Rekabet Kurumu Başkanlığından, REKABET KURULU KARARI Dosya Sayısı : 2010-2-49 (Muafiyet ) Karar Sayısı : 10-24/328-116 Karar Tarihi : 18.3.2010 A. TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER Başkan : Prof. Dr. Nurettin KALDIRIMCI 10 Üyeler : Doç. Dr. Mustafa ATEŞ, Mehmet Akif ERSİN, İsmail Hakkı KARAKELLE, Doç. Dr. Cevdet İlhan GÜNAY, Murat ÇETİNKAYA, Reşit GÜRPINAR B. RAPORTÖRLER : İbrahim AYDEMİR , Ayşe Özlem UZUN , Mücteba ALTUN C. BİLDİRİMDE BULUNAN : - Türk Traktör ve Ziraat Makineleri Ticaret A.Ş. Güvercin
Rekabet Kurumu Başkanlığından, REKABET KURULU KARARI Dosya Sayısı : 2010-2-49 (Muafiyet ) Karar Sayısı : 10-24/328-116 Karar Tarihi : 18.3.2010 A. TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER Başkan : Prof. Dr. Nurettin KALDIRIMCI 10 Üyeler : Doç. Dr. Mustafa ATEŞ, Mehmet Akif ERSİN, İsmail Hakkı KARAKELLE, Doç. Dr. Cevdet İlhan GÜNAY, Murat ÇETİNKAYA, Reşit GÜRPINAR B. RAPORTÖRLER : İbrahim AYDEMİR , Ayşe Özlem UZUN , Mücteba ALTUN C. BİLDİRİMDE BULUNAN : - Türk Traktör ve Ziraat Makineleri Ticaret A.Ş. Güvercin yolu No: 111/112 06560 Gazi -Ankara D. TARAFLAR : - Türk Traktör ve Ziraat Makineleri Ticaret A.Ş. ile Bayileri 20 Güvercin yolu No: 111/112 06560 Gazi -Ankara E. DOSYA KONUSU: Türk Traktör ve Ziraat Mak ineleri Tic. A.Ş. nin tarımsal traktörler bayilik sözleşmelerine 4054 sayılı Kanun un 5. maddesi çerçevesinde muafiyet verilmesi talebi . F. DOSYA EVRELERİ : Kurum kayıtlarına 22.2.2010 tarih ve 1584 sayı ile intikal eden başvuru üzerine, 4054 sayılı Rekabet in Korunması Hakkında Kanun ve 2002/2 Sayılı Dikey Anlaşmalara İlişkin Grup Muafiyeti Tebliği nin ilgili hükümleri çerçevesinde hazırlanan 10.3.2010 tarih ve 2010 -2-49/MM 10 İA sayılı Muafiyet Ön İnceleme Raporu, 12.3.2010 tarih ve REK.0.0 6.00.00 -130/115 sayılı Başkanlık Önergesi ile 10- 30 24 sayılı Kurul toplantısında görüşülerek karara bağlanmıştır. G. RAPORTÖRLERİN GÖRÜŞÜ: İlgili raporda; Türk Traktör ve Ziraat Makineleri A.Ş. (Türk Traktör) nin, dosya kapsamındaki ilgili pazarlardaki paylarının %40 ın üzer inde olması nedeniyle New Holland ve Case bayilik sözleşmelerinin 2003/3 ve 2007/2 sayılı Rekabet Kurulu Tebliğleri ile Değişik 2002/2 sayılı Dikey Anlaşmalara İlişkin Grup Muafiyeti Tebliği kapsamında olmadığı , bununla birlikte, 4054 sayılı Rekabetin Koru nması Hakkında Kanun un 5. maddesi kapsamında bu sözleşmelere bireysel muafiyet verilebileceği ifade edilm ektedir . H. İNCELEME VE DEĞERLENDİRME H.1. Taraflar 40 H.1.1. Türk Traktör Türk Traktör, traktörler, hasat makineleri ve toprak işleme makineleri gibi t arım aletlerinin ve bunların dişli kutuları, transmisyon kutuları gibi parçalarının üretimini yapmaktadır. Şirket aynı zamanda bayileri aracılığıyla bu ürünlerin satışını ve satış sonrası servisini yapmaktadır. Türk Traktör, Koç Holding A.Ş. (Koç Holding ) ile CNH Global N.V. nin ortak girişimidir. Şirket ilk olarak 1954 yılında MKE, TZDK, Ziraat Bankası, Tariş, Çukobirlik, 10-24/328 -116 2 Minneapolis -Moline arasında yapılan bir ön protokol ile Ankara da kurulmuş, 8 Mart 1955 yılında Türkiye nin ilk traktörünü üretmiştir. Türk Traktör, New Holland (NH) ve Case markaları ile üretim yapmaktadır. Şirketin ortaklık yapısı Tablo 1 de 50 sunulmaktadır. Tablo 1: Türk Traktör ün Ortaklık Yapısı Hissedar Pay Oranı (%) Koç Holding A.Ş. 37,5 CNH Global N.V. 37,50 Temel Ticaret A.Ş.1 2,3 Halka Açık Hisseler 22,0 Diğer 0,7 Öte yandan CNH Global NV, yukarıda da belirtildiği gibi Fiat S.p.A. nın kontrolünde olan bir şirkettir. Dolayısıyla Türk Traktör, Koç Holding ile Fiat S.p.A. tarafından ortak kontrol edilmektedir. H.2. İlgili Paza r H.2.1. İlgili Ürün Pazarı Türk Traktör ile bayileri arasında akdedilen sözleşmelerden NH bayilik sözleşmesinin konusunu oluşturan ürünler muhtelif modelde NH marka traktörler , Case bayilik sözleşmesinin konusunu oluşturan ürünler ise Case -IH marka muh telif cins ve 60 modelde traktörler, zirai ekipmanlar2 ile bunların muhtelif cins ve evsaftaki orijinal yedek parçaları dır. Rekabet Kurulunun 11.9.2008 tarih ve 08-52/789 -318 sayılı kararında, sağlayıcının pazar paylarının sadece biçerdöver ve pamuk toplama makineleri pazarlarında %40 eşiğini aştığı bilgisinden hareketle muafiyet değerlendirmesi biçerdöver ve pamuk toplama makineleri pazarları ile bunlara ait servis pazarları açısından yapılmış ve ilgili pazar bakımından söz konusu sözleşmelere bireysel muaf iyet tanı nmıştır. Case sözleşmesine tanınan muafiyetin 5 yıl süre için geçerli olması ve henüz bu sürenin tamamlanmamış olması göz önüne alınarak dosya kapsamında biçerdöver ve pamuk toplama makineleri pazarları açısından değerlendirme yapılmamış, sadece, 70 2008 yılından itibaren %40 eşiğini aşan tarımsal traktör pazarı açısından değerlendirmeye gidilmiştir. Bu çerçevede dosya kapsamında ilgili ürün pazarı tarımsal traktörler pazarı ve bunlara ait servis pazarları olarak belirlenmiştir. Tarımsal traktörler , yüksek çekici güç sağlamak için özel olarak tasarlanmış araçlardır ve bu gücü ile tarımsal makineleri çekebilme ve itebilme özelliğini taşımaktadır. Ayrıca, tarımsal traktörler, güçlendirilmiş tarımsal makineler ile dış rotasyonel mekanik, hidrolik ve el ektrik güç kaynakları temin etmektedir. Bir traktör, arka iki tekerleği veya her iki aksı yoluyla bütün dört tekerlekler için çekişe sahip olabilir. 1 Temel Ticaret A.Ş., Koç Ailesinin hi ssedar olduğu bir şirkettir. Bu sebeple Türk Traktör ün hissedarlık yapısında Koç Holding A.Ş. nin oranı daha fazla olsa da yönetim kurulunda Türk Traktör ün Koç Holdin g ile CNH Global A.Ş. tarafından ortak kontrol edileceği kararlaştırılmıştır . (7.2.2008 tarih ve 08 -12/124 -41 sayılı Rekabet Kurulu kararı) 2 Sözleşmeye konu mallar listesi şu şekildedir: - Tarım traktörleri - Biçerdöver - Kendi yürür pamuk toplama makinaları - Kendi yürür ilaçlama makinaları - Diğer tarımsal alet ve ekipmanlar - Bu ürünlere ait yedek p arça ve sarf malzemeleri. 10-24/328 -116 3 H.2.2. İlgili Coğrafi Pazar Dosya konusu sözleşmelerde tespit edilen Alan , Türkiye Cumhuriyeti sınırların ı 80 kapsamaktadır. Bu sebeple dosya kapsamındaki ilgili coğrafi pazar Türkiye olarak belirlenmiştir. H.3. Değerlendirme H.3.1. Bildirim Konusu İşlemin Niteliği Bildirim, Türk Traktör ün bayileri ile yaptığı New Holland ve Case -IH sözleşmelerine ilişkindir . Türk Traktör, ortaklarından CNH Global N.V. ye ait NH ve Case -IH markaları için iki ayrı dağıtım ağına sahiptir. İki markaya ait dağıtım ağlarının özellikleri ve buna paralel olarak da sözleşmeleri birbirinden farklıdır. Bu nedenle, NH ve Case sözleşmele ri ayrı ayrı değerlendiril mektedir . 90 Türk Traktör ve NH Türk Traktör dağıtım sisteminin üyeleri arasında yürürlükte olan NH Traktör Bayilik Sözleşmelerine göre, Türk Traktör Türkiye Cumhuriyeti sınırları içerisinde NH marka traktörleri satma konusunda kendi NH yetkili traktör bayilerini yetkilendirmiştir. NH markası altında, tüketici ile birebir ilişkide bulunan ve traktör satışı faaliyetinde bulunan bayiler, yedek parça satışı faaliyetinde bulunan bayiler ve servisler olmak üzere üç ana ağ mevcuttur. Bazı N H bayileri bu faaliyetlerin ikisini hatta üçünü birlikte üstlenmektedir . Ancak uygulamada genellik le bu üç faaliyetten yalnızca birisi ile iştigal edilme ktedir . Türk Traktör ve Case -IH Türk Traktör dağıtım sisteminin üyeleri arasında yürürlükte 100 olan Case b ayilik sözleşmelerine göre, Türk Traktör belirtilen bölge içerisinde Case -IH marka pamuk toplama makineleri, traktörler ve bunların yedek parçalarını satmak, satış sonrası hizmetler sağlamak üzere bayilerini münhasır bir şekilde yetkilendirmiştir. Case -IH bayilik ağı Türkiye de 2007 yılında kurulmuştur ve tarımsal traktör pazarında beygir gücü yüksek traktörlerin satışı ile ilgili olarak faaliyet göstermektedir. Case -IH bayilik ağına mensup her bayi satış ve satış sonrası hizmetlere ilişkin faaliyetlerin gerçekleştirileceği 3S bayi merkezi kurmaktadır. Bunun anlamı bayiinin satış, servis ve yedek parça hizmetlerinin tamamını verecek olmasıdır. H.3.2. Sözleşmelerdeki Rekabet Yasaklarına İlişkin Maddelerin Değerlendirilmesi NH ve Case sözleşmelerinde bayilere aktif satış yasağı3, rekabet yasağı4 ve asgari 110 alım ve asgari satış yükümlülüğü5 getirilmektedir. Söz konusu sözleşmelerden NH sözleşmesinin süresi bir yıl, kapsamı daha geniş ve bayiinin yükümlülüğünün daha fazla olduğu Case -IH sözleşmelerinin süresi ise üç yıldır. H.3.3. 2002/2 Sayılı Dikey Anlaşmalara İlişkin Grup Muafiyeti Tebliği Açısından Yapılan Değerlendirme Bir anlaşmanın 2002/2 sayılı Tebliğ in sağladığı muafiyetten yararlanabilmesi için, anlaşmanın taraflarının ilgili pazardaki payları belirleyici bir rol oynamaktadır. 2002/2 sayılı Grup Muafiyeti Tebliği nin, 2007/2 sayılı Tebliğ ile değişik 2. maddesine gö re kural olarak; [ ]Tebliğ ile sağlanan muafiyet, sağlayıcının dikey anlaşma konusu mal 3 NH Bayilik Sözleşmesi 9.1; Case bayilik sözleşmesi, madde 9.6. 4 NH Bayilik Sözleşmesi Madde 9.3; Case bayilik sözleşmesi, madde 9.8. 5 NH Bayilik Sözleşmesi Madde 9.10; Case bayilik sözleşmesi, madde 9.5. 10-24/328 -116 4 veya hizmetleri sağladığı ilgili pazardaki payının %40 ı aşmaması durumunda 120 uygulanmaktadır. Bildirim formundan elde edilen bilgilere göre, Türk Traktör ün tarımsal traktörler pazarındaki son dört yıla ait pazar payları Tablo 2 de yer almaktadır. Tablo 2: Türk Traktör ün Türkiye Tarımsal Traktör Pazarındaki Payı Pazar Payı 2006 2007 2008 2009/6 NH ( .) ( .) ( .) ( .) Case IH ( .) ( .) ( .) ( .) Toplam ( .) ( .) ( .) ( .) İlgili pazarlarda Türk Traktör ün Tebliğ de öngörülen %40 pazar payı eşiğini aşması sebebiyle Tebliğ kapsamında grup muafiyetinden yararlanamayacağı görülm üştür . H.3.4. Bireysel Muafiyet Değerlendirmesi Bireysel muafiyet değerlendirmesi yapılırken öncelikle oyuncuların hâlihazırdaki pazar payları ve pazarın yapısı belirtilecektir. Bu bağlamda, dosya mevcudu bilgilere göre Türkiye tarımsal traktörler pazar payları Tablo 3 te yer almaktadır. 130 Tablo 3: Tarımsal Traktörler Pazar Payları Teşebbüs Pazar pa yı (%) Türk Traktör ( .) Alçelik A.Ş. ( .) John Deere Makinaları Ltd. Şti. ( .) Erkunt Traktör Sanayi A.Ş. ( .) Hattat Tarım Makinaları San. ve Tic. A.Ş. ( .) Başak Traktör iş ve Tarım Makinaları A.Ş. ( .) Diğer ( .) Toplam 100 Tablo 3 te görüldüğ ü gibi en büyük paya Türk Traktör ün sahip olduğu t arımsal traktörler pazarında üretim yapan firmalar kendi bayilik ağlarını kurarak satışlarını gerçekleştirmektedir. Avrupa ülkelerinde de yaygın uygulamanın bu şekilde olduğu ifade edilmektedir. Söz konusu makineler karmaşık yapılı, hem kullanım hem de bakım konusunda eğitim gerektiren ve servis desteğinin son kullanıcı açısından çok önemli olduğu ürünler olduğundan, üretici firmalar kendi bayilik sistemlerine sahip olmayı ve onlarla yakın temas içinde çalı şmayı önemsemektedirler. Bu sektörde pazarda tutunabilme ve pazar payını arttırabilme de önemli ölçüde bu konudaki başarıya endekslidir. Bu çerçevede yapılacak bireysel muafiyet değerlendirmesine aşağıda yer 140 verilmektedir. 4054 sayılı Kanun un 5. maddesine göre, Rekabet Kurulu aşağıdaki şartların tamamının varlığı halinde bir anlaşmanın Kanun un 4. madde hükümlerinin uygulanmasından muaf tutulmasına karar verebilmektedir: a) Malların üretim veya dağıtımı ile hizmetlerin sunulmasında yeni gelişme ve iyileşme lerin ya da ekonomik veya teknik gelişmenin sağlanması, b) Tüketicinin bundan yarar sağlaması, c) İlgili piyasanın önemli bir bölümünde rekabetin ortadan kalkmaması, 10-24/328 -116 5 d) Rekabetin (a) ve (b) bentlerindeki amaçların elde edilmesi için zorunlu olandan fazla s ınırlanmaması. 150 a) Malların Üretimi, Dağıtımı ile Hizmetlerin Sunulmasında Yeni Gelişme, İyileşme veya Teknik Gelişme Sağlanması Türkiye nin coğrafi yapısındaki farklılıklar ve ülkenin sahip olduğu tarımsal çeşitlilik, traktör üreticileri açısından değişik ikl im ve toprak koşullarında kullanılabilecek traktör modellerini geliştirmeyi ve üretmeyi gerektirmektedir. Bu bakımdan, yenilik, iyileşme ve teknik gelişmenin sağlanması için ar -ge faaliyetleri önem taşımaktadır. Bu doğrultuda, Türk Traktör ar -ge merkezi ol mak için Sanayi ve Ticaret Bakanlığı na başvurmuş ve başvurusu 02.07.2009 tarihinde kabul edilmiştir. Sağlanan ürün ve hizmetlerin kaliteli olması için ürün geliştirme ve kalite ile birlikte ürün bilgisi ile donatılmış satış süreçleri, teknik servis ve ye dek parça konularında iyi 160 organize olmuş bir bayilik ağına sahip olmak gerekmektedir. Bu bayilik ağının düzenli işleyebilmesi açısından muafiyet konusu olan ilgili sözleşmelerin yürütülmesinin gerekli olduğu sonucuna varılmıştır . b) Tüketicinin Bundan Yarar S ağlaması Traktörler yapıları gereği karayollarında ve otobanlarda uzun mesafeler kat etmeye uygun araçlar değildir. Bu nedenle, çiftçilerin satış ve satış sonrası hizmetleri bulundukları yerde alabilmeleri çok önemlidir. Bu da her bölgedeki bayinin gerekli desteği verecek biçimde donatılmasına ve yetiştirilmesine bağlıdır. Sözleşme konusu araçlar oldukça spesifik, servisi yalnızca Türk Traktör tarafından yetiştirilmiş bayilerce verilebilen araçlardır, dolayısıyla kullanıcılara gerek garanti kapsamında gerek se 170 garanti sonrası teknik destek verilebilmesi ve CASE bayileri için yedek parçanın sağlanması için bayi ağının yeterince güçlü olması ve Türk Traktör ile tam bir koordinasyon halinde çalışabilmesi önemlidir. Netice olarak çiftçiler, bu bayiler vasıtasıyla taşra bölgelerinde bu hizmetlerden bulundukları yerde faydalanabilmektedir. c) ve d) İlgili Piyasanın Önemli Bir Bölümünde Rekabetin Ortadan Kalkmaması ve Rekabetin (a) ve (b) Bentlerindeki Amaçların Elde Edilmesi İçin Zorunlu Olandan Fazla Sınırlanmaması New Holland ve Case marka traktörlerin hâlihazırda satışını yapan bayiler daha önce de faaliyet göster en bayilerdir . Ayrıca, Rekabet Kurulunun 11.9.2008 tarih ve 08- 180 52/789 -318 sayılı kararına esas teşkil eden sözleşmeler çerçevesinde biçerdöver ve pamuk t oplama makineleri pazarları ile bunlara ait servis pazarları açısından bireysel muafiyet verilmiştir. Dosya kapsamında incelenmekte olan mevcut sözleşmeler aslen Rekabet Kuru lunun muafiyet tanımış olduğu sözleşmelere benzer içerikli sözleşmelerdir. Dolayıs ıyla ilgili teşebbüsün tarımsal traktör pazarındaki payının artması dışında, dosya konusu sözleşmelerle ilgili Kurul kararında muafiyet tanınmış olan sözleşmeler arasında bir fark bulun mamaktadır. Tarımsal traktör pazarının hem Türkiye hem de dünya genelin de çok sayıda oyuncunun faaliyet gösterdiği bir pazar olması gerçeği de dikkate alındığında , ilgili pazarda rekabetin önemli ölçüde kısıtlanmadığı sonucuna varılmıştır . 190 I. SONUÇ Düzenlenen rapora ve incelenen dosya kapsamına göre, 1. Türk Traktör ve Zira at Makineleri A.Ş. nin, dosya kapsamında ilgili pazarlardaki paylarının %40 ın üzerinde olması nedeniyle New Holland ve Case bayilik sözleşmelerinin 2003/3 ve 2007/2 sayılı Rekabet Kurulu Tebliğleri ile Değişik 2002/2 10-24/328 -116 6 sayılı Dikey Anlaşmalara İlişkin Grup Muafiyeti Tebliği kapsamında muafiyet ten yararlanama yacağı na, 2. Bununla birlikte, bahse konu sözleşmelere 4054 sayılı Kanun un 5. maddesi kapsamında bireysel muafiyet tanınmasına OYBİRLİĞİ ile karar verilmiştir. 200