Rekabet Kurumu Başkanlığından, REKABET KURULU KARARI Dosya Sayısı : 2006-4-188 (Önaraştırma) Karar Sayısı : 06-92/1169 -348 Karar Tarihi : 20.12.2006 A. TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER 10 Başkan : Mustafa PARLAK Üyeler : Tuncay SONGÖR, Rıfkı ÜNAL, Prof. Dr. Nurettin KALDIRIMCI, Süreyya ÇAKIN, Mehmet Akif ERSİN B. RAPORTÖRLER : Kerem TOMUR, Muhammed GÜNDOĞDU C. ŞİKAYET EDEN : Abdulkadir DİREK Karacadağ Cd. Direk MKE ve Av Bayii Viranşehir/Şanlıurfa D. HAKKINDA ÖNARAŞTIRMA 20 YAPILANLAR : - Viranşehir 1
Rekabet Kurumu Başkanlığından, REKABET KURULU KARARI Dosya Sayısı : 2006-4-188 (Önaraştırma) Karar Sayısı : 06-92/1169 -348 Karar Tarihi : 20.12.2006 A. TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER 10 Başkan : Mustafa PARLAK Üyeler : Tuncay SONGÖR, Rıfkı ÜNAL, Prof. Dr. Nurettin KALDIRIMCI, Süreyya ÇAKIN, Mehmet Akif ERSİN B. RAPORTÖRLER : Kerem TOMUR, Muhammed GÜNDOĞDU C. ŞİKAYET EDEN : Abdulkadir DİREK Karacadağ Cd. Direk MKE ve Av Bayii Viranşehir/Şanlıurfa D. HAKKINDA ÖNARAŞTIRMA 20 YAPILANLAR : - Viranşehir 19 No lu Taşıma Kooperatifi Viranşehir/ŞanlıUrfa - Viranşehir 31 No lu Taşıma Kooperatifi Viranşehir/Şanlıurfa E. DOSYA KONUSU : Viranşehir -Şanlıurfa güzergâhında yolcu taşımacılığı yapan teşebbüslerin aralarındaki rekabeti ortadan kaldırır mahiyette karar ve eylemler içerisinde oldukları iddiası. F. İDDİALARIN ÖZETİ: Şikâyet dilekçesinde özetle; 30 - Başvuru sahibinin 5.11.1999 ve 7.7.2000 tarihlerinde, Abbas EMİROĞLU nun 22.3.2004 tarihinde, Mahmut GEN İŞ in 22. 3.2004 tarihinde Viranşehir -Şanlıurfa arasında yolcu taşımacılığı yapmak amacı ile İlçe Trafik Komisyonu na başvurduğu, ancak her defasında bu başvuruların İlçe Trafik Komisyonunca Viranşehir -Şanlıurfa arası yolcu taşımacılığı yapan iki kooperati fin bulunduğu ve araçların Viranşehir halkının ihtiyacına cevap verdiği, üçüncü bir durağın kurularak söz konusu güzergâhta faaliyet göstermesinin trafik akışını aksatacağı ve ayrıca emniyet ve asayiş açısından sakıncalı olacağı gerekçesiyle reddedildiği , - Yaklaşık 120.000 nüfusa sahip olan Viranşehir den 90 km. mesafedeki Şanlıurfa 40 iline yolcu taşımacılığı ya pan iki kooperatifin (19 ve 31 No lu Taşıma Kooperatifleri) bulunduğunun resmi kayıtlarda gözüktüğü; ancak bu iki kooperatifin faaliyetlerini Vir anşehir Birlik Kooperatifi ismi altında tek bir firma gibi sürdürdükleri, 06-92/1169 -348 2 - Söz konusu durumun ilgili pazarda rekabet ortamı doğmasına ve tüketiciye sunulan hizmet kalitesinin yükseltilmesine engel teşkil ettiği ileri sürülmektedir. G. DOSYA EVRELERİ: Kurum kayıtlarına 18.9.2006 tarih, 6293 sayı ile giren başvuru üzerine hazırlanan 12.10.2006 tarih, 2006 -4-188/İİ -06-MY sayılı İlk 50 İnceleme Raporu, 19.10.2006 tarih, 06 -77 sayılı Kurul toplantısında görüşülmüş ve 4054 sayılı Rekabetin Korunması Hakkında Kanun un 4. ve 6. maddelerinin ihlaline ilişkin bir soruşturma açılmasına gerek olup olmadığının belirlenmesi amacıyla, Kanun'un 40/1. maddesi uyarınca önaraştırma yapılmasına 06-77/986 - M sayı ile karar verilmiştir. İlgili karar uyarınca düzenlenen 11.12.2 006 tarih 2006 -4-188/ÖA -06-KT sayılı Önaraştırma Raporu 18.12.2006 tarih, REK.0.08.00.00 -110/347 sayılı Başkanlık önergesi ile 06-92 sayılı Kurul toplantısında görüşülerek karara bağlanmıştır. H. RAPORTÖR GÖRÜŞÜ: İlgili Rapor da, şikâyetçinin iddiasını d estekler 60 nitelikte yeterli kanıt bulunmadığından , önaraştırmaya konu olan teşebbüsler hakkında soruşturma açılmasına gerek olmadığı görüşüne yer verilmiştir. I. İNCELEME VE DEĞERLENDİRME I.1. İlgili Pazar I.1.1. İlgili Ürün Pazarı Başvuru konusu dikkate alınarak, ilgili ürün pazarı Şanlıurfa -Viranşehir arası yapılan yolcu taşımacılığı pazarı olarak tespit edilmiştir. 70 I.1.1. İlgili Coğrafi Pazar Başvuru konusu uygulamanın taraflarının faaliyet gösterdikleri hat dikkate alınarak, ilgili coğrafi pazar Viranşehir -Şanlıurfa güzergâhı olarak belirlenmiştir. I.2. Yapılan Tespitler ve Deliller Önaraştırma döneminde Raportörlerce yapılan yerinde incelemelerde edinilen bilgi ve belgelere aşağıda yer verilmiştir: I.2.1. Şikâyetçi ile Yapılan Görüşme 80 Rapo rtörlerin şikâyetçi ile yaptıkları görüşmede , anılan şahıs tarafından ; - 7 yıldır faaliyet gösterdikleri Diyarbakır -Viranşehir hattından kazandıkları tecrübe ile Viranşehir -Şanlıu rfa hattında da hizmet vermek istedikleri , ancak bu yöndeki taleplerinin Traf ik İl Komisyonu nca iki kez reddedildiği, - 19 ve 31 N o lu Kooperatiflerin farklıymış gibi görünse de aslında tek bir kooperatif gibi hareket ettikleri, 06-92/1169 -348 3- Kendisinin Şanlıu rfa-Viranşehir hattına girmesine izin verilirse iki yıl boyunca artış yapmamak sur etiyle 4 -5 YTL . ye taşıma yapabileceği, - Rekabet Kurumu ndan isteğinin söz konusu hatta girebilmesi hususunda yetkili kamu yöneticilerinin ikna edilmesi ve rekabetin artmasının sağlanması olduğu 90 ifade edilmiştir. I.2.2. 19 ve 31 No lu Taşıma Kooperatif leri Yetkilileri ile Yapılan Görüşme Raportörlerin 19 No lu S.S. Taşıma Kooper atifi Yönetim Kurulu Başkanı ve 31 No lu S.S. Taşıma Kooperatifi Yönetim Kurulu Başkanı ile yaptıkları görüş mede aşağıdaki bilgiler edinilmiştir: - 19 ve 31 No lu Kooperatiflerin her birin in 35 üye si bulunmaktadır . 2002 yılı öncesinde iki kooperatif arasında yolcu güvenliğini tehlikeye atan sorunlar yaşanmakydı. Yolcu alabilmek için minibüsler kazalara neden olan bir yarış içindeydiler. Bunun yanısıra kavgalar çıkıyordu. 2002 yılın da dönemin 100 kaymakamı , jandarma komutanı, emniyet müdürü ve belediye başkanı taraflar arasındaki husumete son verilmesi ve taşıma işinin sırayla yapılması konusunda kooperatiflere talimat verdiler. O günden bu yana iki kooperatif in üyeleri Viranşehir -Şanlıu rfa arasında sırayla taşımacılık yapmaktadır. - Yeni sisteme geçen kooperatifler arasında birleşme olmamıştır . Kayıt ve kongrelerimiz ayrı olduğu gibi karımız zararımız ve muhasebelerimiz ayrıdır. Sadece İdarenin talimatı doğrultusunda minibüsler sırayla hareket etmektedirler . Belediye bize terminal olarak kullanabileceğimiz bir yer vermedi ğinden , Dörtyol mevkiinde bir alanı ve yazıhaneyi -kira bedeli yüksek olduğu için - birlikte kiraladık. Minibüslerimizin ay nı yerden kalkması maddi yetersizlik ve zaruret ten 110 kaynaklanmaktadır. - Hali hazırda Ceylanpınar -Şanlıu rfa arasında çalışan otobüsler yasak olmasına rağmen Viranşehir den yolcu almaktadır. Bun un dışında Viranşehir -Şanlıu rfa yolunu kullanan seyahat firmaları değişik fiyatlarla biletsiz yolcu almaktadı r. Biz bu durumu Kaymakam a, Tabur Komutanı na ve Emniyet Müdürü ne ilettik. Her bir minibüs söz konusu 100 Km. lik mesafe için, 3 günde bir 8 -10 kişi ile kalkış yapabilmektedir. Bilet kişi başına 5 YTL dir. Buna göre bir minibüs 40 -50 YTL ile 3 günde bir yol cu taşımakta ve para kazanmaya çalışmaktadır. 2 yıldır minibüs ücretlerini artırmadık. Mazot bu iki yılda neredeyse iki katına çıktı. Aslında Viranşeh ir için 70 minibüs de fazladır. 120 I.2.3. 29.6.2000 Tarihli İlçe Trafik Komisyonu Kararı Şikâyetçi nin 8.6.2 000 tarihinde Viranşehir İlçe Trafik Komisyonu na kooperatif kurmak için vermiş olduğu dilekçe; Viranşehir -Urfa arası çalışan kooperatifin ihtiyaca cevap ver diği gerekçesiyle reddedilmiştir. I.2.4. 16.11.2001 Tarihli İlçe Trafik Komisyonu Kararı 16.7.2001 tarihinde Felemez NİMETOĞLU tarafından İlçe Trafik Komisyonu na Viranşehir -Şanlıu rfa arası yolcu taşımacılığı yapmak için verilmiş olan dilekçe, 06-92/1169 -348 4söz konusu hatta yolcu taşımacılığı yapan iki kooperatifin faaliyette olması ve 130 ilçedeki ulaşım ihtiyacını kar şılaması; ayrıca yeni bir kooperatif kurulmasının emniyet ve asayiş yönünden sakıncalı olabileceği gerekçeleriyle reddedilmiştir. I.2.5. 26.5.2004 Tarihli İlçe Trafik Komisyonu Kararı Mahmut GENİŞ adlı şahıs tarafından 22.3.2004 tarihinde Viranşehir -Urfa arası yolcu taşımacılığı yapmak için verilmiş olan dilekçe, aynı hatta yolcu taşımacılığı yapan iki kooperatifin faaliyette olması ve ilçedeki ulaşım ihtiyacını karşılaması gerekçeleriyle reddedilmiştir. I.2.6. 19 ve 31 No lu Kooperatif Yönetim Kurulu Baş kanları Tarafından 140 Viranşehir Kaymakamlığı na Gönderilen Yazı Mezkûr yazıda Kooperatif başkanları tarafından Kooperatifimiz ilçemizin merkezle her türlü ulaşım sorunlarını karşılamada tüm ihtiyaçlarına fazlasıyla cevap vermektedir. Kooperatifimiz ilçemizi n şartları altındaki çalışmalarına karşılık her bir üyemizin yolcu taşıma sırası 3 günde bir gelmektedir. Ayrıca ilçemizin İpek Yolu güzergâhında olması dolayısıyla diğer otobüs firmaları da bize karşı rakip olmaktadır. Bu münasebetle üyelerimizin yapmış o lduğu yatırım programına karşılık gerekli kazancı elde edememektedir. Bu sorunlara karşılık ilçemizde bu günler Viranşehir -Şanlıurfa hattı üzerinde üçüncü bir hattın kurulması için her türlü bürokratik ve siyasi ilişkileri kullanıp bu işle ilgilenen 150 şahısl arın rantçı menfaatleri için 70 esnafın ekmekleri ile oynanmaktadır. ifadeleri kullanılmıştır. J. GEREKÇE ve HUKUKİ DAYANAK Viranşehir 19 ve 31 No lu Taşıma Kooperatif leri hakkında yapılan başvurunun konusunu, şikâyetçi gerçek kişinin Viranşehir -Şanlıurf a güzergâhında yeni bir minibüs taşımacılık kooperatifi kurma talebinin Viranşehir Kaymakamlığı ve ilçe trafik komisyonu tarafından reddedilmesi oluşturmaktadır. Şikâyetçi dilekçesinde ayrıca söz konusu hatta hâlihazırda yolcu taşımacılığı yapan minibüs kooperatiflerinin faaliyetlerini fiilen birleştirerek rekabeti ortadan kaldırdıkları nı 160 iddia etmektedir. Şikâyet dilekçesinde Viranşehir den 90 km. mesafedeki Şanlıurfa il merkezine yolcu taşımacılığı yapan iki kooperatifin (19 ve 31 numaralı Taşıma Kooperat ifleri) bulunduğunun resmi kayıtlarda gözüktüğü; ancak bu iki kooperatifin faaliyetlerini Viranşehir Birlik Kooperatifi ismi altında tek bir firma gibi sürdürdükleri belirtilmekte ve bu durumun ilgili pazarda rekabet ortamının doğmasına ve tüketiciye sun ulan hizmet kalitesinin yükseltilmesine engel teşkil ettiği ifade edilmektedir. Karayoluyla Şehirlerarası Yolcu Taşımacılığı sektörü nü düzenleyen t emel yasal mevzuat, Karayolu Taşıma Kanunu ve bu Kanun kapsamında Ulaştırma Bakanlığı tarafından çıkartılan Karayolu Taşıma Yönetmeliği dir. Dolayısıyla, 170 karayoluyla yolcu taşımacılığı yapmak isteyen gerçek veya tüzel kişiler, 25.2.2004 tarih ve 25384 sayılı Resmi Gazete de yayımlanarak yürürlüğe giren Karayolu Taşıma Yönetmeliği nin ilgili hükümleri uyarınca, U laştırma Bakanlığı nın Bölge Müdürlükleri ne başvurarak yolcu taşıma yetki belgesi almak 06-92/1169 -348 5zorundadır. Ancak, Karayolu Taşıma Yönetmeliği nin Kapsam başlıklı 2. maddesinde, Taşıma mesafesine bakılmaksızın il sınırları içinde yapılan yolcu taşımaları, 100 kilometreye kadar olan şehirlerarası yolcu taşımaları ile belediye sınırları ile mücavir alanı içindeki şehiriçi taşımalar, bu Yönetmeliğin kapsamı dışında olup; bunlar için Bakanlıkça çıkarılacak Yönetmelik yürürlüğe konuluncaya kadar, il 180 sınırları içinde yapılan yolcu taşımaları ile 100 kilometreye kadar olan şehirlerarası yolcu taşımaları il ve ilçe trafik komisyonları ile işbirliği yapılmak suretiyle ilgili valiliklerce, belediye sınırları ile mücavir alanı içindeki şehiriçi taşımalar il ve ilçe trafik k omisyonları ile işbirliği yapılmak suretiyle, ilgili belediyelerce bu Yönetmeliğin taşımacılar için getirdiği sorumluluk ve yükümlülükler dikkate alınarak düzenlenir. denilmek suretiyle, il sınırları içerisinde yapılacak yolcu taşımacılığı ile 100 km y e kadar olan şehirlerarası yolcu taşımacılığına ilişkin yetkiler Valiliklere verilmiştir. Buna göre Valilikler , kendilerine yapılan başvuruları il ve ilçe trafik komisyonları ile işbirliği yapmak suretiyle değerlendirip sonuca bağlayacaklardır. 190 Diğer yand an, il ve ilçe trafik komisyonlarının kuruluşu, görev ve yetkileri, 2918 sayılı Karayolu Trafik Kanunu nun 12. maddesi ile bu Kanun kapsamında Ulaştırma Bakanlığı ve İçişleri Bakanlığı tarafından çıkartılan Karayolu Trafik Yönetmeliği nde düzenlenmiştir. K arayolu Taşıma Kanunu nun 12. maddesi nde, İl sınırları içinde mahalli ihtiyaç ve şartlara göre trafik düzeni ve güvenliğini sağlamak amacıyla gerekli tedbirleri almak ve Karayolu taşımacılığına ait mevzuat hükümleri saklı kalmak üzere, trafik düzeni ve güvenliği yönünden belediye sınırları içinde ticari amaçla çalıştırılacak yolcu ve yük taşıtları ile motorsuz taşıtların çalışma şekil ve şartları, çalıştırılabileceği yerler ile güzergâhlarını tespit etmek ve sayılarını belirlemek , il ve ilçe trafik 200 komisyonlarının görev ve yetkileri arasında sayılmıştır. Yukarıda yer verilen bilgiler den, başvuru sahibinin ve diğer şahısların Şanlıurfa - Viranşehir güzergâhında yolcu taşımacılığı yapma taleplerinin farklı tarihlerde farklı mülki amirlerin başkanlık ettiği ilçe trafik komisyonlarınca reddedilmesinin, idarenin düzenleyici işlemlerinden olduğu ve dolayısıyla 4054 sayılı Kanun kapsamında olmadığı anlaşılmaktadır. Ayrıca; I.2.3., I.2.4. ve I.2.5. sayılı tespitlerde yer verilen İlçe Trafik Komisyonu Kararları nda n da anlaşılacağı üzere, farklı tarihlerde farklı kişilerce yapılan başvuruların her birinin asayiş ve güvenliğin temini ve devamlılığı gerekçeleriyle reddedilmesi, söz konusu bölgede güvenlik konusunun özel bir öneminin bulunduğunu göstermektedir. 210 Raporda değerlendirilmesi gereken önemli bir husus, 19 ve 31 No lu Kooperatiflerin faaliyetlerinin birleştirilmesinden kastın ne olduğudur. Bu noktaya açıklık getirebilmek için öncelikli olarak adı geçen teşebbüslerin fiyatlama politikaları incelenmelidir. 19 ve 31 No lu Kooperatiflerin maliyetlerinin altında bir fiyattan hizmet vermekte oldukları hem teşebbüslerin hem de idari yetkililerin ifadelerine yansımaktadır. Viranşehir -Şanlıu rfa hattında 90 km lik bir mesafe için uygulanan 5 YTL lik (öğrenci ve askerlere 4 YTL) bilet bedelinin makul olduğu görülmektedir . Elbette ki minibüs bilet fiyatları bu önaraştırma nın konu sunu 06-92/1169 -348 6oluşturmamaktadır. Ancak 19 ve 31 No lu Kooperatiflerin 4054 sayılı Kanun un 4. maddesinde yasaklanan şekilde rekabeti sınırlayan bir anlaşmanı n içinde 220 olmaları halinde ortak karlarını maksimize etmek amacı ile taşıma ücretlerini 5 YTL lik bedelin üzerine çıkarmış olmaları beklenmelidir. Bir başka deyişle Viranşehir -Şanlıu rfa hattında faaliyet gösteren 19 ve 31 No lu Kooperatiflerce uygulanan ücr etin rekabetçi olduğu, ilgili pazarda daha fazla sayıda teşebbüsün bulunması halinde bilet fiyatının daha da düşürülmesinin mümkün olmadığı değerlendirilmektedir. Nitekim I.2.1. sıra sayılı Tespit te yer verildiği üzere şikâyetçi, piyasaya girmesine izin v erilmesi halinde, hâlihazırda faaliyet gösteren teşebbüsler gibi 4 -5 YTL üzerinden hizmet vereceğini açıkça ifade etmektedir. Dolayısıyla Viranşehir Kaymakamlığı nın başvuru sahibinin talebini kabul etmiş olması halinde de minibüs bilet ücretlerinde bir de ğişme 230 yaşanmayacak sadece bu hatta iki değil üç kooperatif faaliyet gösterecektir. Buna göre 19 ve 31 No lu Kooperatiflerin iddia edildiği gibi faaliyetlerini fiilen birleştirerek tüketicinin aleyhine olmak üzere bilet ücretlerini yükseltmeleri söz konusu değildir. Ayrıca I.2.2. sıra sayılı Tespit te değinildiği üzere şikâyete konu olan iki Kooperatif in kayıt ve kongreleri ayrı olduğu gibi muhasebeleri de ayrıdır. 19 ve 31 No lu Kooperatiflerin faaliyetlerini yürütürken aynı yazıhaneyi kullanmaları ve sır a usulü uygulamaları gerek mali zorluklardan gerekse de bölgedeki idari ve askeri makamların verdikleri talimatlardan kaynaklanmaktadır. Raportörlerin Viranşehir Kaymakamı Ogün BAHADIR la yapmış oldukları bir telefon görüşmesinden edinilen bilgiler de bu g erçeği yansıtmaktadır. Yapılan 240 yerinde incelemelerde ise şikâyete konu olduğu şekliyle 19 ve 31 No lu Kooperatiflerin aralarında anlaşmak suretiyle rekabeti engelledikleri yönündeki iddiaları destekler nitelikte bilgi ve belgelere rastlanmamıştır. Diğer b ir önemli husus da şikâyetçinin başvuru gerekçesidir . Şikâyet dilekçesinin ve ilgili kişi ile yapılan görüşmeye ait tutanağın incelenmesi nden, gerçekte talep edilenin şikâyetçinin Viranşehir -Şanlıurfa hattına girişinin İlçe Trafik Komisyonu kararıyla engel lenmesinin önüne geçilmesi olduğu anlaşılmaktadır . Dosya mevcudu bilgilere göre, Raportörlerin şikâyete konu olan olayların gerçekleştiği dönemde Viranşehir İlçe Kaymakamı olan ve halen Şanlıurfa Vali Yardımcılığı görevini yürüten Dr. Yalçın YILMAZ ile yap tıkları, ancak tutanaklara 250 geçirilmeyen görüşmede, anılan yetkili tarafından, kooperatiflerin kendi isteklerine göre fiyat artışı yapamayacakları, zaten bölge halkının ekonomik gücünün sınırlı olduğu belirtilmiştir. Dr. Yalçın YILMAZ ayrıca, Viranşehir -Şanlıurfa arasında faaliyet gösterecek yeni bir kooperatif kurulması için 2000 yılından itibaren farklı kişilerce başvuruda bulunulduğunu, tüm başvuruların zaten fazla kapasite ile hâlihazırda hizmet vermekte olan 2 kooperatifin bulunması ve en önemlisi bölge de esas olan güvenlik unsuru nedeniyle reddedildiğini ifade etmiştir. Bölgede hizmet vermekte olan askeri makamların da güvenlik hususundaki hassasiyet dolayısıyla bu karara katıldıklarını belirten söz konusu yetkili, hâlihazırda önceliğin güvenlik olması gerektiğini ifade etmiştir. 260 06-92/1169 -348 7Yukarıda yer verilen değerlendirmeler ışığında , Viranşehir -Şanlıurfa arasında faaliyet gösteren minibüs kooperatiflerinin aralarındaki rekabeti sınırlar mahiyette bir anlaşma yaptıkları iddiasını kanıtlamaya yeterli delil bulun madığı anlaşılmıştır . K. SONUÇ Düzenlenen rapora ve incelenen dosya kapsamına göre; şikâyet konusu iddialar ile ilgili olarak 4054 sayılı Kanun çerçevesinde soruşturma açılmasına gerek olmadığı na, şikâyetin reddine OYBİRLİĞİ ile karar verilmiştir.