Rekabet Kurumu Başkanlığından, REKABET KURULU KARARI Dosya Sayısı : 2008 -2-80 (İlk İnceleme) Karar Sayısı : 08-33/417-143 Karar Tarihi : 15.5.2008 A. TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER Başkan : Prof. Dr. Nurettin KALDIRIMCI 10 Üyeler : Tuncay SONGÖR , M. Sıraç ASLAN, Süreyya ÇAKIN , Mehmet Akif ERSİN , Dr. Mustafa ATEŞ, İsmail Hakkı KARAKELLE B. RAPORTÖR : Erdem AYGÜN C. BAŞVURUDA BULUNAN : Mehmet BASTEM Mumcu Cad . Hürriyet İş Merkezi No:32 Kat:6 Erzurum 20 D. HAKKINDA İLK İNCELEME YAPILAN : - Xerox Bü
Rekabet Kurumu Başkanlığından, REKABET KURULU KARARI Dosya Sayısı : 2008 -2-80 (İlk İnceleme) Karar Sayısı : 08-33/417-143 Karar Tarihi : 15.5.2008 A. TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER Başkan : Prof. Dr. Nurettin KALDIRIMCI 10 Üyeler : Tuncay SONGÖR , M. Sıraç ASLAN, Süreyya ÇAKIN , Mehmet Akif ERSİN , Dr. Mustafa ATEŞ, İsmail Hakkı KARAKELLE B. RAPORTÖR : Erdem AYGÜN C. BAŞVURUDA BULUNAN : Mehmet BASTEM Mumcu Cad . Hürriyet İş Merkezi No:32 Kat:6 Erzurum 20 D. HAKKINDA İLK İNCELEME YAPILAN : - Xerox Büro Araçları Ticaret ve Servis A.Ş. Kasap Sok . Konak Azer İşhanı No: 12 Esentepe 34394 İstanbul E. DOSYA KONUSU : Xerox marka yazıcıların tonerlerinin yüksek fiyata satıldığı ve bu nedenle tüketicilerin zor durumda bırakıldığı iddiası. F. İDDİALARIN ÖZETİ : Başvuru dilekçe sinde ; 30 Xerox Büro Araçları Ticaret ve Servis A.Ş. (Xerox) nin, PE 120 model çok fonksiyonlu yazıcılarını 450 YTL ye, bu yazıcılarda kullanılması zorunlu olan tonerlerini ise 141 YTL ye sattığı, Eş değer yazıcıların 20 YTL ye satıl dığı, Tonerler için istenen yüksek fiyatın tüketicileri zor durumda bıraktığı, Xerox firmasının bu yolla haksız kazanç sağladığı iddia edilerek, durumun incelenmesi talep edilmiştir. G. DOSYA EVRELERİ : Rekabet Kurumu kayıtlarına, 18.4.2008 tarih ve 2376 sayı 40 ile giren başvuru üzerine yapılan inceleme sonucunda düzenlenen 6.5.2008 tarih ve 2008 -2-80/İİ-08-EA sayılı İlk İnceleme Raporu, 7.5.2008 tarih ve REK.0.06.00. 00 110/141 sayılı Başkanlık önergesi ile 08-33 sayılı Kurul toplantısında görüşülerek karar a bağlanmıştır. 08-33/417 -143 2 H. RAPORTÖR ÜN GÖRÜŞÜ: İlgili raporda ; Xerox firması için hâkim durum tespitinin yapılamayacağı ve bu nedenle şikâyet ile ilgili olarak herhangi bir işlem tesis edilmesine gerek olmadığı ifade edilmiştir. I. İNCELEME VE DEĞERLENDİRME 50 I.1. İlgili Pazar I.1.1. İlgili Ürün Pazarı Dosya konusu olayda ön ve ardıl olmak üzere iki pazar değerlendirmeye alınmıştır. Bir ana ürünün satın alın dığı ön pazar ve bu ürün için sonra dan ihtiyaç duyulan, tamir, yedek parça, upgrade (model büyütme) vb. tamam layıcı ürün ya da hizmetleri içeren pazarı ifade eden ardıl pazar, özellikle dosya konusu gibi şikâyetlerde yapılan değerlendirmeleri etkilemektedir. Mevcut inceleme için de yazıcı pazarı ve toner pazarı ilgili pazarlar olarak tespit edilmiştir. I.1.2. İlgili Coğrafi Pazar Söz konusu ürünler tüm Türkiye çapında satışa sunulduğundan ve ülke sınırları 60 içinde pazar koşulları homojen bir yapı arz ettiğinden ilgili coğrafi pazar, "Türkiye Cumhuriyeti sınırları" olarak kabul edilmiştir. I.2. Değerlendirme Başvuru konusu i ddiaların tek bir teşebbüsün eylemlerine ilişkin olması nedeniyle başvurunun 4054 sayılı Kanun un sadece 6. maddesi kapsamında değerlendirmeye alınması mümkün dür. Zira Kanun un 4. maddesi, teşebbüsler arası anlaşma, uyumlu eylem veya teşebbüs birliği eylem ve kararlarına ilişkin olduğu için en az iki teşebbüsün varlığını gerektirmektedir. Başvurunun Kanun un 6. maddesi kapsamında ele alınabilmesi için ise öncelikle şikâyete konu teşebbüsün hâkim durumda olması gerekmektedir. Diğer bir ifadeyle Xerox firmasının , iddiaya konu 70 eylemlerinin incelenmesinden önce hâkim durumda olduğu tespiti nin yapılması doğru olacaktır. Genel olarak, yazıcılar ve bu ürünlerde kullanılan toner ya da kartuşlar tamamlayıcı nitelikte değerlendirilmektedir. Söz konusu ür ünlerin satışında ilk ürünün fiyatı ikinci ve tamamlayıcı olan ürünün fiyatından etkilenebilmektedir. Diğer bir ifadeyle, yazıcıların fiyatları kendisi için gerekli toner ya da kartuşun fiyatından tümüyle bağımsız değerlendirilmemektedir. Nitekim Kurul un önceki kararlarında1 da yazıcılara ilişkin olarak aşağıdaki ifadelere yer verilmektedir: Bu pazarda ürün talep eden kullanıcılar yazıcı satın alırken sadece fiyatını değil, satış sonrası hizmetler ile sarf malzemelerinin maliyetini de dikkate 80 almak durumundadırlar. Ürünün garanti süresi dolmadan demode olmaya başlaması nedeniyle yedek parça fiyatları bu kararın alınmasında pek etkin değilken, sarf malzemesi fiyatı asıl karar değişkenini oluşturmaktadır. HP dahil bu pazarda faaliyet gösteren teşebbüsler ürün fiyatlarını tespit ederken "ürün fiyatı+ekonomik ömrü süresince kullanılacak sarf malzemesi fiyatı" nı 1 8.5.2001 tarih ve 01 22/192 50 sayılı Rekabet Kurulu Kararı. 08-33/417 -143 3 tek değişken alarak bu değişken üzerinden rekabet stratejilerini oluşturmaktadır . Pazara ilişkin yukarıda yer alan bilgilerden de anlaşılacağı üzere, gerek kullanıcılar gerekse üreticiler açısından yazıcılar ve bu ürünlerin sarf malzemeleri birlikte değerlendirilebilmektedir. Özellikle yazıcının ömrü süresince kullanılan toner ve 90 kartuşların toplam maliyetinin , yazıcı maliyetine oranının y üksek ve toner ile kartuş fiyatlarına iliş kin bilginin ulaşılabilir olduğu durumlarda ön pazarın (yazıcılar) ardıl pazarı (toner/kartuşlar) etkilemesi mümkün olmaktadır. İki pazardaki kullanıcı davranışlarını etkileyen diğer bir husus da geçiş maliyetleridir. Ardıl pazardaki fiyat yükselişleri neticesinde ön pazarda ürün değiştirme maliyetinin düşük olması durumunda ku llanıcıların ön pazardaki ürünü değiştirme yoluna gidebilmesi bu ürünlere olan talebi ve üreti cilerin fiyat belirleme serbesti sini etkilemektedir. Örneğin, toner/kartuş fiyatındaki bir yükselme sonucunda, kullanıcılar, yazıcı değiştirme maliyetinin fazla o lmaması durumunda yeni bir yazıcı almayı tercih edebilecektir. Bu nedenle üreticiler toner/kartuş fiyatlarını belirlerken 100 yazıcı fiyatlarını da dikkate alacaklardır. Dosya konusu şikâyette yar alan bilgilerden de; Şikâyetçinin almış olduğu yazıcının ve ku llanmak istediği tonerin fiyatı arasında yaklaşık üçte birlik bir oran olduğu, bu nedenle yazıcının ekonomik ömrü süresince kullanılacak toner in toplam maliyetinin , yazıcı maliyetine oranının y üksek olduğu , Toner fiyat larına ilişkin bilginin ulaşılabilir o lduğu , Toner fiyatlarının artması halinde başka marka yazıcıya geçişte ciddi b ir maliyetin söz konusu olmadığı anlaşılmaktadır. Bu nedenle Xerox un yazıcı pazarında hâkim durumda olmaması 110 halinde ikincil ürünler olan tonerler bakımından da hâkim durumda ol madığı söylenebilir. Zira yazıcı almayı düşünen ve henüz tercih aşamasında olan kullanıcılar, ödeyecekleri toplam maliyetlerini düşünerek bir marka seçeceklerdir. Bu seçim sırasında yazıcı piyasasındaki firma sayısı kadar seçenek bulunmaktadır. Ayrıca, to ner fiyatındaki yükselişler, geçiş maliyetinin düşük olması sebebiyle yazıcısı olan kullanıcıların da yeni bir yazıcı almasına neden olabilecektir. Dolayısıyla yazıcı pazarının yapısı önem arzetmektedir. Yazıcı pazarına ilişkin daha önce yapılan incelemele rde ise pazarda HP, Lexmark, Canon, Xerox, Epson, Samsung, OKI ve Panasonic gibi markaların yer aldığı bilgilerine yer verilmektedir. Ayrıca, çeşitli yazıcı türlerinde (tek renk lazer, renkli 120 lazer ve mürekkep püskürtmeli gibi) firmaların pazar payı bilgil erinden, şikâyete konu olan Xerox firmasının, herhangi bir yazıcı çeşidinde pazar lideri dahi olmadığı anlaşılmaktadır2. Dolayısıyla Xerox firması için , yazıcı ve toner pazarlarında hâkim durum tespitinin yapılamayacağı ve bu nedenle şikâyet ile ilgili ola rak herhangi bir işlem tesis edilmesine gerek olmadığı anlaşılmaktadır . 2 17.6.2004 tarih ve 04 42/490 118 sayılı Rekabet Kurulu Kararı 08-33/417 -143 4 J. SONUÇ Düzenlenen rapora ve dosya kapsamına göre , dosya konusu iddialara yönelik olarak 4054 sayılı Kanun çerçevesinde herhangi bir işlem yapılmasına gerek olmadığına ve şikâyetin reddine OYBİRLİĞİ ile karar verilmiştir. 130