Rekabet Kurumu Başkanlığından, (Danıştay ın Karar ları Üzerine Verilen ) REKABET KURULU KARARI Dosya Sayısı : 2005 -4-105 (Soruşturma) Karar Sayısı : 10 -56/1066 -397 Karar Tarihi : 26.8.2010 A. TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER Başkan : Prof. Dr. Nuret tin KALDIRIMCI Üyeler : Doç. Dr. Mustafa ATEŞ, Mehmet Akif ERSİN, 10 Doç. Dr. Cevdet İlhan GÜNAY, Murat ÇETİNKAYA, Reşit GÜRPINAR B. RAPORTÖRLER : Metin HASSU, Sezin ELÇİN CENGİZ, B ekir KOCABAŞ C. TARAF : - Metro Motorlu Taşıtlar Taşımacılık Sanayi ve T
Rekabet Kurumu Başkanlığından, (Danıştay ın Karar ları Üzerine Verilen ) REKABET KURULU KARARI Dosya Sayısı : 2005 -4-105 (Soruşturma) Karar Sayısı : 10 -56/1066 -397 Karar Tarihi : 26.8.2010 A. TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER Başkan : Prof. Dr. Nuret tin KALDIRIMCI Üyeler : Doç. Dr. Mustafa ATEŞ, Mehmet Akif ERSİN, 10 Doç. Dr. Cevdet İlhan GÜNAY, Murat ÇETİNKAYA, Reşit GÜRPINAR B. RAPORTÖRLER : Metin HASSU, Sezin ELÇİN CENGİZ, B ekir KOCABAŞ C. TARAF : - Metro Motorlu Taşıtlar Taşımacılık Sanayi ve Ticaret A.Ş. (Yeni Unvanı: Birinci Seyahat Taşımacılık Ticaret A.Ş.) Bayrampasa Büyük İstanbul Otogarı No.51 -52 İstanbul Temsilcisi: Av. Nedim Korhan Şengün Bahariye Cad. Arayıcıba şı Sk. İ pek Apt. No:10/17 20 Kadıköy - İstanbul D. DOSYA KONUSU: Bartın ilinde faaliyet gösteren şehirlerarası otobüs firmalarının araların da anlaşarak yolcu taşıma ücretlerini belirledikleri iddiası üzerine alınan 26.12.2006 tarih ve 06 -94/1191 -357 sayılı Kurul kararının Danıştay 13. Dairesi nin 5.1.2010 tarih ve 2007/44 42 E., 2010/10 K. sayılı kararı ile iptal edilmesi üzerine dosya konusun un davacı yönüyle yeniden değerlendirilmesi. E. İDDİALARIN ÖZETİ : Şikayet dilekçelerinde , Bartın merkezli şehirlerarası yolcu taşımacılığı yapan firmaların , anlaşarak , bilet fiyatlarına %33 ila %50 30 oranında zam yaptıkları iddia edilmektedir. F. DOSYA E VRELERİ: Şikayet dilekçelerinin Kurum kayıtlarına 16.6.2005, 21.6.2005, 11.7.2005 tarih ve 4095, 4231, 4746 sayılar ile intikali üzerine hazırlanan 15.7.2005 tarih ve 2005 -4-105/İİ -05-SY sayılı İlk İnceleme Raporu, Rekabet Kurulu nun 21.7.2005 tarih ve 05 -48 sayılı toplantısında görüşülerek , 05- 48/691 -M sayı ile 4054 sayılı Kanun un 40/1. maddesi uyarınca önaraştırma yapılmasına karar verilmiştir. Karar gereği yürütülen önaraştırma sonucunda Kurum raportörlerince düzenlenen 8.9.2005 tarih ve 2005 -4-105/ÖA -05-CA sayılı Önaraştırma Raporu, 40 Rekabet Kurulu nun 15.9.2005 tarihli toplantısında görüşülerek, 05-58/857 -M sayı ile şikâyete konu teşebbüsler hakkında aynı Kanun un 41. maddesi uyarınca soruşturma açılmasına karar verilmiştir. Rekabet Kurulu nun anılan kararı sonucunda, 4054 sayılı Kanun un 43/2. maddesi uyarınca hakkında soruşturma açılan teşebbüsler ve şikâyetçiye soruşturma açıldığına dair bildirim yapılmış ve söz konusu bildirime cevaben 10-56/1066 -397 2gönderilen ilk yazılı savunmalar alınmıştır. Rekabet Kurulu nun 9.3.2006 tarih ve 06-18/230 -M sayılı Kararı uyarınca soruşturma süresi 15.3.2006 tarihinden itibaren 3 ay uzatılmıştır. Soruşturma Heyeti'nce tamamlanan 14.6.2006 tarih ve S.R./06 -12 sayılı 50 Soruşturma Raporu, Kanun'un 45/1. maddesi uyarınca tüm Kurul Üyel eri ile haklarında soruşturma açılan teşebbüslere tebliğ edilmiş ve aynı maddenin ikinci fıkrası gereğince 30 gün içinde ikinci yazılı savunmanın gönderilmesi istenmiştir. Taraflardan Metro Motorlu Taşıtlar Taşımacılık San. ve Tic. A.Ş., Aydın Yapı Ürünl eri Banyo Aksesuarları Kaplama Nak. İth. İhr. Paz. San. ve Tic. Ltd. Şti. (As 74 Hakan Turizm), Sedat Menteş (Yeni Özemniyet Otobüs İşletmesi ve VİB Özbartın Otobüs İşletmesi), Menteşoğlu Tur. Sey. ve Motorlu Araç Tic. Ltd. Şti. ile Yeşil Bartın Otobüs Nak liyat Ticaret L td. Şti. süresi içinde savunmalarını yapmışlar, Devrek Özlem Sey. Nak. Tic. Ltd. Şti. ise soruşturma raporunda kendileri ile ilgili yapılan tespit ve değerlendirmelere itiraz etmemiş ve savunma 60 hakkını kullanmamıştır. Söz konusu yazılı savun malar üzerine Soruşturma Heyeti tarafından hazırlanan 11.8.2006 tarihli Ek Yazılı Görüş, Kanun un 45/2. maddesi uyarınca tüm Kurul üyelerine ve taraflara tebliğ edilmiştir. Tarafların üçüncü yazılı savunma süreleri 29.10.2006 tarihinde dolmuş, taraflaran Metro Seyahat Taşımacılık San. ve Tic. A.Ş. nin, Yeşil Bartın Otobüs Nak. Tic. Ltd. Şti . nin ve Aydın Yapı Ürünl. Banyo Akses. Kap. Nak. İth. İhr. Paz. San. ve Tic. Ltd. Şti . nin üçüncü yazılı savunmaları süresi içinde Kurum kayıtlarına intikal etmiştir. 23.11.2006 tarih ve 06-85/1099 -M sayılı Kurul kararı ile sözlü savunma toplantısının 26.12.2006 tarihinde yapılmasına karar verilmiştir. Anılan tarihte yapılan sözlü savunma toplantısının ardından Kurul, 26.12.2006 tarihinde 06- 70 94/1191 357 sayı ile nihai k ararını v ermiştir. Kurul un nihai kararı, 11.1.2006 tarihinde taraflara tefhim edilmiştir. 26.12.2006 tarih ve 06 -94/1191 357 sayılı nihai kararda; - Menteşoğlu Turizm Seyahat ve Motorlu Araç Ticareti Ltd. Şti. , Yeşil Bartın Otobüs Nakliyat Ticaret Ltd. Şti. ve Devrek Özlem Seyahat Uluslararası Nakliyat Ticaret Ltd. Şti. nin 4054 sayılı Kanun kapsamında ihlal teşkil edecek faaliyetlerinin tespit edilememesi nedeniyle adı geçen şirketlere idari para cezası verilmesine yer olmadığına, - Yeni Özemniyet ve VIB Özbartın firmalarının sahibi Sedat Menteş in, Aydın Yapı Ürünleri Banyo Aksesuarları Kaplama Nakliyat İthalat İhracat 80 Pazarlama Sanayi ve Ticaret Ltd. Şti. nin ve Metro Motorlu Taşıtlar Taşımacılık Sanayi ve Ticaret A.Ş. nin, Bartın merkezli şehirlerarası otobüs ile yolcu taşımacılığı pazarında fiyat tespit etmek suretiyle 4054 sayılı Kanun un 4. maddesini ihlal ettiklerine, adı geçen teşebbüslerin 4054 sayılı Kanun un 16. maddesinin (2006/1 no lu Tebliğ ile değişik) ikinci fıkrası uyarınca asgari ceza mikt arı olan 6.368 YTL ile cezalandırılmalarına, - 4054 sayılı Kanun'un 4. maddesini ihlal eden eylemlerinden dolayı, rekabetin tesisi ve ihlalden önceki durumun korunmasını teminen yerine getirilmesi ya da kaçınılması gereken davranışların ve ihlale son verilme si 90 gereğinin, aynı Kanun un 9. maddesi uyarınca, ilgili teşebbüslere bildirilmesine 10-56/1066 -397 3 karar verilmiştir. Metro Motorlu Taşıtlar Taşımacılık Sanayi ve Ticaret A.Ş. tarafından söz konusu kararın yürütmesinin durdurulması ve iptali talebiyle Danıştay 13. Daire si nde dava açılmıştır. Danıştay 13. Dairesi, 9.7.2007 tarih ve 2007/4442 E. sayılı kararı ile, yürütmeyi durdurma talebini reddetmiştir. Metro Motorlu Taşıtlar Taşımacılık Sanayi ve Ticaret A.Ş. nin bu karara ilişkin itirazı ise, Danıştay İdari Dava Dair eleri Kurulu 100 tarafından , 27.9.2007 tarihinde YD. İtiraz No: 2007/670 sayılı kararlarıyla reddedilmiştir. Danıştay 13. Dairesinin dava nın sonunda verdiği 5.1.20 10 tarih ve 2010 /10 K. sayılı kararla , davacı şirkete, 4054 sayılı Kanun un işlem tesis tarihind e yürürlükte olan 16. maddesinin ikinci fıkrası uyarınca, süregelen eylemin saptandığı tarih olan, soruşturmanın açıldığı 15.09.2005 tarihinden bir önceki mali yıl için uygulanan 2004/1 sayılı Tebliğ uyarınca 11.883,182 TL para cezası verilmesi gerektiği, Kurul tarafından ise karar tarihinde uygulanan 2006/1 sayılı Tebliğ uyarınca 6.368 TL idarî para cezası verildiği; ancak anılan maddede 5728 sayılı Kanun ile yapılan değişiklik uyarınca, nihaî karar tarihi olan 26.12.2006 tarihinden bir önceki mali yıl içi n uygulanan 2005/1 sayılı Tebliğ uyarınca davacı 110 şirkete uygulanması gereken söz konusu cezanın 5.800 TL olması nedeniyle, 2005/1 sayılı Tebliğ hükmü uyarınca para cezası verilmesinin davacı şirketin lehine bulunduğu, diğer bir deyişle, 4054 sayılı Kanunun 16. maddesinin ikinci fıkrasında daha sonra yapılmış olan değişikliğin davacı şirket lehine bir durum yarattığı gerekçesiyle Kurul kararının Metro Motorlu Taşıtlar Taşımacılık Sanayi ve Ticaret A.Ş. ye ilişkin kıs mı iptal edilmiştir. Bu nedenle, 26.12.20 06 tarih ve 06 - 94/1191 357 sayılı Kurul kararının hukuken ortadan kalkmış olması sebebiyle konu hakkında Kurul tarafından yeni bir karar alınması gereği doğmuştur. Bunun üzerine anılan dosya üzerinde yapılan değerlendirmeler doğrultusunda düzenlenen 17.8.2010 tarihli Bilgi Notu, 20.8.2010 tarih ve REK.0.0 8.00.00 - 120 110/333 sayılı Başkanlık önergesi ile Kurul gündemine gelmiş, Rekabet Kurulu, ilk inceleme, önaraştırma ve soruşturmaya ait tüm savunma, ek savunma, sözlü savunma tutanakları, sözlü savunma toplant ısının ses kayıtlarının yazılı açılımı, raporlar, Danıştay kararları, dosya kapsamında bulunan diğer tüm bilgi ve belgeleri inceleyerek 26.8.2010 tarihinde 10 -56/1066 -397 sayılı nihai kararını vermiştir. G. RAPORTÖRLERİN GÖRÜŞÜ Raportörler tarafından hazı lanan Bi lgi Notu nda; Bartın ili merkezli otobüs ile şehirlerarası yolcu taşımacılığı pazarında faaliyet gösteren teşebbüslerin, 4054 130 Sayılı Rekabetin Korunması Hakkında Kanun u ihlal edip etmediğinin tespitine yönelik olarak yürütülen soruşturma çerçevesi nde, Birinci Seyahat Taşımacılık Ticaret A.Ş. ye 2005/2 sayılı Tebliğ uyarınca 5800 TL idari para cezası verilmesinin uygun olacağı , ifade edilmiştir. H. İNCELEME VE DEĞERLENDİRME 10-56/1066 -397 4H.1. İlgili Pazar H.1.1. İlgili Ürün Pazarı İlgili ürün pazarı; diğer ür ünlerle ikamesi sınırlı olan ve aynı talebi tatmin eden ürünlerden oluşan pazardır. Haklarında önaraştırma yürütülen tarafların faaliyetleri dikkate alınarak , ilgili ürün pazarı otobüs ile şehirlerarası yolcu taşıma 140 hizmetleri pazarı olarak belirlenmişti r. H.1.2. İlgili Coğrafi Pazar Soruşturmaya taraf teşebbüsler in faaliyetlerini Bartın merkezli hatlarda sunmaları sebebiyle , Bartın merkezli otobüs ile şehirlerarası yolcu taşıma hatları ilgili coğrafi pazar olarak tespit edilmiştir. H.2. Yapılan Tesp itler ve Deliller H.2.1. Metro Bilet Fiyatlarının Güzergah Fiyat Listesi Fiyatları ile Karşılaştırılması 150 Yapılan yerinde incelemeler sırasında 20.5.2005 tarihinden itibaren geçerli olan Güzergâh Fiyat Listesi bulunmuştur. Güzergâh Fiyat Listesi nde yer alan fiyatlar ile yerinde incelemeler sırasında elde edilen ve Metro tarafından kesilen bilet fiyatlarının karşılaştrılması amacıyla düzenlenen tablo, aşağıda yer almaktadır. Tablo -1: Metro nun Bilet Fiyatlarının Güzergâh Fiyat Listesi ndeki Fiyatlarla Karşılaştırılması 10-56/1066 -397 5Tablo -2: H.2.3. Yeşil Bartın Yetkilisi ile Yapılan Görüşme 160 Firma yetkilisi , raportörler ile yap tığı görüşmede ; kendisinin Bartın ilinde Metro Turizm in acenteliğini yürüten Yeşil Bartın Firması nın ortaklarından Coşkun Bacak ın vekili olduğunu, ş irkette imza yetki sinin bulunduğunu, Yeşil Bartın şirketi nin, 2005 yılının mayıs ayında Metro Turizm in acenteliğini al dığını ve halen faaliyetlerini sürdü rdüğünü; e sasen Metro Turizm in, Bartın daki faaliyetlerine 1998 yılında başladı ğını, Yeşil Bartın firması nın, 2003 yılının Ek im ayında Metro Turizm in acenteliğini aldı ğını, 1,5 yıl Metro Turizm in acenteliğini yürüttü ğünü; ancak sonrasında acenteliği bıraktı ğını; 2005 yılının Mayıs ayında Metro ile tekrar anlaşarak acentelik faaliyetlerine devam ett iğini, Yeşil Bartın şirketi nin halen Ulaştırma Bakanlığı ndan aldığı F1 belgesiyle Metro Turizm in acenteliğini 170 yürüt tüğünü, M etro Turizm in Bartın ilinde faaliyet gösteren 14 otobüsü nün bulun duğunu, b u otobüslerden iki tanesi nin Yeşil Bartın şirketinin ortağı Coşkun Bacak ın babası Abdullah Bacak a ait olduğunu, Abdullah Bacak ın, aynı zamanda Bartın ili Kamyoncular Kooperatif Başkanlığı nı yürüt tüğünü, Metro Turizm in diğer otobüslerinden on tanesi nin Tahir Menteş e, geri kalan iki tanesi nin de özel şahıslara ait olduğunu, Metro Tur izm in Bartın ilinden İstanbul, Ankara, İzmir ve Antalya güzergâhlarında faaliyetleri nin bulunduğunu ifade etmiştir. Hâlihazırda Bartın ilinde Metro Turizm, AS74, Öz Bartın ve Öz Emniyet firmaları nın faaliyet gösterdiğini belirten teşebbüs yetkilisi, Tahir Menteş in Metro 180 Turizm de on otobüsü nün bulun duğunu; a ynı kişi nin, Öz Bartın ve Öz Emniyet firmalarının da büyük ortağı olduğunu, AS74 firmasının ise bağımsız olduğunu, taşıma ücretleri ile ilgili olarak en son zam mın, 2001 yılında yapıl dığını, o gün bugündür fiyatlarda herhangi bir artış yapılma dığını, 2005 yılının Mayıs ayında Yeşil Bartın Firması Metro Turizm in acenteliğini alınca, Tahir Menteş in Metro Turizm Genel Müdürlüğü ile kira sözleşmesi imzalayarak, on otobüsünü Bartın da faaliyet Metro Turiz m adıyla çalıştırmaya başladı ğını, a rdından Öz Emniyet Firması nın, İstanbul Ulaştırma Bölge Müdürlüğü nden yeni bir fiyat aldı ğını, bunun üzerine diğer firmalar ın da bu fiyatı makul buldu ğunu ve aynı fiyatı uygulamaya başladı ğını ifade etmiştir. Metro Tur izm in acenteliği nin de Tahir 190 Menteş e ait ol ması halinde , fiyatlar ın çok daha yüksek olabil eceğine dikkat çeken teşebbüs yetkilisi, bu noktada Abdullah Bacak ın ve Yeşil Bartın şirketi nin dengeleyici bir rol oyn adığını belirtmiş; Ulaştırma Bakanlığı ndan alınan fiyatların uygulanmaması halinde firmalar ın çok ciddi zarar gör eceğini, kendilerinin bu fiyatların uygulanmasını temin etmek için bu anlaşmayı yaptık larını ifade etmiştir . Teşebbüs yetkilisi a yrıca, firmaların sefer sayısı nın veya firma sayısı nın az olması halinde daha düşük bir fiyatla maliyet in karşılanabil eceğini ama şu andaki şartlarda maliyetlerin karşılanması mümkün olm adığını, o nun için kendileri için tek çıkar yol un, Ulaştırma Bakanlığı nca onaylanan fiyatların uygulanması olduğunu ifade etmi ştir. 200 10-56/1066 -397 6 H.2.4. Sedat Menteş in Temsilcisi İle Yapılan Görüşme Sedat Menteş in temsilcisiyle yapılan görüşmede temsilci, Bartın'da faaliyet gösteren firmalar arasında, 2003 yılının onuncu ayından itibaren yıkıcı bir rekabet başladı ğını, aynı dönemde, petro l fiyatlarında ciddi artışlar ın gerçekleşti ğini, Şehirlerarası Yolcu Terminali'nin Bartın'a yaklaşık 8 km'lik bir mesafede kurulmasıyla, firmaların servis ve kira maliyetleri nin arttı ğını, bu yüksek maliyetlerden öncelikle otobüs sahibi şahıslar olmak üzer e tüm firmalar ın olumsuz etkilendi ğini ve pek çok otobüs sahibi nin zarar ederek sektörden çekildi ğini; bu şartlar altında tüm firma ve otobüs sahipleri nin bir çıkış yolu 210 aramaya başladı ğını, b u arayışların sonucunda öncelikle Sedat Menteş in, sahip olduğu on otobüsü Metro Turizm'e kiralayıp Metro Turizm'de sözleşmeli çalışan otobüs sahiplerinin Öz Emniyet firması ile sözleşme imzalamaları nı sağladı ğını; böylelikle, söz konusu otobüs sahipleri nin, geliri daha iyi olan Öz Emniyet Firması'nda çalışma imkanı el de ettiklerini; a rdından, Ulaştırma Bakanlığı'ndan yeni bir fiyat tarifesi nin alındı ğını, fiyatların alınmasını takiben, tüm otobüs sahipleri nin bir araya geldi ğini ve Ulaştırma Bakanlığı ndan alınan fiyatlardan biraz düşük bir fiyat tarifesi üzerinde sözl ü olarak anlaşıldı ğını, b u tarihten itibaren söz konusu fiyatlar ın uygulanmaya başlandı ğını belirtmiş; bununla birlikte kendilerinin, bu anlaşmanın sadece yaz aylarında uygulanabileceğini 220 düşün düklerini, t alebin düştüğü kış aylarında, şu anda uygulanan rak amların uygulanması nın mümkün olmayaca ğını ifade etmiştir. H.2.5. Aydın Yapı Ltd. Şti. nin Temsilcisi ile Yapılan Görüşme Aydın Yapı Ltd. Şti. nin temsilcisiyle yapılan görüşmede temsilci, Şehirlerarası Otobüs Terminali nin Bartın İli nden 8 km uzağa taşı nmasıyla firmaların başta servis maliyetleri olmak üzere, toplam maliyetlerinde ciddi bir artış oldu ğunu, firmaların maliyetlerinin artmasıyla, bu maliyetleri karşılamak için firmalar ın çareler aramaya başladı ğını, s onuç olarak firmaların müdürleri olarak kendilerinin , Ulaştırma Bakanlığı ndan alınan fiyatların uygulanması ve yıkıcı 230 rekabetin tekrar başlamaması için söz konusu anlaşmayı yaptık larını, anlaşmanın yapıldığı tarihten bu yana anlaşmadaki tarifelere uymakta olduklarını ifade etmiştir. H.3. Metro nun Savunması na İlişkin Değerlendirme Şirket temsilcisi tarafından imzalanan savunmada, soruşturma açılması kararı ile birlikte karara esas olan bilgi ve belgelerin gönderilmediği belirtilmiş, soruşturmaya esas olan bilgi ve belgelerin gönderilmesi talep e dilmiş ve gönderilmemesi halinde savunma hakkının engellenmiş olacağı iddia edilmiştir. 4054 sayılı Kanun ve AB mevzuatı çerçevesinde, literatürde dosyaya giriş hakkı olarak adlandırılan konuya ilişkin olarak kısa bir değerlendirme yapılmalıdır. 240 Dosyay a giriş hakkı Kanun un 44. maddesinde düzenlenmiştir. Maddenin ikinci fıkrasında, Haklarında soruşturmaya başlandığı bildirilen taraflar sözlü savunma hakkını kullanma taleplerine kadar Kurum bünyesinde kendileri ile ilgili düzenlenmiş her türlü evrakın ve mümkünse elde edilmiş olan her türlü delilin bir nüshasının kendilerin verilmesini isteyebilir. den ilmekte, devamı fıkrada, Kurul, tarafları bilgilendirmediği ve savunma hakkı vermediği konuları kararlarına dayanak teşkil edemez hükümlerine yer ver ilmektedir. Bu hükümlerden de 10-56/1066 -397 7anlaşılacağı üzere, hakkında soruşturma açılmış taraflara Kanun un 44/2. maddesi ile dosyaya giriş hakkı tanınmış, 44/3. maddesi ile de teşebbüslerin kendini savunma hakkı bir bakıma güvence altına alınmıştır. Kanun un 44/2 250 maddesiyle teşebbüslerin Kurum bünyesinde kendileri ile ilgili düzenlenmiş her türlü evrakın ve mümkünse elde edilmiş her türlü delilin bir nüshasını sözlü savunmaya kadar talep edebilecekleri ifade edilmiş, ancak bu hakkın ne zaman başlayacağı açıkça beli rtilmemiştir. Bunun üzerine yürütülen farklı soruşturmalarda teşebbüsler benzer taleplerle Kuruma başvurmuşlar ve taleplerine olumlu cevap alamadıkları durumlarda, savunma haklarının engellendiği iddiasında bulunmuşlardır. Bu noktada, dosya kapsamında kar artılması muhtemel delillerin varlığı ve soruşturmanın güvenliği, hakkında soruşturma yürütülen taraflara ilişkin ileri sürülen iddiaların ancak soruşturma raporunun tamamlanması ile net bir şekilde 260 ortaya konulabileceği, soruşturma safhasının her aşamasın da teşebbüslerin sürekli bir şekilde evrak taleplerinin, delil toplanması ve dosyanın oluşturulması sürecini olumsuz etkileyebileceği hususları da göz önünde bulundurularak, soruşturma açılması kararının alındığı aşamada taraflara yapılan bildirimde karard a yer alan temel suçlama ve iddialara yer verilmiş, ancak taraflara herhangi bir belge gönderilmemiştir. Bu aşamada dosya mevcudu belgelerin Kurum bünyesinde incelenmesi halinde de, yukarıda yer verilen sakıncalar ortaya çıkabileceğinden , dosyaya giriş hak kı da tanınmamıştır. Bununla birlikte, dosya kapsamındaki taraflara ilişkin belgeler ticari sırlar çıkarıldıktan sonra soruşturma raporu ile birlikte taraflara gönderilmiş, ayrıca Kanun un 44/2. maddesi uyarınca 270 taraflar, sözlü savunma hakkını kullanma taleplerine kadar Kurum bünyesinde kendileri hakkında düzenlenmiş her türlü evrakı ve mümkün olduğu ölçüde elde edilmiş olan her türlü delilin bir nüshasını talep edebilme hakkına sahip olmuşlardır. Bunun y anı sıra, aynı maddenin üçüncü fıkrası uyarınca Kurul un tarafları bilgilendirmediği ve savunma hakkı vermediği konuları kararlarına dayanak yapması da mümkün olmamaktadır. Tüm bu güvencelerin yanında Kanun un 45. ve 46. maddeleri ile hakkında soruşturma y ürütülen taraflara soruşturma raporunun tebliğ edilmesini takiben iki defa yazılı, bir defa da sözlü savunma hakkı tanınmaktadır. Dolayısıyla ilk yazılı savunma aşamasında belge gönderilmemesi nedeniyle Metro nun savunma hakkının kısıtlandığının ileri 280 sürülmesinin yerinde olmadığı kanaatine varılmıştır. Savunmada esasa ilişkin açıklamalar yapılmış, Yeşil Bartın ile Metro Turizm arasındaki ilişkinin niteliğin i hakkında açıklamalar getirilmiştir : Buna göre Metro, Türkiye çapında yaygın bir ulaşım ağına sahip olması nedeniyle , bu hizmetleri çoğu kez acenteler aracılığıyla yerine getirilmek durumundadır. Acenteler rekabet hukuku anlamında teşebbüs niteliğine sahiptir. Şirket, Bartın ili merkezli yolcu taşımacılığı pazarında acente aracılığıyla faaliyet gösterme ktedir. Acente yerel ölçeği analiz eder piyasayı ve diğer firmaların fiyatlarını izler ve bilet fiyatlarını Metro ya bildirir. Belirlenen fiyatlar ticari konjonktüre göre bazen bu firmalarla aynı, bazen de farklı (daha yüksek -daha 290 düşük) olabilmektedir. Me tro da bu fiyatları kabul eder. Bu süreçte acentenin kurmuş olduğu özel ilişkileri Metro bilemeyeceği gibi bu hususlarla da ilgilenmez. Bartın piyasasını bilmediği için ilgi düzeyi sınırlıdır. Bartın firmaları ile hiçbir ilişkiye girmemiştir. 10-56/1066 -397 8Rekabet Kuru lu nun 2002/2 sayılı Dikey Anlaşmalara İlişkin Grup Muafiyeti Tebliği nin açıklanmasına Dair Kılavuz da (Kılavuz) Acentelik sözleşmelerine değinilmekte ve bu sözleşmelerin Rekabet Hukuku açısından değerlendirilmesi yapılmaktadır. Söz konusu Kılavuz da , teşebbüsler arasındaki ilişkinin Kanun un 4. maddesi kapsamında olup olmadığını belirleyen faktörün, acentenin müvekkil tarafından atandığı faaliyetlerle ilgili olarak ticari veya mali bir risk alıp almaması 300 olduğu yer almıştır. Acentenin bir mali veya ticari risk taşımaması durumunda faaliyetlerinin müvekkil teşebbüsün faaliyetlerinin bir parçası olarak değerlendirileceği, aksi halde, yani acentenin risk üstlenmesi durumunda, kendi yapmış olduğu yatırımların geri dönüşünü sağlayabilmesi için pazarlama stratej isini özgürce belirleyebilmesi gerektiği ve bu durumda, söz konusu sözleşmenin Kanun un 4. maddesi kapsamına girebileceği ifade edilmektedir. 4054 sayılı Kanun un 4. maddesinin uygulanıp uygulanmayacağında belirleyici faktör olan risk konusunda ise Kılavu zda, her bir olayın kendi özellikleri göz önünde bulundurularak değerlendirileceği belirtilmekte, ayrıca bir acente ve müvekkil arasındaki ilişkide acentenin risk üstlendiği ve bu nedenle anlaşmanın 310 Kanun un 4. maddesine girdiği durumlara örnekler verilmek te ve verilen örnekler arasında, Acentenin, söz konusu pazarda faaliyet gösterebilmek bakımından gerekli olabilecek ve sadece bu pazarda kullanılabilecek yatırımlar yapmak zorunda bırakılması sayılmaktadır. Bu çerçevede rekabet hukuku açısından acente il e bağımsız karar verebilen teşebbüs arasındaki ayırt edici unsurun acentenin yükümlülüklerini yerine getirirken mali riskin ne kadarını üstlendiği noktasında yattığı görülmektedir. Eğer acente kendi üzerine risk alıyorsa, fonksiyon itibarıyla bağımsız teşe bbüslere yaklaşır ve rekabet kuralları açısından bağımsız teşebbüs olarak değerlendirilir. Hangi hallerde risk üstlenildiğine örnek olarak aşağıdaki hususlar gösterilebilir: 320 - Ticari acentenin ticari faaliyetleri süresince bağımsız bir tacir gibi davranmas ı, - İşlemle ilgili ticari riskin acentenin üzerinde olması, - Ticari acentenin elinde sözleşme konusu mallardan minimum miktarda stok bulunması, - Ticari acentenin müşteriler için kendi hesabına olmak üzere ücretsiz servis hizm eti vermesi, - Ticari acentenin fiyatlar ve ticaret koşullarını belirleme yetkisi bulunması. Karayolları Taşıma Yönetmeliği kapsamında faaliyet gösterecek gerçek ve tüzel kişilerin, taşımacılık, acentelik, taşıma işleri komisyonculuğu, nakliyat amb arı 330 işletmeciliği, kargo işletmeciliği, lojistik işletmeciliği, taşıma işleri organizatörlüğü, dağıtım işleri, terminal işletmeciliği, oto kiralama işletmeciliği ve benzeri faaliyetleri yapabilmeleri için Bakanlıktan yetki belgesi almaları zorunludur. Yetk i belgesi alınması için gerekli genel ve özel koşullar belirlenmiştir. Yetki belgesi türlerine de yönetmeliğin 11. maddesinde yer verilmiş, yurt içi yolcu taşımacılığında acentelik yapacak gerçek ve tüzel kişilere F1 yetki belgesi verileceği düzenlenmiştir . F1 yetki belgesi için, D1 ve E1 yetki belgesi sahibi taşımacılardan en az birisiyle imzalanmış Bakanlıkça asgari şartları belirlenmiş bir acentelik sözleşmesi bulunması şartı aranmıştır. Acenteler daima müvekkilleri hesabına iş yaparlar. Acentelerin yapa cağı işlemlerden doğan hak ve borçlar müvekkillerine aittir. Türk 340 Ticaret Kanunu nun 116 -134 ncü maddeleri acentelik hakkındaki düzenlemelere ilişkindir. Söz konusu madde hükümlerinde acentelerin müstakil hareket 10-56/1066 -397 9edemeyeceği hususu belirtilmiştir. Dolayısı yla, acente niteliğinde faaliyet gösteren gerçek ve tüzel kişilerin müvekkillerinin talimatları ve onların menfaatleri doğrultusunda iş görmeleri kanundan doğan bir yükümlülük olup hareket serbestileri sınırlı olan acentelerin bağımsız hareket edebilen kiş iler karşısında belirleyici olma özellikleri bulunmamaktadır. Bu çerçevede, F1 yetki belgesi ile faaliyet gösteren bir teşebbüsün fiyat belirleme konusundaki imkanının ancak işletmeci teşebbüsün kendisine tanıdığı takdir yetkisi ile sınırlı kaldığı anlaşıl maktadır. Sektörde akdedilen Acentelik Sözleşmeleri , Karayolu Taşıma 350 Yönetmeliği uyarınca, Ulaştırma Bakanlığı nca belirlenmiş örneğe uygun tip sözleşmelerdir. Sözleşmelerde taşımacı firma tarafından acenteye, taşıma bedelini tespit etme yetkisi verilme mektedir. Ayrıca, anılan Yönetmeliğin ve Ulaştırma Bakanlığı nın 46 No lu Tebliği nin ilgili hükümleri yolcu bilet fiyatlarının taşımacılarca belirlendiğini açıklamaktadır. 20.5.2005 tarihinden önce Metro Turizm in acenteliğini Devrek Özlem Seyahat in yürüttüğü, güzergah fiyat tarifesinin 20.5.2005 tarihinden itibaren geçerli olmak üzere imzalandığı ve tarifenin altında Devrek Özlem Seyahat in kaşesinin bulunduğu anlaşılmıştır. Dolayısıyla bu dönemde acente olarak faaliyet gösteren şirket, Devrek Özlem Se yahattir. 20.5.2005 tarihinde ise Metro ile Yeşil Bartın 360 arasında acentelik anlaşması imzalanmıştır. Yapılan yerinde incelemeler sırasında, bu Anlaşma nın bir nüshası elde edilmiştir. Anlaşma ya göre, Metro ya ait biletlerin satış işlemlerini, Yeşil Bartın yapacaktır. Söz konusu Anlaşma nın incelenmesinden, yolcu bileti satışından dolayı, Metro nun Yeşil Bartın a YTL ödeyeceği anlaşılmaktadır. Ayrıca söz konusu anlaşmada, acenteye fiyat tespitine ilişkin bir yetki verilmemiş olup, bu yetki Metro ya aittir . Acentelik anlaşmasında , acentenin, taşımacı firmanın ticari, idari, teknik, mali ve hukuki konularda belirlediği talimat ve tarifelere uymaması halinde taşımacı firmanın uğrayacağı zararı tazmin edeceği hükmü yer almıştır. Dolayısıyla, acente, taşımacı f irmanın talimatlarına uymak zorundadır. 370 Yapılan bu saptamalar ışığında, soruşturmaya esas olan tarafın ana şirket olan Metro Turizm olduğu kannatine ulaşılmıştır. Dolayısıyla acente olarak faaliyet gösteren Devrek Özlem Seyahat ve Yeşil Bartın firmalarının sorumluluğu bulunmamaktadır. Yapılan fiyat analizleri neticesinde, Metro nun güzergah fiyat tarifesinde yer alan fiyatlara uyduğu da tespit edilmiştir. Diğer taraftan, ikinci yazılı savunmada getirilen idd ialar da değerlendirilmelidir. Teşebbüsün ikinc i savunmasında yer alan ilk iddia, Metro Turizm in acenteleri aracılığı ile faaliyet gösterdiği ve fiyat tespitinin acente tarafından gerçekleştirildiği yönündedir. Konuya ilişkin olarak acente ile yapılan yazışmalar sunulmuş, acente 380 tarafından verilen tut anakta söz konusu durumun ikrar edildiği, bu durumun gerekçesi olarak da sektörel sorunların ve sürekli oluşan zararların gösterildiği ifade edilmiştir. Bu iddialarla ilgili ilk değerlendirme, Metro Turizm in çalışma sisteminin acentelik esasına dayalı ol uşunun ve yerel piyasalar hakkında acentelerin bilgi sahibi oluşunun Metro nun fiyat anlaşmasına katıldığı gerçeğini değiştirmediği ve sorumluluğunu ortadan kaldırmadığıdır. Metro Turizm tarafından gönderilen ilk yazıda acenteden fiyata ilişkin önerilerini iletmesi istenmiştir. Acente sistemi ile 10-56/1066 -397 10çalışan Metro Turizm in bu yöndeki talebi acente tarafından karşılandıktan sonra 390 son söz Metro Turizm tarafından söylenecek ve Ulaştırma Bölge Müdürlüğü ne bildirim yapılacaktır. Dolayısıyla fiyat tespitine yetkili olan teşebbüs Metro Turizm dir. Bundan başka, savunmada acente tarafından fiyat tespit edildiğinin ikrar edildiği yönünde bir iddia yer almaktadır. Acente yetkilisi nin ifadelerinin yer aldığı tutanakta ki hususlar, aslında acenteler ve ana şirketler arası ndaki bağlantının ve ana şirketler arasındaki rekabetin önemine işaret etmektedir. Bartın merkezli otobüs ile şehirlerarası yolcu taşıma hatları pazarında faaliyet gösteren VİB Öz Bartın ve Yeni Öz Emniyet firmalarının acenteliği Menteşoğlu Turizm tarafınd an yapılmaktadır. Burada önemli olan husus, Menteşoğlu nun Metro Turizm in acenteliğini de yapması halinde ortaya çıkacak olan koordinasyon 400 riskidir. Dolayısıyla Metro nun acenteliğinin Yeşil Bartın tarafından yürütülüyor oluşu, kararların Yeşil Bartın tar afından alınması bakımından değil, aynı pazarda faaliyet gösteren iki ana şirketin acenteliklerinin farklı firmalar tarafından yürütülüyor olması bakımından önemlidir. Sonuç olarak, "Esasen Metro Turizmin acenteliği Tahir Menteş'e ait olsaydı, fiyatlar çok daha yüksek olabilirdi.Bu noktada Abdullah Bacak ve Yeşil Bartın şirketi dengeleyici bir rol oynuyor." ifadesinin Yeşil Bartın firmasının bağımsız hareket ederek pazar koşullarını etkilediği yönünde değerlendirilemeyeceği kanaatine ulaşılmıştır. Savunmada bundan başka, 2002/2 sayılı Dikey Anlaşmalara İlişkin Grup Muafiyeti Tebliği ne ve Dikey Anlaşmalara İlişkin Grup Muafiyeti Tebliği nin Açıklanmasına 410 Dair Kılavuz a atıf yapılmış ve acente tarafından risk üstlenildiği ortaya koyulmaya çalışılmıştır. Acent enin servis hizmetleri sunduğu, dolayısıyla kılavuzda yer alan taşıma masrafları da dahil olmak üzere mal veya hizmetlerin alım satımına ilişkin masraflara acentenin katkıda bulunması koşulunun gerçekleştiği, yazıhane masraflarının personel giderlerinin acente tarafından karşılandığı, acentenin ayrı bir tüzel kişiliği bulunduğu, yapılan satışlardan komisyon alması sebebiyle riski paylaştığı, üçüncü kişilere karşı acentenin sorumlu olduğu, acentenin sektörün gerekleri sebebiyle bizzat yatırım yaptığı, taşı t kira sözleşmeleri ile mülkiyetinde bulunan otobüsleri sektörde kullanmasının sektöre yapılan bir yatırım olduğu, iddia edilmiştir. 420 Bu iddialar çerçevesinde , servis hizmetlerinin tamamlayıcı bir niteliğe sahip olduğu belirtilmelidir. Servis hizmeti her i lde gerçekleşen bir uygulama olmayıp, söz konusu hizmete acente tarafından katılma ana şirketin acente seçimi noktasında önem kazanmaktadır. Acente seçimi ve acentenin masraflara katılması ana şirket ve acente arasındaki ticari ilişkinin gereğidir. Ticari hayatta var olmaya çalışan her teşebbüs belli bir oranda riske katlanmak durumundadır. Ancak acentenin dolaylı olarak risk almış olması sebebiyle sorumluluk ana şirkete ait olmaktadır. Aynı şekilde acentenin personel ve kira giderlerini karşılaması ve ayrı bir hukuki varlığa sahip olması rekabet hukuku anlamında acenteye sorumluluk yükle nmesi için yeterli görünmemektedir. Savunmada bundan başka, 430 acentenin yapılan satışlardan komisyon alması ve üçüncü kişilere verilen zararlardan dolayı sorumlu olması sebeb iyle risk üstlendiği ifade edilmiştir. Yukarıda da belirtildiği gibi acente dolaylı bir sorumluluk üstlenmektedir. Acente ve ana şirket üçüncü kişilere karşı müteselsilen sorumludur ve acentenin kendi kusuruyla sebep olduğu zararlara karşı Metro Turizm in rücu hakkı bulunmaktadır. Savunmada bu hususlara ek olarak acentenin sektörde faaliyet göstermek için gerek en yatırımlar ı yaptığı ve bu yönüyle Klavuz da yer alan acentenin söz 10-56/1066 -397 11konusu pazarda faaliyet gösterebilmek bakımından gerekli olabilecek ve sadece bu pazarda kullanılabilecek yatırımlar yapmak zorunda bırakılması koşulunun gerçekleştiği iddia edilmiştir. İlgili mevzuat hükümleri bu iddiaların 440 değerlendirilmesi açısından önemlidir. Karayolları Taşıma Yönetmeliği kapsamında faaliyet gösterecek gerçek ve tüzel kişilerin, acentelik ve benzeri faaliyetleri yapabilmeleri için Bakanlıktan yetki belgesi almaları zorunludur. Ayrıca sektörde faaliyet göstermek için gerekli olan diğer koşullar da ilgili mevzuat hükümlerinde yer almıştır. Dolayısıyla kanun ve il gili mevzuat dâhilinde acente tarafından yerine getirilmesi gerekli olan yükümlülükler, acentenin faaliyet gösterebilmesi için ön koşuldur ve ana şirketin acenteyi belli yatırımlarda bulunmaya zorlaması olarak kabul edilemez. Sonuç olarak bu hususun acente nin rekabet hukuku anlamında bağımsız bir teşebbüs sayılması için yeterli olmadığı anlaşılmıştır. 450 Savunmada ayrıca, acente tarafından özmal otobüslerin Metro Turizm e tahsis edilmesinin satış arttırma faaliyetlerine doğrudan veya dolaylı olarak katkıda bulunmaya zorunlu tutulması şartını sağladığı iddia edilmiştir. Bu husus, acente ve ana firma arasındaki ekonomik bağa ilişkin olmakla birlikte, biletler Metro Turizm adına kesilmekte, Ulaştırma Bölge Müdürlüğüne bu şirket tarafından bildirilmekte, acente, sö zleşmeleri gereği Metro Turizm i n talimat ve tarifeleri ile bağlı olmaktadır. Dolayısıyla mezkûr şirkette sözleşmeli otobüs çalıştıran firma sahipleri şirketin talimatları dışına çıkamamaktadır ve dolayısıyla aradaki ekonomik bağlantı Metro Turizm in sorum luluğunu kaldırmamaktadır. Savunmada son olarak Bartın ilinden diğer illere yapılan yolcu taşımacılığı 460 faaliyetlerine ilişkin olarak Rekabet Kanunu nun 4. maddesinin ihlal edildiği gerekçesiyle bir önceki yıla ait yıllık gayri safi gelirin %10 u tutarında kesilmesi düşünülen cezanın eşitlik ve orantılılık ilkesine aykırılık teşkil ettiği iddia edilmiştir. Verilecek cezanın takdirinde ilgili coğrafi pazarla sınırlı kalınması savunulmuştur. Metro Turizm tarafından yapılan son yazılı savunmada, yapılan değerle ndirmelere esas olarak acentelik sözleşmesinin esas alındığı, taraflar arasında fiyatı belirlemeye ilişkin olarak ayrıca anlaşma yapılamayacağı, AB uygulamalarında etkili olan tarafın dikkate alındığı, piyasa yapısının fiyat benzerliklerini kolaylaştırdığı yönünde çeşitli iddialara yer verilmiştir. Ana firmaların sorumluluğuna ilişkin olarak ayrıntılı değerlendirme yapılmış ve acentenin 470 sorumluluğunun bulunmadığı kanaatine ulaşılmıştır. Taraflar arasında yazılı ve imzalı bir anlaşmanın mevcut olması da fiya t benzerliğinin piyasa yapısından değil, anlaşmadan kaynaklandığını göstermiştir. I. GEREKÇE VE HUKUKİ DAYANAK Yukarıda da belirtildiği üzere, Metro Turizm in de aralarında bulunduğu Bartın ili merkezli şehirlerarası yolcu taşımacılığı yapan otobüs firma ları, aralarınd a anlaşarak fiyatları tespit etmişler , tespit edilen fiyatları Güzergah Fi yat Listesi başlığı altında kayıt altına almışlardır. 4054 sayılı Rekabetin Korunması Hakkında Kanun'un 4 . maddesi, amacı veya 480 etkisi rekabeti engelleme, sınırlama v eya bozma olan teşebbüsler arası anlaşmalara, uyumlu eylemlere ve işletme birliklerinin kararlarına karşı, genel bir yasaklama getirmektedir. Mezkûr Kanun maddesi kapsamındaki fiyat rekabeti ile ilgili bulunan anlaşmalar, Soruşturma konusu açısından önem a rz etmektedir. 10-56/1066 -397 12Rekabet Hukuku açısından, fiyat tespitine yönelik bu tür anlaşmalar, ağır rekabet ihlalleri arasında değerlendirilmiş ve açık bir biçimde yasaklanmıştır. Bir anlaşmada, rekabeti sınırlama amacı açıksa, anlaşmanın kendisi veya en azından reka beti bozucu hükümleri, per se bir rekabet ihlali oluşturur. Ayrıca, rekabete aykırı bir anlaşmaya taraf olmak, anlaşma etkilerini gerçekleştirmemiş olsa dahi yasaktır. Öte yandan, Kanun un 4 . maddesinin gerekçesinden 490 anlaşıldığı üzere anlaşmanın yazılı vey a sözlü olmasının önemi yoktur. Teşebbüsler arasında bir anlaşmanın varlığı tespit edilemese bile teşebbüsler arasında kendi bağımsız davranışları yerine geçen bir koordinasyon veya pratik işbirliği sağlayan, doğrudan veya dolaylı ilişkiler de, eğer aynı s onucu doğuruyorsa, yasaklanmıştır. Bu çerçeve de, Bartın ili merkezli şehirlerarası yolcu taşımacılığı pazarında faaliyet gösteren Metro Motorlu Taşıtlar Taşımacılık Sanayi ve Ticaret Anonim Şirketi nin (Yeni Unvanı: Birinci Seyahat Taşımacılık Ticaret A.Ş .), aynı pazarda faaliyet gösteren şirketler ile birlikte, 4054 sayılı Kanun un 4 . maddesi ve özellikle de aynı maddenin mal veya hizmetlerin alım ya da satım fiyatının, fiyatı 500 oluşturan maliyet, kar gibi unsurlar ile her türlü alım yahut satım şartlarını n tespit edilmesi şeklindeki (a) bendinde yasaklan an eylemleri gerçekleştirdiği anlaşılmıştır. J. SONUÇ Önaraştırma ve soruşturmaya ait tüm savunma, ek savunma, sözlü savunma tutanakları, sözlü savunma toplantısının ses kayıtlarının yazılı açılımı, rapor lar, Danıştay kararları, tüm dosya münderecatında yer alan bilgi ve belgeler okunup incelenerek yapılan görüşmeler sonucunda; - Yeni Özemniyet ve VİB Özbartın firmalarının sahibi Sedat Menteş ve 510 - Aydın Yapı Ürünleri Banyo Aaksesuarları Kaplama Nakliyat İthala t İhracat Pazarla Sanayi ve Ticaret Limited Şirketi ile birlikte 4054 sayılı Kanun un 4. maddesini ihlal ettiği 06 -94/1191 -357 sayılı Rekabet Kurulu kararı ve 5.1.2010 tarih ve 2007/4442 E., 2010/10 K. sayılı Danıştay kararı ile sabit olan Metro Motorlu Ta şıtlar Taşımacılık Sanayi ve Ticaret A.Ş. (Yeni Unvanı: Birinci Seyahat Taşımacılık Ticaret A.Ş.) ye, 4054 sayılı Kanun un 23.1.2008 tarih , 5728 sayılı Kanun la değişik 16. maddesi ve para cezasında lehe düzenelemeler dikkat alınarak 2005/2 sayılı Tebliğ u yarınca 5800 TL idari para cezası verilmesine OYBİRLİĞİ ile karar verilmiştir. 520