memorex ( ) % ( ) ( ) % ( ) Toplam ( ) % 100 ( ) % 100 Devir konusu hatların Türk Telekom un kapasitesine yapmış olduğu katkı yukarıda yer verilen Tablo larda yer almaktadır. Görüldüğü üzere, hatların devri ile Türk 770 Telekom un kapasitesinde yaklaşık % ( )-%( ) arasında çok az bir artış yaşanmıştır. Bu anlamda devir konusu fiber optik kabloların Türk Telekom a katkısı, esasen pazar payı ya da kapasite artışından ziyade, Türk Telekom un trafik büyüklüğü dikkate alındığında, mevcut hatların (özellikle arıza durumlarına karşı) yedeklenmesi olarak karşımı za çıkmaktadır. 16 Devre konu olan TEİAŞ a ait fiberler üzerinden devir işlemi öncesinde herhangi bir altyapı hizmeti verilmediğinden bu fiberlere pazar payı atfedilmemiştir. 07-59/675-234 19 H.3.4.2.3. Devir konusu hatların kapasitesinin Memorex in kapasitesi ile karşılaştırılması Aşağıda yer verilen Tablo dan görüldüğü üzere, Memorex devre konu hatların sağlayacağı kapasitenin yaklaşık ( ) katını alternatif işletmecilere/niha i kullanıcılara 780 sunabilecek kapasiteye sahip durumdadır. Tablo 4: Devir konusu kabloların kapasitelerinin Memorex in mevcut kapasitesi ile karşılaştırılması FİRMA Yurt Dışına Taşımada Kurulu Kapasite Fiber Optik Kıl Sayısı Fiber Optik Kablo Standardı Memorex ( ) x ( ) ( ) G.652 TEİAŞ ( ) 4 G.653, G.655 Bu anlamda devre konu hatların Türk Telekom tarafından kiralanması halinde, işlem sonucunda nihai kullanıcılar bakımından özellikle fiyatlar bakımından bir artış yaşanacağını söylemek olanaklı görülmeme ktedir. Çünkü söz konusu fiber optik kabloların alternatif bir işletmeci tarafından alınması durumunda Türk Telekom a karşı rekabet bakımından ortaya çıkabilecek kapasitenin ( ) katı hâlihazırda bir alternatif işletmeci tarafından sağlanmış durumdadır. Söz konusu işletmecinin mevcut trafik miktarları göz önüne alındığında, kısa dönemde piyasadaki rekabetin 790 devir işlemi nedeniyle önemli ölçüde etkilenmesi mümkün görünmemektedir. Alternatif işletmecilerin Memorex benzeri altyapıları kurabilecekleri, Memorex i n mevcut kapasitesini artırabileceği, hâlihazırda kamu kurumlarının elinde mevcut diğer fiber optik altyapıların altyapı işletmecilerinin hizmetine sunulabileceği göz önüne alındığında, uzun dönem bakımından da hâlihazırdaki devir işleminin rekabet üzerind eki etkilerinin de rekabeti kısıtlayıcı olabileceğinden bahsetmek olanaklı görünmemektedir. H.3.4.2.4. TEİAŞ ın mülkiyetindeki devir konusu hatlar ile benzer niteliği haiz aynı ve/veya farklı güzergâhlardaki diğer fiber optik hatların mevcudiyeti 7.2.20 07 tarih ve 984 sayılı TEİAŞ tarafından gönderilen Babaeski (Türkiye) - 800 Yunanistan sınırı arasında yeni tesis edilen 420 kV Enerji iletim Hattındaki OPGW içinde ( ) fiber bulunmaktadır. Özetle TEİAŞ ın elinde; Hamitabad -Bulgaristan (sınır) ve Babaeski (Türk iye)-Yunanistan sınır arasında alternatif ikame edilebilecek F/O kablolar mevcuttur. ifadeleri yer almakta, 19.4.2007 tarih ve 2820 sayılı diğer bir TEİAŞ yazısında ise benzer bir şekilde yine Babaeski -Yunanistan sınır arasında yeni tesis edilen 420 k V enerji iletim hattında tamamı TEİAŞ tasarrufunda olan her iki toprak telinde de ( ) fiberli olmak üzere toplam ( ) fiberli optik kablo bulunmaktadır ifadeleriyle yukarıdaki ifadeler tekrarlanmaktadır. Bilindiği gibi, ihaleyi gerçekleştiren TEİAŞ, devle tin genel enerji ve ekonomi politikasına uygun olarak elektrik iletim faaliyetlerinde bulunmak amacıyla oluşturulan 810 bir iktisadi devlet teşekkülüdür. TEİAŞ, telekomünikasyon sektöründe işletmeci sıfatını haiz olmadan ve bu anlamda bir imtiyaz sözleşmesi, telekomünikasyon ruhsatı ya da genel izne sahip olmaksızın 406 sayılı Kanun un 2 (a) maddesinin ikinci fıkrasında yer alan Kamu kurum ve kuruluşlarının münhasıran verdikleri hizmetler ile ilgili olarak özel kanunları uyarınca kurdukları telekomünikasyon tesisleri nin hükmü gereğince kendi kullanımı için söz konusu hatlara sahip olabilmiştir. Yukarıda yer verilen yazılardan TEİAŞ ın elindeki fiber optik kablo altyapısının devir konusu hatlarla sınırlı olmadığı anlaşıldığı gibi, TEİAŞ dışındaki bazı kamu ku rumlarının elinde de altyapı işletmecilerinin hizmetine sunulabilecek başka altyapıları unsurlarının da mevcut olduğu bilinmektedir. Bu anlamda, uzun 820 dönem açısından yapılacak analizler bakımından önemli olabilecek olan mevcut 07-59/675-234 20 diğer hatlarında altyapı işle tmecilerinin hizmetine sunulabileceği öngörüsü, aynı zamanda hâlihazırdaki hatların devrinin kısa dönem içinde piyasadaki rekabetin önemli ölçüde engellenmesine neden olmayacağı tespitinde de güçlendirici bir rol oynamaktadır. H.3.4.2.5.Gelişen teknoloji i le hatların kapasitelerinde kısa sürede meydana gelebilecek artırımlar Bilindiği gibi, altyapı işletmeciliği piyasasında faaliyet göstermek isteyen işletmecilerin, üzerinden trafikleri taşıyabilecekleri altyapı unsurlarına ihtiyaçları bulunmaktadır. Söz ko nusu hatların sayısı/kapasitesi ise, işletmecinin üzerinden 830 taşımak istediği trafiğin miktarına göre belirlenmektedir. Ancak piyasaya girmek isteyen işletmecilerin hâlihazırda kurulu hatların sayısına ulaşmaksızın dahi, az sayıdaki fiber optik kıl üzerinde n kapasite olarak oldukça yüksek miktarlara ulaşması mümkündür. Bir başka deyişle esasen bir hattın kapasitesi, hattın niteliğinin uygun olması halinde, kabloların uçlarına takılacak cihazlara göre değişiklik gösterebilmektedir. Bilindiği gibi İstanbul -Bulgaristan güzergâhında serili bulunan devre konu fiberler, Türk Telekom un ve Memorex in ulusal şebekede kullandığı G.652 standartlarındaki fiberlerden farklı olarak G.653 ve G.655 standartlarındadır. ITU G.650 ITU G.659 kodlu ITU tavsiyeleri optik fiber kabloların standartlarının belirlenmesi amacıyla 840 yayınlanmış standartlar olup bu standartlara sahip olan fiber kablolar üzerinden, esasen gerekli transmisyon cihazlarının takılmasıyla, STM -64 hız sinyaline kadar ulaşılabilmektedir. Ancak bu noktada, WDM17 teknolojisinden bahsetmek yararlı olacaktır. WDM, fiber optik iletişimde, bir fiber üzerinde taşınan optik taşıyıcı sinyallerinin, çeşitli sinyalleri taşımak için lazer ışığının değişik dalga boylarını (renkler) kullanarak, çoğaltılması teknolojisidir. Bu teknoloji bir fiber üzerinde iki taraflı iletişimi sağlanmasının yanı sıra kapasitenin herhangi bir fiziksel değişiklik olmadan artırılmasını sağlamaktadır . Günümüzde, teorik olarak, WDM teknolojisi kullanılarak bir fiber üzerinden 160 kadar sinyal gönder ilebilmesi olanaklıdır. Dolayısıyla, teorik olarak bir çift 10 Gbit/s (STM - 850 64) kapasiteye sahip fiber, kablonun teknolojisinin de uygun olması kaydıyla, 1,6 TBit/s (160xSTM -64) kapasiteye ulaşabilmektedir. Bu anlamda, örneğin Telekom altyapısına sahip bir firma, fiberlerin ucuna takacağı multiplexer ve demultiplexer cihazlarının modelini yükselterek hiçbir ek fiziki yatırıma gerek olmadan kapasitesini artırma olanağına sahip olabilmektedir. Bu anlamda pazara girmek isteyen işletmeciler bakımından az sayıda fiber optik kablo ile de belirli kapasitelere ulaşmak olanaklı hale gelmektedir. Bu anlamda az sayıdaki fiber optik kılların üzerinden dahi çok yüksek miktarlarda trafik taşınabileceğini söylemek yanlış olmayacaktır. H.3.4.2.6.Alternatif işletmecilerin devir konusu hatlara ilişkin taleplerinin belirsizliği 860 Dosya konusu fiber optik hatların, Türk Telekom dışında başka bir alternatif işletmeci tarafından talep edilip edilmediği, yapılacak inceleme bakımından önem taşımaktadır. Daha öncede ifade edildiği üz ere, gerekli yetkilendirme düzenlemeleri sonrasında halen 12 adet işletmeci altyapı işletmeciliği faaliyetinde bulunmak üzere Telekomünikasyon Kurumundan izin almış bulunmaktadır. Söz konusu işletmecilerin ilgili alanda faaliyet göstermeleri için ya yeni b ir altyapı tesis etmeleri ya da mevcut altyapılar üzerinde söz konusu hizmeti vermeleri gerekmektedir. Devir konusu işlem, hâlihazırda mevcut altyapılar üzerinden faaliyet göstermek isteyen işletmeciler için 17 Wavelength Division Multiplexing 07-59/675-234 21 kullanabilecekleri alternatiflerden birisini olu şturmaktadır. Bu anlamda söz konusu hatlara ilişkin talebin mevcudiyeti, yapılacak değerlendirmelerde ayrıca göz önüne 870 alınmıştır. TEİAŞ a ait Ankara II (Sincan) - Temelli - Dokurcun - Adapazarı - Paşaköy - Zekeriyaköy - Alibeyköy -Habipler - Unimar - Hamitabad - Bulgaristan(sınır) güzergâhında serili bulunan iki çift (dört adet) optik fiber kablonun 10 yıl süreyle kiraya verilmesi için 22.11.2006 tarihinde düzenlenen ihale sonrasında, İstanbul - Bulgaristan (sınır) güzergâhı için 25.1.2007 tarihinde yapılan açık a rtırma aşamasına ihaleyi kazanan Türk Telekom dışında, altyapı işletmeciliği lisansına sahip olan Tellcom ile Vodafone Telekomünikasyon Altyapı Hizmetleri A.Ş. (Vodafone) nin de katıldıkları bilinmektedir. Bir başka deyişle söz konusu hatların altyapı işle tmeciliği lisansına sahip olan diğer bazı işletmeciler tarafından da talep edildiği 880 anlaşılmaktadır18. Ancak, Rekabet Kurumu na 29.11.2006 tarih ve 8098 sayı ile yapılan şikâyet başvurusunun da sahibi olan ihale katılımcılarından Tellcom, ihalede en yüksek teklifi veren ikinci firma olmasına rağmen, işlemin Rekabet Kurumunca nihai incelemeye alınması ile uzayan süreç nedeniyle teklif sürelerinin uzatılması için kendisine TEİAŞ tarafından yapılan fiyat tekliflerinin geçerlilik süresinin uzatılması talebine o lumlu yanıt vermemiştir. Bir başka deyişle kiralama işleminin Türk Telekom ile gerçekleştirilmesinin mümkün olmaması halinde (Rekabet Kurulu kararı veya başkaca bir sebeple), kendisine sözleşme yapılması teklifi götürülecek olan Tellcom, ihalede vermiş old uğu fiyat teklifinin süresinin uzatılması teklifini kabul etmeyerek, 890 olası bir fiber optik hatları kiralama hakkından feragat etmiştir. Bu anlamda nihai inceleme sürecinde ihalede teklif veren işletmecilerin taleplerinin halen geçerli olup olmadığının yeni den tespit edilmesinin gerekli olduğu sonucuna ulaşılmıştır. Ancak, 17.4.2007 tarih ve 1374 sayılı yazı ile Tellcom dan ve 1375 sayılı yazı ile ihalede teklif veren bir diğer işletmeci olan Vodafone dan nihai incelemeye alınan güzergâh için verilen tekl iflerin geçerli olup olmadığı, taleplerinin devam edip etmediği hakkında bilgi ile ihale konusu güzergâhın kapasitesine ilişkin öngörüleri ile birlikte konu hakkında iletmek istedikleri diğer bilgi, belge ve görüşlerinin Kuruma intikal ettirilmesine yöneli k olarak talep edilen bilgilere ilişkin herhangi bir cevabi yazı Kuruma ulaşmamıştır. Bir başka deyişle her iki firmada taleplerinin halen devam edip 900 etmedikleri yönündeki soruları cevapsız bırakmışlardır. Bilindiği gibi devir konusu fiber optik kabloları n kapasite, altyapı oluşturma ve/veya yedekleme amacıyla da olsa, altyapı unsuru olarak altyapı işletmecilerinin kullanımına sunulması, her hal ve karda Türkiye de yerleşik işletmecilerin yurt içi veya yurtdışı trafiklerinin daha güvenli ve/veya hızlı taşı nmasına katkıda bulunacaktır. Bu anlamda devir konusu hatlara Türk Telekom haricinde talep olmaması ve hatlarında Türk Telekom a devrine izin verilmemesi, Türkiye de kurulu mevcut altyapı kapasitesinin nihai kullanıcılar ve/veya işletmeciler lehine olacak bir iyileştirmeyi kısıtlayıcı bir gelişmeyi (riski) de beraberinde gündeme getirecektir. 18 TEİAŞ a ait Ankara II (Sincan) - Temelli - Dokurcun - Adapazarı - Paşaköy - Zekeriyaköy - Alibeyköy -Habipler - Unimar - Hamitabad - Bulgaristan(sınır) güzergâhında serili bulunan iki çift (dört adet) optik fiber kablonun 10 yıl süreyle kiraya verilmesi için 22.11 .2006 tarihinde düzenlenen ihale sonrasında, İstanbul -Bulgaristan (sınır) güzergâhı için 25.01.2007 tarihinde yapılan açık artırma aşamasına ihaleyi kazanan Türk Telekom dışı nda, altyapı işletmeciliği lisansına sahip olan Tellcom İletişim Hizmetleri A.Ş. i le Vodafone Telekomünikasyon Altyapı Hizmetleri A.Ş. (Vodafone) nin de katıldıkları bilinmektedir. Vodafone nun açık artırmanın ( ) turunda, Tellcom un ise ( ). turda ( .. .) Avro bedelle ihaleden çekilmesi ile ihalede yalnız kalan Türk Telekom, ( .. ) Avro ile en yüksek teklif sahibi olarak ihaleyi kazanmıştır. 07-59/675-234 22 H.3.4.2.7. Uluslararası trafik taşımak isteyen alternatif işletmeciler bakımından 910 hâlihazırdaki talebin yapısı Uluslararası kapasite hizmetleri çoğunlukla, ulusla rarası internet ağına bağlanabilmek amacıyla internet servis sağlayıcıları, uluslararası ya da uzak mesafe ses hizmeti sağlayan işletmeciler tarafından ya da GSM operatörleri gibi büyük hacimli ses trafiği yaratan işletmecilere toptan uluslararası ses ilet im hizmeti veren taşıyıcılar tarafından kullanılmaktadır. Bunlara ek olarak yine bu hizmetler sıklıkla olmamakla birlikte üniversiteler arası veri ağı oluşturulması (GEANT vb.) gibi özel fonksiyonlu projelerin gerçekleştirilmesinde de kullanılmaktadır. Türk Telekom tarafından sağlanan bilgilerde, Türk Telekom un yurt dışı çıkışlarının (uluslararası kapasite) % ( ) i internet altyapısının uluslararası bağlantıları, % ( ) 920 oranında uluslararası kapasite satışları ve % ( ) oranında da uluslararası ses devreleri iç in kullanıldığı anlaşılmaktadır. Yukarıda yer verilen verilerden de anlaşılacağı üzere, uluslararası kapasitenin büyük oranda kullanıldığı katma değerli hizmet, internet erişim hizmetleridir. Bu internet erişiminin ise büyük oranda TTNet in sahip olduğu 3 milyonun üzerindeki ADSL abonesinden kaynaklandığı anlaşılmaktadır . Daha önce de ifade edildiği üzere, ülkemizde uluslararası kapasiteye ihtiyaç duyan işletmeciler çoğunlukla GSM operatörleri ya da bu operatörlere hizmet veren işletmeciler, uzak mesafe se s hizmeti sunan işletmeciler ve internet servis sağlayıcılardır. Memorex firmasından gelen bilgiler de bu bilgiyi doğrular niteliktedir. 930 Memorex gönderdiği yazıda hâlihazırda ( ) ve ( .. ) a 2xSTM -1 ve 1xE-3 düzeyinde hizmet vermektedir. Söz konusu firmalar uluslararası ses iletimi ve internet servis sağlayıcılığı işinde faaliyet gösteren işletmelerdir. Türk Telekom un taşıdığı yüksek miktarlardaki trafiğin, alternatif işletmeciler için pazardan pay kapma bakımından önemi bakımından yapılacak değerle ndirmelerde, Türk Telekom un taşıdığı trafiğin çoğunluğunun kendisinin diğer hizmetlerinden kaynaklandığının tespiti önem kazanmaktadır. Buna karşın alternatif işletmeci Memorex in yurt dışı trafik taşıma hizmeti (dışarıdan gelen ve Türkiye de sonlanan trafiklerde dâhil olmak üzere) sahip olduğu kapasite ile kıyaslandığında oldukça az kalmaktadır. Bu anlamda devir konusu hatlara alternatif bir işletmecinin sahip olması 940 durumunda ortaya çıkacak rekabetçi baskı ya da kapasite, hâlihazırda Memorex tarafından sunulmasına rağmen, bu işletmeci nin karşıladığı talep henüz yeterli seviyelere ulaşmamıştır. Bu anlamda devir konusu kabloların Türk Telekom a devredilmesi ile rekabetin önemli ölçüde engellenmesi gibi bir tespitin yapılması mümkün olmamıştır. H.3.4.2.8. Altyapı hizmeti sunan işletmecilerin yurt dışı çıkış kapasiteleri ile yurt dışına çıkışlar için sınırın diğer tarafındaki kapasite temin olanakları Rapor un pazar gücünün ele alındığı bölümünde de ifade edildiği üzere, altyapı işletmecilerinin yurtdışına trafik taşıyabilmeleri (ya da yurt dışından gelen trafiği Türkiye de sonlandırabilmeleri için) hem yurt içinde gerekli altyapı unsurlarına hem 950 de yurt dışı çıkışlar için gerekli kapasitelere sahip olmaları ile mümkündür. Bu anlamda; yurt dışı çıkış kapasit esi (sınırın diğer tarafından anlaşma sonucu sağlanan kapasite) ile yurt dışına çıkış için gerekli olan iletim altyapı kapasitesi kavramları birbirinden farklıdır. 07-59/675-234 23 Öte yandan, Türk Telekom un, hâlihazırda yurt dışı çıkışını Bulgaristan ve Yunanistan sını rlarından karasal hatlar üzerinden ve MedTürk ve SMW3 denizaltı hatları üzerinden sağladığı bilinmektedir. Memorex ise yurt dışı çıkışlarını İstanbul - Bulgaristan güzergâhında yer alan kendine ait fiber optik kablo altyapısı üzerinden 960 gerçekleştirmektedir. Tablo 5: Yurt dışı çıkış kapasite ve kapasite kullanım oranları19 A B C D E F G İşletm eciYurt D ışıÇıkışa U ygun H atların Güzergâhları1Yurt Dışına Taşım ada K urulu Kapasite2H attın sayısı/nitelik3K apasite K ullanım ı4K apasite K ullanım O ranı5Kapasite Kullanım ı Üzerinden O luşan Pay M em orexİstanbul-B ulgaristan (K apıkule) B ulgaristan Y unanistan M edTürk (İstanbul- K atanya/İta.) S M W3 (M arm aris- H anya/Y un._M azara/İta.) TT Toplam Türk Telekom Pazar Toplam ı 100% Yukarıda yer verilen Tablo dan da görüldüğü üzere Memorex ile Türk Telekom arasında yurt dışına çıkış kapasitesi bakımından önemli bir fark bulunmamaktadır. Hatta Memorex in sınırın diğer t arafında sahip olduğu kapasitenin Türk Telekom un toplam kapasitesinden dahi fazla olduğu görülmektedir. İki işletmeci arasındaki temel fark ise Türk Telekom un yurt dışına çıkışlar için 4 ayrı güzergâhta altyapı olanağına sahip olmasıdır ki bu durum hatla rda meydana gelebilecek arızalar bakımından işletmeciye trafiği diğer hatlara yönlendirmek gibi önemli bir avantaj sağlamaktadır. 970 İlgili Pazar Bölümünde ifade edildiği üzere, altyapı işletmecisinin sahip olduğu fiber optik kabloların sınıra kadar döşenmiş olması bu ülkelerden diğer ülkelere geçişi sağlayan başka bir bağlantı olmadan tek başına bir anlam taşımamaktadır. Ancak pazara girecek alternatif işletmeciler bakımından hâlihazırda gerek Bulgaristan da gerekse Yunanistan da20 birden fazla altyapı altern atifi olduğundan her iki karasal hat üzerinden de kolaylıkla uluslararası bağlantının sağlanabileceği anlaşılmaktadır . Dosya kapsamındaki belgelerden, Bulgaristan sınırından Avrupa güzergâhına Memorex in taşıyabileceği kapasitenin ( ..) olduğu anlaşılma ktadır. Bunun yanı sıra Türk Telekom Bulgaristan sınırından bir diğer alt yapı işletmecisi olan Pantel 980 firmasından ( ) Gbps lik kapasite almaktadır. Yapılan incelemede Macaristan menşeli Pantel firmasının fiber altyapı şebekesini Bulgaristan a kadar getird iği, bunun yanı sıra Bulgaristan yerleşik telekomünikasyon operatörü BTC nin de kiralık kapasite hizmeti verdiği anlaşılmıştır. Dolayısıyla Bulgaristan sınırından Avrupa ve Amerika güzergâhına doğru bir kapasite sorunu mevcut değildir. Yunanistan tarafında da benzer bir şekilde yerleşik telekomünikasyon operatörü olan OTE ile bir Yunan -İtalyan (PPC SA. -Wind SPA.) ortaklığı olan Tellas SA. nın uluslararası kapasite hizmeti sunduğu bilgisine ulaşılmıştır. 19 Tabloda yer alan Türk Telekom ile ilgili veriler, 7.6.2007 tarih ve 4604 sayılı yazıdan derlenmişti r. 20 29.05.2007 tarihinde yapılan görüşmede, TEİAŞ yetkilileri, Yunanistan tarafında da Yunani stan ın mevcut altyapısına alternatif sağlayacak ve Türkiye tarafında döşenmiş olan ( ) adet fiberin karşılığı olacak fiber optik kabloların Yunanistan elektrik iletim şirketi (PPC S.A.) tarafından döşenmesine devam edildiği belir tilmiştir. 07-59/675-234 24 Yukarıdaki yer alan bilgiler ışığında, Bulgaristan ve Yunanistan sınırları bakımından incelemeye konu ya da bu güzergâhlarda alternatif bir altyapıyı 990 devralacak/kiralayacak/oluşturacak olan operatörlerin bu şebekelerin uluslararası bağlantısının sağlanmasında herhangi bir güçlükle karşılaşmayacağı anlaşılmakt adır. Dolayısı ile yurt dışı için trafik taşımak isteyen işletmeciler bakımından, hâlihazırda bu işi yapan mevcut 2 operatörün varlığı, yurt dışı çıkışı için karşı taraftan kapasite temin etmek bakımından bir sorun teşkil etmemektedir21. Hatta Türk Telekom un Bulgaristan sınırında, yurt içinde rakibi konumunda bulunan Memorex in yurt dışında bağlı olduğu grup şirketlerinden 10 Gbps lik kapasite temin ettiği de bilinmektedir. H.4. Telekomünikasyon Kurumu Görüşü Başvuru ile ilgili olarak 2.3.2007 tarih ve 806 sayılı yazı ile Telekomünikasyon Kurumu ndan talep edilen görüşe ilişkin cevabi yazı, 6.4.2007 tarih ve 2554 sayı ile 1000 Kurum a intikal etmiştir. Telekomünikasyon Kurumu görüşünde öncelikle, bildirim formunda yurt dışı çıkışlı fiber optik kabloların karada n ve denizden tesis edildiği belirtilmiş olmasına rağmen, ilgili pazarda önemli bir yeri olan deniz altı fiber optik kablolara ilişkin yeterli açıklamaya yer verilmediği, bunun da ilgili pazarın değerlendirilmesinde bazı eksikliklere yol açabileceği ifade edilmektedir. Buna ek olarak yine bildirim formunda Türk Telekom un TEİAŞ a ait kabloları Trakya da bulunan ve uluslararası trafiği yurt içine transfer eden mevcut fiber altyapısına alternatif olarak kiraladığının belirtilmesine yönelik ifadelere karşılık gelmek üzere, Türk Telekom un uluslararası trafiği transfer etmek üzere denizaltı fiber optik kablolarının değerlendirmelerde 1010 dikkate alınmasının faydalı olacağı belirtilmiştir. Görüşte ifade edilen diğer bir husus; hâlihazırda Türk Telekom un TEİAŞ a ait 6 kılı kullanmasından hareketle, devir işlemine konu kıllar ile bu kılların güzergâhlarının aynı olup olmadığının değerlendirilmesinin işlemin niteliğinin ve kapsamının değerlendirilmesinde faydalı olacağı yönündedir. Telekomünikasyon Kurumu görüşünde son olarak yer verilen husus ise, Türk Telekom un incelemeye söz konusu telekomünikasyon altyapısını devralmasıyla ilgili hakları ile ilgili değerlendirmeye ilişkindir. Bu bağlamda görüşte ilgili telekomünikasyon mevzuatına yer verilerek, TEİAŞ ın devre konu fiber optik altyapısının devralınması ve işletilmesi bakımından, Türk Telekom ile diğer altyapı 1020 işletmeciliği hizmeti veren diğer işletmeciler arasında herhangi bir fark bulunmadığı sonucuna varıldığı ifadelerine yer verilmiştir. H.5. Genel Değerlendirme Bilindiği gibi dosya konusu işlem; TEİAŞ a ait Ankara II (Sincan) - Temelli - Dokurcun - Adapazarı - Paşaköy - Zekeriyaköy - Alibeyköy -Habipler - Unimar - Hamitabad - Bulgaristan(sınır) güzergâhında serili bulunan iki çift (dört adet) optik fiber kablonun İstanbu l-Bulgaristan bölümünün 10 yıl süreyle Türk Telekom tarafından kiralama yoluyla devralınmasının 4054 sayılı Kanun ve ilgili Tebliğ ler bakımından değerlendirilmesine yöneliktir. Bu çerçevede Rapor da yapılan analizlerde, devir işlemi sonucunda ilgili pazar da 1030 etkin rekabetin önemli ölçüde engellenip engellenmediğinin tespiti; Rapor un hâkim durumun tespitine ilişkin bölümünde; Türk Telekom un ilgili ürün pazarı olan yurt dışı çıkışlı fiber optik kablo altyapı pazarında hâkim durumda olduğu belirlemesi 21 Türk Telekom un inceleme kapsamında verdiği bilgilerde, kapasite alımlarına ilişkin yapılan anlaşmaların hiç birisinde münhasırlık ihtiva eden madde bulunmadığı ifadelerine yer verilmiştir. 07-59/675-234 25 karşı sında, söz konusu devir işleminin Türk Telekom un mevcut hâkimiyetini güçlendirilmesi yoluyla ilgili pazarda rekabetin önemli ölçüde engellenip engellenmediği analizi bakımından yapılmıştır. Bu çerçevede yapılan değerlendirmelerde; - Pazarda yer alan bir d iğer işletmeci olan Memorex in kapasite olarak, yurt dışı çıkışlı fiber optik kablo altyapısı pazarının %20 sine tekabül eden bir altyapı tesis etmiş olması, 1040 - Bunun yanı sıra yurt dışı çıkış kapasitesi bakımından ise Memorex in aynı ekonomik bütünlük içeri sinde yer aldığı grup şirketleri vasıtasıyla, Türk Telekom un mevcut kapasitesinin dahi üzerinde bir büyüklüğe ulaşmış olması, - Devir konusu fiber optik kabloların Türk Telekom a katkısının, esasen müşteri devri, pazar payı ya da kapasite artışından ziyade, Türk Telekom un trafik büyüklüğü dikkate alındığında, mevcut hatların (özellikle arıza durumlarına karşı) yedeklenmesi olarak kabul edilebileceği, - Devre konu hatların Türk Telekom tarafından kiralanması halinde, işlem sonucunda nihai kullanıcılar bakımın dan özellikle fiyatlar bakımından bir artış yaşanacağını söylemenin olanaklı görülmediği, 1050 - Söz konusu fiber optik kabloların alternatif bir işletmeci tarafından alınması durumunda, Türk Telekom a karşı rekabet bakımından ortaya çıkabilecek kapasitenin ( ) katının hâlihazırda bir alternatif işletmeci tarafından sağlanmış olduğu, söz konusu işletmecinin mevcut trafik miktarları göz önüne alındığında, kısa dönemde piyasadaki rekabetin devir işleminden önemli ölçüde etkilenmesinin mümkün görünmediği, - Alternati f işletmecilerin Memorex benzeri altyapıları orta vadede kurabilecekleri, Memorex in talep halinde mevcut kapasitesini artırabileceği, hâlihazırda kamu kurumlarının elinde bulunan diğer fiber optik altyapıların altyapı işletmecilerinin hizmetine sunulabile ceği göz önüne alındığında, uzun 1060 dönem bakımından da hâlihazırdaki devir işleminin rekabet üzerindeki etkilerinin de rekabeti kısıtlayıcı olabileceğini söylemenin oldukça güç olduğu, - TEİAŞ ın elindeki fiber optik kablo altyapısının devir konusu hatlarla sı nırlı olmadığı, TEİAŞ dışındaki bazı kamu kurumlarının elinde de altyapı işletmecilerinin hizmetine sunulabilecek başka altyapıları unsurlarının mevcut olduğu, - Hâlihazırdaki teknolojik gelişmeler dikkate alındığında, pazara girmek isteyen işletmeciler bak ımından az sayıda fiber optik kablo ile de yüksek kapasitelere ulaşmanın olanaklı olduğu, - İhaleye katılan firmaların hatlara ilişkin taleplerinin halen devam edip 1070 etmedikleri yönündeki Rekabet Kurumu tarafından kendilerine gönderilen sorulara cevap vermed ikleri göz önüne alındığında, hatlara ilişkin olarak Türk Telekom haricinde bir talebin varlığına ilişkin somut verilere ulaşılamadığı, ancak devir konusu fiber optik kabloların kapasite, altyapı oluşturma ve/veya yedekleme amacıyla da olsa, altyapı unsur u olarak altyapı işletmecilerinin kullanımına sunulmasının, her hal ve karda Türkiye de yerleşik işletmecilerin yurt içi veya yurtdışı trafiklerinin daha güvenli ve/veya hızlı taşınmasına katkıda bulunacağı göz önüne alındığında, devir konusu hatlara Türk Telekom haricinde talep olmaması ve hatlarında Türk Telekom a devrine izin verilmemesi ile ilgili bir tasarrufun, Türkiye de kurulu mevcut altyapı 1080 07-59/675-234 26 kapasitesinin nihai kul lanıcılar ve/veya işletmeciler le hine gelişmesini kısıtlayıcı bir unsuru da (riski de) beraberinde gündeme getirebileceği, - Türk Telekom un taşıdığı trafiğin çoğunluğunun kendisinin diğer hizmetlerinden kaynaklandığı, buna karşın alternatif işletmeci Memorex in yurt dışı trafik taşıma hizmeti hacminin (dışarıdan gelen ve Türkiye de sonlanan trafiklerde dâhil olmak üzere) sahip olduğu kapasite ile kıyaslandığında oldukça az olduğu, bu anlamda devir konusu hatlara alternatif bir işletmecinin sahip olması durumunda ortaya çıkacak rekabetçi baskı ya da kapasitenin, hâlihazırda Memorex tarafından sunulmasına rağmen, talebin yeterli seviyelere ulaşmadığı, bu anlamda piyasada halen Türk Telekom haricinde 1090 yeterli hacimde/mik tarda arzın mevcut olduğu, - Bulgaristan ve Yunanistan sınırları bakımından incelemeye konu ya da bu güzergâhlarda alternatif bir altyapıyı devralacak/kiralayacak/oluşturacak olan operatörlerin bu şebekelerin uluslararası bağlantısının sağlanmasında herhangi bir güçlükle karşılaşmayacağı, dolayısı ile yurt dışı için trafik taşımak isteyen işletmeciler bakımından, hâlihazırda bu işi y apan mevcut 2 operatörün varlığının, yurt dışı çıkışı için karşı taraftan kapasite temin etmek bakımından bir sorun teşkil etmediği yönünde başta olmak üzere Rapor da mevcut tüm tespitlerin birlikte mevcudiyeti karşısında, dosya konusu TEİAŞ a ait Ankara II (Sincan) - Temelli - Dokurcun - 1100 Adapazarı - Paşaköy - Zekeriyaköy - Alibeyköy -Habipler - Unimar - Hamitabad - Bulgaristan(sınır) güzergâhında serili bulunan iki çift (dört adet) optik fiber kablonun İstanbul -Bulgaristan bölümünün 10 yıl süreyle Türk Telekom ta rafından kiralama yoluyla devralınması işleminin, Türk Telekom un ilgili pazardaki hâkimiyetini güçlendirilmesi yoluyla etkin rekabetin önemli ölçüde azaltılması sonucunu doğurabilecek bir işlem olmadığı sonucuna ulaşılmıştır. I.SONUÇ Düzenlenen rapora ve incelenen dosya kapsamına göre, - TEİAŞ a ait Ankara II (Sincan) - Temelli - Dokurcun - Adapazarı - Paşaköy - 1110 Zekeriyaköy - Alibeyköy -Habipler - Unimar - Hamitabad - Bulgaristan (sınır) güzergâhında serili bulunan iki çift (dört adet) optik fiber kablonun İstanbu l- Bulgaristan bölümünün 10 yıl süreyle Türk Telekom tarafından kiralama yoluyla devralınmasının, 1998/5 sayılı Tebliğ delaletiyle 1998/4 sayılı Tebliğ kapsamında özelleştirme yoluyla gerçekleşen bir devir işlemi olduğuna, - Söz konusu devralmanın , Türk Tele kom un ilgili pazardaki hâkimiyetini n güçlendirilmesi yoluyla etkin rekabetin önemli ölçüde azaltılması sonucunu doğurabilecek bir işlem olabileceği yönünde tespitlere ulaşılmadığı ve bu anlamda dosya konusu devir işlemine izin verilmesinde sakınca 1120 bulunma dığına OYBİRLİĞİ ile karar verilmiştir.

• Rekabet Kurumu · D.2003 -3-148 (Muafiyet) Karar Sayısı : 05-7/63-28 K · K.05-7/63-28 Karar Tarihi : 3.2.2005 A. TOPLANTIYA K
• Rekabet Kurumu · D.2007 -2-6 (Devralma) Karar Sayısı : 07-27/252 -87 · K.07-27/252 -87 Karar Tarihi : 22.3.2007 A-TOPLANTIY
• Rekabet Kurumu · D.2008-4-263 (Devralma ) Karar Sayısı : 09-02/19-12 · K.09-02/19-12 Karar Tarihi : 14.1.2009 A. TOPLANTIYA
• Rekabet Kurumu · D.2009 -3-87 (Önaraştırma) Karar Sayısı : 09-41/988 · K.09-41/988 -250 Karar Tarihi : 9.9.2009 A. TOPLANTI