Rekabet Kurumu Başkanlığından, REKABET KURULU KARARI Dosya Sayısı : 2004 -2-81 (Önaraştırma) Karar Sayısı : 04-78/1116 -283 Karar Tarihi : 9.12.2004 A- TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER 10 Başkan : Mustafa PARLAK Üyeler : Tuncay SONGÖR, A. Ersan GÖKMEN, R. Müfit SONBAY,Murat GENCER, Prof. Dr. Zühtü AYTAÇ, Rıfkı ÜNAL, M.Sıraç ASLAN, Süreyya ÇAKIN. B- RAPORTÖRLER : Derya YENİŞEN, Ilgaz SARIOĞLU C- ŞİKAYET EDEN : Meriç Büro Makinaları Sanayi ve Ticaret Ltd. Şti. Kervangeçmez C ad. Hark Sok. No: 40 20 80300
Rekabet Kurumu Başkanlığından, REKABET KURULU KARARI Dosya Sayısı : 2004 -2-81 (Önaraştırma) Karar Sayısı : 04-78/1116 -283 Karar Tarihi : 9.12.2004 A- TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER 10 Başkan : Mustafa PARLAK Üyeler : Tuncay SONGÖR, A. Ersan GÖKMEN, R. Müfit SONBAY,Murat GENCER, Prof. Dr. Zühtü AYTAÇ, Rıfkı ÜNAL, M.Sıraç ASLAN, Süreyya ÇAKIN. B- RAPORTÖRLER : Derya YENİŞEN, Ilgaz SARIOĞLU C- ŞİKAYET EDEN : Meriç Büro Makinaları Sanayi ve Ticaret Ltd. Şti. Kervangeçmez C ad. Hark Sok. No: 40 20 80300 Mecidiyeköy/İstanbul C- HAKKINDA ÖNARAŞTIRMA YAPILANLAR : Fotokopi makinesi ithal eden firmalar E- DOSYA KONUSU : Fotokopi makinesi ithalatçıları tarafından makinelerinin yine kendi şirketlerince tedarik edilen orijinal sarf malzemeleriyle kullanılmasını teşvik eden veya zorunlu kılan uygulamaların, 4054 sayılı Kanun un 4. ve 6. maddeleri kapsamında 30 ihlale yol açtığı iddiası. F- İDDİALARIN ÖZETİ : Meriç Büro Makinaları Sanayi ve Ticaret Ltd. Şti. sahibi Recep Meriç taraf ından gerek şikayet dilekçesinde gerekse raportörlerce yapılan görüşmede özetle; - Piyasada esas olarak fotokopi makinası ithal eden firmaların müşterileri ile yaptıkları bakım anlaşmalarının rekabeti önlediği, - Bu bakım anlaşmalarında firmaların bakım/ta mir hizmeti verebilme şartı olarak sarf malzemelerinin kendilerinden alınması koşulu getirdiği, - İthalatçı firmaların bakım anlaşmalarından esas gelirlerinin sarf malzemesi 40 satışından kaynaklandığı, - Bu nedenle ithalatçı firmaların bu malzemeleri daha yü ksek fiyatla sattığı, - Diğer taraftan bağımsız ithalat yapan firmaların ise orijinal ürünleri daha düşük fiyata müşterilere temin edebildikleri, - Ancak müşterilerin bakım anlaşmaları nedeniyle daha ucuz olsa bile ilk etapta kendilerini tercih etmedikleri , - Bu sorunun özellikle kamu ihaleleri için geçerli olduğu, kamuda çalışan yöneticilerin bu yönde bir insiyatif kullanmak istemedikleri, dolayısıyla kamu ihalelerinde sıkıntı çekildiği, 04-78/1116 -283 2 - Ama yine de en son Kartal Devlet Hastanesi nin açtığı ihalede yetki lilerle 50 yapılan ikna edici görüşme sonucunda ihalenin kendilerine verildiği, - Öte yandan özel sektöre satış yapmanın daha kolay olduğu ve kopya başı sistemler için böyle sorunların yaşanmadığı, - Bağımsız ithalatçıların ihaleler dışında esas müşterilerini 4 grupta toplamanın mümkün olduğu, bunların kırtasiyeler, Copy Center lar, bağımsız teknik servisler ve ellerinde stok bulunmaması durumunda distribütör firmalarının kendileri olduğu ve bu müşteri gruplarının toplam sarf malzemesi pazarının %35 -40 ını oluşturduğu, iddia edilmektedir. 60 G- DOSYA EVRELERİ: Rekabet Kurumu kayıtlarına 1.9.2004 tarih ve 4822 sayı ile intikal eden başvuru üzerine hazırlanan 18.10.2004 tarih ve 2004 -2- 81/İİ-04-DY sayılı İlk İnceleme Raporu, Rekabet Kurulu nun 27.10.2004 tarihli ve 04 -69/984 -M sayılı toplantısında görüşülmüş ve 4054 sayılı Rekabetin Korunması Hakkında Kanun un 4. ve 6. maddelerinin ihlaline ilişkin bir soruşturma açılmasına gerek olup olmadığının belirlenmesi amacıyla, Kanun'un 40/1. maddesi uyarınca önaraştırma yapılmasına karar verilmiştir. İlgili karar uyarınca düzenlenen 2.12.2004 tarih ve 2004 -2-81/ÖA -04-DY sayılı Önaraştırma Raporu 6.12.2004 tarih, REK.0.06.00.00/192 sayılı Başkanlık 70 önergesi ile 04 -78 sayılı Kurul toplantısında görüşülerek karara bağlanmı ştır. H- RAPORTÖRLERİN GÖRÜŞÜ: İlgili Önaraştırma raporunda; - Makine ithalatçısı teşebbüslerin hiçbirinin Türkiye fotokopi makinesi pazarında hakim durumda bulunmadığı, dolayısıyla inceleme konusu uygulamaların 4054 sayılı Kanun un 6. maddesi kapsamınd a olmadığı, - Makine ithalatçısı teşebbüsler arasında, bakım anlaşmalarında bu teşebbüslere ait sarf malzemelerinin kullanılmasının zorunlu kılınmasına ilişkin bir anlaşma veya uyumlu eylem olduğuna dair herhangi bir belge veya 80 bulguya rastlanmaması nedeni yle Kanun un 4. maddesi kapsamında bir ihlal bulunmadığı, - Bu nedenlerle ilgili teşebbüsler hakkında soruşturma açılmasına gerek olmadığı ifade edilmiştir. I- İNCELEME VE DEĞERLENDİRME I.1.İlgili Pazar I.1.1. İlgili Ürün Pazarı Şikayet konusu uygulamala r, fotokopi makineleri ve bu makineler ile birlikte 90 kullanılan sarf malzemelerini kapsamaktadır. Özel ve kamusal işyerlerinden oluşan müşteriler, çeşitli makine markaları arasında belirli teknik kriterler bazında ve fiyat konusunda karşılaştırma yapmak suretiyle tercihlerini kullanırlar. Farklı markalarda makineler, dakikada kaç kopya bastıklarına göre segmentlere ayrılmakta, hemen her markanın bu 04-78/1116 -283 3 segmentlere ilişkin makineleri bulunmaktadır. Bu durumda, mevcut markaların müşterilerin taleplerini karşıla yabilecek ürün portföyüne sahip olduğu, dolayısıyla farklı makinelerin müşteriler nezdinde birbiri ile ikame edilebilir olduğu anlaşılmaktadır. Dolayısıyla ilk ilgili ürün pazarı, fotokopi makineleri 100 pazarı dır. Fotokopi makinelerinin satışı işlemi, bu ü rünlerin dayanıklı ve teknoloji içeren ürünler olması nedeniyle satış sonrası sarf malzemeleri, yedek parçalar ve servis tedarik edilmesini de beraberinde getirmektedir. Şikayet konusu uygulamalar, makinelerle birlikte kullanılan sarf malzemelerine yönelik olduğundan, bu malzemelerin başlı başına bir pazar oluşturup oluşturmadığının incelenmesi gerekmektedir. Fotokopi makineleri sarf malzemeleri, toner , drum ve developer olarak adlandırılan ürünlerden oluşmaktadır. Drum görüntünün kağıda aktarımı; dev eloper da tonerin kağıda 110 aktarımı fonksiyonlarını gerçekleştirmektedir. Bu ürünlerin birbirinin tamamlayıcısı ürünler olduğu, biri olmadan diğerinin tek başına işlev göremeyeceği ve bu ürünlerin satışı ile iştigal eden firmaların her üç ürünün de satışını yaptığı göz önüne alındığında, bu malzemelerin birlikte ilgili ürün pazarını oluşturduğunu söylemek, işbu Karar çerçevesinde, yanlış olmayacaktır. Dolayısıyla ikinci ilgili ürün pazarı, fotokopi makineleri pazarının bağlantılı pazarı olan sarf malzemeleri pazarı dır. I.1.2. İlgili Coğrafi Pazar 120 Şikayet konusu ürünler, Türkiye pazarında satışa sunulan, Türkiye ye ya yetkili distribütörler tarafından ya da yabancı şirketlerin Türkiye de mukim bağlı şirketleri vasıtasıyla ithal edilen fotokopi makineleri ve bu makinelerle kullanılan sarf malzemelerinden oluşmaktadır. Makinelerin müşteriler tarafından başka herhangi bir şekilde temini, veya başka bir deyişle Türkiye dışında başka pazarlardan tedarik edilmesi mümkün değildir. Bunun en önemli nedeni, bu makinel erin satış sonrası bakım ve onarım hizmetleri gerektiren dayanıklı tüketim malzemeleri olmasıdır. Sarf malzemelerinde de müşteriler bu malzemeleri ya Türkiye de faaliyet gösteren makine sağlayıcılarından, ya da yine Türkiye de faaliyet gösteren sarf malzem esi 130 üreticileri ya da spot pazarlardan bu malları tedarik eden bağımsız sağlayıcılardan (paralel ithalatçılar) temin etmektedirler. Bu nedenlerle, ilgili coğrafi pazar, Türkiye Cumhuriyeti sınırları olarak kabul edilmiştir. I.2. Yapılan Tespitler ve Huk uki Değerlendirme Fotokopi makinesi müşterilerinin makine ithalatçısı firmalarca sağlanan sarf malzemelerini kullanmaya yönlendirilmeleri, satış sonrası makinelerin bakım ve onarımını içeren bakım anlaşmaları kapsamında gerçekleşmektedir. Makine ithalatçı sı firmalar, bakım anlaşmalarına, kendilerinden temin edilen 140 orijinal sarf malzemeleri dışında malzemelerin kullanımı sonucu doğan arızaların ücretsiz bakım kapsamından çıktığı ve/veya bu malzemelerin kullanımı sonucu makinelerin garanti kapsamından çıktığ ı veya bu malzemelerin kullanımında ısrar edilmesi halinde bakım anlaşmasının feshedilebileceği yönünde hükümler koymak suretiyle, makine kullanıcılarının bağımsız sarf malzemesi sağlayıcılarından malzeme temin etmelerini 04-78/1116 -283 4 engellemeye çalışmaktadırlar. Rapo rtörlerce yapılan incelemeler, sarf malzemesi satışı işinin, makine satışından ayrı olarak algılanmadığını, sarf malzemesi satışının, makine ithalatçıların faaliyetlerinin önemli bir kısmını oluşturduğunu, satış sonrası hizmetler kapsamında elde edilen gel irlerin 150 büyük oranda bu malzemelerin satışına dayandığını, sarf malzemeleri satışından elde edilen gelirin ise toplam gelirlerin %30 -40 ını oluşturduğunu göstermektedir. Yapılan görüşmelerde, makine ithalatçısı firmalar tarafından, kendileri tarafından ted arik edilen ve uygun saklama koşullarında muhafaza edilen sarf malzemeleri dışında ürünlerin kullanımının makinenin performansını düşürebileceği ve bir süre sonra makineyi bozabileceği, bu ürünlerin makinenin teknolojisine kendi ürünleri kadar uyumlu olmad ığı, bu nedenlerle bu ürünlerin kullanımının makineleri ücretsiz bakım ve garanti kapsamı dışına çıkarmasının doğal olduğu, aksi takdirde gerek 4077 sayılı Tüketicinin Korunması Hakkında Kanun gerekse Sanayi ve Ticaret Bakanlığı 160 düzenlemeleri sonucu doğan yükümlülüklerinin maliyetinin ağır olacağı ifade edilmiştir. Bununla birlikte, bağımsız olarak, gerek orijinal, gerekse muadil, sarf malzemesi satışı yapan firmaların ise, makine kullanıcılarının bir kısmına, bakım anlaşmalarındaki hükümlere rağmen satış yapmaya devam ettiği, ancak bu bağımsız firmaların bu kullanıcılar arasında özel olarak copy center , bağımsız servis merkezleri gibi, malzemelere diğer kurumsal kullanıcılara oranla daha fazla ihtiyaç duyabilecek bir kitleyi müşteri edindiği anlaşılmışt ır. 170 Diğer yandan, dosya mevcudu bilgilerde pazara ilişkin olarak yapılan incelemeler, Türkiye fotokopi makinesi pazarında 16 -17 firma olduğunu, pazarda en büyük firmanın pazar payının %15 i geçmediğini, pazarın en büyük 3 firmasının pazar paylarının bir birine yakın olduğunu, geri kalan payın ise yaklaşık 10 -12 adet firma arasında paylaşıldığını; dolayısıyla pazarın rekabetçi yapıda bir pazar olduğunu göstermektedir. Bu açıklamalar, Türkiye fotokopi makineleri pazarında, hem en yüksek pazar payının %15 i geçmemesi, hem de en büyük firmanın kendisine en yakın 180 konumdaki rakiplerine kıyasla da yüksek bir pazar payı bulunmaması nedeniyle, hakim durumda bir firmanın mevcut olmadığını göstermektedir. Pazar paylarının bu derece düşük olduğu durumlarda, diğer ha kim durum kriterlerinin incelenmesi gereği bulunmamaktadır. Hakkında önaraştırma yürütülen teşebbüslerin hakim durumda olmadığı açık olduğundan, 4054 sayılı Kanun un 6. maddesinin uygulanması söz konusu olmayacaktır. Durum böyle olmakla birlikte, bakım a nlaşmalarında müşterileri orijinal sarf malzemesi kullanımına yöneltici nitelikteki hükümlerin, bağlama uygulaması kabul edilmesinin de mümkün olmadığı anlaşılmaktadır. Zira, bu 190 hükümlerin fotokopi makinesinin satın alınabilmesini ikinci ürün olan sarf malzemelerinin de satın alınması koşuluna dayandırmaktan daha ziyade teknik bakım ve garanti yükümlülüklerinin kapsamını belirleyici nitelikte bir düzenleme olduğu, bakım anlaşmalarındaki bu hükümlere uymayacak müşterilere hiç bir surette makine satılmaması g ibi bir uygulamanın söz konusu olmadığı tespit edilmiştir. 04-78/1116 -283 5 Diğer yandan, önaraştırma kapsamına, bakım anlaşmalarında yer verilen hükümlerin, makine ithalatçısı teşebbüsler arası bir anlaşma veya uyumlu eylem sonucu oluştuğuna dair herhangi bir delil de t espit edilmemiştir. Dolayısıyla inceleme konusu uygulamaların 4054 sayılı Kanun un 4. maddesi 200 kapsamında da bir ihlal oluşturmadığı anlaşılmıştır. J- SONUÇ: Düzenlenen rapora, toplanan delillere ve incelenen dosya kapsamına göre; a) Makine ithalatçısı teşebbüslerin hiçbirinin Türkiye fotokopi makinesi pazarında hakim durumda bulunmadığına, dolayısıyla inceleme konusu uygulamaların 4054 sayılı Kanun un 6. maddesi kapsamında olmadığına, 210 b) Makine ithalatçısı teşebbüsler arasında, bakım anlaşmalarında bu teşebbüslere ait sarf malzemelerinin kullanılmasının zorunlu kılınmasına ilişkin bir anlaşma veya uyumlu eylem olduğuna dair herhangi bir belge veya bulguya rastlanmaması nedeniyle Kanun un 4. maddesi kapsamında bir ihlal bulunmadığına dolayısıyla başvuru konusu iddialara yönelik olarak soruşturma açılmasına gerek olmadığına, şikayetin reddine OYBİRLİĞİ ile karar verilmiştir.