Rekabet Kurumu Başkanlığından, REKABET KURULU KARARI Dosya Sayısı : 2010-4-198 (Önaraştırma) Karar Sayısı : 10-73/1517 -579 Karar Tarihi : 25.11.2010 A. TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER Başkan : Prof. Dr. Nurettin KALDIRIMCI Üyeler : Doç. Dr. Mustafa ATEŞ, Mehmet Akif ERSİN, İsmail Hakkı KARAKELLE, Doç. Dr. Cevdet İlhan GÜNAY, 10 Murat ÇETİNKAYA, Reşit GÜRPINAR B. RAPORTÖRLER : Kerem TOMUR, Ali Fuat KOÇ C. BAŞVURAN : D. HAKKINDA İNCELEME YAPILANLAR : Havaalanları Yer H izmetleri A.Ş. Atatürk Havalimanı
Rekabet Kurumu Başkanlığından, REKABET KURULU KARARI Dosya Sayısı : 2010-4-198 (Önaraştırma) Karar Sayısı : 10-73/1517 -579 Karar Tarihi : 25.11.2010 A. TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER Başkan : Prof. Dr. Nurettin KALDIRIMCI Üyeler : Doç. Dr. Mustafa ATEŞ, Mehmet Akif ERSİN, İsmail Hakkı KARAKELLE, Doç. Dr. Cevdet İlhan GÜNAY, 10 Murat ÇETİNKAYA, Reşit GÜRPINAR B. RAPORTÖRLER : Kerem TOMUR, Ali Fuat KOÇ C. BAŞVURAN : D. HAKKINDA İNCELEME YAPILANLAR : Havaalanları Yer H izmetleri A.Ş. Atatürk Havalimanı Dış Hatlar Terminali Yeşilköy /İstanbul E. DOSYA KONUSU : Havaalanları Yer Hizmetleri A.Ş. (Havaş) 'nin Gaziantep havalimanı ile Gaziantep şehir merkezi arasında karayolu ile yolcu taşıma pazarında tekel dur umunda olduğu ve hâkim durumunu kötüye kullandığı iddiaları . 20 F. İDDİALARIN ÖZETİ: Şikâyet başvurusunda ; Havaş ın Gaziantep havalimanı ile Gaziantep şehir merkezi arasında karayolu ile yolcu taşıma pazarında tekel konumunda olduğu, 20 km olan bu mesafede yo lcu taşıma ücreti olarak 9 TL talep edildiği, söz konusu ücretin benzer toplu taşıma firmalarının talep ettiği ücretlerin çok üzerinde olduğu, bu durumun Havaş ın tekel konumunda olmasından ve hâkim durumunu kötüye kullanmasından kaynaklandığı iddia edilme ktedir. G. DOSYA EVRELERİ: Kurum kayıtlarına 28.7.2010 tarih ve 5961 sayı ile giren baş vuru üzerine hazırlanan 26.8.2010, ta rih ve 2010 -4-198/İİ -10-258.KT sayılı İlk İnceleme Raporu, 16.9.2010 tarih li Kurul toplantısında görüşülmüş ve 4054 sayılı Rekabetin Korunması Hakkında Kanun un 4. ve 6. maddelerinin ihlaline ilişkin bir soruşturma 30 açılmasına gerek olup olmadığının belirlenmesi amacıyla, Kanun'un 40/1. maddesi uyarınca önaraştırma yapılmasına karar verilmiştir. İlgili karar uyarınca düzenlenen 12.11.20 10 tarih ve 2010 -4-198/ÖA -10-258.KT sayılı Önaraştırma Raporu 22.11.2010 tarih ve REK.0.08.00.00 -110/470 sayılı Başkanlık önergesi ile 10-73 sayılı Kurul toplantısında görüşülerek karara bağlanmıştır. H. RAPORTÖR GÖRÜŞÜ: İlgili Rapor da, Havaş hakkında sor uşturma açılmasına gerek olmadığı görüşüne yer verilmiştir. I. İNCELEME VE DEĞERLENDİRME I.1. İlgili Pazar I.1.1. İlgili Ürün Pazarı 40 İnceleme konusu olay çerçevesinde, ilgili ürün pazarı şehir merkezi ile havalimanı arasındaki toplu yolcu taşımacılığı hiz meti pazarı olarak belirlenmiştir. 10-73/1517 -579 2I.1.2. İlgili Coğrafi Pazar İnceleme konusu id diaların Gaziantep havalimanı -Gaziantep şehir merkezi hattı üzerinde, havayolu ile gelen ve giden yolcuların karayolu ile taşınmasına yönelik yolcu taşımacılığı hizmetinin sunumuna ilişkin olması nedeniyle , ilgili coğrafi pazar Gaziantep havalimanı -Gaziantep şehir merkezi -Gaziantep havalimanı hattı olarak tespit edilmiştir. I.2. Yapılan Tespitler ve Deliller I.2.1. Havaş Tarafından İletilen Bilgi v e Belgeler Havaş tarafınd an Kurum a gönderilen konu hakkındaki yazıda , bilet fiyatlarının onay 50 merc iinin neresi olduğu konusunda bir netlik oluşmadığı belirtilmektedir. Nitekim en son ücret tarifesinin DHMİ tarafından onaylanmadığı, sonrasında Ulaştırma Bakanlığı Kara Ulaştırması G enel Müdürlüğü tarafından onaylandığı görülmektedir. DHMİ Genel Müdürlüğü ile Havaş arasında 18.1. 2010 tarihinde imzalanan Kira Sözleşmesi nin Özel Hükümler başlıklı 14. maddesinin (l) bendi Otobüs işletmeciliğinden elde edilecek kar dönem sonunda DHMİ ve kiracı tarafından yarı yarıya pay edilecektir. Kar payı Havaş tarafından hesaplanarak mart ayı sonuna kadar DHMİ ye bildirilecektir. şeklindedir. Aynı maddenin (m) bendinde ise Havaş tarafından uygulanmakta olan otobüs ücret tarifesi 4925 sayılı Kara Yolu Taşıma Kanunu, 16.11.2009 gün ve 7255 sayılı Resmi Gazetede yayınlanarak yürürlüğe giren Kara Yolu 60 Yolcu Taşıma Yönetmeliği ve Ulaştırma Bakanlığının 24.07 2009 günlü Genelgesi (2009/KUG -3-YOLCU) hükümleri ile Kara Yolu Yolcu Taşıma Yönetmeliğinin üc ret tarifesi başlıklı 57. Maddesinin 2. bendi doğrultusunda tarifeli yolcu taşıma ücretlerinin yapılan taşımanın kapsam ve niteliğine göre yetki belgesini düzenleyen kurumlar tarafından onaylanacaktır . hükmü yer almaktadır. I.2.2. Bilgi Tutanakları I.2.2.1. Havalimanı Yetkilisi ile Yapılan Görüşme Raportörlerle yaptığı görüşmede yetkili tarafından; Gaziantep Havalimanı ndan gerçekleştirilen Havaş otobüs sefer ücretlerinin aşırı veya yüksek bulunduğuna dair bugüne kadar müdürlüğe bir müşteri şikâyetinin intikal etmediği; Havaş ın uyguladığı 70 taşıma tarife saat ve ücretlerinin DHMİ tarafında n onaylanarak yürürlüğe girdiği; 2009 yılına kadar Gaziantep Havalimanı ndan THY, Pegasus ve Onur Air in kendi müşterileri için ücretli olarak servislerinin bulunduğu, Ha vaş servislerinin faaliyete başlamasından sonra Onur Air dışındaki firmaların k endi servislerini kaldırdıkları; Gaziantep Büyükşehir Belediyesi yetkililerine havaalanına belediye otobüsü seferlerinin başlayabileceği hakkında bilgi verildiği , ancak Belediye nin havalimanına otobüs seferi düzenleme diği, yeterince verimli bul unmadığı için, böyle bir uygula maya başlamadığının düşünüldüğü; Belediyenin havalimanına otobüs seferi düzenlemesi söz konusu olursa, bu seferlerin sağlıklı bir şekilde yapılabilmesi için Gaziantep Havalimanı nda gerekli imkânların mevcut olduğu ifade edilmiştir. 80 I.2.2. 2. Havaş Gaziantep Havalimanı Yetkilisi ile Yapılan Görüşme Raportörlerin görüştüğü Havaş Gaziantep Havalimanı yetkilisi; her bir havalimanından gerçekleştir dikleri otobüs s eferleri için güzergâh , sefer saatleri, ücretler ve sefer sayısı gibi konular ın Havaş ın önerisi ve DHMİ nin onayı ile yürürlüğe gir diğini; a yrıca Havaş ile DHMİ arasındaki sözleşme gereği seferlerden elde edilen k ârların yarısı nın DHMİ ye aktarıl dığını; b unun dışında hava taşımacılığı gerçekleştiren firmalarla da sözleşme yapıl dığını; belirlenmiş olan seferleri müşterinin az olması nedeniyle geciktirme veya 10-73/1517 -579 3iptal etme gibi bir opsiyon larının bulunma dığını; bilet fiyatlar değerlendirilirken bu husu sların da göz önünde bulundurulması gerek tiğini; 2009 yılında seferleri başladığında 8 TL olan fiyatın halen 9 TL ol duğunu ve b ilet ücretlerinin yüksekliğine dair 90 bir müşteri şikâyeti almadıklarını ifade etmiştir. I.2.2.3. Gaziantep Büyükşehir Belediye si Yetkili si ile Yapılan Görüşme Yetkili , Belediye tarafından havalimanına otobüs seferleri başlatılmasına ilişkin olarak , Büyükşehir Belediyesi tarafından havalimanına otobüs seferi düzenle nmesinin uzun zamandır gündemde ol makla birlikte, uygulamaya geçilemed iğini; ilgili Ulaştırma Bakanlığı Yönetmeliği ile getirilen otobüslerin belediyenin özmal olma şartının Belediye tarafından karşılanmasının zor olması nın söz konusu seferlerin faaliyete geçmesi nin önünde en önemli engel olarak bulunduğu nu; Havalimanı nın b ulunduğu Oğuzeli bölgesine hali hazırda belediye tarafından yetkilendirilen özel halk otobüsleri nin seferlerinin mevcut olduğunu; diğer yandan Büyükşehir Belediyesi tarafından 100 havalimanına otobüs seferi düzenlemesi halinde bilet fiyatlarının 4 TL yi geçeme yerek Havaş seferlerine göre çok daha ucuz bir alternatif olarak ortaya çıkacağı nı ifade etmiştir. I.3. Değerlendirme 4054 sayılı Kanun un Tanımlar başlıklı 3. maddesinde hâkim durum belirli bir piyasadaki bir veya birden fazla teşebbüsün, rakipleri ve müşterilerinden bağımsız hareket ederek fiyat, arz, üretim ve dağıtım miktarı gibi ekonomik parametreleri belirleyebilme gücü olarak tanımlanmıştır. Hâkim durum tespitinde genel olarak şikâyete konu teşebbüs ve rakiplerinin ilgili pazardaki pazar payı, p azardaki potansiyel rekabet, pazara giriş engellerinin bulunup bulunmadığı, teşebbüsün pazardaki 110 davranışları gibi unsurlar değerlendirilmektedir. Dosya konusu iddia hâkim durumdaki firmanın aşırı fiyat uygulayarak hâkim durumunu kötüye kullandığı yönünde dir. Bir ya da birden fazla teşebbüsün Kanun un 6. maddesini ihlal edebilmesi için öncelikli şart bu teşebbüslerin ilgili piyasada hâkim durumda bulunmalarıdır. Hâkim durumda olan bir teşebbüsün Kanun un 6. maddesi kapsamındaki tek taraflı davranışları te mel olarak dışlayıcı davranışlar ve sömürücü davranışlar olarak ikiye ayrılabilir. Dışlayıcı davranışlar ticari faaliyet alanına başka teşebbüslerin girmesine engel olunması veya rakiplerin piyasadaki faaliyetlerini zorlaştıran ve rekabet yeteneklerini sın ırlayan davranışlar olarak tanımlanabilir. Sömürücü davranışlar ise 120 hâkim durumdaki teşebbüsün pazar gücünü kullanarak fiyatlama ve diğer uygulamalar yoluyla tüketiciler ve müşterilerin istismar edildiği eylemlerdir. Sömürücü davranışlar doğrudan pazarda r ekabeti bozmaya yönelik olmayıp bu davranışlardan rakipler değil öncelikle tüketici ve müşteriler etkilenmekted ir. Bu özellikleri dolayısıyla sömürücü davranışlar doğrudan rekabeti bozucu nitelikte olmayan kötüye kullanma halleri şeklinde de tanımla nmaktad ır. Hâkim durumdaki firmanın aşırı fiyatlama eylemleri çoğunlukla sömürücü davranışlar kategorisine girmektedir. Dosya konusu iddialar da sömürücü davranış kapsamında bir aşırı fiyat uygulamasını içermektedir. Aşırı fiyat değerlendirmesi yaparken pazara giriş engellerinden kaynaklanan güçlü bir 130 hâkim durum olup olmadığı, pazardaki regülasyonlar ve piyasa değerinin üstünde fiyatlama hususlarının somut olay bazında incelenmesi gerekmektedir. 10-73/1517 -579 4Dosya konusu olayda , Onur Air dışındaki havayolu şirketleri ile se yahat eden yolcular açısından , Gaziantep şehir merkezi ve havalimanı arasında kara yolu ile toplu ulaşım da, Havaş otobüs seferlerinin alternatifinin bulunmadığı görülmektedir. Taksi veya özel araç ile ulaşım ise toplu taşıma olmamaları, tüketici gözündeki farklılıkları dikkate alınarak bir alternatif olarak değerlendirilmemektedir. Bu çerçevede Havaş ilgili pazarda hâkim durumda dır. Diğer yandan 2010 yılında başlayan uygulama ile Havaş otobüs seferlerine ilişkin tarifeler, fiyat tarifelerinin ilgili faaliye tten elde edilen kârın yarısını alan DHMİ Genel 140 Müdürlüğünce değil , düzenleyici otorite olarak Ulaştırma Bakanlığı Kara Ulaştırması Genel Müdürlüğü tarafından onaylanma ktadır. Ayrıca ilgili pazarda Havaş ın karlılık oranının % ... gibi düşük seviyelerde ger çekleştiği dikkate alınırsa, her ne kadar karlılık rakamları aşırı fiyat konusunda tam bir kriter teşkil etmese de, dosya konusu olay bazında aşırı fiyat uygulamasından bahsetmenin zor olacağı açıktır. Yukarıda verilen bilgiler çerçevesinde , Gaziantep şeh ir merkezi ile havalimanı arasındaki Havaş tarafından gerçekleştirilen toplu yolcu taşıma hizmetlerinin, 4054 sayılı Kanun çerçevesinde hâkim durumun kötüye kullanılması olarak değerlendirilebilecek bir aşırı fiyatlama uygulaması içermediği, kanaatine varı lmıştır. J. SONUÇ 150 Düzenlenen rapora ve dosya kapsamına göre; dosya konusu iddialara yönelik olarak 4054 sayılı Kanun un 41. maddesi uyarınca soruşturma açılmasına gerek olmadığına, şikâyetin reddine OYBİRLİĞİ ile karar verilmiştir.