Rekabet Kurumu Başkanlığından, REKABET KURULU KARARI Dosya Sayısı : 2011-1-88 (Önaraştırma ) Karar Sayısı : 11-43/923-292 Karar Tarihi : 14.07.2011 A. TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER Başkan : Prof. Dr. Nurettin KALDIRIMCI Üyeler : İsmail Hakkı KA RAKELLE , Doç. Dr. Cevdet İlhan GÜNAY, Murat ÇETİNKAYA, Reşit GÜRPINAR, Prof. Dr. Metin TOPRAK B. RAPORTÖR LER: Harun GÜNDÜZ, Başak ARSLAN 10 C. ŞİKAYET EDEN: İhbar D. HAKKINDA ÖNARAŞTIRMA YAPILAN : Ereğli Demir ve Çelik Fabrikaları T.A.Ş Uzunkum No 7 Kdz. Er
Rekabet Kurumu Başkanlığından, REKABET KURULU KARARI Dosya Sayısı : 2011-1-88 (Önaraştırma ) Karar Sayısı : 11-43/923-292 Karar Tarihi : 14.07.2011 A. TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER Başkan : Prof. Dr. Nurettin KALDIRIMCI Üyeler : İsmail Hakkı KA RAKELLE , Doç. Dr. Cevdet İlhan GÜNAY, Murat ÇETİNKAYA, Reşit GÜRPINAR, Prof. Dr. Metin TOPRAK B. RAPORTÖR LER: Harun GÜNDÜZ, Başak ARSLAN 10 C. ŞİKAYET EDEN: İhbar D. HAKKINDA ÖNARAŞTIRMA YAPILAN : Ereğli Demir ve Çelik Fabrikaları T.A.Ş Uzunkum No 7 Kdz. Ereğli 67330 Zonguldak E. DOSYA KONUSU: Ereğli Demir ve Çelik Fabrikaları T.A.Ş.'nin alıcı firmalara ayrımcılık yaparak hâkim durumunu kötüye kullandığı iddiası . F. DOSYA EVRELERİ: Kurum kayıtlarına 09.05.2011 tarih ve 3566 sayı ile intikal eden şikâyet üzerine hazırlanan 02.06.2011 tarih ve 2011 -1-88/İİ-11-176.A G sayılı İlk İnceleme Raporu, Rekabet Kurulunun 09.06.2011 tarihli toplantısında görüşülmüş ve 4054 sayılı Rekabetin Korunması Hakkında Kanun çerçevesinde bir soruşturma 20 açılmasına gerek olup olmadığının belirlenmesi amacıyla, Kanun un 40/1. maddesi uyarınca ilgili şirket hakkında önaraştırma yapılmasına karar verilmiştir. Bunun üzerine, 4054 sayılı Kanun un ilgili hükümleri uyarınca yapılan inceleme sonucunda düzenlenen 07.07.2011 tarih v e 2011-1-88/ÖA-11-383.HG sayılı Önaraştırma Raporu 08.07.2011 tarih ve REK.0.0 8.00.00 -110/194 sayılı Başkanlık önerge si ile 11-43 sayılı Kurul toplantısında görüşülerek karara bağlanmıştır. G. İDDİALARIN ÖZETİ: Şikâyet başvurusunda özetle , demir çelik sek töründe faaliyet gösteren Ereğli Demir ve Çelik Fabrikaları T.A.Ş. (Erdemir) tarafından; - Alıcı firmalara farklı fiyatlardan ve farklı ödeme vadeleriyle satış yapıldığı, - Önceki uygulamalarda fiyat listesi tüm alıcılara bildirilerek satış yapılmasına 30 rağmen, son uygulamalarda fiyat listesi bildirilmeden satış yapıldığı, - Bazı firmalara ürün satışı yapıldığı halde, diğer firmalara yapılmadığı, - Sipariş verildiğinde bazı firmalara hemen, bazılarına ise 20 gün sonra dönüş yapıldığı, - Piyasaya duyurulmaksızın bazı f irmalara sevkiyat primi uygulandığı, - Erdemir in ihraç ettiği ürünlerin yurtiçine geri satılabildiği, - Stok fazlası ürünlerin daha önce internet üzerinden açık artırmayla satılmasına rağmen yakın zamanda duyuru yapılmaksızın satıldığı, Bu çerçevede alıcılar arasında ayrımcılık yapıldığı; - Erdemir in ayrımcı fiyat uygulamalarının; aynı tarihlerde, aynı ürünlerde Prokan, Has 40 Metal, Boyçelik, Yametaş, Cepa, Kerim Çelik, Tosçelik, Bayık gibi firmalara yapılan satışlarla diğer firmalara yapılan satışlar karşılaştır ıldığında görülebileceği, - Erdemir in söz konusu ayrımcı uygulamalarının demir -çelik sektörüne zarar verdiği ve bu uygulamaların 4054 sayılı Kanun a aykırı olduğu, ifade ve iddia edilerek, konu hakkında araştırma yapılması talep edilmiştir. 11-43/923-292 2 H. RAPORTÖR LERİ N GÖRÜŞÜ: İlgili raporda; dosya konusu iddialara yönelik olarak soruşturma açılmasına gerek olmadığı ve şikâyetin reddedilmesi gerektiği görüşü ifade edilmiştir. I. INCELEME VE DEĞERLENDİRME 50 I.1. İlgili Pazar Dosyadaki bilgiler çerçevesinde ; şikayetin kaps amı da dikkate alın arak ilgili ürün pazarı , yassı demir çelik ürünleri ; alt pazarları da sıcak haddelenmiş saclar , soğuk haddelenmiş saclar , galvanizli saclar olarak belirlenmiş; ilgili coğrafi pazar ise, Türkiye olarak kabul edilmiştir. I.2. Değ erlendirme Başvurusu konusu ihbarda temel olarak, Erdemir in çeşitli uygulamalarla alıcı firmalar arasında ayrımcılık yaparak hâkim durumunu kötüye kullandığı ve bu uygulamaların demir -çelik sektörüne zarar verdiği iddiası yer almaktadır. Bilindiği üzere 4 054 sayılı Kanun un 6. maddesinin birinci fıkrasında Bir veya birden 60 fazla teşebbüsün ülkenin bütününde ya da bir bölümünde bir mal veya hizmet piyasasındaki hâkim durumunu tek başına yahut başkaları ile yapacağı anlaşmalar ya da birlikte davranışlar ile kötüye kullanması hukuka aykırı ve yasaktır. hükmü yer almakta ve devamında da kötüye kullanma hallerine örnekler verilmektedir. Bu çerçevede iddia konusu eylem, rekabet hukukunda hâkim durumun kötüye kullanılması kapsamında Eşit durumdaki alıcılara aynı ve eşit hak, yükümlülük ve edimler için farklı şartlar ileri sürerek, doğrudan veya dolaylı olarak ayırımcılık yapılması çerçevesinde değerlendirilebilecektir. Erdemir in eşit durumdaki alıcılara farklı şartlar ileri sürdüğü, farklı fiyatlardan ve farklı ödeme vadeleriyle satış yaptığı, bazı firmalara ürün satışı yaptığı halde, diğer firmalara 70 yapmadığı ve doğrudan veya dolaylı olarak ayırımcılık yaparak dışladığı iddialarının 4054 sayılı Kanun kapsamında ihlal teşkil edebilmesi için öncelikle Erdemir in ilgili ürün pazarında hâkim durumda bulunması gerekmektedir. 4054 sayılı Kanun da hâkim durum , Belirli bir piyasadaki bir veya birden fazla teşebbüsün, rakipleri ve müşterilerinden bağımsız hareket ederek fiyat, arz, üretim ve dağıtım miktarı gibi ekonomi k parametreleri belirleyebilme gücü şeklinde tanımlanmaktadır. Hâkim durum tespiti için ise pazar payı oranı, pazar payının süresi ve potansiyel rekabet koşulları dikkate alınmaktadır. Bu çerçevede dosyadaki bilgiler doğrultusunda, yassı demir çelik ürünl eri pazarına ve Erdemir in ilgili pazardaki konumuna yönelik değerlendirmelere aşağıda yer verilm iştir. 80 Türkiye de yassı demir çelik sektöründe Erdemir, Çolakoğlu, MMK -Atakaş, Tosyalı, Habaş, Kroman/Yücel Boru1, Borçelik ve Tezcan gibi firmalar üretim yap arak faaliyet göstermektedir. Geçmiş yıllarda yaşanan arz talep dengesizliği ve bunun yarattığı sorunlar yeni yatırım kararlarını tetiklemiş ve 2007 yılından itibaren ülkemizde birçok yassı çelik yatırımı başlamıştır2. Bu yatırımların etkisiyle Türkiye yas sı çelik arz talep dengesi tamamıyla değişmiştir. 2012 yılından itibaren ülkemizin net ihracatçı konumuna geçmesi beklenmektedir. Bu kapsamda Türkiye de yapılan yatırımlar 1 Yılda ( .) ton sac kullanan Yücel Boru, kendi yassı ürününü üretmek için Gebze de 3 sene içinde bitirilecek ve ( .) tonluk üretim kapasitesine sahip olacak tesisin hazırlıklarına başlamıştır. 2 Çolakoğlu tarafından 2007 yılında başlatılan yassı çelik yatırımı, 2010 Temmuz ayı itibariyle ( .) ton kapasite ile üretime başlamıştır. ( .) dolarlık yatırım yaparak Şubat 2010 da yassı ve yapısal çelik fabrikası üretime başlayan Tosyalı, y eni yatırımlarla kapasitesini arttırmayı planlamaktadır. Ayrıca haddeleme kapasitesini yüzde ( .) artırarak, üçüncü galvaniz hattını devreye sokan Borçelik, yıllık haddeleme kapasitesini ( .) tondan ( .) tona çıkarmış; ( .) ton galvanizli sac, ( .) ton da soğuk sac üretim kapasitesine ulaşmıştır. MMK -Atakaş tarafından gerçekleştirilen, sıcak ve soğuk sacın tüm çeşitlerinin üretilecek olması sebebiyle dünyada tek olma özelliği taşıyaca k olan tesis ise 2011 yılında açılmıştır. 11-43/923-292 3 sonucunda ilgili pazarda faaliyet gösteren üreticiler tarafından gerçekleşen ve gerçekleştirilmesi beklenen üretim kapasiteleri aşağıda yer almaktadır : Tablo 1: Yıllara Göre Türkiye Yassı Çelik Üretim Kapasiteleri (Kton) 90 Ürün Grubu Üretici 2007 2008 2009 2010 2011 2012 2013 2014 2015 Sıcak ve Levha Toplam ( .) ( .) ( .) ( .) ( .) ( .) ( .) ( .) ( .) Erdemir ( .) ( .) ( .) ( .) ( .) ( .) ( .) ( .) ( .) İsdemir ( .) ( .) ( .) ( .) ( .) ( .) ( .) ( .) ( .) Çolakoğlu ( .) ( .) ( .) ( .) ( .) ( .) ( .) ( .) ( .) MMK -Atakaş ( .) ( .) ( .) ( .) ( .) ( .) ( .) ( .) ( .) Tosyalı ( .) ( .) ( .) ( .) ( .) ( .) ( .) ( .) ( .) Habaş ( .) ( .) ( .) ( .) ( .) ( .) ( .) ( .) ( .) Kroman/ Yücel Boru ( .) ( .) ( .) ( .) ( .) ( .) ( .) ( .) ( .) Soğuk Toplam ( .) ( .) ( .) ( .) ( .) ( .) ( .) ( .) ( .) Erdemir ( .) ( .) ( .) ( .) ( .) ( .) ( .) ( .) ( .) MMK -Atakaş ( .) ( .) ( .) ( .) ( .) ( .) ( .) ( .) ( .) Borçelik ( .) ( .) ( .) ( .) ( .) ( .) ( .) ( .) ( .) Tezcan ( .) ( .) ( .) ( .) ( .) ( .) ( .) ( .) ( .) Tat ( .) ( .) ( .) ( .) ( .) ( .) ( .) ( .) ( .) Cihan Maden ( .) ( .) ( .) ( .) ( .) ( .) ( .) ( .) ( .) Gazi Metal ( .) ( .) ( .) ( .) ( .) ( .) ( .) ( .) ( .) Galvanizli Toplam ( .) ( .) ( .) ( .) ( .) ( .) ( .) ( .) ( .) Erdemir ( .) ( .) ( .) ( .) ( .) ( .) ( .) ( .) ( .) MMK -Atakaş ( .) ( .) ( .) ( .) ( .) ( .) ( .) ( .) ( .) Boçelik ( .) ( .) ( .) ( .) ( .) ( .) ( .) ( .) ( .) Tezcan ( .) ( .) ( .) ( .) ( .) ( .) ( .) ( .) ( .) Tat ( .) ( .) ( .) ( .) ( .) ( .) ( .) ( .) ( .) Kibar ( .) ( .) ( .) ( .) ( .) ( .) ( .) ( .) ( .) Türkiye nin ilk ve en büyük entegre yassı çelik üreticisi Erdemir, 1965 yılında üretime başlamış ve bugün yaklaşık 4 milyon ton seviyesinde ham çelik ve 5 milyon ton/yılın üzerinde nihai mamul kapasitesine ulaşmıştır. Erdemir Grubunun gerçekleştirdiği üretim miktarları aşağıdak i tabloda bulunmaktadır : Tablo 2: Erdemir ve İsdemir Fiili Üretim Miktarları Yukarıda yer alan bilgiler doğrultusunda, Türkiye deki yassı çelik üretim kapasitesinin ve iç pazardaki arzın büyüme eğiliminde olduğ u görülmektedir. Pazarda son yıllarda gerçekleşen yatırımlarla eski üreticiler üretim kapasitelerini arttırarak mevcut konumlarını korumaya çalışırken; yeni üreticiler de ciddi rakamları bulan yatırımlar ve yüksek kapasitelerle sektöre girerek pazar payı k azanmaya çalışmaktadırlar. Ayrıca 100 aşağıda yer almakta olan tablo, söz konusu pazarda ithalatın da önemli bir role sahip olduğunu göstermektedir. Düşük vergi oranları3 nedeniyle ithalat yapmanın kolay 3 Türkiye'nin Gümrük Birliği üye si olması ve bazı ülkelerle serbest ticaret anlaşması imzalaması sebebiyle AB ve STA ülkelerinden yapılan yassı çelik ithalatına gümrük vergisi uygulanmamaktadır. Üretim (Kton) 2007 2008 2009 2010 2011(Ocak -Nisan) Toplam ( .) ( .) ( .) ( .) ( .) Galvanizli ( .) ( .) ( .) ( .) ( .) Soğuk Haddelenmiş ( .) ( .) ( .) ( .) ( .) Sıcak Haddelenmiş ( .) ( .) ( .) ( .) ( .) Sıcak(Erd ) ( .) ( .) ( .) ( .) ( .) Sıcak(İsd) ( .) ( .) ( .) ( .) ( .) 11-43/923-292 4 olduğu Türkiye yassı çelik pazarı, yeni tedarikçileri pa zara çekmekte ve iç pazardaki rekabeti daha da arttırmaktadır. Tablo 3: Türkiye Sıcak, Soğuk ve Galvanizli Yassı Çelik Pazar Payları (%) Ürün Grubu 2007 2008 2009 2010 2011(4 ay) Sıcak Had. ve Levha Erdemir Grubu ( .) ( .) ( .) ( .) ( .) Diğer Yerli Üreticiler ( .) ( .) ( .) ( .) ( .) İthalat ( .) ( .) ( .) ( .) ( .) Soğuk Haddelenmiş Erdemir Grubu ( .) ( .) ( .) ( .) ( .) Diğer Yerli Üreticiler ( .) ( .) ( .) ( .) ( .) İthalat ( .) ( .) ( .) ( .) ( .) Galvanizli Erdemir Grubu ( .) ( .) ( .) ( .) ( .) Diğer Yerli Üreticiler ( .) ( .) ( .) ( .) ( .) İthalat ( .) ( .) ( .) ( .) ( .) Yukarıdaki tablo incelendiğinde, galvanizli saclar pazarında 2010 yılında %( .) pazar payına sahip olan Erdemir in 2011 yılının ilk dört ayındaki pazar payını n %( .) olduğu ve bu pazar bakımından hakim durumda olmasının söz konusu olamayacağı anlaşılmaktadır. Öte yandan diğer ilgili ürün pazarlarında Erdemir in daha yüksek pazar paylarına sahip olduğu görülmektedir. 2010 yılında Erdemir sıcak sac pazarında 110 %( . ) bir pazar payına sahip iken, 2011 yılının ilk dört ayında bu payın %( .) gerilediği görülmektedir. Soğuk sac pazarında ise 2010 yılında Erdemir in pazar payının %( .) olarak gerçekleştiği, 2011 yılının ilk dört ayında ise bu payın %( .) olarak gerçekleşt iği anlaşılmaktadır. Dolayısıyla bu iki pazar bakımından Erdemir in pazar lideri olduğu görülmektedir. Bununla birlikte galvanizli ürünlerde olduğu gibi sıcak ve soğuk haddelenmiş ürünlerde de, gerek yapılan yeni yatırımlarla yerli üreticilerin piyasaya gi rmesi ve bu doğrultuda arzın büyüme eğiliminde olması , gerekse ithalat imkanının kolay olması ve bunun etkisiyle gerçekleşen yüksek ithalat oranları , Erdemir in bu pazarlarda tek başına hakim durumda olmasını engelleyici önemli unsurlar olarak değerlendiri lmektedir. 120 Bu noktada, Erdemir in hakim durumunu kötüye kullandığı iddialarının değerlendirildiği benzer nitelikte ve yakın tarihli Kurul kararlarına değinilmesi önem arz etmektedir. Söz konusu kararlardan ilki, Erdemir in özelleştirilmesi sürecinde alına n Kurul kararıdır4. Mezkur Kurul karar ı incelendiğinde, Erdemir in o dönemde sahip olduğu pazar paylarının, mevcut durumdaki pazar paylarıyla büyük ölçüde benzeştiği dikkati çekmektedir. Bu husus, sektörde yapılan yeni yatırımların etkisiyle birlikte değer lendirildiğinde, ilgili pazarlarda Erdemir in hâkim durumda bulunmadığına işaret etmektedir. Kurul un, Erdemir in hâkim durumda olup olmadığını değerlendirdiği diğer kararlarında da, aynı sonuçlara ulaştığı görülmektedir. Yukarıda değinilen ve Erdemir in 130 özelleştirilmesine ilişkin kararın ardından alınan ilk kararlar, 17.4.2008 tarihli ve 08 - 29/351 -112 sayılı karar ile 14.8.2008 tarihli ve 08 -50/745 -301 sayılı kararlardır. Söz konusu Kurul kararlarında; özelleştirme yoluyla bir kısım hisselerinin devredilm esi işlemine izin verilmesine ilişkin kurul kararına atfen, Erdemir in hâkim durumda bulunmadığı ifade edilmiş; demir çelik ürünlerinin fiyatlarının çok yüksek oranda artırıldığına ilişkin şikâyet reddedilmiştir. 29.04.2009 tarihli ve 09 -20/408 -102 sayılı kararda da; Erdemir in yassı demir çelik pazarındaki hâkim durumunu müşteriler arasında ayrımcılık yaparak kötüye kullandığı iddiasını içeren şikâyet, pazar payları ve ilgili pazarın özellikleri göz önüne alındığında Erdemir in yassı demir çelik ve bunun alt pazarlarında hâkim durumda bulunmadığı belirtilerek reddedilmiştir5. 140 4 15.09.2006 tarihli ve 06 -64/882 -254 sayılı Kurul kararı . 5 Kurul un benzer bir başka kararı da 16.06.2009 tarihli ve 09 -28/600 -141 sayılı karar ıdır. 11-43/923-292 5 Yapılan bu değerlendirmeler ışığında; Erdemir in yassı demir çelik ürünleri pazarı ile bu pazarın alt pazarları olarak belirlenen pazarlarda hakim durumda bulunmadığı, dolayısıyla 4 054 sayılı Kanun un 6. maddesi kapsamında bir ihlalden söz edilemeyeceği d eğerlendirilmektedir . J. SONUÇ Düzenlenen rapora ve incelenen dosya kapsamına göre ; dosya konusu iddialara yönelik olarak 4054 sayılı Kanun un 41. maddesi uyarınca soruşturma açılmas ına gerek olmadığına başvurunun reddine OYBİRLİĞİ ile karar verilmiştir.