Rekabet Kurumu Başkanlığından, REKABET KURULU KARARI Dosya Sayısı : 2011 -3-300 (İlk İnceleme) Karar Sayısı : 12-09/290 -91 Karar Tarihi : 02.03.2012 A. TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER Başkan : Prof. Dr. Nurettin KALDIRIMCI 10 Üyeler : Doç. Dr. Mus tafa ATEŞ, İsmail Hakkı KARAKELLE, Doç. Dr. Cevdet İlhan GÜNAY, Dr. Murat ÇETİNKAYA, Reşit GÜRPINAR, Prof. Dr. Metin TOPRAK B. RAPORTÖR : E. Cenk GÜLERGÜN, H . Deniz KARAKOÇ C. BAŞVURUDA BULUNAN : - Tüm Eczacı İşverenler Sendikası Temsilcisi: Av. Yasemin AB
Rekabet Kurumu Başkanlığından, REKABET KURULU KARARI Dosya Sayısı : 2011 -3-300 (İlk İnceleme) Karar Sayısı : 12-09/290 -91 Karar Tarihi : 02.03.2012 A. TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER Başkan : Prof. Dr. Nurettin KALDIRIMCI 10 Üyeler : Doç. Dr. Mus tafa ATEŞ, İsmail Hakkı KARAKELLE, Doç. Dr. Cevdet İlhan GÜNAY, Dr. Murat ÇETİNKAYA, Reşit GÜRPINAR, Prof. Dr. Metin TOPRAK B. RAPORTÖR : E. Cenk GÜLERGÜN, H . Deniz KARAKOÇ C. BAŞVURUDA BULUNAN : - Tüm Eczacı İşverenler Sendikası Temsilcisi: Av. Yasemin ABASLI Strazburg Cad. No:27/10 Sıhhiye/Ankara 20 - Mustafa ÇAVUŞOĞLU M. Kemalpaşa Mh. A. Cevat Güvenkaya Cd. No:28/B Fatsa/ Ordu - TEB 2. Bölge Ankara Eczacı Odası Temsilcisi Av. Selda Uğur AKYAZAN Tunalı Hilmi Cad. Bülten Sok. No:9/13 Kavaklıdere/ Ankara D. HAKKINDA İNCELEME YAPILAN: - Sosyal Güvenlik Kurumu 30 Ziyabey Cad. No:6 06520 Balgat/Ankara - Araştırmacı İlaç Firmaları Derneği Barbaros Bulvarı No:149 TEV Orhan Birman İş Merkezi Balmumcu / İstanbul - İlaç Endüstrisi İşvere nler Sendikası Büyükdere Cad. No:185 Kanyon Ofis Bloğu Kat:4 34394 Levent / İstanbul 40 - Türkiye İlaç Sanayi Derneği Yıldız Posta Cad . İş Bankası Blokları B Blok D : 1 34349 Esentepe / İstanbul E. DOSYA KONUSU: Sosyal Güvenlik Kurumu nun kamu kurumu ısk ontolarını artırması sonrasında Araş tırmacı İlaç Firmaları Derneği , İlaç Endüstrisi İşverenler Sendikası ve Türkiye İlaç Sanayi Derneği arasında imzalanan ve ticari indirimlerin kaldırılarak bunların kamuya aktarılması yönünde olan protokol ile protokolün uygulanmasının 4054 sayılı Kanun a aykırı olduğu iddiası. 50 F. İDDİALARIN ÖZETİ: Yapılan başvuru larda özetle; Sosyal Güvenlik Kurumunun (SGK) Sağlık Uygulama Tebliği nde değişiklik yaparak kamu kurum ıskontolarını artırması 12-09/290 -91 2 sonrasında, Araştırmacı İlaç Fir maları Derneği (AİFD), İlaç Endüstrisi İşverenler Sendikası (İEİS) ve Türkiye İlaç Sanayi Derneği (TİSD) arasında imzalanan ve ticari indirimlerin kaldırılarak bunların kamuya aktarılması yönünde olan protokol ile protokolün uygulanmasının 4054 sayılı Kanu n a aykırı olduğu iddia edile rek, konuyla ilgili inceleme yapılması talep edilmektedir . G. DOSYA EVRELERİ: Kurum kayıtlarına 25.11.2011 tarih ve 8070 sayı; 30.11.2011 tarih ve 8178 sayı; 12.12.2011 tarih ve 8422 sayı ile giren başvuru lar üzerine düzenlene n 60 22.02.2012 tarih ve 2011 -3-300/İİ sayılı İlk İnceleme Raporu görüşülerek karara bağlanmıştır. H. RAPORTÖR GÖRÜŞÜ: İlgili raporda özetle; şikayet başvurularıyla ilgili olarak 4054 sayılı Kanun kapsamında herhangi bir işlem yapılmasına yer olmadığı kanaa t ve sonucuna ulaşıldığı ifade edilmiştir. I. İNCELEME VE DEĞERLENDİRME I.1. İncelenen Taraflar 70 Hakkında inceleme yapılması talep edilen taraflar SGK ile AİFD, İEİS ve TİSD dir. SGK, sigortacılık alanında yürüttüğü kamu hizmetlerinin yanında, genel sağ lık sigortalıları ve bunların bakmakla yükümlü olduğu kişilerin sağlık harcamalarını karşılamaktadır. AİFD, İEİS ve TİSD ise beşeri ilaç piyasasının sağlayıcı seviyesinde bulunan teşebbüslerin temsil edildiği birliklerdir. AİFD bünyesinde orijinal ilaç ted arikçileri , İEİS ve TİSD bünyesinde ise ağırlıklı olarak jenerik ilaç firmaları bulun maktadır . I.2. Yapılan Tespitler ve Hukuki Değerlendirme 80 I.2.1. Başvurular ve Ek Yazılı Açıklamalar TEİS temsilcisinin başvurusunda; -AİFD, İEİS ve TİSD nin, imzaladığ ı Protokolün 2(c) maddesi ile 2011 yılında ticari ıskontoların kamuya yansıtılması için çalışma yapılmasını n kararlaştır ıldığı, -Sağlık Uygulama Tebliği nde yapılan d eğişiklik sonucunda kamu kurum ı skontosunun artırılmasıyla, 17 -18.11.2011 tarihlerinde bir çok ilaç firmasının ticari indirimleri kaldırdığı ve bunun söz konusu teşebbüslerin uyumlu eylem içinde olduğunu gösterdiği belirtile rek anılan teşebbüs birlikleri hakkında soruşturma açılması talep edilmektedir . 90 Ecz. Mustafa Çavuşoğlu nun şikayetinde ; -Kamu kurum indirimlerindeki artış nedeniyle eczaneler cephesinde stok zararının oluştuğu, -Üretici ve ithalatçı firmaların bu indirimleri eksik uyguladığı veya hiç uygulamadığı, buna eczanelerin dayanmasının mümkün olmadığı, -SGK nın tek büyük alıc ı olmasından kaynaklanan gücü nü kullanarak baskıcı yöntemler uyguladığı ve piyasaya istediği indirim oranlarını dayattığı ifade edile rek, ilaç firmaları ve eczaneleri zararına ilaç satmaya zorladığı belirtilen SGK hakkında 4054 sayılı Kanun kapsamında in celeme yapılması talep edilmektedir . 100 Ankara Eczacı Odası (AEO ) temsilcisinin başvurusunda ise, -05.11.2011 tarih ve 28106 sayılı Resmi Gazete de yayımlanan Sosyal Güvenlik Kurumu Sağlık Uygulama Tebliğinde Değişiklik Yapılmasına Dair Tebliğ in 28. madde si ile kamu kurum ıskontolarının tek taraflı olarak artırıldığı, 12-09/290 -91 3 -Bunun ardından SGK ile AİFD, İEİS ve TİSD arasında imzalanan tarihsiz protokolle ilaç firmalarının bu ıskonto oranlarını uygulayacağını taahhüt ettiği, -Protokolde ayrıca ticari indirimlerin kaldırılarak kamu kurum ıskontolarındaki artışın karşılanmasının öngörüldüğü, -AİFD, İEİS ve TİSD in teşvik etmesiyle ilaç firmalarının ticari indirimleri kaldırdığı, bazı firmaların ise hem kamu kurum ıskontolarını hem de ticari indirimleri uygulamayacağ ını 110 açıkladığı, -Tek alıcı SGK ile tek satıcı ilaç firmalarının hakim durumlarını kötüye kullandığı, -İlk bakışta bütçe açığının kapatılması için devlet kurumlarının gerekli tedbirleri aldığı düşünülecek olsa da, bu durumun nihai olarak ilaç sanayi, eczane ler ve vatandaşlar açısından ciddi zararlar meydana getireceği belirtil erek, SGK nın ve üç teşebbüs birliğinin hakim durumlarını kötüye kullandığının tespiti ve gerekli yaptırımların uygulanması talep edilm ektedi r. TEİS ve AEO temsilcilerinin başvuruları ile Ecz. Mustafa Çavuşoğlu nun ek açıklama yazısının ekinde, şikayetlerinin konusunu oluşturan ve AİFD Yürütme Kurulu Başkanı, İEİS 120 Yönetim Kurulu Başkanı ve TİSD Yönetim Kurulu Başkanı tarafından imzalanmış bulunan tarihsiz ve Ek Protokol başlıklı metin bulunmaktadır. Ek Protokolün giriş kısmı, 2010 yılı kamu ilaç bütçesinin aşılması nedeniyle yeni tedbirler alınması ihtiyacı hasıl olduğundan aşağıdaki hususlar 2009 yılında ilaç sektörünün kamuya taahhütte bulunduğu protokole ilave olarak düzenlenmiştir . şeklindedir. Bunun yanında, başvurularda şikayet konusu uygulamaların SGK düzenlemeleriyle ilişkilendirilmesi üzerine, protokolün ardında kamu iradesinin bulunup bulunmadığını anlamak amacıyla başvuru sahiplerinden yazıyla bilgi istenmiştir. TEİS in c evabi yazısında; başvuru konusu protokolün ( Ek Protokol) şikayet edilen 130 teşebbüs birliklerince SGK huzurunda ve kamu kurum indirimleriyle ilgili görüşmeler sırasında imzalandığı, bu protokol olmasa dahi, 17.11.2011 tarihinden itibaren ortak hareket edilere k ticari indirimlerin kaldırılmış olması nedeniyle, anılan birlikler hakkında soruşturma açılması gerektiği, 2009 yılında ilaç sektörünün kamuya taahhütte bulunduğu protokolün ticari indirimlerle ilgili herhangi bir düzenleme içermediği kanaatinin taşınd ığı, Ek Protokoldeki ifadelerden, 2011 yılının ikinci yarısında yapılacak değerlendirme sonucu, ilaç firmalarının kamuya yaptıkları ıskontonun artırılması durumunda, bunun eczanelere yapılan ticari ıskonto kaldırılarak karşılanacağının kararlaştırıldığının anlaşıldığı belirtilmiştir. 140 Ecz. Mustafa Çavuşoğlu nun ek açıklamalarında; kamu kurum ıskontosunun uygulanmadığı veya eksik olarak uygulandığı dile getirilen ilaçların yaşamsal önemi nin olduğu, SGK ile ilaç firmalarının, 2010 yılı kamu ilaç bütçesinin aş ılması nedeniyle yeni tedbirler alınması ihtiyacına binaen, 2009 yılında ilaç sektörünün kamuya taahhütte bulunduğu protokole ilave olarak (bila tarihli Kasım 2010) gizli bir ek protokol imzaladığı ve bunu kamuoyundan gizlediği ifade edilmektedir . AEO nun yazısında ise ; başvuru konusu protokolün dayandığı veya ilgili olduğu bir kamu düzenlemesi bulunduğuna dair ellerinde yazılı bilgi bulunmadığı, ancak SGK ile ilaç sanayi arasında kamu kurum ıskontoları üzerine uzlaşmaya varıldığına dair kamu ve sanayi 150 temsilcilerinin açıklamaların ın basına yansıdığı, ticari indirimlerin eşdeğeri olmayan ithal orijinal ilaçlarda kaldırıldığı, firmaların bu indirimleri kaldırarak SGK ya ek indirim verdiği, bu süreçte, eşdeğeri olan ilaçların satış koşullarında herhangi bir d eğişikliğe gidilmediği belirtilmektedir. 12-09/290 -91 4 I.2.2. Başvuru Konusunu İlgilendiren Mevzuat Değişiklikleri Bu aşamada, devletin ilaç sektörüne yönelik politikalarının ve bu politikaların temel araçları olan mevzuat değişikliklerin e ve bu çerçevede önemli geli şmelere özetle yer vermek 160 gerekmektedir. 2005 yılından itibaren , Sosyal Sigortalar Kurumu (SSK) sigortalılarının ayakta tedavi reçetelerinin serbest eczanelerce karşılanması ve SSK hastanelerinin Sağlık Bakanlığına devredilmesiyle başlayan dönemde, has taların doktor ve ilaca erişimi kolaylaşmış, buna bağlı olarak da ilaç harcamalarında yıllar itibarıyla ciddi artışlar söz konusu olmuştur. Kamunun ilaç harcamalarındaki artışlar, bazı tasarruf önlemlerini gündeme getirmiş olup, özellikle fiyatlandırma v e geri ödeme alanındaki düzenlemelerle yaşama geçirilmiştir. Öncelikle 14.02.2004 tarih ve 25373 sayılı Resmi Gazete de yayımlanan 2004/6781 sayılı 170 Bakanlar Kurulu Kararı ile beşeri ilaç fiyatlandırılmasında maliyet artı sistemi terk edilmiş ve seçilmiş AB üye ülkelerinde geçerli fiyatların dikkate alındığı referans fiyatlama sistemi benimsenmiştir . Bu sistemde, ilgili ilacın seçilmiş referans ülkelerde en düşük olan fiyatı dikkate alınmaktadır. En güncel düzenlemeye göre, orijinal ilacın fiyat tavanını referans fiyat oluştururken, jeneriği piyasa sunulan orijinal ilaçlarda ve tüm jenerik ilaçlarda bu fiyatın %60 ı esas alınmaktadır. 30.06.2007 tarih ve 26568 sayı; 17.01.2009 tarih ve 27113 sayı; 18.09.2009 tarih ve 27353 sayı; 03.12.2009 tarih ve 27421 (mükerrer) sayılı Resmi Gazete de yayımlanan sırasıyla 2007/12325, 2009/14577, 2009/15434 ve 2009/15631 sayılı Bakanlar Kurulu Kararları ile referans fiyatlamanın esasları üzerinde değişiklikler yapılmıştır. 180 Geri ödeme alanında ise, 2005 yılına kadar, me vcut eşdeğer ilaç ve kamu kurum indirimi uygulamalarına benzer düzenlemeler yapılmıştır. Zamanla artan sayıda etkin maddede geçerli kılınan eşdeğer ilaç uygulamasında, 2005 yılında %30 olarak belirlenen ödeme bandı, 2006 yılında %22 ye, 2009 yılında ise %1 5 e indirilmiştir Eşdeğer ilaç uygulamasında; etkin madde, form ve doza göre belirlenen eşdeğer ilaç grubunda en düşük bedelin belirli bir oranda fazlasına kadar geri ödeme yapılmaktadır. 2004 yılında geri ödeme kapsamındaki ürünler bakımından ilaç firmala rı ve eczanelerce karşılanmak üzere indirim oranları tespit edilmiştir . Kamu kurumu ıskontosu olarak da bilinen ve şikayet başvurularında yer yer bu şekilde ifade edilen indirimler, sektörün tüm oyuncuları 190 tarafından karşılanmakta ve nihai olarak eczanel erce geri ödeyici kuruma yansıtılmaktadır. 2008 yılında, orijinal ve jenerik ürün ayrımı yapılmaksızın tüm ilaçların geri ödemelerinde indirimin %11 olarak uygulanması öngörülmüştür. 04.12.2009 tarih ve 27422 sayılı Resmi Gazete de yayımlanan 2008 Yılı So syal Güvenlik Kurumu Sağlık Uygulama Tebliğinde Değişiklik Yapılmasına Dair Tebliğ ile söz konusu indirimin jeneriği olmayan orijinal ilaçlar için %23 olarak uygulanacağı hükme bağlanmıştır. 11.12.2010 tarih ve 27782 sayılı Resmi Gazete de yayımlanan SGK Tebliği nde ise, indirim oranlarıyla ilgili çok daha ayrıntılı bir düzenlemeye gidilerek jeneriği olmayan orijinal ilaçlarda %32,5, jeneriği olan orijinal ilaçlar ile jenerik ilaçlarda ise %20,5 lik indirimler belirlenmiştir. 200 Şikayet başvuruları na ilşkin dönemde de geri ödeme ve fiyatlandırma alanlarında yeni düzenlemeler yapılmıştır. Şöyle ki, öncelikle 05.11.2011 tarih ve 28106 sayılı Resmi Gazete de yayımlanan SGK Tebliği nde, indirim oranları jeneriği olmayan orijinal ürünlerde %32,5 ten %41 e, jeneriğ i olan orijinal ürünler ile eşdeğer ilaçlarda ise %20 ,5 ten %28 e çıkarılmıştır. Aynı Tebliğ de ayrıca, eşdeğer ilaç uygulamasında ödeme bandı %15 ten %10 a indirilmiştir. Ardından, 10.11.2011 tarih ve 28108 sayılı (mükerrer) Resmi Gazete de yayımlanan 201 1/2368 sayılı Bakanlar Kurulu Kararı ile jeneriği olmayan orijinal ilaçların 12-09/290 -91 5 fiyat tavanı değiştirilmezken, jeneriği piyasaya sunulan orijinal ürünlerin fiyat tavanı referans fiyatın %66 sından %60 ına düşürülmüştür. 210 Son yıllarda kamunun ilaç harcamaları yükünün hafifletilmesine yönelik hamlelerin ardında , Aralık 2009 da ilaç harcamalarında global bütçe uygulamasına geçilmesi yatmaktadır. 16.09.2009 tarih ve 27351 sayılı (mükerrer) Resmi Gazete de yayımlanan 2009/15430 sayılı Bakanlar Kurulu Kararı ile ka bul edilen 2010 -2012 Orta Vadeli Program da; sağlık hizmet ve harcamalarının etkinleştirilmesi temel amaç ve reform alanları arasında sayılmıştır. Programda, gereksiz ilaç ve hizmet kullanımını önleyecek tedbirler alınması ve sağlık giderlerinde global bü tçe uygulamasının yaygınlaştırılması öngörülmektedir. Orta Vadeli Program doğrultusunda harcamaları disiplin altına almak için 2010, 2011 ve 2012 kamu ilaç bütçeleri belirlenmiştir. İlgili yılların sonunda bu bütçelerin aşılması, yukarıda sözü edilen tasar ruf önlemlerini gündeme getirmiştir. 220 I.2.3. Ek Protokol AİFD, İEİS ve TİSD in Yürütme ve Yönetim Kurulu Başkanlarının imzaladığı Ek Protokolün, 1. maddesinde, Sağlık Harcamaları İzleme Değerlendirme Komisyonunun doğal üyelerine ek olarak ilaç sektörü nü temsilen TİSD, İEİS ve AİFD tarafından belirlenecek birer temsilcinin eklenmesi ile çalışma grubu/çalışma grupları oluşturulması ifadesi bulunmakta, 2. maddesinde (A -E bentlerinde), bu grupların, ilaç harcamalarının üçer aylık dönemlerde 230 izlenmesi, ka mu indirimlerinin ilaç piyasasındaki yansımalarının değerlendirilmesi, ticari indirimlerin kamuya yansıtılması, AB deki referans fiyatların takip edilmesi ve aşağıda belirlenen ek ıskontolara göre mahsuplaşma açısından Temmuz ayında değerlendirilmesi, tarafların uzlaşısıyla yeni konuların belirlenmesi çalışmalarını n yapılacağı belirtilmekte, 3. maddesinde, Bu Protokolle 2011 yılı Temmuz ayına kadar aşağıdaki tabloda belirtilen ıskonto oranları uygulanacaktır. Çalışma Gruplarının çalışmaları sonucu, ıskont o oranları tekrar gözden geçirilecektir . denilmekte ve bunun hemen altında bir tabloya yer verilmekte, bu tabloda Mevcut Uygulama ve Karar Verilen Uygulama sütun başlıkları altında jenerik, jeneriği olmayan orijinal, jeneriği olan orijinal ve 20 yıllı k ilaçlar gibi gruplar 240 için 04.12.2009 ve 11.12.2010 tarihli Resmi Gazete de yayımlanan SGK Tebliğlerinde belirlenmiş olan indirim oranları bulunmakta, her bir grup için ayrıca, ilgili Fiyatlandırma Kararnamesi ndeki referans fiyatın yüzdesi bilgisi yer almakta, 4. maddesinde, ek indirimler sonucunda ortaya çıkan eczane stok zararlarının -sektörle mutabakat sağlamaları koşuluyla - ilaç sektörü tarafından karşılanacağı ifade edilmektedir. I.2.4. SGK da Yapılan Görüşme Raportörlerce SGK ( ..) ile 08.02.2012 tarihinde yapılan görüşmede , şikayet konusuyla 250 ilgili aşağıdaki açıklamalar yap ılmıştır: - Devletin ilaç harcamaları 2009 yılında 2008 yılına o ranla çok hızlı yükselmiş ve bunun üzerine global bütçe uygulaması gündeme gelmiştir. - Bu süreçte, ilaç sektörü temsilcileriyle yoğun görüşmeler yapılmış ve 2009/15434 sayılı Bakanlar Kurulu Kararıyla ilaç fiyatlarının ciddi oranlarda düşürülmesi sonrasında sektör temsilcilerden 01.12.2009 tarihinde yazılı taahhüt alınmıştır. 12-09/290 -91 6 - Bu metne kamu cephesinden i mza atılmamış olmakla birlikte, metinde geçen rakamlar 260 global bütçe uygulaması dahilinde SGK sigortalıları ve yeşil kartlılar için belirlenmiş olan resmi hedeflerdir. - Verilen taahhüt karşılığında 2009/15631 sayılı Bakanlar Kurulu Kararı ve SGK Tebliği i le fiyatlandırma ve geri ödeme alanlarında sektör lehine değişiklikler yapılmıştır. - 2010 yılı ilaç harcamalarının hedeflenen tutarın üzerinde gerçekleşeceğinin anlaşılması üzerine, yazılı taahhüdün sunulduğu tarihten yaklaşık bir yıl sonra (2010 yıl ı sonlarında) bu kez de Ek Protokol imzalanmıştır. 270 - Taahhüt metninde konunun yer bulması nedeniyle, aynı etkin maddeli olmamakla birlikte benzer tedavi edici özellikleri bulunan ilaçların eşdeğer sayılmasını ifade eden terapötik eşdeğerlilik , 2012 yılın dan sonra gündeme gelebilecektir. Bunun sonucu, farklı etkin maddeler için en düşük bedelli ilaca göre geri ödeme bandının belirlenmesi ve ilgili ilaçların bir kısmında geri ödenebilecek en yüksek bedelin düşürülmesi olacaktır. Görüşme sırasında raportörl ere, taahhüt metni ve Ek Protokol ün birer nüshası sunulmuştur. Buna göre, Orta vadeli mali program ve bütçe disiplini açısından AİFD -İEİS- TİSD ortak model önerisi (01.12.2009) başlıklı ve altında anılan teşebbüs birliklerinin yöneticilerinin1 imzalarının bulunduğu taahhüt metninin giriş kısmında İlaç sektörü 2010 - 280 2012 Orta Vadeli Mali Planı disipline etmek üzere yeni bir açılımı gündeme getirmektedir. Sektör belirlenen plan rakamlarının aşılmaması için Kamu ile birlikte aşağıda belirtilen tedbirleri alma ya hazırdır. ifadesi bulunmaktadır. Devamında, 2010, 2011 ve 2012 yılı için kamu ilaç bütçesi rakamları belirtilmekte ve aşağıda bazılarına yer verilen tedbirler sıralanmaktadır: Jeneriği olan ürünlerin fiyatlarında referans fiyatın %60 ının değil %66 s ının esas alınması, jeneriği olmayan orijinal ürünlerin ek ıskontolarının %13 ten %12 ye indirilmesi, fiyatlandırma ve geri ödeme alanlarındaki mevzuat değişiklikleri sonucunda oluşan eczane stok zararlarının, kamunun talebi üzerine ilaç firmalarınca karşı lanması. 290 Taahhüt metninde, bu tedbirlerin bütçe disiplinini sağlamak için yeterli olmaması halinde, kamunun sektörle görüşerek gerekli tedbirler i alacağı da ifade edilmektedir. Taahhüt metninde ayrıca, Uygulama ile ilgili öngörüler başlığı altında, - Fiyat Kararnamesi nin 2. maddesinin ikinci fıkrasında jeneriğine ruhsat verilen orijinal ürünün ifadesinin jeneriği piyasaya verilen orijinal ürünün şeklinde değiştirilmesi, - Kararnamenin aynı maddesinin üçüncü fıkrasında sayılan ilaç gruplarına SUT Ek 2D 300 Bedeli Geri Ödenecek İlaçlar listesinde yer almayan ilaçların da eklenmesi, - Geri ödeme listesinde bulunmayan etkin maddeler ile tedaviye yenilik getirecek ürünlerde, bir yılı aşmamak şartıyla listeye alınma başvurusu için %11 ıskontonun yeter li sayılması, - Orta Vadeli Mali Programın uygulanacağı 2010 -2012 süresince eşdeğerlilik tanımının farmasötik eşdeğerlilik dışında uygulanmaması, 1 AİFD ve TİSD Yönetim Kurulu Başkanları ile İEİS Yönetim Kurulu Başkan Yardımcısı 12-09/290 -91 7 - Bütçe aşımının olmayacağı ortaya çıkarsa, tedbirlerde sektör lehine iyileştirmeler 310 yapılması, - İlaç harcamalarında beklenmeyen artışların kamu tarafından dikkate alınması yönünde ifadeler bulunmaktadır. İlgili Daire Başkan lığının I.2.4. de yer verilen açıklamaları ndan, ilgili mevzuatta değişikli k gerektiren no ktaların tümünün kısa süre içinde hayata geçiril diği anlaşılmıştır . Öte yandan, şikayet başvurularının konusunu , yukarıda hakkında bilgi sunulan Ek Protokol oluştur maktadır. 320 I.2.5. Hukuki Değerlendirme Başvuruya konu eylemleri değerlendirmeden önce, hakkında inceleme yapılan tarafların 4054 sayılı Ka nun karşısında konumlarının belirlenmesi gerekmektedir. Şikayet başvuruları nın konusu , SGK nın geri ödeme alanındaki düzenleme ve uygulamalarıdır. Bu noktada, Kurul un geçmiş tarihli iki kararı, şikayete konu SGK tasarruflarının 4054 sayılı Kanun kapsamı nda değerlendirilip değerlendirilemeyeceği bakımından örnek oluşturmaktadır. 330 2005 yılına kadar sağlık hizmetleri de sun an SSK nın kendi sağlık tesislerinde kullanmak üzere yaptığı ilaç alımlarına yönelik düzenlemeler e ilişkin alınan , 27.05.2003 tarih ve 03- 35/416 -182 sayılı Kurul kararı nda; SSK nın sağladığı sigorta ve sağlık hizmetleri ekonomik faaliyet say ılmamış, ilaç alımları da aynı şekilde değerlendirilmiş ve dolayısıyla SSK nın ilaç alımlarına yönelik düzenlemeleri 4054 sayılı Kanun kapsamında bi r teşebbüs davranışı olarak kabul e dilmemiştir. 19.06.2003 tarih ve 03 -44/501 -221 sayılı Kurul kararında ise; Emekli Sandığı Genel Müdürlüğünün (Emekli Sandığı) eşdeğer ilaçların fiyatlarının aritmetik ortalamasının alınmasıyla belirlenen referans fiyatla r üzerinden geri ödeme yapılması ekonomik faaliyet 340 olarak kabul edilmemiştir. Mevcut dosyada SGK hakkındaki şikayetler farklı bir olayı konu almakla birlikte, sosyal güvenlik kuruluşlarının geri ödeme alanındaki düzenleme ve uygulamalarının 4054 sayılı Kanun karşısında değerlendirilmesi bakımından ortada farklı bir hukuki durum yoktu r. Dolayısıyla yukarıda sözü edilen kararlar doğrultusunda, SGK nın Sağlık Uygulama Tebliği nde değişikliğe giderek kamu kurum ıskontosunu artırmasının teşebbüs davranışı sayılması ve anılan Kanun kapsamında ele alınması mümkün değildir . AİFD, İEİS ve TİSD 4054 sayılı Kanun anlamında birer teşebbüs birliğidir. Teşebbüs 350 birliklerinin, üyeleri olan teşebbüslerin satış koşullarına yönelik kararlarının 4054 sayılı Kanun un 4. ma ddesi kapsamında değerlendirilebileceği açıktır. Şikayet başvurularında; AİFD, İEİS ve TİSD in düzenledikleri Ek Protokolde ticari indirimlerin kaldırılarak bunların kamuya yansıtılması çalışmasının yapılması yönünde uzlaştıkları ve Kasım 2011 tarihinde bazı ilaçlarda ticari indirimlerin kaldırılması uygulamasının bunun sonucu olduğu , iddia edilmektedir. Dolayısıyla Ek Protokolün bir maddesi ile indirimlere son verilmesi iddiası arasında ilişki olduğu öne sürülmektedir. Bu noktada, bazı ilaçlarda ticari ind irimlerin kaldırıldığı belirtilen dönemden hemen önce fiyatlandırma ve geri ödeme alanlarında yapılan mevzuat değişikliklerin e yer vermek gerekmektedi r. 360 12-09/290 -91 8 05.11.2011 tarih ve 28106 sayılı Resmi Gazete de yayımlanan SGK Tebliği nde yapılan değişiklikler son ucunda, jeneriği olan orijinal ürünlerin ve jenerik ürünlerin; referans fiyat üzerinden hesaplanan fiyat tavanı yaklaşık %9 oranında düşürülmüş ve kamu kurum indirimi %7,5 oranında artırılmıştır. Jeneriği olmayan orijinal ürünlerin, fiyat tavanı aynı kalırken, kamu kurum indirimi %8,5 oranında yükseltilmiştir. Bu durumda, miktar ve ticari koşulların aynı olacağı varsayıldığında, satış gelirlerinin ilk grup ürünlerde %17,7, ikinci grup ürünlerde ise %12,6 oranında azalacağı görülmektedir. Geri ödeme bandının daraltılmasının ise, bandın üzerindeki ilaçların talebinin bir kısmını bandın içindeki ilaçlara kaydıracağı ve buna bağlı olarak da toplam ilaç satışlarını azaltacağı açıktır. 370 Başvurularda, Kasım 2011 döneminde bazı ilaçlarda ticari indirimlerin aza ltıldığı veya kaldırıldığı öne sürül erek başvuru ekinde sunulan tablolarda buna dair değerler e yer verilmiş tir. Dosya mevcudu bilgi ve belgelerden , bu değerlerin büyük çoğunluğunun, kamu kurum indirimlerindeki artışlara paralel olduğu, fiyat ve geri ödeme bandı değişikliklerine bağlı gelir azalışlarının ise altında olduğu anlaşılmaktadır. Dolayısıyla ticari indirimlerdeki değişikliklerin, fiyatlandırma ve geri ödeme alanındaki yeni düzenlemelere bağlı olarak ilaç satış gelirlerindeki daralmadan kaynaklandığ ını söylemek mümkündür. Yukarıda yapılan tespitler, sağlayıcı teşebbüslerin satış koşulları ile mevzuat değişikliklerinin olası yansımalarının paralelliğine işaret etmektedir. Bu noktada, 380 şikayetçiler tarafından ticari indirimlerin seyrinin Ek Protokolün bir maddesiyle ilişkilendirilmesi karşısında, anılan protokolün , taahhüt metni ve sektörün SGK ile ilişkilerine dair bilgilerle birlikte değerlendirilmesi önem arz etmektedir. Teşebbüs birliklerinin üyelerinin satış koşullarının belirlenmesine yönelik bi r metnin imza altına alması ve bu metinde kamuya yansıtılması gerekçesiyle de olsa ticari indirimlerin kaldırılması yönünde çalışma yapılması maddesinin bulunması, ilk bakışta rekabetin sınırlanması amacıyla hareket edildiğine işaret etmektedir. Ancak bu noktada, şikayet konusu Ek Protokolün ve bunun esası niteliğinde olan taahhüt metninin nasıl bir sürecin parçası olduğunun irdelenmesi gerekmektedir. Nitekim her iki metinde de, rakipler 390 arasında işbirliğini düzenleyen bir anlaşmada yer alması beklenmeyec ek unsurların bulunduğu belirtilmelidir. Şöyle ki, Taahhüt metninde; 2010 -2012 Orta Vadeli Mali Program dan bahisle ilgili yıllar için kamu ilaç bütçesi hedefleri belirlenm diği, eczanelerin Sağlık Uygulama Tebliği değişikliğinden kaynaklanan stok zararla rının ilaç firmalarınca karşılanmasına dair ifade nin bulun duğu , fiyatlandırma ve geri ödeme mevzuatında bazı değişiklik öngörüleri nin sıralan dığı görülmektedir. Ek Protokolde ; Sağlık Harcamaları İzleme Değerlendirme Komisyonuna AİFD, İEİS ve 400 TİSD in bel irleyeceği birer temsilcinin eklenmesiyle çalışma grubunun/gruplarının oluşturulması ve bu grupların ilaç harcamaları ile diğer bazı değişkenlerin izlenmesi gibi çalışmalarda bulunması, 2011 Temmuz ayına kadar 11.12.2010 tarihli Resmi Gazete de yayımlanan Sağlık Uygulama Tebliği ndeki kamu kurum ıskontolarının uygulanması ve yine eczane stok zararlarının ilaç firmalarınca karşılanması yönünde ifadeler bulunmaktadır. İki metnin de lafzı, teşebbüs birliklerinin üyeleri arasındaki rekabeti sınırlayıcı nite likte ortak bir düzenlemeye gidildiğinden ziyade, bu metnin arkasında kamu iradesinin bulunduğunu göstermektedir . Zaten bu nedenledir ki, şikayet konusu Ek Protokolün dayanağı 410 sorgulanmış ve bu sayede taahhüt metninin varlığı öğrenilmiştir. Bu noktada, söz konusu metinlerin içerikleri daha ayrıntılı olarak incelenecektir. 12-09/290 -91 9 Öncelikle sağlayıcı teşebbüslerin birliklerinin, bedeli devlet tarafından karşılanan ilaç satışlarına 2010 -2012 yılları itibarıyla sınırlar getirmesinin ve bu sınırların aşılması durum unda yeni tedbirlerin alınacağını taahhüt etmesinin, rekabeti kısıtlayıcı bir anlaşmanın taraflarından beklenmeyen bir davranış tır. Taahhüt metninde; jeneriği olan orijinal ürünlerin fiyat tavanı, jeneriği olmayan ürünlerin kamu kurum ıskontosu, Fiyatlandı rma Kararnamesi nin uygulanmayacağı ürünler ve yeni moleküller ile tedaviye 420 yenilik getirecek ürünlerin geri ödeme listesine başvuruları için yeterli sayılacak indirim gibi konularda mevzuat değişikliğine dair tedbirler ve öngörüler bulunmaktadır. Taah hüt metninin imzalanmasının (01.12.2009) hemen ardından; 03.12.2009 tarih ve 27421 mükerrer sayılı ve 25.03.2010 tarih ve 27532 mükerrer sayılı Resmi Gazete de yayımlanan Bakanlar Kurulu Kararı ve Sağlık Uygulama Tebliği ndeki yeni düzenlemelerle sayılan konularda mevzuat değişiklikleri aynen metinde belirtildiği şekliyle yaşama geçirilmiştir. Sonuç olarak teşebbüs birliklerince imza altına alınan metinde doğrudan Sağlık Bakanlığı ve SGK nın görev alanında bulunan konularda mevzuat değişikliği öngörüleri ye r almış ve bunlar kısa süre içinde gerçekleştirilmiştir. Ek Protokolün 3. maddesinde yer verilen tabloda ise, belirli ilaç gruplarının tabi olduğu kamu kurum indirimleri ve referans fiyat 430 yüzdeleri bilgileri Mevcut Uygulama ve Karar Verilen Uygulama ba şlıkları altında karşılaştırılmaktadır. Referans fiyat yüzdeleri sütunlarında bulunan bilgiler aynıyken, kamu indirimi sütunlarında 04.12.2009 ve 11.12.2010 tarihli Resmi Gazete de yayımlanan SGK Tebliğlerinde belirlenmiş olan indirim oranları bulunmaktadı r. Ek Protokolün taahhüt metninden yaklaşık bir yıl sonra ve 2010 yılı sonlarında imzalandığı bilgisi karşısında, burada da geri ödeme alanında yakın tarihli bir mevzuat değişikliğine işaret edildiği anlaşılmaktadır. Her iki metinde de, Fiyatlandırma Kara rnamesi ve Sağlık Uygulama Tebliği değişiklikleri sonucunda oluşacak eczane stok zararlarının ilaç firmalarınca karşılanması 440 öngörülmektedir. AİFD, İEİS ve TİSD in üyelerinin çıkarlarına hizmet etmediği açık olan bu düzenleme de, anılan metinlerin ardında kamu iradesinin bulunduğunu göstermektedir. Nitekim 17.12.2011 tarih ve 28145 sayılı Resmi Gazete de yayımlanan SGK Tebliği ile Sağlık Uygulama Tebliği nin 6.4.1. maddesine eklenen onüçüncü fıkrada, Kamu kurum ıskontolarında yapılan ilave ıskonto uygulama ları nedeniyle eczane stoklarında meydana gelebilecek stok zararları firmalar tarafından ecza depolarına, depolar tarafından da eczanelere ödenir hükmü getirilmiştir. ( ..) global bütçe uygulamasının gündeme geldiği 2009 yılında sektör temsilcileriyl e yoğun görüşmeler yapıldığını, 2009/15434 sayılı Bakanlar Kurulu Kararı yla (18.09.2009 450 tarihli Resmi Gazete) ilaç fiyatlarının ciddi oranlarda düşürülmesi sonrasında sektör temsilciler inden 01.12.2009 tarihinde yazılı taahhüt alındığını, metinde kamuyu t emsilen imza atılmamış olmasına karşın 2010 -2012 yılları için belirlenmiş ilaç bütçe değerlerinin global bütçe uygulaması dahilinde resmi hedefler olduğunu, 2010 yılında kamu ilaç harcamalarının yine hedeflenen bütçenin üzerin de gerçekleşeceğinin anlaşılma sı üzerine bu kez de Ek Protokolün imzalandığını ifade etmiştir. Şikayet konusu Ek Protokol ile 01.12.2009 tarihli ve yine AİFD, İEİS ve TİSD tarafından imzalanan taahhüt metninin; 2010 yılında başlayan global bütçe uygulaması dahilinde ve özellikle ilaç harcamalarının sürdürülebilirliğinin sağlanmasına yönelik kamu iradesinin 460 ürünü olduğu, lafzı ve içeriği itibarıyla da rakipler arasında anlaşma iradesini yansıtmadığı, dolayısıyla anılan metinlerin ve bunların tabi olduğu sürecin 4054 sayılı Kanun kapsam ında değerlendirilemeyece ği kanaatine varılmıştır. 12-09/290 -91 10 J. SONUÇ Düzenlenen rapora ve incelenen dosya kapsamına göre; Dosya konusu iddia lara yönelik olarak 4054 sayılı Rekabetin Korunması Hakkında Kanun 470 kapsamında herhangi bir işlem yapılmasına yer olmadığ ına OYBİRLİĞİ ile karar verilmiştir.