Rekabet Kurumu Başkanlığından, REKABET KURULU KARARI Dosya Sayısı : D3/1/PU -04/1 (Menfi Tespit) Karar Sayısı : 04-45/569 -136 Karar Tarihi : 6.7.2004 A. TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER 10 Başkan : Mustafa PARLAK Üyeler :Tuncay SONGÖR, A. Ersan GÖKMEN, R. Müfit SONBAY, Murat GENCER, Prof. Dr. Zühtü AYTAÇ, Prof. Dr. Nurettin KALDIRIMCI, Süreyya ÇAKIN B. RAPORTÖRLER: Pelin ERDOĞAN, Bedia Sanem ŞİMŞEK C. BİLDİ RİMDE BULUNAN : - Ukipa Uluslararası Konfeksiyon Pazarlama A.Ş . 20 D. TARAFLAR : - Ukipa Ulusl
Rekabet Kurumu Başkanlığından, REKABET KURULU KARARI Dosya Sayısı : D3/1/PU -04/1 (Menfi Tespit) Karar Sayısı : 04-45/569 -136 Karar Tarihi : 6.7.2004 A. TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER 10 Başkan : Mustafa PARLAK Üyeler :Tuncay SONGÖR, A. Ersan GÖKMEN, R. Müfit SONBAY, Murat GENCER, Prof. Dr. Zühtü AYTAÇ, Prof. Dr. Nurettin KALDIRIMCI, Süreyya ÇAKIN B. RAPORTÖRLER: Pelin ERDOĞAN, Bedia Sanem ŞİMŞEK C. BİLDİ RİMDE BULUNAN : - Ukipa Uluslararası Konfeksiyon Pazarlama A.Ş . 20 D. TARAFLAR : - Ukipa Uluslararası Konfeksiyon Pazarlama A.Ş . Ferhatpaşa Mevkii, İstanbul Yolu üzeri UKİ Binası Çatalca/İstanbul - Bayiler E. DOSYA KONUSU: Ukipa Ul uslararası Konfeksiyon Pazarlama A.Ş. ile bayileri arasında imzalanan Bayilik Sözleşmesi ne menfi tespit belgesi verilmesi veya muafiyet tanınması talebi . 30 F. DOSYA EVRELERİ: Kurum kayıtlarına 29.12.1999 tarih ve 4453 sayı ile giren ve en son 31.5.2004 t arih ve 2839 sayı ile eksiklikleri tamamlanan bildirim üzerine, 4054 sayılı Rekabetin Korunması Hakkında Kanun un 5. ve 8. maddeleri ile 1997/2 sayılı Anlaşmaların, Uyumlu Eylemler ve Teşebbüs Birliği Kararlarının Kanun un 10. Maddesine Göre Bildirimin Usu l ve Esasları Hakkında Rekabet Kurulu Tebliği nin ilgili hükümleri uyarınca yapılan inceleme sonucu düzenlenen 23.6.2004 tarih ve D3/1/PU -04/1 sayılı Menfi Tespit Ön İnceleme Raporu 28.6.2004 tarih ve REK.0.07.00.00/140 sayılı Başkanlık Önergesi ile 04 -45 sayılı Kurul toplantısında görüşülerek karara bağlanmıştır. 40 G. RAPORTÖRLERİN GÖRÜŞÜ: İlgili raporda; - Ukipa Uluslararası Konfeksiyon Pazarlama A.Ş. (UKİPA A.Ş.) nin bayileriyle imzaladığı üç tip Bayilik Sözleşmesi nden, Sözleşme I in 13. ve 14., Sözleşm e II nin 3(D) maddesinde yer alan yeniden satış fiyatının belirlenmesine ilişkin hükümlerin Sözleşme III te kaldırılarak bayilerin satış fiyatı konusunda serbest bırakılmış olmaları, pazarın rekabetçi yapısı ve eski tarihli sözleşmelerin geçerli olduğu dön emde fiyat tespitinin fiiliyatta 04-45/569 -136 2 uygulanmamış olduğu dikkate alındığında, kısa bir dönem için geçerli olan 50 bu uygulama hakkında herhangi bir işlem yapılmasına gerek olmadığı; - 2002/2 sayılı Dikey Anlaşmalara İlişkin Grup Muafiyeti Tebliği nin 4. maddesinin (b) bendine aykırılık teşkil eden ve her üç sözleşmenin de 2. maddesinin (E) bendinde yer alan müşteri kısıtlamasına ilişkin düzenleme sözleşmeyi grup muafiyeti dışına çıkardığından, söz konusu hükmün sözleşmeden çıkarılması gerektiği; - sözleşmelerin Süre başlıklı maddesinin, rekabet etmeme yükümlülüğünün süresini belirsiz hale getirdiği ve ilgili hükmün belirli bir süre içerisinde tarafların bu anlaşmayı devam ettirmek istediklerini birbirlerine açıkça bildirdikleri takdirde sözleşmenin uzadığını 60 düzen leyecek şekilde değiştirilmesi durumunda rekabet etmeme yükümlülüğüne ilişkin hükümlerin 2002/2 sayılı Tebliğ in 5. maddesinin (a) bendi gereğince grup muafiyetinden yararlanabileceği ifade edilmiştir. H. İNCELEME VE DEĞERLENDİRME H.1. İlgili Pazar 70 H.1.1. İlgili Ürün Pazarı 1997/1 sayılı Rekabet Kurulu'ndan İzin Alınması Gereken Birleşme ve Devralmalar Hakkında Tebliğ in 4. maddesine göre, belirli bir ürün ve onunla yüksek ikame edilebilirliği olan diğer ürünlerden oluşan pazarlar ilgili ürün pazarını oluşturmaktadır. Bir ürünün diğer bir ürünle aynı pazarda yer alabilmesi için bu ürünlerin tüketici gözünde nitelikleri, kullanım amaçları ve fiyatları bakımından benzer olmaları gerekmektedir. Genel anlamda tekstil sektörü, hazır giyim, dokuma ev teksti li gibi pek çok alt 80 kategoriyi bünyesinde barındırmaktadır. Bildirimde bulunan taraf olan UKİPA A.Ş., erkek hazır giyim alanında faaliyette bulunmakta ve başlıca takım elbise, ceket ve pantolon ürünleri üzerinde yoğunlaşmaktadır. Anılan ürünlerin tüketici gözündeki kullanım farklılıklarından hareketle, ilgili ürün pazarının belirlenmesinde talep ikamesi açısından ayrıştırmaya gidilmesi söz konusu olmakla birlikte, bu noktada arz ikamesinin de göz önünde bulundurulması gerekmektedir. Bu çerçevede, kendi kol eksiyonlarını oluşturabilme ayrımı gözetmeksizin, hazır giyim sektöründe faaliyette bulunan teşebbüsler açısından, belirli bir 90 giyim türünden diğerine geçişte önemli oranda yatırım gerekliliğinin bulunmaması ve dolayısıyla ciddi bir risk alınmaması, nispi fiyatlardaki küçük ve geçici değişiklikler sonucunda teşebbüslerin üretimlerini kısa sürede diğer giyim türlerine kaydırabilmeleri sonucunu doğurmaktadır. Belirli ürün türlerinin seçilmesi de teşebbüslerin odaklaşma tercihlerinin bir sonucu olarak görülmek tedir. Dolayısıyla, genel olarak tekstil sektörünün de tipik bir özelliğini teşkil eden söz konusu üretim esnekliği, çeşitli hazır giyim ürünlerinin aynı pazar içinde değerlendirilmesini mümkün kılmaktadır. Kaldı ki, bu ürün türlerinin ayrı pazarlar olarak ele alınması, başvuruya konu olan bayilik 04-45/569 -136 3 sözleşmesinin değerlendirilmesi açısından pazarın rekabetçi yapısı göz 100 önünde bulundurulduğunda bir farklılık yaratmamaktadır. Yukarıda sayılan hususlar dikkate alındığında, ilgili ürün pazarı hazır giyim ürünle ri pazarı olarak tespit edilmiştir. H.1.2. İlgili Coğrafi Pazar 1997/1 sayılı Tebliğ'in 4. maddesine göre, coğrafi pazar değerlendirmesi yapılırken, ilgili mal ve hizmetlerin özellikleri ile tüketici tercihleri bakımından giriş engellerinin, ilgili bölg e ile komşu bölgeler arasında teşebbüslerin pazar 110 payları veya mal ve hizmetlerin fiyatları bakımından hissedilir bir farklılığın varlığı gibi unsurlar dikkate alınır. UKİPA A.Ş., bozulma riski taşımayan ve görece yüksek olmayan taşıma maliyetlerine sahip ürünlerinin dağıtımını bayilik mekanizması yoluyla gerçekleştirmektedir. İnceleme aşamasında teşebbüsün 9 farklı ilde bayisi olmasına karşın anılan bayilerin belirlenmesinde herhangi bir coğrafi ayrıma gidilmediği görülmüştür. Bununla beraber, hazır giyim sektörünün nitelikleri göz önünde bulundurulduğunda, ilgili ürünler açısından rekabet koşulları bölgeler arasında hissedilir derecede farklılık arz etmemektedir. Bu hususlar 120 dikkate alındığında, ilgili coğrafi pazar Türkiye Cumhuriyeti sınırları olarak tespit edilmiştir. H.2. Taraflar H.2.1. UKİPA A.Ş. 1983 yılından itibaren erkek hazır giyim ürünleri pazarında faaliyet gösteren UKİPA A.Ş., ekonomik birlik içerisinde yer aldığı UKİ Uluslararası Konfeksiyon İmalat ve Ticaret A.Ş. nin pazarlama şirketi k onumundadır. Aşağıda iki şirkete ait ortaklık yapıları yer almaktadır: 130 Tablo 1: UKİ Uluslararası Konfeksiyon İmalat ve Ticaret A.Ş. Ortaklık Yapısı HİSSEDAR HİSSE ADEDİ HİSSE ORANI (%) Turan Sarıgülle 284.617.000 30,5736 Salih Mehmet Turan 170.605.000 18,3264 Mehmet Büyükikiz 237.100.000 25,4693 Gudrun G. Turan 237.600.000 25,5231 Nilgün Sarıgülle 500.000 0,0537 Perihan Büyükikiz 500.000 0,0537 Kazım Haydaroğlu 1.000 0,0001 Tablo 2: UKİPA A.Ş. Ortaklık Yapısı HİSSEDAR HİSSE ADEDİ HİSSE ORANI (%) UKİ Uluslararası Konfeksiyon İmalat ve Tic. A.Ş. 5.999.996 99,9999 Turan Sarıgülle 1 0,0000 Mehmet Büyükikiz 1 0,0000 Salih Mehmet Turan 1 0,0000 Kenan Süslü 1 0,0000 04-45/569 -136 4 Üretim şirketi UKİ Uluslararası Konfeksiyon İmalat ve Ticaret A.Ş. ile pazarlama şir keti UKİPA A.Ş. nin Yönetim Kurulu listeleri aynı olup, Turan Sarıgülle (Bşk.), Mehmet Büyükikiz (Bşk. Yrd.) ve Salih Mehmet Turan dan oluşmaktadır. H.2.2. Bayiler 140 Sözleşmenin diğer tarafında UKİPA A.Ş. ile bayilik usulü çalışan teşebbüsler yer almaktadı r. UKİPA A.Ş. nin bayilik listesi aşağıdaki şekilde sunulmuştur (Teşebbüs tarafından sunulan bayi listesinde yer alan Galeria Uki nin teşebbüse ait fabrika satış mağazası olması nedeniyle bayilik sözleşmesi imzalamamıştır): - Ankara UKİ, Çankaya/Ankara - Ali ŞİŞİK, Adapazarı - Balımteks Hazır Giyim San. ve Tic. Ltd. Şti., Bayrampaşa/İstanbul 150 - Sunguroğlu Ltd. Şti., Kayseri - Tenas Giyim San. Tic. Ltd. Şti., Karşıyaka/İzmir - Turken Konfeksiyon Ltd. Şti., Erenköy/İstanbul - Turşan Ltd. Şti., İzmit - A.A. Tekstil Otomotiv T aşımacılık Turizm San. ve Tic. Ltd. Şti., Seyhan/Adana - Total Benzin İstasyonu, Büyük Çekmece/İstanbul - Ali ÇİNER, Aydın - Berenay Turizm San. ve Tic. Ltd. Şti., Erzincan 160 Bayilerden Ankara UKİ ve Total Benzin İstasyonu mağazaları teşebbüse aittir. İnceleme sü recinde, bayilerden Gem Mağazacılık ın faaliyeti sona ermiştir. H.3.Yapılan Tespitler ve Hukuki Değerlendirme UKİPA A.Ş. nin bayileri ile akdettiği sözleşme (Sözleşme I) örneğinin Kurum kayıtlarına ilk giriş tarihi olan 21.12.1998 tarihinden bu yana yapı lan yazışmalar sonucu, üç farklı bayilik sözleşmesi elde edilmiştir. Bu çerçevede Kurum kayıtlarına 29.12.1999 tarih ve 4453 sayı ile intikal eden bildirim formuna ek olarak, ilk örnekten farklı şekilde düzenlenmiş bir sözleşme 170 (Sözleşme II) Kurum kayıtlar ına intikal etmiş, 21.7.2003 tarihinden sonra teşebbüs yetkilileri ile yapılan görüşmede de bildirim formuna ekli sözleşme tipinin halen geçerlikte olduğu belirtilmiştir. Ancak, bildirimde yer alan eksikliklerin tamamlanması ve bilgi ve belgelerin güncelle nmesi aşamasında, yine raportörlerin teşebbüs yetkilileri ile yaptığı görüşmeler sonucu bu sözleşmenin de yürürlükten kalktığı ve bayilerle yeni bir sözleşmenin (Sözleşme III) akdedilmekte olduğu öğrenilmiştir. Söz konusu son Sözleşme nin Adapazarı bayii i le 24.5.2003 tarihinde imzalanmış bir örneği Kurum kayıtlarına 7.10.2003 ve 4873 sayı ile intikal etmiştir. Sonuç olarak, 04-45/569 -136 5 menfi tespit/muafiyet değerlendirmesi, önceki tarihli örnekleri ile farklılıkları da 180 ortaya konmak suretiyle, Bayilik Sözleşmesi nin b u nihai şekli esas alınarak yapılmıştır. H.3.1. Menfi Tespit Değerlendirmesi UKİPA A.Ş. ile bayileri arasında akdedilen Sözleşme nin (Sözleşme III) 2. maddesinin (B) bendi, bayiye UKİPA A.Ş. tarafından pazarlanan erkek giyim çeşitleri ve aksesuarları sat ma yetkisini vermektedir. Bununla birlikte, Sözleşme nin 2. maddesinin (C) bendi, bayiye rekabet etmeme yükümlülüğü getirmektedir. Söz konusu hüküm aşağıdaki şekilde düzenlenmiştir: 190 Müşteri UKİPA A.Ş. den sipariş aldığı mallar dışında kesinlikle mağazas ında başka mal bulunduramaz ve satışını yapamaz... Aynı maddenin aşağıda aktarılan (D) bendi de bu yolla sağlanmaya çalışılan münhasırlığı pekiştirir niteliktedir: Müşteri, UKİPA A.Ş. nin satışa arz ettiği giyim ve aksesuarlarının benzerlerini piyasad an temin veya imal ettirerek mağazada bulunduramaz ve satışını yapamaz... 200 Mağazalarda UKİPA A.Ş. nin malları dışındaki ürünlerin satışını yasaklayan ilgili maddeler önceki sözleşme örneklerinde de aynı şekilde düzenlenmiştir. Sözleşmenin 2. maddesinin ( E) bendi ise aşağıdaki gibidir: Müşteri UKİPA A.Ş. den izin almadan tali bayilik açamaz ve başka şahıs ve firmalara bayilik veremez, toptan satış yapamaz Yukarıda yer verilen ve UKİPA A.Ş. ye ait ürünlerin bayi tarafından 210 münhasıran satışını düzenley en hükümler ve ayrıca müşteri kısıtlaması getiren hüküm nedeniyle sözleşme menfi tespit belgesi alabilecek nitelikte değildir. Bu noktadan hareketle sözleşme 4054 sayılı Kanun un 4. maddesi çerçevesinde değerlendirilmiştir. H.3.2. Muafiyet Değerlendirmesi Bildirime konu olan Sözleşme incelendiğinde, 2002/2 sayılı Tebliğ in Kapsam başlıklı 2. maddesinde yer alan ve Üretim veya dağıtım zincirinin farklı seviyelerinde faaliyet gösteren iki ya da daha fazla teşebbüs arasında belirli 220 mal veya hizmetlerin al ımı, satımı veya yeniden satımı amacıyla yapılan anlaşmalar şeklindeki dikey anlaşma tanımına uygunluk gösterdiği görülmüştür. Nitekim Sözleşme, belirli hazır giyim ürünlerinin bayi tarafından yeniden satışı amacıyla UKİPA A.Ş. den tedarik edilmesinin şa rtlarını düzenlemektedir. Bu çerçevede Sözleşme de UKİPA A.Ş. tarafından sağlanacak olan ürünlerin satın alınmak suretiyle bayi tarafından satılacağı, alımın sipariş usulü olacağı ve sipariş verilen mamullerin UKİPA A.Ş. tarafından geri alınmayacağı belirt ilmektedir. Sonuç olarak anlaşma, bir tek elden satın alma anlaşması niteliğindedir. 04-45/569 -136 6 230 Bayilik Sözleşmesi nin Tebliğ kapsamında değerlendirilmesi gereken dört unsurundan söz etmek mümkündür: Fiyatlandırma, müşteri kısıtlaması, rekabet etmeme yükümlülüğü ve bununla ilintili olarak sözleşmenin süresi. H.3.2.1. Anlaşmayı Grup Muafiyetinin Dışına Çıkaran Sınırlamalar 2002/2 Sayılı Dikey Anlaşmalara İlişkin Grup Muafiyeti Tebliği nin Açıklanmasına Dair Kılavuz (Kılavuz) ışığında inceleme konusu Sözleşme yi grup muafiyeti kapsamı dışına çıkaran sınırlamalara aşağıda yer verilmiştir. 240 H.3.2.1.1. Fiyatlandırma Kurum kayıtlarına 21.12.1998 tarihinde intikal eden ilk bayilik sözleşmesi (Sözleşme -I) örneğinde ve 29.12.1999 tarih ve 4453 sayı ile intikal eden bildirim formuna ek olarak sunulan sözleşmede (Sözleşme II) bayilerin yeniden satış fiyatlarının benzer hükümlerle düzenlendiği ve perakende satış fiyatlarının UKİPA A.Ş. tarafından belirlendiği görülmektedir. Sözleşme -I in 13. maddesi aşağıdaki gibidir: Bayi U KİPA A.Ş. mamullerini, UKİPA A.Ş. tarafından her sezon tespit ve 250 ilan edilen fiyat listesindeki perakende satış fiyatları ile satmak zorundadır. Bayi, aşırı fiyat indirimi sureti ile diğer bayiler, müşteriler ve UKİPA A.Ş. ile haksız rekabete giremez. Aksi takdirde sözleşme fesh edilerek 18. madde uygulanacağını taraflar şimdiden kabul eder İlgili sözleşmenin 14. maddesi de aşağıdaki gibidir: Sezon sonu tenzilatlı satış dönemlerindeki perakende satışlar UKİPA A.Ş. nin tespit edeceği şartlar ve fiyatla ra göre yapılacaktır. Tenzilatlı satışların başlama tarihleri, UKİPA A.Ş. tarafından tespit edilerek bildirilecek ve bayi bu 260 tespite kesinlikle uyacaktır Bildirim formuna ekli sözleşmenin (Sözleşme II) Fiyatlandırma başlıklı 3(D) maddesi ve devamı ise şu şekildedir: a) UKİPA A.Ş. tarafından her sezon için perakende satış fiyatları belirlenir ve müşterilere bildirilir. Müşteri satış fiyatlarına uymakla yükümlüdür. b) Sezon sonu ve tenzilatlı satış tarihi, şartları ve fiyatları UKİPA A.Ş. tarafından b elirlenir ve müşteriye bildirilir. Müşteri aşırı fiyat indirimi sureti ile 270 haksız rekabete giremez. Bununla beraber, bildirim formunun 2.2 maddesinde mamullerin UKİPA A.Ş. nin belirleyeceği fiyattan satılması şartının 1999/2000 kış sezonundan itibaren ka ldırıldığı ifade edilmiştir. Ayrıca, 22.9.2003 tarih ve 4573 sayı ile kayda alınan yazıda da, benzer şekilde ürünlerin 1999/2000 kış döneminden itibaren UKİPA A.Ş. nin belirleyeceği fiyatlardan satılması maddesinin fiilen yürürlükten kaldırıldığı ve bayi u ygulamalarının serbest bırakıldığı, bu uygulamanın bugüne kadar devam ettiği, bunun için de satış fiyatı basılı 04-45/569 -136 7 etiketlerin devreden çıkartılarak ürünlerin sadece mamul kodu yazan 280 etiketlerle sevk edildiği belirtilmiş, örnek mamul barkod fişleri de yazıya ek olarak sunulmuştur. Bunun üzerine fiili durumun ortaya konması amacıyla raportörlerce UKİPA A.Ş. nin bayileriyle birebir görüşmeler yapılmıştır. Bu görüşmelerde ürünlerin fiyat barkodlu temin edilmekle birlikte, bayilerin müşteriden müşteriye nihai satış fiyatlarını ve özellikle iskonto oranlarını belirlemede kendi iradeleri doğrultusunda esnek davranabildikleri, nitekim bunun hazır giyim pazarının nitelikleri ve her bayinin sahip olduğu tüketici kitlesini koruması açısından doğal olduğu tüm bayi yetkil ilerince vurgulanmıştır. Bununla birlikte, pek çok 290 bayinin aşırı fiyat dalgalanmalarına karşı hassas oldukları, bunun, bayiler arasındaki aşırı fiyat farklılıklarının ürünlerin marka imajını zedeleyeceği ve bir UKİPA A.Ş. bayii olarak faaliyet göstermenin getirdiği avantajları ortadan kaldıracağı düşüncesinden kaynaklandığı anlaşılmıştır. Söz konusu bayi görüşmelerinin yapıldığı sırada UKİPA A.Ş. yetkililerinden Bayilik Sözleşmesi ndeki Fiyatlandırma maddesinin değiştirildiği yönünde bilgi edinilmiştir. Bunun üzerine gönderilen Sözleşme III te, ilgili hükmün aşağıdaki gibi yeniden düzenlendiği görülmüştür: 300 a) UKİPA A.Ş. nin fiyatları fabrika teslimdir. b) Müşteri malın satış fiyatını tespit etmekte serbesttir. Bu şekliyle Bayilik Sözleşmesi, Tebliğ i le tanınan muafiyetten yararlanılması önünde engel teşkil eden yeniden satış fiyatının belirlenmesi açısından olumlu yönde değişikliğe uğramıştır. Nitekim, Tebliğ in 4(a) maddesi uyarınca, alıcı teşebbüsün kendi satış fiyatını belirleme serbestisinin engel lenmesi durumunda anlaşma grup muafiyeti kapsamı dışına çıkmaktadır. 310 Fiili durumda ürünlerin UKİPA A.Ş. tarafından fiyat barkodlu yollanması teşebbüs yetkililerince, sadece talep eden ve fiyat barkodu teknolojisine sahip olmayan bayilerle sınırlı olmak ka ydıyla devam eden bir uygulama olarak açıklanmıştır. Raportörlerin bayilerle yaptığı görüşmelerde de, uygulamanın sabit fiyat tespitinden çok, tavsiye edilen fiyat olarak algılandığı yönünde bilgi edinilmiştir. Bununla beraber, bu tür uygulamaların ürünler in nihai fiyatlarında paralelliklerle sonuçlanabileceği söz konusu olsa da ilgili ürün pazarının son derece rekabetçi yapısı göz önünde bulundurulduğunda, bu uygulama fazla anlamlı olmayacak, üstelik anılan durum pazardaki rekabetçi yapıyı etkilemeyecektir . Ayrıca, UKİPA A.Ş. nin hazır giyim pazarında önemli yahut 320 belirli oranda bir pazar gücünün bulunmadığı ve pazarda özellikle fiyat değişkeninin önemli bir rekabet aracı olarak kullanıldığı dikkate alındığında, satışların azalması sonucunu doğuracak fiyat tespitinin dağıtıcılar açısından olduğu kadar UKİPA A.Ş. açısından da rasyonel bir davranış olmadığı açıktır. Dolayısıyla, Sözleşme vasıtasıyla olmasa dahi teşebbüsün bayileri arasında fiyat paralelliği ile sonuçlanacak uygulamalar, rekabet karşıtı etkiler in ulaşılan etkinliğe göre ağır basmadığı yahut markalar arası rekabetin önemli ölçüde bozulmadığı göz önünde bulundurularak değerlendirilmiştir. 04-45/569 -136 8 Diğer yandan Sözleşme -I in ve Sözleşme -II nin uygulandığı dönemlerdeki fiyat 330 tespitleri de değerlendirmeye al ınmıştır. Şöyle ki, hazır giyim ürünleri pazarı ülkemizde en rekabetçi pazarlardan biri olarak ortaya çıkmaktadır. Bunun yansıması olarak, tüketicilerin alternatif alışveriş olanaklarının çokluğundan hareketle yeniden satış seviyesinde de pazarın rekabetçi bir yapıda olduğunu belirtmek mümkündür. Üretici ve dağıtıcı seviyelerinde rekabetin yoğun olarak yaşandığı bu tip pazarlarda dikey kısıtlamaların markalar arasındaki olumlu etkileri ile marka içi rekabet üzerindeki olumsuz etkileri arasında bir denge kurmak gerekebilecektir. Bu noktada, üreticilerin oluşturduğu yahut perakende seviyesindeki karteli desteklemek saikiyle uygulanan dikey fiyat kısıtlaması ile dağıtıcıların yeterli hizmet vermeleri için gerekli olan ve etkin dağıtım 340 sisteminin bir parçası ola rak yapılan dikey fiyat kısıtlaması arasında fark gözetilmesine ilişkin tartışmalar süregelmektedir. Nitekim, dikey fiyat tespitine ilişkin olarak belirli hizmetleri bedavacılıktan koruma, optimal satış noktası kurma, ürünleri optimal tipte satış noktası a racılığıyla pazarlama, yeni ürünü piyasaya sunmayı kolaylaştırma ve ürünün imajını koruma gibi sağlayıcının yalnızca dağıtım sisteminde etkinliği sağlamak için uyguladığı ve herhangi bir rekabet karşıtı amaçla yola çıkmadığı pek çok etkinlik açıklaması da bulunmaktadır. Bu bilgilerden hareketle rekabetçi bir yapısı bulunan pazarda incelenen fiyat 350 tespitinin anılan yapıyı olumsuz yönde etkilemediği anlaşılmıştır. Diğer yandan raportörlerce, gerek bayiler, gerekse UKİPA A.Ş. yetkilileriyle yapılan görüşmeler de 1999 yılından itibaren UKİPA A.Ş. tarafından fiiliyatta fiyat tespiti yapılmadığı, ürünlerini kendi tercihleri doğrultusunda fiyatlandırabildikleri vurgulanmıştır. UKİPA A.Ş. tarafından gönderilen fiyatların ise tavsiye fiyat niteliğinde olduğu anlaşılm ıştır. Kaldı ki, bayilerin fiyatlarını serbestçe belirlemelerini sağlayan düzenleme 1999 yılından bu yana akdedilen sözleşmelere de yansıtılmıştır. Yukarıdaki uygulamaya paralel olarak, yerinde inceleme sırasında UKİPA 360 A.Ş. nin tüm bayileriyle akdedeceği sözleşmeleri tek tip hale getirme iradesinde olduğu tespit edilmiş, ayrıca aşağıda yer verilecek olan ve sözleşmeleri grup muafiyeti kapsamından çıkaran maddelere ilişkin değişikliğin de Kurul kararı doğrultusunda yapılacağı belirtilmiştir. Bu bağlamda pa zarın rekabetçi yapısı, fiyat tespitinin fiiliyatta uygulanmaması, üstelik sözleşmenin son halinde de bayilerin satış fiyatı konusunda serbest bırakılıyor olmaları dikkate alındığında, anılan kısa dönem için herhangi bir işlem yapılmasına gerek olmadığı so nucuna ulaşılmıştır. 370 H.3.2.1.2. Müşteri Kısıtlaması 2002/2 sayılı Tebliğ in 4. maddesinin (b) bendinde anlaşmaları grup muafiyetinin dışına çıkaran sınırlamalar çerçevesinde bölge ve müşteri kısıtlamasına yer verilmiştir. Bu noktada müşteri kısıtlamasın a ilişkin olarak Tebliğ de belirtilen istisnai durumlar hariç diğer kısıtlamaların anlaşmaları grup muafiyetinin dışına çıkaracağı öngörülmüştür. Söz konusu durumlar münhasır bölge tahsisi, seçici dağıtım ve birleştirmek amacıyla tedarik edilen parçaların alım satımıyla ilgili olanlardır. Ayrıca aynı maddede toptancı seviyesinde 04-45/569 -136 9 faaliyet gösteren alıcının son kullanıcılara satış yapmasının kısıtlanabileceği 380 belirtilmektedir. Dolayısıyla bunun dışında kalan bölge ve müşteri sınırlamaları, anlaşmaları Tebliğ kapsamı dışına çıkarmaktadır. İnceleme konusu Sözleşme nin ikinci maddesinin (E) bendinde Müşteri UKİPA A.Ş. den izin almadan tali bayilik açamaz ve başka şahıs ve firmalara bayilik veremez, toptan satış yapamaz ifadesi bulunmaktadır. Burada müşteri o larak nitelenen bayinin (perakendeci) toptan amaçla satış yapamayacağı hükme bağlanmaktadır. Kılavuz da toptancıların son kullanıcılara satış yapmasının, bir başka deyişle perakende satış yapmasının önlenebileceği vurgulanmaktadır. Bu çerçevede perakendeci ye getirilen 390 toptan satış yasağı anılan istisnai durumlar dışında kalmaktadır. Dolayısıyla toptan satış yasağına ilişkin düzenlemenin sözleşmeyi grup muafiyetinin dışına çıkardığı ve anlaşmanın anılan kapsamda değerlendirilebilmesi için söz konusu düzenlem enin anlaşmada yer almaması gerektiği kanaatine varılmıştır. H.3.2.1.3. Rekabet Etmeme Yükümlülüğü ve Sözleşmenin Süresi Tebliğ in 5. maddesinde dikey anlaşmalarda alıcılara getirilebilecek rekabet etmeme yükümlülüğüne ilişkin düzenlemelere yer verilmiş tir. Bu çerçevede 400 Tebliğ de rekabet etmeme yükümlülüğü Alıcının anlaşma konusu mal veya hizmetlerle rekabet eden mal veya hizmetleri üretmesini, satın almasını, satmasını ya da yeniden satmasını engelleyen doğrudan veya dolaylı her türlü yükümlülük şekli nde tanımlanmıştır. Buna göre, alıcıya anılan maddede yer verilen sınırları aşmadığı sürece getirilen rekabet etmeme yükümlülüğü anlaşmanın grup muafiyetinden yararlanmasına engel teşkil etmemektedir. Söz konusu sınırların aşılması durumunda ise Kılavuz da bu hükmün yer aldığı sözleşme maddeleri sözleşmenin diğer maddelerinden ayrılabiliyor ise yalnızca bu madde grup muafiyetinden yararlanamazken, diğer maddelerin yararlanabileceği ifade edilmektedir. Ancak rekabet etmeme yükümüne ilişkin 410 sözleşme hükümleri nin, sözleşmenin diğer bölümlerinden ayrılamaması halinde ise, sözleşmenin tamamının grup muafiyetinden yararlanamayacağı belirtilmektedir. Bu noktada, özellikle başvuru konusu sözleşme açısından, böyle bir yükümlülüğün süresinin önemli bir sınırlama oldu ğu vurgulanmalıdır. Buna göre, Tebliğ in 5(a) maddesi anlaşmada yer alan alıcıya getirilen belirsiz süreli veya beş yılı aşan rekabet etmeme yükümlülüğü ne, bu Tebliğ ile tanınan muafiyetin uygulanmayacağını belirtmektedir. Ayrıca Kılavuz da da söz konusu düzenleme bir örnek vasıtasıyla Alıcıya anlaşma geçerli olduğu 420 sürece rekabet etmeme yükümlülüğü getiren ve taraflardan herhangi biri belli bir süre önceden itiraz etmedikçe her yıl yenilenmiş kabul edilen bir yıllık bir dağıtım anlaşması belirsiz süreli olarak kabul edilecektir. Ancak, bu anlaşmanın her yıl yenilenebilmesi için tarafların açıkça iradelerini birbirlerine bildirmeleri zorunlu ise anlaşma belirsiz süreli sayılmayacaktır. Başka deyişle, belirli bir süre içerisinde taraflar bu anlaşmayı devam ettirmek istediklerini birbirlerine açıkça bildirmedikçe anlaşmanın uzamadığını kabul eden bir düzenlemeye dayanan rekabet etmeme yükümlülüğü belirsiz süreli kabul edilmeyecektir. şeklinde açıklanmıştır. 04-45/569 -136 10 Bayilik Sözleşmesi nin rekabet etmeme yükümlülüğün ü düzenleyen 430 maddeleri, süre kısıtı açısından incelendiğinde, Tebliğ ile izin verilen sınırlamaların dışına çıkıldığı görülmektedir. Nitekim, Sözleşme nin Süre başlıklı 3(H) maddesi aşağıdaki hükmü içermektedir: Bu sözleşme imzalandığı tarihi takip ede n bir yıl için geçerlidir. Bu sözleşmenin fesh edildiği UKİPA A.Ş. tarafından 15 gün öncesine kadar yazılı olarak müşteriye bildirilmediği takdirde bu sözleşme kendiliğinden uzayacaktır. Bu çerçevede, UKİPA A.Ş. nin bayilerine getirdiği rekabet etmeme 440 yükümlüğünün belirsiz süreli olduğu görülmüştür. Dolayısıyla, Sözleşme nin Süre başlıklı maddesi, belirli bir süre içerisinde tarafların bu anlaşmayı devam ettirmek istediklerini birbirlerine açıkça bildirdikleri takdirde sözleşmenin uzadığını düzenleyec ek şekilde değiştirilmesi durumunda rekabet etmeme yükümlülüğüne ilişkin hükümler grup muafiyetinden yararlanabilecektir. H.3.2.2. Yerinde İnceleme 450 UKİPA A.Ş. bayilerinden Tenas Giyim San. ve Tic. Ltd. Şti. ve Turken Konfeksiyon Ltd. Şti. ile yapılan bay ilik sözleşmelerine ulaşılamaması üzerine hazırlanan 5.5.2004 tarihli Bilgi Notu, 13.5.2004 tarih ve 04 -34 sayılı Kurul toplantısında görüşülmüş ve ilgili dosyanın sonuçlandırılması için 4054 sayılı Kanun un 15. maddesi uyarınca yerinde inceleme yapılmasın a karar verilmiştir. Yapılan yerinde inceleme sırasında görüşülen UKİPA A.Ş. Genel Müdürü tarafından, Turken Konfeksiyon Ltd. Şti. ile sözleşme imzalanmadığı, Tenas Giyim San. ve Tic. Ltd. Şti. ile imzalanan 1993 tarihli sözleşmenin uygulamadan kaldırıldığ ı, ancak bu teşebbüslerle yeni sözleşme akdedilmesi aşamasında bulunulduğu belirtilmiştir. Nitekim, anılan sözleşmeler 31.5.2004 460 tarihinde Kurum kayıtlarına girmiştir. Ayrıca, yerinde inceleme sırasında UKİPA A.Ş. nin tüm bayileriyle akdedeceği sözleşmeler i tek tip hale getirme iradesinde olduğu tespit edilmiştir. H.3.3. Anlaşmanın Süresi İçerisinde Rekabet Kurulu na Bildirilmemesi 4054 sayılı Kanun un geçici 2. maddesi gereğince Rekabet Kurulu 4.11.1997 tarih ve 23160 sayılı Resmi Gazete de yayımlanan 19 97/5 sayılı Tebliğ ile teşkilatını oluşturarak göreve başladığını ilan etmiştir. Aynı geçici maddede İlan tarihinde var olan her türlü anlaşma ve kararlar bu tarihten itibaren 6 ay 470 içinde Kurula bildirilir ifadesi yer almaktadır. Rekabet Kurumu Teşkilatı nın Oluşmasından Sonra Teşebbüslerin ve Teşebbüs Birliklerinin 4054 sayılı Kanun dan Doğan Hak ve Yükümlülüklerine İlişkin Tebliğ in 3. maddesi de Teşebbüslerin 5.11.1997 tarihinde var olan 4054 sayılı Kanun un 4. maddesi kapsamındaki her türlü anlaşma ve uyumlu eylemleri ile teşebbüs birliklerinin kararları da, 5.11.1997 tarihinden başlayarak en geç 6 ay içinde Kurulumuza bildirilecektir. şeklindedir. 04-45/569 -136 11 UKİPA A.Ş. tarafından Kuruma gönderilen ilk sözleşme örneğinin 1997/4 sayılı Tek Elden Satın Alma Anlaş malarına İlişkin Grup Muafiyeti Tebliği ne 480 aykırı hükümler içermesi sebebiyle (fiyat tespiti) bildirim zorunluluğu bulunduğu anlaşılmıştır. Diğer yandan, para cezalarında zamanaşımına ilişkin Kanun un 19. maddesinde, Kurul un para cezası ve süreli para c ezası verme yetkisi zamanaşımı sürelerine tabi tutulmuştur. Maddenin birinci fıkrasının (a) bendinde, teşebbüs veya teşebbüs birliklerinin başvurusu veya bildirimle, bilgi verme ya da yerinde inceleme yapılmasıyla ilgili hükümlerin ihlali halinde üç yıllık bir zamanaşımı öngörülmüştür. İlgili maddenin ikinci fıkrasında ise, sürekli veya tekrarlanan ihlallerin söz konusu olması halinde sürenin ihlalin 490 sona erdiği ya da en son tekrarlandığı günden itibaren başlayacağına hükmedilmiştir. Ancak bildirimle ilgili hükümlerin ihlali, sürekli veya tekrarlanan ihlal niteliği taşımadığından, 19. maddenin birinci fıkrasının (a) bendi uyarınca dosya bazında 5.5.1998 tarihine kadar bildirilmeyen sözleşme bakımından üç yıllık zamanaşımı süresi, 5.5.2001 tarihinde dolmuştur . Bu nedenle, 4054 sayılı Kanun un 16. maddesi uyarınca idari para cezası uygulanması imkanı bulunmamaktadır. I. SONUÇ 500 Düzenlenen rapora ve incelenen dosya kapsamına göre; 1- Sözleşme I in 13. ve 14., Sözleşme II nin 3(D) maddelerinde yer alan yeniden sat ış fiyatının belirlenmesine ilişkin hükümlerin Sözleşme III te kaldırılarak bayilerin satış fiyatı konusunda serbest bırakılmış olmaları, pazarın rekabetçi yapısı ve eski tarihli sözleşmelerin geçerli olduğu dönemde fiyat tespitinin fiiliyatta uygulanmamış olduğu dikkate alındığında, kısa bir dönem için geçerli olan bu uygulama hakkında herhangi bir işlem yapılmasına gerek olmadığına; 510 2- a) - 2002/2 sayılı Dikey Anlaşmalara İlişkin Grup Muafiyeti Tebliği nin 4. maddesinin (b) bendine aykırılık teşkil eden ve her üç sözleşmenin de 2. maddesinin (E) bendindeki müşteri kısıtlamasına ilişkin düzenlemede yer verilen toptan satış yasağı sözleşmeyi grup muafiyeti dışına çıkardığından, söz konusu yasağın sözleşmeden çıkarılması gerektiğine, - Sözleşmelerin Süre başl ıklı maddesinin ise rekabet etmeme yükümlülüğünün süresini belirsiz hale getirdiği ve ilgili hükmün belirli bir süre içerisinde tarafların bu anlaşmayı devam ettirmek istediklerini birbirlerine açıkça bildirdikleri takdirde sözleşmenin 520 uzadığını düzenley ecek şekilde değiştirilmesi gerektiğine, bu değişikliklerin yapılması durumunda rekabet etmeme yükümlülüğüne ilişkin hükümlerin 2002/2 sayılı Tebliğ in 5. maddesinin (a) bendi çerçevesinde grup muafiyetinden yararlanabileceğine; b) Söz konusu değişiklikl erin 60 gün içerisinde yapılarak Rekabet Kurumu na bildirilmesine; Kurulumuzca gerekli görülen düzeltmeler yapılmadan uygulamaya devam edilmesi halinde haklarında 04-45/569 -136 12 soruşturma açılacağının ve aynı Kanun un 16. ve 17. maddeleri uyarınca işlem yapılacağının ta raflara bildirilmesine; 530 OYÇOKLUĞU ile karar verilmiştir. 04-45/569 -136 2 Rekabet Kurulu nun 6.7.20004 Gün 04 -45/569 -136 Sayılı Karar ına KARŞI OY GEREKÇESİ Rekabet Kurulu nun görevleri ve yetkileri arasında, bir anlaşman ın nasıl değiştirilirse bir grup muafiyet tebliğine uygun hale geleceğini belirlemek ve bunu sözkonusu anlaşmanın taraflarına buyurmak bulunmamaktadır. Bir başka deyişle, 4054 sayılı Yasa nın 40. ve sonraki maddeleri Kurul u bir ihlalin varlığına ilişkin c iddi kuşkular belirdiği durumlarda bir ön araştırma sonucunda veya bundan doğrudan bir soruşturma açma ya da açmama kararı vermekle yükümlü kılmıştır ve Kurul un önünde bulunan başka seçenek yoktur. Kanun koyucunun bu tavrı benimsemesi, büyük olasılıkla, b ir aykırılığı gidermek için birden fazla çözüm olması halinde bunlar arasında seçim yapmanın Kurul a düşmeyeceği gerçeğini görmesinin sonucudur. Oysa Rekabet Kurulu, ilgili kararda da olduğu gibi, bir anlaşmada yapılmasını uygun gördüğü değişiklikleri beli rlemekte ve verdiği süre içinde bunlar yerine getirilmezse soruşturma açmak gibi, Yasa nın öngördüğü uygulamadan tamamıyla farklı ve yine Yasa nın soruşturma için kabul ettiği araştırma ve bilgi toplama niteliği yerine soruşturma açılmasını bir ceza olar ak ortaya koyma hatasını yansıtan bir uygulamayı benimsemektedir. Bu uygulamanın benimsenmesi halinde Kurul un yasaya aykırılıkların giderilmesi gerektiğini belirtmekle yetinmesi ve nasıl giderileceğinin seçimini ilgili teşebbüse bırakması gerektiğini hatırlatmakta yarar görüyorum. Yukarıda özetlemeye çalıştığım nedenlerle, Kurul un, eleştirdiğim tavrı tam olarak yansıtan başlıkta anılan Karar ına katılma olanağı bulamadım. Murat GENCER Kurul Üyesi