Rekabet Kurumu Başkanlığından, REKABET KURULU KARARI Dosya Sayısı : 2010-4-93 (Muafiyet) Karar Sayısı : 10 -52/961-336 Karar Tarihi : 5.8.2010 A. TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER Başkan : Prof. Dr. Nurettin KALDIRIMCI Üyeler : Doç. Dr. Mustafa ATEŞ, Mehmet Akif ERSİN, İsmail Hakkı KARAKELLE, Doç. Dr. Cevdet İlhan GÜNAY, 10 Murat ÇETİNKAYA, Reşit GÜRPINAR B. RAPORTÖRLER : Kerem Tomur, Muhammed GÜNDOĞDU C. BİLDİRİMDE BULUNAN : - Türkiye Garanti Bankası A.Ş. Levent Nispetiy e Mh. Ay tar Cd. No:2, 34340 Be
Rekabet Kurumu Başkanlığından, REKABET KURULU KARARI Dosya Sayısı : 2010-4-93 (Muafiyet) Karar Sayısı : 10 -52/961-336 Karar Tarihi : 5.8.2010 A. TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER Başkan : Prof. Dr. Nurettin KALDIRIMCI Üyeler : Doç. Dr. Mustafa ATEŞ, Mehmet Akif ERSİN, İsmail Hakkı KARAKELLE, Doç. Dr. Cevdet İlhan GÜNAY, 10 Murat ÇETİNKAYA, Reşit GÜRPINAR B. RAPORTÖRLER : Kerem Tomur, Muhammed GÜNDOĞDU C. BİLDİRİMDE BULUNAN : - Türkiye Garanti Bankası A.Ş. Levent Nispetiy e Mh. Ay tar Cd. No:2, 34340 Beşiktaş/İstanbul - Eurobank Tekfen A.Ş. Büyükdere Cd. Tefken Tower No:209 4. Levent/İstanbul Maslak /İstanbul D. TARAFLAR : - Türkiye Garanti Bankası A.Ş. 20 - Eurobank Tek fen A.Ş. E. DOSYA KONUSU: Türkiye Garanti Bankası A.Ş. (Garanti) ile Eurobank Tekfen A.Ş. (Eurobank ) arasında 26.11.2009 tarihinde imzalanan Bonus Kredi Kartı Program Paylaşımı Sözleşmesi ne yönelik menfi tespit verilmesi ya da muafiyet tanınması talebi. F. DOSYA EVRELERİ: Kurum kayıtlarına 20.4.2010 tarih ve 3265 sayı ile giren başvuru üzerine düzenlenen 7.7.2010 tarih ve 2010 -4-93/MM -10-258.K.T. sayılı Muafiyet Ön İnceleme Raporu 22.7.2010 tarih ve REK.0.08.00.00 -130/275 sayılı Başkanlık Önergesi ile 10-52 sayılı Kurul toplantısında görüşülerek karara bağlanmıştır. 30 G. RAPORTÖRLERİN GÖRÜŞÜ: İlgili Raporda, - Garanti ve Eurobank arasında 26.11.2009 tarihinde imzalanan Bonus Kredi Kartı Program Paylaşımı Sözleşmesi ne menfi tespit belgesi verilemeyeceği, - Bonus Kredi Kartı Program Paylaşımı Sözleşmesi nin, sözleşme taraflarının rakip teşebbüsler olmaları nedeniyle, 2002/2 sayılı Dikey Anlaşmalara İlişkin Grup Muafiyeti Tebliği kapsamında grup muafiyetinden yararlanamayacağı, - 4054 sayılı Kanun'un 5. madd esi çerçevesinde yapılan değerlendirme sonucunda; anılan maddede belirtilen şartların bulunduğu göz önüne alınarak, Bonus Kredi Kartı Program Paylaşımı Sözleşmesi ne Kanun'un 5. maddesinin ikinci fıkrası çerçevesinde imza tarihi olan 26.11.2009 tarihinden itibaren muafiyet 40 tanınabileceği, görüşlerine yer verilmiştir. 10-52/961-336 2 H. İNCELEME VE DEĞERLENDİRME H.1. İlgili Pazar H.1.1. Ürün Pazarı Bildirimin konusu dikkate alınarak, ilgili ürün pazarı çok markalı kredi kartları ihracı pazarı (issuing) ve üye işyeri e dinme pazarı (acquiring) olarak belirlenmiştir. H.1.2. Coğrafi Pazar 50 Dosya mevcudu bilgiler çerçevesinde, ilgili coğrafi pazar, Türkiye olarak tespit edilmiştir. H.2. Bildirime Konu Sözleşme Bildirime konu Sözleşme; Eurobank ın Garanti tarafından kurula n ve işletilen, işyerlerinden taksitli mal ve/veya hizmet satın alma, alışverişlerde para yerine kullanılabilen ödül (Bonus) kazanma, kazanılan Bonuslar ın uygulamaya dâhil işyerlerinde mal ve/veya hizmet satın almak için kullanma imkânları tanıyan Bonus K redi Kartı programından yararlanması ve bu esnada tarafların hak ve yükümlülüklerini, uygulama esaslarını, hizmet, iletişim ve marka standartlarının düzenlenmesini konu almaktadır. Sözleşme ile Eurobank kendi müşterilerine, 60 Garanti nin Bonus Kart hamilleri ne sağlanan avantajlara ve özelliklere sahip Bonus Kart ını, kendi isim ve logosunu kullanmak suretiyle pazarlayabilecek, basabilecek ve operasyonel hizmetlerini verebilecektir. Ayrıca Eurobank sözleşmede belirlenen esaslara uymak kaydıyla kendisi tarafınd an anlaşma akdedilen Bonus üye işyerlerinde, bu kredi kartının aynı koşullar ile kullanımını sağlayabilecek ve Garanti ve Garanti nin yetkilendirdiği üçüncü kişilerce oluşturulan ağ içerisindeki üye işyerleri ile başkaca bir sözleşme imzalamaksızın kendisi tarafından çıkar tılan Bonus Kartlarının da taksit yapma, ödül kazanma vb. avantajları sağlayacak şekilde ağ içerisinde kabul edilmesi ve işlem görmesi hakkına sahip olacaktır. 70 H.3. Yapılan Tespitler ve Hukuki Değerlendirme H.3.1. Sözleşme Hükümlerinin İnc elenmesi Bildirime konu Sözleşme nin Amaç ve Kapsam başlıklı 2. maddesinde, Sözleşme nin amacı; Garanti tarafından kurulan ve işletilen Bonus Kredi kartı Program ı nın Eurobank Tekfen tarafından da kullanılabilmesi ve bu kullanım esnasında tarafların kar şılıklı hak ve yükümlülüklerinin belirlenmesi olarak açıklanmaktadır. Bildirim Formu nda ise, Sözleşme nin amacının ; Garanti nin Uluslararası Kart Kuruluşları ile imzalamış olduğu lisans sözleşmeleri çerçevesinde çıkartmakta olduğu ve işyerlerinden taksi tli mal ve/veya hizmet satın alma, alışverişlerde para 80 yerine kullanılabilen ödül ( Bonus ) kazanma, kazanılan Bonuslar ın uygulamaya dahil işyerlerinde mal ve/veya hizmet satın almak için kullanma imkanları tanıyan, Garanti tarafından kurulan ve işletilen Bonus Kredi Kartı programının ve bu programın parçalarının, Eurobank Tekfen tarafından da kullanılabilmesi ve bu 10-52/961-336 3kullanım esnasında tarafların hak ve yükümlülüklerinin, uygulama esaslarının, hizmet, iletişim ve marka standartlarının belirlenmesi olduğu i fade edilmiştir. Sözleşme nin Uygulama Esasları başlıklı 5. maddesi ve Bildirim Formu nda yer alan bilgilere göre Eurobank , Bonus sistemine dâhil olduktan sonra, kendi müşterilerine, Garanti nin Bonus Kart hamillerine sağlanan avantajla ra ve özellikler e sahip Bonus k redi kartını, kendi isim ve logosunu kullanmak suretiyle 90 pazarlayabilecek, basabilecek, operasyonel hizmet verebilecektir. Ayrıca Eurobank, Garanti ve Garanti nin yetkilendirdiği üçüncü kişilerce oluşturulan ağ içerisindeki üye işyerleri ile başkaca bir sözleşme imzalamaksızın kendi si tarafından çıkartılan Bonus k artlarının da taksit yapma, ödül kazanma vb. avantajları sağlayacak şekilde ağ içerisinde kabul edilmesi ve işlem görmesi hakkına sahip olacaktır. Bu kapsamda Eurob ank kendi müşteril erine; Bonus marka algısına zarar vermemek ve Sözleşme de belirtilmiş olan Bonus uygulama esasları içerisinde kalmak kaydı ile serbest ticari iradesi ve uygulama kuralla rına tabi olacak şekilde Bonus k redi kartı verebilecek ve Garanti veya Gara nti tarafınd an yetkilendirilen 100 platform ü yeleri nin yanı sıra kendisi tarafından anlaşma akdedilen Bonus üye işyerlerinde, bu kredi kartının aynı koşullar ile kullanımını sağlayabilecektir. Eurob ank, Bonus kredi kartı hamilleri ve ü ye işyerlerinin yanı sıra, platform üyelerinin sözleşme imzaladığı üye işyerlerinde de bu bankaların Bonus kart hamillerinin sahip olduğu tüm ödül ve taksitlendirme imkânlarından faydalanabilecektir. İnceleme konusu Sözleşme nin 4. maddesinde Sözleşme süresi ve yürürlüğe girmesi düzenlenmekte dir. Buna göre; İşbu Sözleşme, Gizliliğe ilişkin hükümleri açısından, Taraflar arasındaki görüşmelerin başlangıç tarihi olan 05.2.2009 tarihinden itibaren, diğer hükümleri 110 açısından ise imza tarihi itibariyle yürürlüğe girer ve hüküm ifade eder. İşbu Sözl eşme, Sözleşme deki hükümlere uygun olarak süresinden önce feshedilmedikçe Eurobank Tefken tarafından ilk kartın basımı tarihinden başlamak üzere 5 (beş) yıl süre ile geçerli ola caktır. Sözleşme Süresi her halükarda en geç 01.01.2011 tarihinde başlayacaktı r. Sözleşme Süresi nin sona ermesinden 1 yıl önce Taraflarca noter kanalıyla ihbarda bulunulmaması halinde Sözleşme, yeniden yapılacak müzakereler ve çalışma şartlarıyla Taraflarca mutabık kalınac ak sürelerle uzatılabilecektir. H.3.2 . Menfi Tespit Değerle ndirmesi Sözleşme nin tarafları, bankacılık hizmetleri ve inceleme konusu bakımından ilgili 120 ürün pazarı olarak belirlenen kredi kartları pazarında birbirlerine rakip durumdadırlar. 4054 sayılı Kanun un 4. maddesi Belirli bir mal veya hizmet piyasasında do ğrudan veya dolaylı olarak rekabeti engelleme, bozma ya da kısıtlama amacını taşıyan veya bu etkiyi doğuran veya doğurabilecek nitelikte olan teşebbüsler arası anlaşmalar hukuka aykırı ve yasaktır. hükmünü haizdir. Dolayısıyla çok markalı kredi kartları ihracı pazarı ile üye işyeri edinme pazarı nda faaliyet gösteren ve birbirine rakip olan Garanti ve Eurobank ın bir kredi kartı programını paylaşmak üzere akdettikleri Sözleşme rekabeti kısıtlayıcı nitelikte o lup, 4. madde yasağına tabidir. 10-52/961-336 4Ayrıca, Sözl eşme nin kapsamı ve uygulama esaslarına düzenleyen kart üyelik 130 ücreti, faiz oranları, üye işyerlerine yönelik fiyatlama ve reklam gibi konuların yer verildiği 5. maddesi ile Bonus logolu Eurobank kredi kartlarının üye işyerleri ile yürütülecek kampanyalard a sahip olacağı özellikler rekabeti sınırlayıcı niteliktedir. Zira söz konusu maddelerde rakip konumundaki bankalar sunulan hizmetin fiyat unsurları sayılabilecek koşullarda birbirlerini bilgilendirecekler, bunun yanında kampanya maliyetlerinde mutabakat e sasına dayanarak hizmet vermeye başlayacaklardır. Yukarıdaki maddeleriyle, teşebbüsler arası rekabeti sınırlayıcı bir anlaşma niteliğinde olan Sözleşme ye, 4054 sayılı Kanun un 4., 6. ve 7. maddelerine aykırı olmadığına dair bir menfi tespit belgesi veril mesi mümkün değildir. 140 H.3.3. Grup Muafiyeti Değerlendirmesi 2002/2 sayılı Dikey Anlaşmalara İlişkin Grup Muafiyeti Tebliği kapsamında değerlendirilecek anlaşmalar üretim ve dağıtım zincirinin farklı seviyelerinde faaliyet gösteren iki ya da daha fazla teşe bbüs arasında belirli bir mal veya hizmetin alımı, satımı yahut yeniden satımı amacıyla yapı lan anlaşmalardır. Bir diğer ifade ile anılan Tebliğ kapsamında değerlendirilebilecek nitelikte bir sözleşmenin öncelikle teşebbüsler arası dikey bir ilişkiyi düzenlemeye yönelik olması gerekmektedir. Garanti ve Eurobank çok markalı kredi kartları pazarın da faaliyet gösteren teşebbüslerdir. Her iki banka da kredi kartları ihraç etmekte ve işyerleri ile 150 anlaşmaları bulunmaktadır. Dolayısıyla Sözleşme ye taraf teşebbüsler ilgili ürün pazarı bölümünde yer verilen iki pazarda da birbirine rakip konumundadırlar ve taraflar arasında yapılan Sözleşme dikey bir ilişkiye yönelik olarak düzenlenmemiştir. Bu hususlar dikkate alındığında, bildirime konu Sözleşme yi 2002/2 sayılı Tebliğ in kapsamında bir değerlendirmek mümkün değildir. H.3.4 . Bireysel Muafiyet Değerlend irmesi Menfi tespit alamayan ve 2002/2 sayılı Tebliğ in sağladığı muafiyetten de yararlanamadığı tespit edilen Sözleşme ye bireysel muafiyet tanınabilmesi için Kanun un 5. maddesinde öngörülen koşulların sağlanması gerekmektedir. a) Malların üretim veya dağıtımı ile hizmetlerin sunulmasında yeni gelişme 160 ve iyileşmelerin ya da ekonomik veya teknik gelişmenin sağlanması Sözleşme ile birlikte çok markalı kredi kartlarına yönelik üye işyeri edinme pazarında, kapalı ağ olarak faaliyet gösteren Bonus üye işyer i ağı Eurobank kredi kartı kullanıcılarının kullanımına açılmıştır. Bu şekilde Eurobank mevcut üye işyeri ağını büyütmeye gerek kalmaksızın mevcut ağda ihraç ettiği kartları kullandırma imkânına sahip olacaktır. Böylelikle Eurobank , Garanti nin mevcut üye işyeri ağından faydalanarak güçlü bir marka ile beraber çok markalı kredi kartları piyasasındaki pazar payını artırma imkânına kavuşacaktır. Bunun yanında artan üye işyeri ağı sayesinde daha kolay müşteri çekebilecek ve üye işyeri pazarındaki cirosunun yan ı sıra kart kullanıcılarından elde ettiği ciroyu da artırabilecektir. 170 Diğer yandan, Sözleşme ye taraf bankaların program kullanımına yönelik söz konusu Sözleşme dolaylı olarak çok markalı kredi kartları hizmetinin sunulmasında gelişme ve iyileşme sağlanma sı amacına da hizmet etmektedir. Eurobank altyapı yatırımlarını artırmak yerine Bonus un mevcut geniş ağından 10-52/961-336 5faydalanabilecek; yeni POS maliyeti üstlenmeyecek; mevcut ağa isterse yeni üye işyerleri eklemek suretiyle faaliyet gösterecektir. Bu anlamda sözl eşme ile birlikte bir bakıma Eurobank ın ölçek ekonomisinden faydalanması söz konusu olacaktır. Ayrı POS cihazı yerleştirilmesi bankalar açısından maliyeti artıran bir unsur olduğu gibi , bu maliyetin takas komisyonuna yansıtılması sonucunda ekonominin gene line de bir maliyet yüklenmektedir. Zira bankaların POS cihazı yerleştirmek 180 için katlandıkları maliyetleri bankalar arası işlemlerde uygulanacak takas komisyonuna yansıttıkları bilinmektedir. İhraççı banka tarafından kabulcü bankadan alınan takas komisyonu kabulcünün bunu üye işyerine; üye işyerinin de bunu fiyatlar yoluyla tüketiciye yansıtmasıyla ekonominin bütünü açısından bir maliyet haline gelmektedir. Söz konusu işbirliği bu anlamda taraf bankalara bir maliyet avantajı sunacak ve bankaların kaynakları nı daha etkin bir şekilde kullanmalarına olanak tanıyacaktır. b) Tüketicinin bundan yarar sağlaması 4. madde anlamında rekabeti sınırlayıcı etkileri olan bir anlaşmanın muafiyet alabilmesi için, yukarıda değinilen ve anlaşmanın tarafları açısından elde ed ilen 190 iyileşmenin tüketiciye yansıtılması gerekmektedir. Tüketicinin yarar sağlaması açısından beklenen genellikle fiyatlar seviyesindeki düşüş olmakla birlikte, satış sonrası etkin hizmetler, ürün çeşitliliğinin artması, tüketicinin ürüne daha kolay ulaşab ilmesi, malın arzında devamlılığın sağlanması gibi koşullar da tüketicinin elde edeceği menfaat kapsamında değerlendirilebilmektedir. İnceleme konusu dikkate alındığında, tüketici yararı açısından ilk bakılması gereken Eurob ank ın müşterilerinin durumunda meydana gelebilecek olası değişmelerdir. Bu bağlamda incelemeye konu anlaşma vasıtasıyla kredi kartları pazarında hâlihazırdaki Eurob ank kredi kartı hamillerinin yaygın bir üye işyeri ağına sahip olan Bonus un sağladığı ödül/puan uygulamasından faydalanmal arı 200 sağlanmış olmaktadır. Bu açıdan, Eurob ank müşterilerinin Türkiye nin en yaygın üye işyeri ağlarından birine dâhil olarak alışveriş yapma imkânına sahip olmaları tüketici yararı açısından en dikkate değer husustur. Diğer taraftan, kredi kartı pazarı çi ft taraflı pazar özelliğindedir ve bu pazarlarda bir arz edici tarafından sunulan aynı ürüne karşı birbirini etkileyen iki farklı talep söz konusudur. Bir diğer ifade ile sunulan mal veya hizmeti talep eden iki farklı müşteri grubu bulunmaktadır . Bunlardan ilki kart kullanıcıları ikincisi ise üye işyerleridir. Kart kullanıcıları bakımından kredi kartı ne kadar çok üye işyerine sahipse karta olan talep o oranda artmaktadır. Aynı şekilde bir kredi kartı ne çok tüketici tarafından kullanılmaktaysa üye işyerler inin o kredi kartının POS unu 210 kabul etmek konusundaki istekleri artacaktır. Kart kullanıcıları ve üye işyerleri arasındaki bu pozitif dışsallık nedeniyle, tüketici boyutundaki bir fayda artışının diğer bir tüketici grubu olan üye işyerine yansıması söz kon usudur. Dolayısıyla işbirliği ile gelen pazar payı artışıyla daha fazla tüketicinin fayda görmesi muafiyetin ilgili şartının karşılanması açısından önemlidir. c) İlgili piyasanın önemli bir bölümünde rekabetin ortadan kalkmaması Muafiyet kararı verilmesin de aranan bu ilk olumsuz şarta göre, muafiyete konu anlaşma ilgili piyasanın önemli bir bölümünde rekabetin ortadan kalkmasına neden olmamalıdır. Bir başka deyişle sağlanan ekonomik gelişme veya fayda ile 10-52/961-336 6tüketicinin bundan yarar sağlaması rekabetin ortada n kaldırılması sonucunda elde 220 ediliyor olmamalıdır. Dosya mevcudu bilgilere göre, 2009 yılı Kasım ayı itibarıyla kart cirosu bakımından Garanti nin % , Eurobank ın % ; üye işyeri bakımından ise tarafların sırasıyla % ve % pazar payına sahip oldukları belirlenmiştir. Bu çerçevede bildirime konu işlem taraflarının toplam pazar payları çok markalı kredi kartları ihracı pazarında % ; üye işyeri edinme pazarında % olacaktır. İlgili pazarda benzer anlaşmalar 2006 yılından beri yapılmakta olup hâlihazırda ilgili pazardaki rekabet, irili ufaklı bankaların birbirleriyle olan asimetrik ve cılız rekabetinden çıkıp, pazarda öne çıkan World, Bonus, Axess, Advantage, Maximum gibi kart sistemleri arasındaki gerçek rekabete dönüşme sürecini 230 tamamlamaktadır. Küçük öl çekli bankalar ise bu tür anlaşmalar sayesinde bu sürece dâhil olmak imkânına kavuşmaktadır. Kurul tarafından her zaman mercek altına alınması ve sonlandırılması mümkün olan bu tür geçici anlaşmaların bir diğer olumlu etkisi ise, eskiden büyük bankaların t ayin ettiği rekabet şartlarında pazarda tutunmaya çalışan küçük ölçekli bankaların, anılan süreçte kart sayılarını ve üye işyerlerini artırarak güçlenme imkânı bulacak olmasıdır. Bunun sonucunda, söz konusu anlaşmalara Kurul tarafından son verilebileceği g elecekte, bu bankalar artık rekabete daha dayanıklı hale gelmiş olacaktır. Sonuç olarak bildirime konu anlaşma sonucunda ilgili pazarın önemli bir bölümünde rekabetin ortadan kalkmayacağı ve muafiyetin bu koşulunun 240 sağlandığı neticesine ulaşılmıştır. d) R ekabetin (a) ve (b) bentlerindeki amaçların elde edilmesi için zorunlu olandan fazla sınırlanmaması Kanun un 5. maddesinde öngörülen bu son koşula aykırılık, izlenen amacın elde edilmesi için rekabetin gereğinden fazla sınırlanmaması ya da rekabetin sınırlanmasının gereğinin dahi bulunmaması halinde olabilir. Teşebbüsler prensip olarak anlaşma ile amaçladıkları ekonomik yararların gerçekleştirilmesinde rekabeti en az sınırlayıcı yöntemi tercih etmekle yükümlüdürler. Sözleşme ile amaçlanan teşebbüslerin üye işyeri ve kart kullanıcılarının sayısını artırmak ve bu yolla rakipler ile daha etkin rekabet edebilmektedir. Anılan 250 Sözleşme de bu doğrultuda hazırlanmış ve rekabeti zorunlu olandan fazla kısıtlayıcı herhangi bir hükme yer verilmemiştir. Bu çerçevede, K anun un 5. maddesinde belirtilen koşulları sağlayan bildirime konu Sözleşme ye bireysel muafiyet verilmesi gerektiği kanaatine varılmıştır. 260 10-52/961-336 7 I. SONUÇ Düzenlenen rapora ve incelenen dosya kapsamına göre, 1. Türkiye Garanti Bankası A.Ş. ve Eurobank Te kfen A.Ş. arasında 26.11.2009 tarihinde imzalanan Bonus Kredi Kartı Program Paylaşımı Sözleşmesi ne çeşitli hükümlerinin 4054 sayılı Rekabetin Korunması Hakkında Kanun un 4. maddesine aykırılık teşkil etmesi nedeniyle menfi tespit belgesi verilemeyeceğin e, 2. Tarafların ilgili ürün pazarlarında rakip teşebbüsler olmaları nedeniyle, Sözleşme nin 2002/2 sayılı Dikey Anlaşmalara İlişkin Grup Muafiyeti Tebliği 270 kapsamında grup muafiyetinden yararlanamayacağına, 3. 4054 sayılı Kanun'un 5. maddesi çerçevesinde yapılan değerlendirme sonucunda; anılan maddede sayılan şartların tamamının karşılandığı göz önüne alınarak, başvuru konusu Sözleşme ye imza tarihi olan 26.11.2009 tarihinden itibaren 5 yıl sü reyle bireysel muafiyet tanınmasına OYBİRLİĞİ ile karar verilmi ştir.