Rekabet Kurumu Başkanlığından, REKABET KURULU KARARI Dosya Sayısı : 2007 -3-70 (İlk İnceleme) Karar Sayısı : 07-53/573 -189 Karar Tarihi : 20.6.2007 A. TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER 10 Başkan : Tuncay SONGÖR (İkinci Başkan) Üyeler : Prof.Dr.Nure ttin KALDIRIMCI , M. Sıraç ASLAN, Süreyya ÇAKIN, Mehmet Akif ERSİN B. RAPORTÖRLER: Onur Yelda YÜKSEL, Nazlı UĞURLU C. ŞİKAYET EDEN : Muhlis KABAYEL Aşıkpaşa Mah. Turpçular Sok. Yaşar Apartmanı Altı Kırşehir D. HAKKINDA İNCELEME YAPILAN: 20 Frito-Lay Gıda San
Rekabet Kurumu Başkanlığından, REKABET KURULU KARARI Dosya Sayısı : 2007 -3-70 (İlk İnceleme) Karar Sayısı : 07-53/573 -189 Karar Tarihi : 20.6.2007 A. TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER 10 Başkan : Tuncay SONGÖR (İkinci Başkan) Üyeler : Prof.Dr.Nure ttin KALDIRIMCI , M. Sıraç ASLAN, Süreyya ÇAKIN, Mehmet Akif ERSİN B. RAPORTÖRLER: Onur Yelda YÜKSEL, Nazlı UĞURLU C. ŞİKAYET EDEN : Muhlis KABAYEL Aşıkpaşa Mah. Turpçular Sok. Yaşar Apartmanı Altı Kırşehir D. HAKKINDA İNCELEME YAPILAN: 20 Frito-Lay Gıda Sanayi ve Ticaret A.Ş. Eski Üsküdar Cad. Nora Center İçerenköy 34752 istanbul E. DOSYA KONUSU: Frito -Lay Gıda Sanayi ve Ticaret A.Ş. nin, Kırşehir deki bazı nihai satış noktalarına, Kraft Gıda San. ve Tic. A.Ş. nin ürünlerini satmamalarını sağlamak amacıyla mal vermeyi reddetme tehdidinde bulunduğu iddiası. F. İDDİALARIN ÖZETİ: Şikayet dilekçesinde özetle; Frito -Lay Gıda Sanayi A.Ş. nin (Frito Lay) Kraft Gıda San. ve Tic. A.Ş. (Kraft) müşterisi olan nihai satış noktalarını, 30 Kraft ürünleri satmamalarını sağlamaya yönelik olarak Frito Lay ürünü vermemekle tehdit ettiği, bu şekilde Kraft ın müşterilerinin tedirgin oldukları ve Kraft ürünlerini almadıkları iddia edilmiştir. G. DOSYA EVRELERİ: Kurum kayıtlarına 7.5.2007 tarih, 3193 sayı ile intikal eden başvuru üzerine, 4054 sayılı Rekabetin Korunması Hakkında Kanun un 6. maddesi uyarınca yapılan inceleme sonucu düzenlenen 24.5.2007 tarih ve 2007 -3-70/İİ-07-YY sayılı İlk İnceleme Raporu 28.5.2007 tarih, REK.0.07.00.00 -110/10 8 sayıl ı Başkanlık Önergesi ile 07 -53 sayılı Kurul toplantısında görüşülerek karara bağlanmıştır. 40 H. RAPORTÖRLERİN GÖRÜŞÜ: İlgili raporda; Frito Lay Gıda San. ve Tic. A.Ş. nin şikayete konu eylemler içinde olduğuna dair yeterli emarenin şu aşamada bulunmadığı di kkate alınarak, bu teşebbüs hakkında önaraştırma yapılmasına ya da soruşturma açılmasına gerek olmadığı, şikayetin reddinin uygun olacağı sonucuna ulaşıldığı ifade edilmektedir. 50 07-53/573 -189 2 I. İNCELEME VE DEĞERLENDİRME I.1. Sektör Hakkında Genel Bilgiler Şikayetin ilgili olduğu pazar paketlenmiş cips pazarıdır. Yaklaşık yedi yıllık bir süre için bu sektörde tekel olarak faaliyet gösteren Uzay Gıda, 1994 yılında Kar Gıda San. ve Tic. A.Ş. nin (yeni ismiyle Kraft Gıda San. Ve Tic. A.Ş.) de piyasaya girmesiyle tekel pozisyonunu yitirmiştir. 1998 yılında Procter & Gamble (P&G) şirketinin ithal ürünü olan Pringles piyasaya girmiştir. Frito Lay, Kraft ve Pringles dışında pazarda 60 düşük pazar paylarına sahip Gesa Gıda Sanayi Ltd. (Gesa Gıda), Lebsan Pazarlama Gıda Sana yi ve Ticaret A.Ş. gibi teşebbüsler de faaliyet göstermektedir. Daha çok çocuklar ve genç yaş grubundaki tüketiciler tarafından tercih edilen paketlenmiş cips pazarında yer alan ürünler tüketicinin ancak gördüğü zaman aldığı, alışveriş listesinde genelli kle yer almayan ürünlerdir. Bu nedenle bu ürünler satış noktalarında tüketicinin kolaylıkla görebileceği noktalara yerleştirilen stantlar aracılığıyla satışa sunulmaktadır. Paketlenmiş cips pazarında yer alan ürünlerin raf ömrü 3 -4 ayla sınırlıdır. Bu nede nle sektörde yer alan firmalar açısından satış noktalarının düzenli olarak ziyaret edilmesi, bozulmakta olan ürün alınarak yenisinin 70 verilmesi ve ürünün satış noktalarında görünür konumda bulundurulması son derece önem arz etmektedir. I.2. Yapılan Tespitl er ve Hukuki Değerlendirme I.2.1. Frito Lay Hakkında Alınmış Daha Önceki Rekabet Kurulu (Kurul) Kararları Şikayet konusu olayın değerlendirilebilmesi açısından ilk olarak Frito Lay hakkında alınmış önceki Kurul kararlarının incelenmesinde fayda bulunmak tadır. Söz konusu Kurul kararlarına aşağıda yer verilmektedir: 80 I.2.1.1. 4.5.2004 tarih ve 04 -32/377 -95 sayılı Rekabet Kurulu Kararı Kurul un 4.5.2004 tarih, 04 -32/377 -95 sayılı kararının Danıştay 13. Dairesi nce soruşturma heyeti başkanının kararda oy ku llanmış olması nedeniyle iptal edilmesi üzerine Kurul, 6.4.2006 tarih ve 06 -24/304 -71 sayı ile yeniden karar almıştır. Bu kararlarda başlıca iki üreticinin var olduğu duopol benzeri bir piyasa olan paketlenmiş cips pazarında Frito Lay in hakim durumda bulu nduğu tespit edilmiştir. 1998 -2003 yılları arasında söz konusu teşebbüsün küçük perakendeciler olarak nitelenebilecek ve satışlarının önemli bölümünün gerçekleştiği, bakkal, büfe, kuruyemiş mağazaları 90 kanalında tek satıcılık çerçevesinde bir sistem kurulma sına yönelik faaliyetler içerisinde bulunduğu görülmüştür. Ancak yapılan anlaşmalar büyük çoğunlukla sözlü olmakta ve Frito Lay e rakip olan ürünlerin satılmamasını içermektedir. Bu bağlamda satış noktası birtakım hediyeler, nakit para, bedava ürün verilme si ve/veya iskonto yapılması gibi uygulamalarla bağlanmakta ve rakip ürünün satılması engellenmektedir. Frito Lay in nihai satış noktalarına yönelik münhasırlık uygulamasının 4054 sayılı Kanun un 5. maddesi çerçevesinde herhangi bir gelişme ve iyileşme s ağlamadığı, paketlenmiş cips pazarının mevcut haliyle rekabetçi bir yapısının olmadığı ve 100 pazarda geniş anlamda tek satıcılığa yönelik sistem kurulmasının rekabeti olumsuz 07-53/573 -189 3 yönde etkileyeceği sonucuna ulaşılmıştır. Frito Lay in ilgili ürün pazarında hakim durumda olması da dikkate alınarak kapsamlı bir tek satıcılık uygulamasının pazarda sınırlı olan rekabet koşullarını daha da sınırlandırma riski taşıdığı değerlendirmesi yapılmıştır. Bu çerçevede, Frito Lay in nihai satış noktalarında uyguladığı münhasır satış sistemine tanınan muafiyetin 4054 sayılı Kanun un 13. maddesi uyarınca geri alınmasına karar verilmiştir. Ayrıca Frito Lay in şikayet kapsamındaki faaliyetlerinin ve bu faaliyetler aracılığıyla tek satıcılığa dayalı bir sistem oluşturmaya çalışmasını n 110 4054 sayılı Kanun un 6. maddesi anlamında bir kötüye kullanma olmadığı sonucuna ulaşılmıştır. Muafiyetin geri alınmasından sonra Frito Lay tarafından 27.12.2004 tarih ve 7332 sayı ile yapılan geri bildirime ilişkin bilgi notu Kurul un 13.1.2005 tarihli, 05-05/31 -MB sayılı toplantısında görüşülmüş, nihai satış noktalarından Baki Yapı İnş. Tic. Ltd. Şti. ile akdedilen sözleşmede bulunan rekabet etmeme yükümlülüğünün ek bir anlaşma ile ortadan kaldırılarak anılan sözleşmenin karara uygun hale getirildiği, o kul kantinleri ile akdedilen ve soruşturma süresi içinde rekabet yasağına ilişkin maddeleri değiştirilmiş olan sözleşmelerin, 2004 -2005 eğitim yılında da aynı şekilde 120 uygulanmakta olduğu, bu durumu tevsiken bir okul kantini ile yapılan sözleşmenin ekte gön derildiği ve talep edilmesi halinde tüm sözleşmelerin sunulabileceği belirtilmiştir. Diğer yandan soruşturmaya konu şikayetlerden biri olan stant toplama eylemlerinin Samsun ilinde bazı satış noktalarında meydana geldiğinin öğrenilmesi ve bu konuda Kraft tarafından dava açılması üzerine, bölgedeki distribütörün bir ihtarname ile uyarılarak söz konusu eylemlerin devamı halinde sözleşmesinin feshedilebileceği konusunda bilgilendirildiği, ayrıca bölge satış şefinin bu durumu engelleme amaçlı önlemleri alması hususunda ihtar edildiği ifade edilmiştir. Sonuç olarak, ilgili Kurul 130 kararında öngörülen düzenlemelerin yapılarak Kurumumuza bildirilmiş olduğundan bilgi edinilmiştir. I.2.1.2. 15.9.2005 tarih 05 -58/859 -234 sayılı Rekabet Kurulu Kararı Frito Lay çalışan larının Gesa Gıda nın ürün stantlarının yer aldığı perakendecilere giderek bu noktalara stant kapasitesi kadar veya bir miktar bedelsiz ürün ya da nakit para vermek suretiyle Gesa Gıda ya ait stantların kaldırılmasını sağladıkları, ayrıca Frito Lay tarafın dan tek satıcılık şartıyla hangi işyerine ne tür indirim ya da bedava ürün gibi teklifler önerildiğine ilişkin bilgi verilerek bu eylemler sonucunda Gesa 140 Gıda nın anılan noktalardan çıkartılmasına yol açtığı şikayeti üzerine yapılan önaraştırma sonucunda, Frito Lay in bedava ürün, iskonto ya da para önermek suretiyle noktalarla tek satıcılık ilişkisi oluşturma yönünde bir uygulaması olduğuna ilişkin herhangi bir belge ve emareye rastlanmamıştır. Bu kapsamda Kurul , 4.5.2004 tarih ve 04 -32/377 -95 sayılı muafi yetin geri alınmasına yönelik kararına uymadığı yönündeki şikayeti destekler nitelikte bilgi ve belgeye ulaşılamaması nedeniyle Frito Lay hakkında soruşturma açılmasına gerek olmadığına karar verilmiştir. 150 07-53/573 -189 4 I.2.1.3. 11.1.2007 tarihli, 07 -01/12 -7 sayılı R ekabet Kurulu Kararı Frito Lay in distribütörlerinin yeniden satış koşullarını belirlediği ve hakim durumunu kötüye kullandığı yönündeki iddialar çerçevesinde yürütülen önaraştırmada Frito Lay in Kurul un muafiyetin geri alınması kararına uygun hareket e dip etmediği de incelenmiş ve bunun sonucunda Frito Lay in rakiplerinin faaliyetlerini zorlaştırmak suretiyle 4054 sayılı Kanun un 6. maddesini ihlal ettiğine ve grup muafiyetinin geri alınmasına yönelik Kurul kararına aykırı uygulamalar içinde olduğuna da ir yeterli bilgi ve belge bulunmadığına karar verilmiştir. 160 I.2.2. Hukuki Değerlendir me İncelenen şikayet üzerine Raportörler şikayetçi Muhlis K abayel ile görüşmüştür. Bu görüşmede Muhlis K abayel , kendisinin Kraft Kırşehir distribütörü olan Aydınlar da satış elemanı olarak çalıştığını, Frito Lay in, bazı nihai satış noktalarına Kraft ürünü almaya devam ettikleri takdirde mal vermeyeceği tehdidinde bulunduğunu ifade etmiş, fakat Frito Lay in bu uygulamalarına dair Rekabet Kurumu na sunabileceği herhangi bi r belgenin bulunmadığını, satış noktalarının ise bu konuda bilgi vermediklerini belirtmiştir. 170 Konuya ilişkin olarak Kraft Satış Direktörü nden de bilgi alınmıştır . Kraft Satış Direktörü , Frito Lay in münhasırlığa yönelik girişiminin olduğuna ilişkin Kırş ehir den 1 - 2 ay önce şikayet aldıklarını, bununla birlikte Kırşehir e özel bir durum bulunmadığını belirtm iştir. Alınan bilgilere göre, Türkiye nin çeşitli yerlerinden zaman zaman Frito Lay in satış noktasına iskonto ya da bedelsiz ürün vermeyi kesme tehdi dinde bulunarak, noktalardan rakip ürünleri çıkarmaya çalıştığı yönünde haberler gelmektedir. F akat Kraft Satış Direktörü, bu beyanını destekleyecek herhangi bir delillerinin olmadığını ifade etmiş ve paketlenmiş cips pazarındaki teşebbüslerin pazar paylar ını gösterir bir belgeyi Kurumumuza göndermiştir . 180 Son olarak Raportörlerce Kırşehir Kraft distribütörü Aydınlar ın ortağı ( ...) ile görüşülmüştür. ( ) , Frito Lay in münhasıran satılmak amacıyla nihai satış noktalarına mal vermeme tehdidiyle baskı y aptığını ve münhasıran satılmak koşuluyla bedelsiz mal verdiğini iddia etmiştir. Kendisine söz konusu durumun satış noktalarının ne kadarını kapsadığı sorulduğunda, Kırşehir de Kraft müşterisi olan 400 nokta olduğunu, bu noktalardan 10 unun Kraft ürünlerin i almayı bıraktığını söylemiş ancak konuya ilişkin olarak Rekabet Kurumu na sunabilecekleri herhangi bir bilgi ya da belgelerinin bulunmadığını ifade etmiştir. 190 Bu iddiaların değerlendirilmesi bakımından öncelikle sektördeki teşebbüslerin pazar payı verile ri incelenmiştir. Paketlenmiş cips pazarında faaliyet gösteren firmaların Türkiye genelindeki pazar payları Kraft tan alınan veriler doğrultusunda Tablo -1 de sunulmuştur. 07-53/573 -189 5 Tablo -1: Sektördeki Teşebbüslerin Pazar Payları (Satış Değeri (%)) 200 2004 2005 2006 20071 Frito Lay2 ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) Kraft ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) P&G (Pringles) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) Diğer ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) Bu pazar payı verilerine göre Rekabet Kurulu nun muafiyetin geri alınması kararını takip eden 2005 yılında Frito Lay in pazar payında % ( ) lik bir artış olduğu görülmekle birlikte, 2007 yılının bu döneme kadar olan kısmında 2006 yılına göre belirgin bir artış gözlenmemektedir. Diğer yandan Kraft tan alınan verilere göre bulunduğu Anka ra Bölgesi pazar payları Tablo -2 de sunulmaktadır. Tablo -2: Ankara Bölgesi Paketlenmiş Cips Pazarı Pazar Payları (%) 2004 2005 2006 20073 Frito Lay ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) Kraft ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) P&G(Pringles) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) Diğer ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) Bu verilere göre Frito Lay in Ankara Bölgesi ndeki pazar payının Türkiye genelinden 210 ufak bir farkla düşük olduğu görülmektedir. Dolayısıyla Frito Lay in bu bölge özelinde pazardaki konumunda Türkiye genelinden belirgin bir farklılık gözlenmemektedir. Öte yandan Kraft ın Türkiye genelinde 2006 dan 2007 ye sabit kalan pazar payını, Ankara Bölgesi nde aynı dönemde artırdığı anlaşılmaktadır. Bu nedenle pazar payı verilerinin şikayete konu iddialar bakımından Frito Lay in aleyhine ya da lehine bir duruma işare t eden anlamlı bir gösterge oluşturmadığı kanaatine varılmıştır. Şikayetçinin iddialarının değerlendirilmesi bakımından Kurul un 15.9.2005 tarih ve 05-58/859 -234 sayılı kararına konu önaraştırma çerçevesinde ziyaret edilen bazı nihai satış noktalarından a lınan bilgilere değinmek gerekmektedir . Söz konusu 220 önaraştırma kapsamında şikayetçi konumda bulunan Gesa Gıda dan Frito Lay in münhasırlığa yönelik eylemlerini indirim, nakit para, bedava ürün teklif etmek suretiyle gerçekleştirdiğinin iddia edildiği Bursa ilindeki nihai satış noktaları ve Frito Lay tarafından bu noktalara verilen teklifin nokta bazında niteliği hakkında bilgi alınmış ve bu noktalar raportörlerce ziyaret edilmiştir. Bu ziyaretler sonucunda iddia edilenden farklı bir manzara ile karşılaşıldı ğı görülmektedir. Şöyle ki, ziyaret edilen 22 noktadan 5 inden yetkili olmaması (ancak bu noktaların ikisinde Gesa Gıda ürünleri bulunmaktadır), 3 ünden ise satış noktasının kapanmış olması nedeniyle herhangi bir bilgi alınamamıştır. Noktaların 9 unda önar aştırmaya konu iddiaların aksine halihazırda Gesa Gıda markalı ürünlerin satılmakta olduğu görülmüştür. Buna ek 230 olarak yetkilisi olmayan ya da kapanmış olan noktalar dışında kalan 14 noktadan 9 u Frito Lay den tek satıcı olmaları karşılığında herhangi bir bedelsiz ürün, para ya da iskonto teklifi almadıklarını belirtmişlerdir. Ayrıca 8 nokta Gesa Gıda ürünlerinden vazgeçmelerinin gerekçesini bu ürünlerin satışının az olmasıyla açıklamışlardır. Bu 1 2007 yılı Nisan ayı sonuna kadar olan verilere göre hesaplanmıştır. 2 Rekabet Kurulu nun 11.1.2007 tarih ve 07 -01/12 -7 sayılı kararına konu önaraştırma çerçevesinde Frito Lay de yapılan y erinde incelemede elde edilen belgelere göre, Frito Lay in pazar payı 2004 yılında % ( ), 2005 yılın da ise %( .) dir. Söz konusu verilere göre benzer şekilde diğer teşebbüslerin de pazar paylarında küçük farklılıklar bulunmaktadır. 3 2007 yılı Nisan ayı so nuna kadar olan verilere göre hesaplanmıştır. 07-53/573 -189 6 gerekçe çerçevesinde satış alanının darlığı nedeniyle daha ço k satan ürüne yönelme, uzun süre satılamaması nedeniyle ürünlerin bozulması gibi nedenlerin nihai satış noktalarınca dile getirildiği görülmektedir. Yukarıdaki açıklamalar nihai satış noktalarının ticari kaygılar nedeniyle tamamen kendi tercihleri doğrul tusunda da tek marka olarak Frito Lay ürünlerini satmaya 240 yönelebildiklerine işaret etmektedir. Nitekim Frito Lay in paketlenmiş cips pazarındaki lider ve güçlü konumu bu firmanın ürünlerinin tüketici tarafından talep edilirliğinin yüksek olduğunun bir göst ergesidir. Frito Lay ürün portföyünde güçlü markaları olan, tüketici tarafından tercih edilen ürünler barındırmaktadır. Teşebbüsün etkin bir dağıtım ağıyla faaliyet gösterdiği de bilinmektedir. Diğer yandan nihai satış noktalarının cips satışları bakımında n karşı karşıya kaldıkları bazı kısıtlar bulunmaktadır. Bunların başında paketlenmiş cips ürünlerinin raf ömrünün 3 -4 ay gibi bir süreyle sınırlı olması gelmektedir. Ürünün rafta bekleme süresinin kısalığının satış noktalarını sürümü çok daha yüksek olan ü rünlere yönlendirmesi beklenebilecektir. 250 Ayrıca nihai satış noktalarının bazıları satış alanlarının darlığından kaynaklı olarak genelde stantlarda satışa sunulan paketlenmiş cips ürünlerine yer bulmakta zorlanabilmektedirler. Yer sıkıntısı içinde olan bu tür satış noktalarının farklı firmaların ürünleri arasından en çok tüketileni tercih etmeleri makul karşılanabilecektir. Dolayısıyla talep edilirliği, sürümü daha yüksek olan ürünlerin satış noktaları tarafından tek marka olarak tercih edilme ihtimali nden kaynaklanmaktadır. Bu açıklamalardan da anlaşılacağı üzere nihai satış noktalarının Frito Lay in herhangi bir teşviki ya da baskısı olmaksızın da sadece Frito Lay ürünlerini satmayı tercih etmeleri olasılığı bulunmaktadır. 15.9.2005 tarih ve 05 -58/859 -234 sayılı Kurul 260 Kararına konu önaraştırma çerçevesinde ise Frito Lay in teşviki sonucunda rakip ürünleri satmayı durdurduğu iddia edilen nihai satış noktalarının bile Frito Lay den bu yönde herhangi bir teklif almadıklarını ve kendi tercihleri doğrultusun da hareket ettiklerini belirttikleri görülmektedir. Dolayısıyla iş bu şikayete konu iddialar çerçevesinde de Frito Lay in fiili münhasırlığa yönelik uygulamaları sonucunda rakip ürünleri satmayı durdurduğu iddia edilen nihai satış noktalarının aslında böyl esi bir yönlendirme olmaksızın rakip ürün satışını durdurmuş olma olasılıkları bulunmaktadır. Ayrıca Kraft Kırşehir distribütöründen alınan bilgilere göre, Kraft ürünlerinin satışını yapmakta olan ( ..) satış noktasından 10 u Kraft ürünlerini satmayı durdu rmuştur. Frito Lay in münhasırlığa yönelik girişimlerini ana caddeler ya 270 da merkezi yerlerdeki nihai satış noktalarında yoğunlaştırabileceği ya da bir satış noktasında bile münhasırlık koşuluna bağlı girişimlerde bulunmasının Kurul Kararına tam olarak uyma dığı anlamına gelebileceği bilinmektedir. Buna karşın, ( .) noktadan sadece 10 unun Kraft ürünlerinin satışını durdurması, Frito Lay in satış noktalarında münhasıran bulunmak amacıyla belli bir çaba içinde olmasından çok, bazı satış noktalarının Frito Lay in herhangi bir yönlendirmesi olmaksızın bu teşebbüsün ürünlerinin satışına yönelmiş olabileceklerini akla getirmektedir. Diğer yandan söz konusu önaraştırma sürecinde Frito Lay in satış noktalarına bedelsiz ürün vermek, iskonto yapmak gibi bazı uygulama lara giriştiği tespit 280 edilmiştir. Ancak bu uygulamaların satış noktaları ile tek satıcılık ilişkisi kurmak amacıyla gerçekleştirildiğine ilişkin herhangi bir emareye ulaşılamamıştır. Anılan uygulamaların özellikle yeni bir ürünün pazara lanse edilmesi ya d a daha önce Frito Lay ürünlerini satmamış olan satış noktalarına girebilmek amacıyla olmak üzere 07-53/573 -189 7 temelde satış artırmaya yönelik olarak gerçekleştirildiği görülmüştür. Bir teşebbüsün, hakim durumda bulunsa bile, ürün çeşitliliğini, hizmet kalitesini artırm ak, ürünlerini çeşitli indirimlerle piyasaya daha ucuza arz etmek gibi araçlar kullanarak rakipleriyle rekabet etmesi önünde herhangi bir engel bulunmamaktadır. Nitekim hakim durumda bulunan bir teşebbüsün kendi dinamikleri sonucunda ulaştığı etkinliği paz ara yansıtması, bunun sonucunda tüketicilerin de önemli faydalar sağladıkları dikkate 290 alındığında rekabet hukukunun istediği bir sonuçtur. Önemli olan rekabet etme araçlarının rakiplerin faaliyetlerinin zorlaştırılması, rakiplerin pazardan dışlanması amacı yla ya da böyle bir etkiyi yaratacak şekilde kullanılmamasıdır. Kurul un Frito Lay den muafiyetin geri alınması kararı özelinde ise önemli olan Frito Lay in iskonto, indirim, bedelsiz ürün verme ya da vermeme gibi uygulamaları münhasırlık şartına bağlı ola rak ya da dolaylı bir şekilde bu sonuca yol açabileceği bilinen hedef indirimleri gibi avantajların noktanın belli bir alım/satım hedefine ulaşması koşuluyla sağlanması gibi uygulamalara girişmemesidir. Frito Lay hakkında yürütülen iki önaraştırmada da sö z konusu teşebbüsün noktalara 300 bedelsiz ürün, iskonto, indirim sağlama ya da sağlamama yönündeki uygulamalarını tek satıcılık şartına bağlı olarak gerçekleştirdiğine dair herhangi bir bilgi ve belgeye ulaşılamamıştır. Bunun aksine, 2005 yılında yapılan önar aştırmada Frito Lay in Kurul un muafiyetin geri alınmasına yönelik kararına uymak konusunda duyarlı olduğunu gösterir nitelikte delillere ulaşılmıştır. Örneğin yerinde incelemede elde edilen bir belgede, teşebbüsün Kurul kararı sonrasında münhasırlık yarat mayı satış politikası olarak benimsemekten vazgeçtiğini vurgulayan bir ifade yer almaktadır. Bu ifade Okul anlaşmamız son rekabet denetimine göre tekrar revize edilmiştir, yeni anlaşma dosyanın sonunda yer almaktadır, bu nedenle rakip odaklı çalışma yapma malıyız şeklindedir . 310 Ayrıca Kurul kararının ardından Frito Lay in distribütörleri ile akdettiği Distribütörlük Sözleşmesi nin yeniden düzenlendiği, bu çerçevede distribütörün Rekabet Kanunu na aykırı faaliyetleri halinde sözleşmenin Frito Lay tarafından ihbar ile tek taraflı feshedebileceğinin hüküm altına alındığı tespit edilmiştir. Geri bildirim çerçevesinde Frito Lay in tevsik yazısı ekinde gönderdiği okul kantinlerinden biriyle yaptığı sözleşmeyle benzer olarak önaraştırma kapsamında yapılan yerind e incelemelerde okul kantinleri ile yapılmış olan sözleşmelere rastlanmış, bu sözleşmelerde münhasırlığa ilişkin herhangi bir ifadenin bulunmadığı, 320 dolayısıyla Frito Lay in okul kantinleri ile olan ilişkisini Kurul kararına uygun bir şekilde sürdürmekte ol duğu anlaşılmıştır. Ayrıca Frito Lay in Genel Müdürü nün satış elemanlarını rakipleri dışlayıcı herhangi bir hareket yapmamaları konusunda uyardıkları yönündeki beyanını doğrular bir şekilde, bir satış noktasından tek satıcılık teklifi yapan satış elemanın ın market sahibi tarafından bağlı olduğu müdüre şikayet edilmesinin ardından söz konusu kişinin bir daha görülmediği bilgisi edinilmiştir. Yukarıda 2005 yılında yapılan önaraştırma çerçevesinde elde edilen belge ve bilgilerin o dönemde Frito Lay in muaf iyetin geri alınması na ilişkin Kurul kararına duyarlı hareket ettiğini gösterdiği söylenebilecektir. 2006 yılının sonlarında yapılan ve 330 Kurul un 11.1.2007 tarih ve 07 -01/12 -7 sayılı kararına konu olan oldukça yeni tarihli önaraştırmada ise, konunun tekrar incelenmesine karşın, Frito Lay Genel Müdürlüğü ile İstanbul, Adana ve Ankara illerindeki çeşitli distribütörlerde yapılan yerinde incelemelerde Frito Lay in rakiplerinin faaliyetlerini zorlaştırmak suretiyle 6. maddeyi 07-53/573 -189 8 ihlal ettiğine ve muafiyetin geri al ınması kararına aykırı uygulamalar içinde olduğuna dair herhangi bir belge ve emareye ulaşılamamış olması, Frito Lay in konuya ilişkin duyarlılığını halen korumakta olması olasılığının, korumamakta olması olasılığına göre daha yüksek olduğunu düşündürmekte dir. Sonuç olarak, Frito Lay ürünlerinin daha fazla talep edilmesi, bazı satış noktalarında 340 iki teşebbüsün stantlarını sergileyecek yeterli yer olmamasından kaynaklanan fiili zorluklar, firmaların noktaları ziyaret etme sıklıkları ve ürünün talep görme si gibi unsurlardan da etkilenen ürünün bozulması riski ve bazen de sadece noktanın kişisel tercihleri gibi gerekçelerle, nihai satış noktalarının Frito Lay in münhasırlığa yönelik herhangi bir baskı ya da teşviki olmaksızın da sadece Frito Lay ürünlerini satmayı, bu çerçevede rakip ürünleri satmamayı tercih etme olasılığı bulunmaktadır. Bu olasılık karşısında, Frito Lay in baskısı ya da teşviki sonucunda rakip ürünlerin noktadan çıkarıldığına ilişkin şikayetçinin, Kraft ın Kırşehir distribütörünün ya da Kr aft ın Genel Müdürlüğü nün herhangi bir delil ve bilgi sunamamış olmalarının yanı sıra, Frito Lay hakkında yapılan, biri 15.9.2005, diğeri 11.1.2007 gibi oldukça yeni tarihli Kurul 350 kararları ile sonuca bağlanan iki önaraştırmada, Frito Lay in Kurul un 4.5. 2004 tarih 04-32/377 -95 sayılı muafiyetin geri alınması yönündeki kararına aykırı davranışlar içinde olduğuna dair herhangi bir bilgi, belge ya da kanaate ulaşılamamış tır. J. SONUÇ Düzenlenen rapora ve incelenen dosya kapsamına göre, dosya konusu şikayet ile ilgili olarak 4054 sayılı Kanun çerçevesinde önaraştırma yapılmasına ya da soruşturma açılmasına gerek olmadığına, şikayetin reddine , adı geçen teşebbüsün rekabeti kısıtlayıcı muhtemel karar ve uygulamalardan kaçınması yönünde yazı 360 yazılması konusunda Başkanlığa yetki verilmesine OYBİRLİĞİ ile karar verilmiştir.