Rekabet Kurumu Başkanlığından, REKABET KURULU KARARI Dosya Sayısı : 2006 -2-42 (Önaraştırma) Karar Sayısı : 06-35/443 -115 Karar Tarihi : 22.5.2006 A. TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER II. Başkan : Tuncay SONGÖR 10 Üyeler : Prof. Dr. Zühtü AYTAÇ, Rıfkı ÜNAL, Prof. Dr. Nurettin KALDIRIMCI, M. Sıraç ASLAN, Süreyya ÇAKIN, Mehmet Akif ERSİN . B. RAPORTÖRLER : Hakan Suat ÖLMEZ , İbrahim AYDEMİR, Ali ARIÖZ, Remzi Özge ARITÜRK C. ŞİKAYET EDEN : - Eğitem Ltd. Şti. Orta Doğu Teknik Üniversitesi Teknoloji Gelişti
Rekabet Kurumu Başkanlığından, REKABET KURULU KARARI Dosya Sayısı : 2006 -2-42 (Önaraştırma) Karar Sayısı : 06-35/443 -115 Karar Tarihi : 22.5.2006 A. TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER II. Başkan : Tuncay SONGÖR 10 Üyeler : Prof. Dr. Zühtü AYTAÇ, Rıfkı ÜNAL, Prof. Dr. Nurettin KALDIRIMCI, M. Sıraç ASLAN, Süreyya ÇAKIN, Mehmet Akif ERSİN . B. RAPORTÖRLER : Hakan Suat ÖLMEZ , İbrahim AYDEMİR, Ali ARIÖZ, Remzi Özge ARITÜRK C. ŞİKAYET EDEN : - Eğitem Ltd. Şti. Orta Doğu Teknik Üniversitesi Teknoloji Geliştirme Merkezi (ODTÜ -TEKMER) No:308 06531 20 ODTÜ/ Ankara - Venero Bilişim Ltd. Şti. Dudulu Organize Sanayi Bölgesi 2. Cadde No:7 Ümraniye/ İstanbul - Okan YILMAZ (Elektronik posta yolu ile başvuruda bulunulmuştur.) D. HAKKINDA ÖNARAŞTIRMA YAPILANLAR : - Bilsa Yazılım A.Ş. ve Bilsa Grup bünyesindeki yazılım 30 şirketleri 1454 Sokak No:11 35220 Alsancak /İzmir - Gonca Gru bu Yazılım ve Bilgisayar Sistemleri San. ve Ltd. Şti. İzzetpaşa, Yeniyol Cd. No:16/18 K:2 80260 Şişli /İstanbul - Seçkin Yazılım Sistemleri San. ve Tic. Ltd. Şti. Levazım Sitesi Yolu Korukent Sitesi A3 Blok No:1 3 1.Levent/ İstanbul E. DOSYA KONUSU : Bilsa Yazılım A.Ş. ve Bilsa Grup bünyesindeki yazılım 40 şirketleri, Gonca Grubu Yazılım ve Bilgisayar Sistemleri San. ve Ltd. Şti. ve Seçkin Yazılım Sistemleri San. ve Tic. Ltd. Şti. nin 4054 sayılı Kanun u ihlal ettikl erine ilişkin iddialar. 06-35/443 -115 2 F. İDDİALARIN ÖZETİ : Şikayetçi ler tarafından yapılan başvuru larda özetle; Bilsa Yazılım A.Ş. (Bilsa ) adlı firmanın Milli Eğitim Bakanlığı na bağlı okullar ve özel okullarla bir paket program lisans anlaşması yaptığı, Bilsa nın pr ogramının hali hazırda okulların büyük çoğunluğunda kullanılmakta olduğu ve adı geçen firma ile birlikte aynı alanda faaliyet gösteren Gonca 50 Grubu Yazılım ve Bilgisayar Sistemleri San. Tic. Ltd. Şti. (Gonca) ve Seçkin Yazılım Sistemleri San. Tic. Ltd. Şti. nin (Seçkin) de okul otomasyon sistemine girilmiş öğrenci bilgilerine erişimi engelleyi ci kripto koymaları (şifreleme) nedeniyle bu bilgilere ulaşılamadığı ve bu bilgilerin başka programlara aktarılamadığı, bunun sonucunda okulların Bilsa ya bağımlı hale getirildiği ve başka firmaların programlarını kullanmak isteyen okulların bu engel nedeniyle bunu gerçekleştiremedikleri, Söz konusu kriptonun kaldırılmasını talep eden okullara ya çeşitli gerekçelerle olumsuz yanıt verildiği ya da bu işlem için yüksek be deller talep edildiği, Bilsa Nöbetçi adlı yazılım yoluyla kullanıcı okullardaki bilgisayarlara başka 60 programların kurulmasının gereksiz yere engellendiği, Bilsa nın, Bilsa okul yönetimi programı çerçevesinde öğrenci bilgi, not ve devamsızlıkları gibi ver ilerin internet ortamına aktarımını sağlamak amaçlı www.karnem.net adlı bir site kurduğu, bu siteye ilgili verilerin aktarımının gerçekleştirilmesinin Bilsa Programı kullanılması ile mümkün olduğu, böylece herhangi bi r okuldaki bir öğrencinin ilgili verilerini internet ortamına aktarmak için www.karnem.net dışında hiçbir veri yolu kullanılmasına izin verilmediği, Şikayet konusu uygulamalar nedeniyle okulların, memnun olmamalarına ve 70 değiştirmek istemelerine karşın, kendilerine ait bilgileri söz konusu şirketlerin programları aracılığıyla aktardıkları bilgi havuzlarını kaybetmeyi göze alamamaları nedeniyle önceden kullandıkları programları kullanmaya devam etmek ve anılan şirketlerl e yeni sözleşmeler imzalamak zorunda bırakıldıkları; bunun sonucunda okulların, ücretini ödeyerek aldıkları okul otomasyon programlarını istedikleri zaman değiştirme ve piyasadaki bir başka şirketin ürününü tercih etme imkanlarını fiilen kullanamadıkları, bunun sonucunda okulların okul otomasyon alanındaki yeniliklerden yararlanmalarının engellendiği, eski programların üreticisi şirketlere mecbur kılınmak suretiyle söz konusu şirketlerin dikte ettiği ücretleri ödemek zorunda 80 bırakıldıkları ve söz konusu pi yasaya girişlerin engellendiği ve Bilsa tarafından hakim durumun kötüye kullanıldığı, ifade edilmiştir . G. DOSYA EVRELERİ: Rekabet Kurumu kayıtlar ına 28.2.2006 tarih -1201 sayı, 2.3.2006 tarih -1269 sayı ve 15. 3.2006 tarih -1633 sayı ile giriş yapan başvuru lar üzerine yapılan incel eme üzerine hazırlanan 23.3.2006 tarih ve 2006 -02-32/İİ-06-İA sayılı İlk İnceleme Raporu ve 29.03.2006 tarih ve 2006 -2-34/BN -06-AD sayılı Bilgi Notu , Rekabet Kurulu nun 6.4.2006 tarih ve 06 -24/302 -M sayılı toplantısında görüşülmüş ve okul yazılım piyasasında faaliyette bulunan Bilsa ve Bilsa Grup bünyesindeki yazılım 90 şirketleri, Gonca ve Seçkin in 4054 sayılı Rekabetin Korunması Hakkında Kanun 06-35/443 -115 3 hükümlerini ihlal edip etmediğinin ve bu konuda bir soruşturma açılmasına gerek olup olmad ığının belirlenmesi amacıyla, önaraştırma açılmasına karar verilmiştir. Bunun üzerine yapılan inceleme sonu cunda hazırlanan 10.5.2006 tarih 2006 -2-42/ÖA -06-HSÖ sayılı önaraştırma raporu, 12.5.2006 tarih ve REK.0.06.00.00 -110/81 sayılı Başkanlık önergesi il e 06-35 sayılı Kurul toplantısında görüşülerek karara bağlanmıştır. H. RAPORTÖRLERİN GÖRÜŞÜ: İlgili raporda; Önaraştırma sürecinde elde edilen bilgi ve belgelerden Bilsa, Gonca ve Seçkin tarafından okulların veritabanlarına kripto uygulaması gerçekleştiri ldiği, bununla birlikte Gonca ve Seçkin in pazardaki payları ve 100 güçleri ihmal edilebilir düzeyde olduğundan bu uygulamalarının önemli bir etki doğurmadığı ve söz konusu üç firmanın arasında şikayet konusuna ilişkin olarak herhangi bir anlaşma veya iletişim izine veya herhangi bir koordinasyona rastlanmaması nedenleriyle hakkında inceleme yapılan Bilsa, Gonca ve Seçkin hakkında, Kanun un 4. maddesi çerçevesinde bir soruşturma açılmasına gerek olmadığı ifade edilmiştir. I. YAPILAN İNCELEME VE DEĞERLENDİRME I.1. TARAFLAR I.1.1. Bilsa A.Ş. (Bilsa) 110 Dosyada yer alan bilgilere göre, o kul yönetimi ve eğitim yazılımları alanında faaliyet gösteren Bilsa 1987 yılında İzmir de kurulmuştur. Genel Merkezi İzmir de bulunan şirket faaliyetlerini eğitim alanında yoğunlaştı rmıştır. Bilsa Grup bünyesindeki şirketlerden Bilsa A.Ş. satış ve eğitim destek hizmetlerini; Bilsa Soft Ltd. Şti. yazılım geliştirme, güncelleme hizmetlerini, ar -ge çalışmalarını; Bilsa Form Ltd. Şti. de Bilsa yazılımları ile birlikte kullanılan sürekli form baskı işlerini gerçekleştirmektedir. Grubun diğer şirketleri arasında yer alan Bilsa Eğitim ve Bilişim Teknolojileri Ltd. Şti. tüm resmi ve özel kurum ve kuruluşlara AB Eğitim ve Gençlik Programlarıyla Dünya Bankası ve diğer kuruluş fonları için proj e, danışmanlık, fizibilite ve rapor hazırlama hizmetlerini; Bilsa Yayıncılık ve Eğitim Araçları Ltd. Şti. ise her seviyedeki okul ve eğitim kurumları için ders ve 120 yardımcı ders kitapları ile kültürel ve mesleki yayınların ve eğitim araçlarının üretimini gerçekleştirmektedir. Bilsa, İzmir, İstanbul Anadolu/Avrupa, Ankara, Adana, Bursa, Diyarbakır, Erzurum, Trabzon, Konya, Denizli, Antalya, Samsun ve Van da kurduğu 15 bölge müdürlüğünde çalışan 250 personeli ve 350 bayii ile yurt genelindeki 35.000 kullanıcıs ına hizmet vermektedir. Birbirleri ile entegre çalışabilen 73 farklı ürüne sahip Bilsa, 20 den fazla eğitim yazılımını geliştirip yerelleştirmiştir. Bilsa nın ortaklık yapısı aşağı daki tabloda yer almaktadır: Tablo 1: Bilsa A.Ş. Ortaklık Yapısı Pay Sahibi Pay Tutarı (YTL) Pay Oranı (%) Ebuzer Özgür ÇAKMAK ( ..) ( ..) Zeynep ÇAKMAK ( ..) ( ..) Caner ÇAKMAK ( ..) ( ..) Hakan ÇAKMAK ( ..) ( ..) Şevkat Yaman ÖZDEMİR ( ..) ( ..) Toplam 500.000 100 Bilsa A.Ş. nin 2005 yılı net satışl arı toplamı ( ) YTL dir. 130 06-35/443 -115 4 I.1.2. Gonca Grubu Yazılım ve Bilgisayar Sistemleri San. Tic. Ltd. Şti. (Gonca) Dosyadaki bilgilere göre, Ocak 1988 de adi ortaklık olarak kurulan, Aralık 1994 te limited ortaklığa geçiş yapan Gonca, farklı gereksinimleri olan kuruluşlar dan gelen talepler doğrultusunda, anahtar teslimi projelerde ön araştırma çalışmalarından, ana proje hazırlanması, sistem kuruluşu, kullanıcı eğitimi ve sonrası destek hizmetlerine kadar süren bir bütün içindeki uyumu sağlayan yazılım ihtiyaçlarını karşıla maktadır. Kiosk ve dokunmatik ekran çözümleri, devlet/kamu sektörü program üretimi ve sektörel program üretimi ana başlıkları altında dokunmatik ekranlar, kiosk çözümleri, araç takip yönetimleri, okul -öğrenci programları ve kurumsal çözümler gibi ürün ve h izmetleri 140 sunan Gonca nın faaliyet alanı geniş bir alana yayılmıştır. Gonca nın ortaklık yapısı aşağıdaki tabloda yer almaktadır: Tablo 2: Gonca nın ortaklık yapısı Pay Sahibi Pay Tutarı (YTL) Pay Oranı (%) Gökhan UÇARKAYA ( ..) ( ..) Mustafa BEKTAŞ ( ..) ( ..) Suavi SIRDAR ( ..) ( ..) Toplam 5.000 100 Gonca nın 2005 yılı net satışları toplamı ( ) YTL dir . I.1.3. Seçkin Yazılım Sistemleri San. ve Tic. Ltd. Şti. (Seçkin) Dosyada yer alan bilgilere göre, 1995 yılında kurulan Seçkin in merkezi İstanbul'da bulunmaktadır. Seçkin, Türkiye deki ilk ve orta dereceli okullar için okul yazılımları üretmekte ve bu yazılımlara yönelik satış ve destek konusunda hizmet vermektedir. Seçkin in ayrıca aylık olarak çıkartmış olduğu Seçkin Eğitim ve Bilim Gazetemiz adlı yayını Türkiye de pek çok okula ücretsiz olarak gönderilmektedir. Seçkin in ortaklık 150 yapısı aşağıdaki tabloda yer almaktadır: Tablo 3: Seçkin in ortaklık yapısı Pay Sahibi Pay Tutarı (YTL) Pay Oranı (%) Sami ESKENAZİ ( ..) ( ..) Dursune ESKENAZİ ( ..) ( ..) Toplam 5.000 100 Seçkin in 2005 yılı net satışları toplamı ( ) YTL di r. I.2. İlgili Pazar Tarafların faaliyet alanları değerlendirildiğinde, ana veya tek faaliyet alanlarının genelde eğitim kurumlarına, dosya konusu bakımından ise okullara yönelik, okulların tüm gereksinimlerini karşılamak üzere hazırlanan okul yazılımları olduğu anlaşılmaktadır. I.2.1. İlgili Ürün Pazarı Tarafların faaliyet gösterdikleri ilgili ürün pazarını doğru belirleyebilmek açısından, okul yazılımları pazarındaki uygulama ve hizmetlerin arz ve talep yapılarına kısaca 160 değinmekte yarar vardır. Okul yaz ılım programları, bir okulda yapılması gereken; tüm öğrenci işleri, öğrenci ve okul ile ilgili bilgilere uzaktan erişim imkanı sağlayan ağ işlemleri, e -posta işlemleri ve GSM işlemleri; personel özlük, ücret, rehberlik ve psikolojik danışma servisi, her tü rlü büro işleri, öğrenci yöneltme uygulamalarının bilgisayar ortamında gerçekleştirilmesi, 06-35/443 -115 5 bireyi tanıma tekniklerinin bilgisayar ortamında değerlendirilmesi, okul yönetim işleri, yürütülen tüm işlemlerle ilgili verilerin raporlanması -yedeklenmesi -arşivlen mesi şeklinde örneklendirilebilecek her türlü işlemin otomasyon sürecine aktarılmasını sağlayan, çoklu kullanıcıya açık ve kullanıcı yetkilendirmeleri ile gizlilik ve güvenliği temin eden bir programlar paketidir. 170 Talep açısından bakıldığında, yukarıda ye r verilen tanımlama ve örneklerden de anlaşılacağı üzere, söz konusu okul yazılımlarını oluşturan modüllerin her birisi, okullarda yürütülen, nitelik ve kullanım amacı açısından farklılık gösteren işlemleri otomasyon sürecine katan, bu anlamda birbirleri y erine geçemeyecek nitelikteki yazılım programlarından oluşmaktadır. Bu modüllerin her birisi okullarda yürütülen farklı işleri otomasyon sürecine dahil ederek birbirlerini tamamlayıcı nitelik gösterirler. Tek tek ya da hepsi birlikte kullanılması teknik ol arak mümkün olan okul yazılımlarını oluşturan modülleri yine hepsi bir arada ya da tek tek satın almak da mümkün olmaktadır. Bununla birlikte, okullar teknolojideki gelişmelere paralel olarak verilere erişim kolaylığı sağlamak amacıyla otomasyon sürecine g eçişi en üst düzeye taşımak üzere okul yazılımlarını 180 oluşturan modüllerin tümünden yararlanmayı tercih etmektedirler. Bu anlamda teknik ve satın alma koşulları açısından birbirlerinin yerine geçme özelliği olmayan, aksine birbirlerini tamamlayıcı nitelikte ki bu modülleri, okulların tercihleri de göz önünde bulundurulduğunda ayrı ayrı ürünler olarak kabul etmek yerine, bir bütünsel ürünün birbirini tamamlayıcı parçaları olarak değerlendirmek yerinde olacaktır. Son olarak okulların gereksinimlerinin homojen n itelik göstermesi, okul yazılımlarına yönelik talebi de esasında homojen kılmaktadır. Arz yönünden bakıldığında ise, bu alanda faaliyet gösteren firmalar okulların olası taleplerini karşılamak amacıyla, okul yazılımlarının her birinin içinde yer alan tüm t emel modülleri üretmektedirler. Okul yazılımlarını oluşturan tüm modülleri bir arada üretebilen 190 firmalar, bu modüllerin hepsini ya da bir kısmını bir araya getirmek suretiyle çeşitli kombinasyonlardan oluşan değişik içerikteki okul yazılımlarını ya da her bir modülü ayrı ayrı satabilmektedirler (örneğin bir okul bütçe imkanları doğrultusunda sadece kendisi için en temel birkaç modülü satın alabilirken bir başka okul, tam otomasyon sürecine geçişe olanak sağlayan tüm modülleri içeren bir okul yazılımını satı n alabilmektedir). Bazı okullarda ise münferit örnekler olarak, okul çalışanlarının kişisel çabaları ile birtakım gereksinimleri karşılamak üzere belli yazılım programları tasarlanmaktadır. Ancak nihai olarak firmalar açısından ele alındığında piyasada faa liyet gösteren ciddi firmaların hepsi okullardaki tüm işlemlere yönelik olarak her çeşit modülü tasarlamakta ve tüm temel modülleri içerebilecek şekilde okul yazılımlarını eksiksiz üretmektedirler. 200 Bu anlamda okul yazılımlarını oluşturan modüller arasında arz açısından ikameden söz etmek mümkündür. Sonuç olarak, gerek talep gerekse arz koşulları göz önünde bulundurulduğunda, dosya konusu bakımından tarafların faaliyette bulunduğu ilgili ürün pazarının genel olarak okul yazılımları pazarı olduğu sonucuna varılmıştır . I.2.2. İlgili Coğrafi Pazar Her ne kadar ilgili ürün pazarında yer alan firmaların esas olarak yöneldikleri coğrafi alanlar firmaların bayi ağlarının genişliği, nüfus yoğunluğundaki farklılıklar gibi nedenlerden ötürü zaman zaman birbirinden farklılık gösterse ve bazı bölgelerde yerel 210 06-35/443 -115 6 firmaların sayısı ve gücü daha belirgin hissedilse de, hem ilgili pazardaki ürünün Bir yazılım programı olması dolayısıyla satış, teslimat, kurulum ve destek gibi firma hizmet ve faaliyetleri fiziksel ürünlere g örece kolaylık arz etmekte (örneğin bu işlemlerin çok büyük bir kısmı internet üzerinden gerçekleştirilebilmektedir) hem de gereksinimlerin özdeş olması nedeniyle ülke çapındaki her okulun bu alandaki talepleri birbirinin aynısı olmaktadır. Bu nedenlerle y ukarıda belirlenen ilgili ürün pazarında yer alan okul yazılımlarının ülke içerisinde rekabet şartlarını farklılaştıracak bir unsur bulunmadığından ilgili coğrafi pazar Türkiye Cumhuriyeti sınırları olarak belirlenmiştir. I.3. DEĞERLENDİRME 220 4054 Sayılı Kanun un 4. m addesi rekabetin birden fazla teşebbüsün aralarında yaptıkları anlaşma, uyumlu eylem veya kararlar neticesi bozulması nı hukuka aykırı ve yasak olarak kabul etmektedir . Şikayetçi lerden Venero firması tarafından sunulan şikayet dilekçesinde Bils a, Gonca ve Seçkin in veritabanına şifre uygulayarak pazara girişi engelledikleri iddiası yer almaktadır. Bu üç teşebbüsün anılan şikayetteki davranışlarının bir koordinasyon içersinde, açık veya gizli bir anlaşma ile rakiplerinin piyasadaki faaliyetlerini zorlaştırmak amacıyla yaptıklarının tespit edilmesi durumunda 4054 sayılı Kanun un 4. maddesi anlamında bir ihlal ihtimali gündeme gelecektir. Önaraştırma sürecinde elde edilen bilgi ve belgelerden Bilsa, Gonca ve Seçkin arasında şikayet konusuna ilişkin olarak yukarıda belirtilen şekilde herhangi bir anlaşma veya 230 iletişim izine rastlanmamıştır. Seçkin firması Bilsa nın kriptolama uygulaması nedeniyle kendilerinin de okullarla anlaşma yapma kta zorlandıklarını belirtmiş, buna ilişkin Ordu ilindeki bir okul dan kendilerine ulaşan şikayeti de örnek göstermişt ir. Gonca ve Seçkin okul yazılımı işinde Türkiye genelinde gelişememiş, İstanbul ağırlıklı olmak üzere az sayıda okulla anlaşması bulunan firmalardır. Seçkin in toplam ( .- .) arasında Gonca nın ise ( ) okulla anlaşması bulunmaktadır. Dolayısıyla bu teşebbüslerin pazarda kayda değer bir gücü bulunmadığı ifade edilebilir. Nitekim her iki firma da ayakta kalabilmek için başka alanlara yöneldiklerini belirtmişlerdir. Gonca hastane yazılımları alanında, Seçkin ise internet üzerinden hediye paketi satışı işinde yoğunlaşma çabasındadır. 240 Ancak bu firmalar da okullardaki veritabanlarına şifre uyguladıklarını ifade etmişlerdir. Seçkin firmasının yetkilileri şifre uygulamasını Bilsa yı örnek alarak başlattıklarını, bundaki amaçlarının da bilgisiz ve yetkisiz kişilerin verileri bozarak programı çalışamaz hale getirmeleri sonucu hem okulların zarar görmesinin engellenmesi hem de kendilerinin bu tahribatı ortadan kaldırmak için ilave iş yüküne katlanmalarını engellemek olduğunu belirtmişlerdir. Kripto uygulamasının rakiplerin girişini engelleme amaçlı olmadığını, istenirse bu şifreyi kendilerinin vereceklerini de ilave etmişlerdir. Burada tespit edilen husus şikayete konu her üç firmanın da veritabanına kripto uygulamas ını yaptığı yönündedir. Ancak aralarında bir koordinasyonun bulunmadığı anlaşılmaktadır. Ayrıca Gonca ve Seçkin in pazardaki payları ve güçleri ihmal edilebilir 250 düzeyde olduğundan bu uygulamalarının önemli bir etki doğurmadığı ifade edilebilir. Bu değerle ndirmelerden hareketle, hakkında inceleme yapılan Bilsa, Gonca ve Seçkin hakkında, Kanun un 4. maddesi çerçevesinde bir soruşturma açılmasına gerek olmadığı sonucuna varılmıştır . 06-35/443 -115 7 J. SONUÇ Düzenlenen rapora, toplanan delillere ve incelenen dosya kapsamına g öre; Bilsa Yazılım A.Ş. ve Bilsa Grup bünyesindeki yazılım şirketleri, Gonca Grubu Yazılım ve Bilgisayar Sistemleri San. ve Ltd. Şti. ve Seçkin Yazılım Sistemleri San. ve Tic. Ltd. Şti. nin 4054 sayılı Rekabetin K orunması Hakkında Kanun un 4. maddesini ihl al ettikleri yönünde herhangi bir bulguya ulaşılamadığından dolayı adı geçen şirketlere Kanun un 260 41. maddesi uyarınca soruşturma açılmasına gerek bulunmadığı na OYBİRLİĞİ ile karar verilmiştir.