Rekabet Kurumu · D.2016 -3-40 (Devralma) Karar Sayısı : 17-06/56 -22 · K.17-06/56 -22 Karar Tarihi : 09.02.2017 A. TOPLANTI

Rekabet Kurumu Başkanlığından, REKABET KURULU KARARI Dosya Sayısı : 2016 -3-40 (Devralma) Karar Sayısı : 17-06/56 -22 Karar Tarihi : 09.02.2017 A. TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER Başkan : Prof. Dr. Ömer TORLAK Üyeler : Arslan NARİN, Fevzi ÖZKAN, Adem BİRCAN, Şükran KODALAK, Mehmet AYAN B. RAPORTÖRLER : İsmail Yücel ARDIÇ, Nimet KAVAK, Hatice ODABAŞ BUBA, İbrahim Hilmi KOÇAK, Ömer Volkan YAZAR C. BİLDİRİMDE BULUNAN : - Migros Ticaret A.Ş. Temsilcileri: Av. Serdar PAKSOY, Av. Togan TURAN, Derya GENÇ Orj

Rekabet Kurumu Başkanlığından, REKABET KURULU KARARI Dosya Sayısı : 2016 -3-40 (Devralma) Karar Sayısı : 17-06/56 -22 Karar Tarihi : 09.02.2017 A. TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER Başkan : Prof. Dr. Ömer TORLAK Üyeler : Arslan NARİN, Fevzi ÖZKAN, Adem BİRCAN, Şükran KODALAK, Mehmet AYAN B. RAPORTÖRLER : İsmail Yücel ARDIÇ, Nimet KAVAK, Hatice ODABAŞ BUBA, İbrahim Hilmi KOÇAK, Ömer Volkan YAZAR C. BİLDİRİMDE BULUNAN : - Migros Ticaret A.Ş. Temsilcileri: Av. Serdar PAKSOY, Av. Togan TURAN, Derya GENÇ Orjin Maslak, Eski Büyükdere Caddesi No:27 K:11 Maslak, İstanbul (1) D. DOSYA KONUSU: Tesco Overseas Investments Limited kontrolündeki Tesco Kipa Kitle Pazarlama Ticaret Lojistik ve Gıda San. A.Ş. nin hisselerinin %95,495 inin Migros Ticaret A.Ş. tarafından devralınması işlemine izin verilmesi talebi . (2) E. DOSYA EVRELERİ: Kurum kayıtlarına 21.06.2016 tarih ve 4032 sayı ile giren bildirim üzerine düzenlenen 01.02.2017 tarih v e 2016 -3-40/Öİ sayılı Devralma Ön İnceleme Raporu görüşülerek karara bağlanmıştır. (3) Devralma işlemine yönelik olarak ( ..) (( ..) ) ile Özen Alışveriş Hizmetleri A.Ş. nin (ONUR MARKET) itiraz başvuruları sırasıyla 05.09.2016 tarih ve 5300 sayı lı, 21.06.2016 tarih ve 4027 sayılı dilekçelerle Kurum kayıtların a intikal etmiştir. ( ..) tarafından gönderilen 13.10.2016 tarih ve 6023 sayılı ek itiraz yazısı Kurumumuza iletilmiştir. ( ..) nin ( ( ..) ) itiraz başvuruları ise 01.07.2016 tarih ve 4223 sayılı , 10.08.2016 tarih ve 4885 sayılı dilekçelerle Kurum kayıtlarına intikal etmiştir. İşlem kapsamında ayrıca 14.06.2016 tarih ve 3826 sayı ile ( ..) tarafından; 11.07. 2016 tarih ve 4261 sayı ile ( ..) tarafından işleme ilişkin itirazda bulunulmuştur. (4) Migros Ticaret A.Ş. (MİGROS ) yetkilileri tarafından işlem kapsamında oluşabilecek dikey rekabetçi endişelere yönelik olarak 10.11.2016 tarih ve 6580 sayı ile ; hem dikey hem yatay endişelere yönelik olarak ise 20.01.2017 tarih ve 478 sayı ile taahhüt paketleri sunulmuştur. Bu nun üzerine 13.01.2017 tarihinde e -posta ile ( ..) söz konusu taahhüt paketinde yer alan noktalar hakkındaki görüşleri sorulmuş olup, ( ..) görüşleri 02.02.2017 tarih ve 739 sayı ile kurum kayıtlarına girmiştir. Taahhüdün nihai hali ise 25.01.2017 tarih ve 580 sayı ile Kurum kayıtlarına intikal etmiştir. MİGROS vekili nin, söz konusu taahhütlere Anadolu Endüstri Holding A.Ş. ve Moonlight Capital S.A. nın (MOONLIGHT) herhangi bir itirazı bulunmadığı yönünde ki beyanla rı sırasıyla 02.02.2017 tarih ve 723 sayılı , 01.02.2017 tarih ve 705 sayılı yazılar ile Kuruma sunulmuştur. 17-06/56 -22 2/82 (5) F. RAPORTÖR GÖRÜŞÜ: İlgili raporda, i. Tesco Overseas Investments Limited (TESCO) kontrolündeki Tesco Kipa Kitle Pazarlama Ticaret Lojistik ve Gıda San. A.Ş. nin (TESCO KİPA ) hisselerinin %95,495 inin M İGROS tarafından devralınması işleminin 4054 sayılı Rekabetin Korunması Hakkında Kanun un (4054 sayılı Kanun) 7. maddesi ve bu maddeye dayanılarak çıkarılan 2010/4 sayılı Rekabet Kurulundan İzin Alınması Gereken Birleşme ve Devralmalar Hakkında Tebliğ (2010/4 sayılı Tebliğ) kapsamında izne tabi bir devralma işlemi olduğu, ii. Söz konusu işlemin, 4054 sayılı Kanun un 7. maddesi kapsamında yatay yoğunlaşmanın gerçekleştiği; ( ..) olmak üzere ( ..) ilçe bakımından hâkim durum yaratan veya mevcut bir hâkim durumu güçlendiren ve böylece ilgili pazarda rekabetin önemli ölçüde azaltılması sonucunu doğurabilecek bir işlem olduğu, iii. Ayrıca işlemin Anadolu Endüstri Holding A.Ş. iştiraklerinden Anadolu Efes Biracılık ve Malt Sanayii A.Ş. nin (EFES) bira pazarın da hâkim durumunu güçlendirebilec ek ve bu şekilde rekabetin önemli ölçüde azaltılması sonucu doğurabilecek bir işlem olduğu, iv. Bununla birlikte , MİGROS tarafından 25.01.2017 tarih ve 580 sayı ile sunulan taahhüdün yukarıda yer verilen endişeleri gidermekte g enel anlamda yeterli olduğu; v. Bu çerçevede, a. ( ..) ilçelerinde taahhüt kapsamında tespit edilen ( ..) mağazanın taahhütte belirtilen koşullarda elden çıkarılması nın, b. Devir işlemine konu TESCO KİPA mağazalarında bira kategorisinde Mayıs 2016 itibarıyla kullanımda olan planogramlara dayanarak ortaya çıkan EFES ve rakiplerine ait raf payları dikkate alınarak mevcut ilişkilerin taahhüt kapsamında belirtilen koşullar altında devam ettirilmesi nin öngörüldüğü , vi. MİGROS tarafından 25.01.2017 tarih ve 580 sayı ile sunu lan taahhüt paketinde yer alan 1, 2, 8, 9/c, 11, 12, 13, 15, 16 ve 17 numaralı başlıktaki unsurların şart, geri kalan taahhütlerin ise yükümlülük olarak değerlendirilmesi gerektiği , vii. Taahhüt kapsamında belirlenen şartların süresi içinde hiç veya gereği gibi yerine getirilmemesi halinde, verilen iznin geçersiz sayılacağı, viii. İşleme konu taahhütlerin uygulanmasını kolaylaştırmak bakımından, a. Denetleyici uzman(lar) ve ayrıştırma uzman(lar)ı ile imzalanacak anlaşmaların onaylarının, b. Uzman raporlarının değerlendiri lmesi ve Kurul kararının ruhuna aykırı olmadıkça yan taahhütlere ilişkin tali değişiklikler önerilmesi hallerinde onay işlemlerinin yapılabilmesi için Başkanlığın yetkilendirilmesinin uygun olacağı, ix. 14.06.2016 tarih, 38 26 sayılı ve 11.07.2016 tarih, 4261 sayılı başvuruların 4054 sayılı Kanun kapsamında olmadığı, konuyla ilgili olarak Kurumumuzca yapılacak bir işlem bulunmadığından başvu ruların reddedilmesi gerektiği ifade edilmiştir . 17-06/56 -22 3/82 G. YAPILAN İNCELEME ve TESPİTLER G.1. Taraflar G.1.1. Devralan: Migros Ticaret A.Ş. (MİGROS) (6) 1954 yılında kurulan MİGROS, 1975 yılında Koç Holding in kontrolüne geçmiştir. 2005 yılında MİGROS, Tansaş Perakende Mağazacılık Tic. A.Ş. nin (TANSAŞ) %70,77 oranındaki hissesini devralmıştır. Ardından, 2008 yılında MİGROS un %50,83 oranındaki hisse si MOONLIGHT ın Türkiye deki iştiraki olan Moonlight Perakendecilik ve Tic. A.Ş. tarafından devralınmış; 2009 yılında ise MOONLIGHT ın ek hisseler iktisap etmesi yoluyla Moonli ght Perakendecilik ve Tic. A.Ş. ve Migros Türk Tic. A.Ş. birleşm iş ve o tarihten itibaren teşebbüsün faaliyetleri MİGROS un bugünkü ticaret unvanı olan Migros Tic. A.Ş. altında yürütülmeye başlanmıştır. 2011 yılında MİGROS ve diğer hissedarlar tarafından Şok mağazaları, Yıldız Holding A.Ş. iştirakleri Gözde Finansal Hizmetler A.Ş. ve Bizim Toptan Satış Mağazaları A.Ş. ye devredilmiştir. Kurul un 08.05.2014 tarih ve 14 -17/321 -139 sayılı kararıyla MİGROS, OMV Petrol Ofisi A.Ş.'nin maliki, intifa hakkı sahibi ya da kiracısı olduğu akaryakıt istasyonlarında kurulu bulunan ve bayisi ya da üçüncü kişiler tarafından işletilen akaryakıt istasyonu marketlerinin işletme hakkını devralmıştır. Son olarak 2015 yılında Anadolu Endüstri Holding A.Ş.1 (AEH), MH Perakendecilik ve T.A.Ş nin (MH PERAKENDECİLİK) sermayesinin %80,5 ini satın almak suretiyle MİGROS hisselerinin %40,25 ine dolaylı olarak sahip olmuştur. Mevcut durumda MİGROS, MH PERAKENDECİLİK (%( ..) ), MOONLİGHT (%( ..) ), Kenan Investment S.A. (%( ..) ) ve diğer (( ..) ) hissedarlığı altında olup, AEH ve MOONLİGHT tarafından ort ak kontrol edilmektedir. (7) MİGROS, perakende sektöründe gıda, temizlik ve kişisel bakımdan oluşan hızlı tüketim mallarının (HTM) yanı sıra kırtasiye, züccaciye, beyaz eşya, kitap, konfeksiyon gibi ürünleri de kapsayan geniş ürün portföyü ve Migros (M -Jet, M, MM, MMM, 5M), Tansaş (Mini, Midi, Maxi), Macrocenter ve yurtdışında Ramstore markalarını taşıyan farklı konsepte sahip mağazalarıyla faaliyette bulunmaktadır. Bunun yanında MİGROS, Sanal Market ve 2016 yılının sonuna doğru devraldığı doğal gıda online alı şveriş markası olan Tazed irekt markaları ile çeşitli illerde online satış ve MİGROS Toptan markasıyla da HTM perakende tüketimine yönelik toptan satış gerçekleştirmektedir. (8) MİGROS un 2015 yıl ı sonu itibarıyla toplam sayısı ( ..) olan mağazalarının; ( ..) adedi 5M formatında, ( ..) adedi M -Jet, 36 sı Macro Center, ( ..) si toptan ve ( ..) si süpermarket ( ( ..) adet M, ( ..) adet MM, ( ..) adet MMM) formatındadır. Bahsi geçen mağazalara ek olarak MİGROS, 4 AVM ile AVM işletmeciliği alanında da faaliyet gö stermektedir. 1 Anadolu Grubu; alkollü içecekler pazarında SABMİLLER PLC ve Anadolu Grubu nun ortak girişimi olan Anadolu Efes Biracılık ve Malt Sanayii A.Ş. (EFES) ve grup şirketleri ile ; alkolsüz içecekler pazarında The Coca -Cola Company/The Coca Cola Export Corporation ile ortak girişimi olan Coca Cola İçecek A.Ş. (CCİ) ve grup şirketleri ile ; yaş sebze ve meyve pazarında Burlingtown LLP, Etap Endüstri ve Yatırım Holding A.Ş. ile Anadolu Grubu arasında bir ortak girişim olan AEP Anadolu Etap Penkon Gıda ve Tarım Ürünleri San. ve Tic. A.Ş. (ANADOLU ETAP) ile ; kırtasiye malzemeleri pazarında Adel Kalemcilik Tic. ve San. A.Ş. (ADEL) ile faaliyet göstermektedir. 17-06/56 -22 4/82 (9) MİGROS markası altında küçük süpermarket olarak nitelendirilebilecek olan ve M -Jet adı verilen ( ..) yeni mağaza ilk kez 2011 yılında faaliyet göstermeye başlamıştır. Bunun yanında, tüm formatlar bakımından MİGROS mağaza sayısında 2011 den günümüze kadar düzenli artış görülmektedir. Bu noktada en dikkat çekici husus, 2011 de ( ..) olan M -Jet mağazaları sayısı nın, 2015 yılında ( ..) e ulaşmış olmasıdır. Bunun yanında M formatı (( ..) adet) 2015 yılı itibarıyla neredeyse M-Jet formatına eşit sa yıda mağaza ile faaliyet gösterirken, 5M mağazalarının artışının sınırlı kaldığı (( ..) ) görülmektedir . Buna karşılık daha büyük satış alanına sahip bir süpermarket formatı olan 3M ile hipermarket mağa za formatındaki 5M mağazaları ise yıllar bazında çok da ha sınırlı bir artış göster miştir. MİGROS 2010 yılının ikinci yarısında aldığı karar doğrultusunda, Ege ve Akdeniz Bölgesi dışındaki T ANSAŞ mağazalarını M İGROS formatına dönüştürmeye başlamış ve dönüşüm süreci 2015 yılında tamamlanmıştır. G.1.2. Devreden: Tesco Overseas Investments Limited (TESCO) (10) TESCO, İngiltere kanunlarına göre kurulmuş olan çok uluslu HTM perakendecisi olup, Birleşik Krallık ta bankacılık faaliyetleri de bulunmaktadır. Söz konusu işlem sonrasında TESCO nun Türkiye de herhangi bir faaliy eti kalmayacaktır. G.1.3. Devredilen Tesco Kipa Kitle Pazarlama Ticaret Lojistik ve Gıda San. A.Ş. (TESCO KİPA) (11) 1992 yılında İzmir de KİPA unvanıyla kurulan şirket HTM perakendeciliği alanında faaliyet göstermektedir. 2003 yılında Kurul un 26.06.2003 tari h ve 03 -45/519 -230 sayılı kararı ile teşebbüsün çoğunluk hisseleri (%( ..) ) TESCO ya devredilmiş ve TESCO KİPA ilgili kararın ardından TESCO nun tek kontrolüne geçmiştir. (12) TESCO KİPA ağırlıklı olarak Türkiye nin Batı bölgelerinde olmak üzere, ülke genelind e 20 ilde toplam ( ..) bin m2 net satış alanına sahip ( ..) mağaza işletmektedir. 2015 yılı sonu itibarıyla , bahse konu mağazaların ( ..) u hipermarket, ( ..) i süpermarket, ( ..) ü Express (küçük süpermarket), ( ..) tanesi ise PFS2 formatında bulunmaktadı r. TESCO KİPA nın mağazaları dışında ( ..) adet akaryakıt istasyonu ve uzun süreli kiralama yoluyla veya mülk olarak kontrol ettiği ( ..) adet alışveriş merkezi bulunmaktadır. Tablo 1 : TESCO KİPA Mağaza Sayısı 2012 2013 2014 2015 Nokta Sayısı Satış Alanı (m2) Nokta Sayısı Satış Alanı (m2) Nokta Sayısı Satış Alanı (m2) Nokta Sayısı Satış Alanı (m2) Hipermarket ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) Süpermarket ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) Express ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) PFS ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) TOPLAM ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) Kaynak: Cevabi Yazı (13) TESCO KİPA nın mağaza say ılarının yıllara göre değişimi incele ndiğin de, 2012 -2015 yılları arasında dik kate değer bir değişiklik görülmemektedir (2012 yılında ( ..) olan nokta sayısı 2015 yılında ( ..) e gerilemiştir) . Diğer yandan , TESCO KİPA 2012 senesinde Ardaş Gıda Dağıtım San. Tic. A.Ş. den Trakya bölgesinde bulunan ve Ardaş markası altında faaliyet gösteren 21 adet mağazanın kiracılık haklarını ve bazı sabit kıymetlerini devralmıştır. 2 PFS: Petrol Filling Station Markets, TESCO KİPA nın sahip olduğu akaryakıt istasyonlarında bulunan marketler. 17-06/56 -22 5/82 G.2. İlgili Pazar G.2.1. İlgili Ürün Pazarı (14) Planlanan işlem, HTM organize perakende sektörünün yatay ve dikey ilişkili pazarlarının rekabet koşullarına etki edecektir. İşlem rekabet üzerinde, MİGROS ve TESCO KİPA nın faaliyetlerinin örtüştüğü HTM organize perakende ve AVM işletmeciliği pazarlarında yatay anlamda; MİGROS u kontrol eden AEH nin HTM perakendeciliği pazarının üst pazarı konumundaki tedarik pazarlarından alko llü ve alkolsüz içecekler pazarlarında, kırtasiye malzemeleri pazarında, yaş sebze ve meyve pazarında ve toptan perakende pazarında tedarikçi olarak faaliyet göstermesi nedeniyle dikey anlamda etkilere neden olacaktır. (15) AEH bağlı şirketleri, müşterek yatı rımları ve sair iştirakleri ile HTM perakendeciliği, bankacılık, kırtasiye, sigorta acenteliği, elektrik üretim ve satış, leasing, kurumsal iş uygulamaları ve danışmanlık, içecek, spor, meyvecilik ve meyve suyu, gayrimenkul, otomotiv, sağlık, varlık yöneti mi, turizm, yemek ve ambalaj sektörlerinde faaliyet göstermektedir. (16) Söz konusu devralma işlemini gerçekleştiren MİGROS ve bağlı olduğu grup AEH ile TESCO KİPA nın satışını gerçekleştirdiği ürünler dikkate alındığında, alkollü içecekler pazarında EFES ürün leri, alkolsüz içecekler pazarında Coca Cola İçecek A.Ş. (CCİ) ürünleri, kırtasiye malzemeleri pazarında ADEL ürünleri, yaş sebze meyve pazarında ANADOLU ETAP ürünleri arasında dikey anlamda örtüşme olduğu anlaşılmaktadır . (17) Alkollü içeceklere yönelik olarak , EFES in satış ve pazarlama uygulamaları daha önce Kurul un birçok karar ına3 konu olmuştur. Kararlarda genel olarak bar, otel ve lokanta gibi noktaların dahil olduğu açık satış yapılan bira pazarı (yerinde tüketim) ve bakkal, market, büfe gibi noktaları kapsayan kapalı satış yapılan bira pazarı (perakende kanalı) olmak üzere iki farklı ilgili ürün pazarı belirlenmiştir. Mevcut dosya kapsamında da ilgili kararlardaki yaklaşım benimsene rek ilgili ürün pazarlarından ilki kapalı satış yapılan bira pazarı olarak belirlenmiştir . (18) Alkolsüz içeceklere yönelik olarak, CCİ ve Coca -Cola Satış ve Dağıtım A.Ş.'nin (CCSD) satış ve pazarlama uygulamaları daha önce Kurul kararlarına4 konu olmuştur. Kararlarda CCSD tarafından satış ve dağıtım yapılan ürünlerin değerlen dirilmesiyle ilgili ürün pazarları kolalı içecek , portakallı (aromalı) gazoz , sade gazoz , paketlenmiş su , meyve suyu, nektarı ve meyveli içecekler , buzlu çay , sporcu içeceği , enerji içeceği olarak belirlenmiş, ayrıca pazarlar bira pazarında olduğu gibi açık ve kapalı satış ayrımına tabi tutulmuştur. Mevcut dosya bağlamında ürün bazında daha önce kabul edilen ilgili ürün pazarları aynı şekilde benimsen miş olup, devralmanın etkisi sayılan ürünlerdeki kapalı pazarlar özelinde ele alınacaktır. (19) Devralama kapsamında etki doğurması beklenen diğer dikey pazarlar kırtasiye malzemeleri pazarı , yaş sebze meyve pazarı ve toptan perakende pazarı olarak belirlenmiştir. 3 Söz konusu kararların başlıcaları, 22.04.2005 tarih ve 05 -27/317 -80 sayı, 10.04.2008 tarih ve 08 - 28/321 -105 sayı, 18.03.2010 tarih ve 10 -24/331 -119 sayılı kararlardır. 4 10.09.2007 tarih ve 07 -70/864 -327 sayı ve 14.10.2010 tarih ve 2010 -3-154 sayılı kararlar. 17-06/56 -22 6/82 (20) Devralmanın yatay anlamda etkileyeceği diğer bir önemli pazar, HTM perakende pazarıdır. HTM perakendeciliği, raf devir hızları yüksek, kısa süreli stoklanan ve sürekli tüketilen gıda, içecek, kişisel bakım ürünleri, kozmetik ve temizlik ürünleri gibi ürünlerin son kullanıcılara satışı hizmetidir. Büyük ölçekli HTM perakende mağazaları nın bir kısmında aynı zamanda mobilya, elektronik gibi dayanıklı tüketim mallarının satışı da yapılıyor olmakla birlikte, bu sektörün cirosunun çok büyük bir bölümü HTM satışından gerçekleşmektedir. Dolayısıyla bu mağazaların tüketici gözünde asıl işlevi H TM satışıdır. HTM perakendecil iği sektörünün temel aktörleri, hipermarketler, süpermarketler, orta ölçekli marketler, marketler, bakkallar, büfeler, ihtisas mağazaları dır. Kurul un geçmiş karar larına da konu olduğu üzere , HTM perakende pazarı, en belirgin şekilde geleneksel ve organize olarak iki ayrı pazar şeklinde tanımlanmaktadır. (21) MİGROS ve TESCO KİPA nın faaliyet gösterdiği HTM organize perakende pazarında ise alt kırılımlara gitmek mümkündür. Kurul un bugüne kadar almış olduğu kararlarda, pazara ilişki n dosya özelinde farklı yaklaşımlar benimsenmiş olduğu görülmektedir. Nitekim HTM perakendeciliği pazarında kesin ölçütler kullanılarak bir ilgili pazar tanımı ortaya konulması oldukça güçtür. Zira Carrefour/Gima5 kararı ile Makromarket/Nazar6 kararında 1. 000 m2 den küçük süpermarket pazarı ve 1.000 m2 den büyük süpermarket pazarı tanımlaması yapılırken Migros/Tansaş7 kararı ile Canerler/Kiler8 kararında 300 m2 den büyük satış alanına sahip perakendecilerin oluşturduğu pazar tanımlaması yapılmıştır. Bununla birlikte birçok Kurul kararında, perakende pazarındaki rekabet koşulları nedeniyle yapılan alternatif pazar tanımlarının sonucu değiştirmeyeceğinden ve HTM bakımından ilgili pazarın tanımının kesin ölçütlerle ortaya konulmasının güçlüğü nedeniyle ilgili p azar tanımı yapılmamış olup, ayrımın yalnızca organize ve geleneksel kanal bakımından olduğu görülmektedir. (22) HTM organize perakendeciliği, başta mağaza alanı olmak üzere çeşitli özellikleriyle birbirinden ayrılan alt ayrımlara tabi tutulmakta olup; hipermar ket, büyük süpermarket, süpermarket, küçük süpermarket ve orta büyüklükteki market şeklinde sıralamak mümkündür. Tüketicilere yönelik olarak, mağaza alanı bakımından göreli büyük perakendecilerce tek duraklı alışveriş ( one-stop shopping ) imkânı sağlanmak tayken, mağaza alanı küçüldükçe tek duraklı alışveriş e tamamlayıcı nitelikte olan telafi edici/tamamlayıcı alışveriş ( top-up shopping ) imkânı sağlanmaktadır. Bu kapsamda HTM organize perakende pazarında yapılabilecek ilk ayrım mağaza büyüklüklerine göre oluşacaktır. (23) Mağaza alanı küçüldükçe ürün portföyü gerek çeşitlilik olarak azalmakta gerekse satışların HTM üzerindeki yoğunluğu artmaktadır. Bu çerçevede organize perakende kanalları mağaza büyüklüğünden başlayıp, bunun sonucunda şekillenen ürün ve hizm et sunumu ile birbirinden ayrışmaktadır. Bu noktada, mağaza satış alanı kriteri ile bağlantılı olarak; HTM perakendeciliği sektöründe organize perakende kanalı içerisinde ikinci bir ayrım da söz konusudur. Bu ayrım büyük ölçüde küçük süpermarket mağaza ala nı dâhilinde faaliyette bulunan ancak fiyat odaklı yaklaşım ile şekillenen indirim mağazaları (ucuzluk marketleri) ve süpermarketler (küçük süpermarketler, süpermarketler, büyük süpermarketler ve hipermarketler) şeklinde ele alınmaktadır. 5 Kurul un 17.06.2005 tarih ve 05 -40/557 -136 sayılı kararı. 6 Kurul un 05.04.2007 tarih ve 07 -30/293 -110 sayılı kararı. 7 Kurul un 31.10.2005 ta rih ve 05 -76/1030 -287sayılı kararı. 8 Kurul un 29.12.2010 tarih ve 10 -81/1693 -644 sayılı kararı. 17-06/56 -22 7/82 (24) İndirim mağazalar ı ve süpermarketler , fiyat başta olmak üzere mağaza alanı, stok tutma birimi (SKU)/çeşit sayıları, mağaza yerleşimi, özel markalı9 (private label ) ürün oranı gibi unsurlar bakımından farklılaşabilmektedir. İndirim mağazacılığının temelini oluşturan fiyat o daklı yaklaşım; indirim mağazalarının organizasyon, ürün portföyü ve hizmet bakımından maliyetlerin a sgari kılınması gerekliliğini doğurmakta; bu gereklilik indirim mağazalarında SKU sayısının belirli seviyenin altında olması, ürün portföylerinin yüksek st ok devir oranına sahip ve düşük maliyetle tedarik edilebilen ürünlerden oluşması sonucunu doğurmaktadır. (25) Ayrıca indirim marketlerinin ürün portföylerinde özel markalı ürünlerin belli bir ağırlıkta olduğu görülmektedir. Personel ve mağaza işletme maliyetle ri ise küçük satış alanı ve basit yerleşime sahip, az sayıda personel ile asgari ilave hizmet sunumu veren mağazalar ile minimize edilmektedir. Yüksek stok devir oranına sahip az sayıda SKU ve küçük mağaza alanları, ürün portföyü ve dolayısıyla satışlarda temel tüketim ürünlerinin ağırlık kazanmasına yol açmaktadır. Bu durum tüketici tercihleri bakımından hızlı tüketime ve sık alışveriş ihtiyacına odaklı bir mağazacılık anlayışını beslemekte; bu yönüyle indirim mağazaları müşterilerine daha geniş bir ürün p ortföyü ile tek duraklı alışveriş imkânı sunan süpermarketlerden farklılaşabilmektedir. (26) Bununla birlikte , tüketicilerin gelir durumları ve sosyoekonomik koşulları üzerinden bir kırılıma daha gitmek mümkündür. Zira HTM organize perakende pazarı içerisinde y er alan perakendecilerin, talep esnekliği etrafında şekillenen format düzeni tercihleri de olabilmektedir. Fiyata aşırı duyarlı tüketiciler , fiyat esneklikleri ile paralel olarak ayrı bir noktada değerlendirilebilece k ve fiyat esnekliğinin azalması ile bir likte fiyat dışı faktörlerin (ürün çeşitliliği, otopark imkânı , diğer yan hizmetler gibi) talebi şeki llendirdiği tüketici grupları ve bu kapsamda o rtaya çıkan mağaza tercihleri ayrı bi r noktada değerlendirilebilecektir. Nitekim MAKRO MARKET ile yapılan gör üşmede, kendilerince pazarın tüketicilerin gelir durumlarına göre bölümlendirildiği ve perakendecilerin de hedef kitlelere göre konumlandığı belirtilmiştir. (27) Ancak bu noktada da kesin ölçütlerle mağaza formatlarını ayırmak mümkün olmamaktadır. Örneğin yük sek fiyat esnekliğine sahip tüketici gruplarının tercih etmesi beklenen indirim mağazacılığı içerisinde değerlendirilebilecek BİM, A101 ve ŞOK mağazaları birbirinden farklı format ve ürün çeşitliliği sunmaktadır. BİM, ürün portföyü içerisinde ağırlıklı ola rak özel markalı ürünler sunmaktayken, A101 de özel markalı ürünün yanı sıra markalı ürün sunumu da ağırlık taşımaktadır. ŞOK a gelindiğinde ise markalı ürünlerle birlikte özel (exclusive) ürünlerin10 ön plana çıktığı görülmektedir. Bu noktadan bakıldığında ise gerek ürün çeşitliliği gerekse özel markalı ürünlerin ürün portföylerinde kapladıkları yer açısından indirim mağazacılığı formatında yer alan her bir perakendecinin farklı konumlandırılması gerekliliği ortaya çıkabilecek ve pazarın geçişken yapısı ve tüketicilerin aynı anda birden fazla perakendeci tercihi göz ardı edilmiş olabilecektir. Aşağıda HTM perakendeciliği pazarının yıllar itibarıyla geleneksel ve organize kırılımı sunulmaktadır. 9 Perakendeciler tarafından üretilen ya da ürettirilen, perakendecinin satış noktalarında kendi adı ya da kendi markasıyla satılan tüketim malları olarak tanım lanmaktadır. 10 Çeşitli markaların, sadece bir market zincirine yönelik özel olarak tasarladığı paket boyutlarına ya da içeriğe sahip ürünlerdir. 17-06/56 -22 8/82 Tablo 2: 2013 -2014 ve 2015 Yılları İtibarıyla Geleneksel Organi ze Pazar Kırılımı (TL) 2013 % 2014 % 2015 % Organize ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) Geleneksel ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) Toplam ( ..) 100 ( ..) 100 ( ..) 100 Kaynak: Bildirim Formu (28) Yukarıdaki tablodan da görüldüğü üzere, HTM organize p erakende pazarı yıllar itibarıyla sürekli büyüyen, bu büyümesi paralelinde geleneksel pazardan pay alan, yüksek yoğunlaşma oranlarının günümüze kadar çok sık rastlanılmadığı dinamik bir pazardır. Şehirleşme oranı arttıkça, organize perakende eğilimi artmak ta ve artan şehirleşme ile birlikte HTM ürünlerine en kısa sürede en az maliyetle ulaşım önem arz etmektedir. TÜİK verilerine göre 2007 yılında şehir nüfusunun toplam nüfusa oranı %70 iken, 2015 yılında bu rakam %92 seviyesine gelmiştir. Yine TÜİK istatist iklerine bakıldığında tek kişilik hane halkları ve çekirdek aileden oluşan hane halkları artarken geniş aileden oluşan hane halkları azalmaktadır. Şehirleşme oranının artması ve bir hane deki ortalama kişi sayısının azalması , HTM ürünlerine hızlı bir şekild e ulaşma ihtiyacı nı doğurmuş ve toplu alışverişlerin yerini daha küçük sepetlerle yapılan alışverişler almıştır. (29) Bu kapsamda sektör temsilcileri ile yapılan görüşmelerde , genel olarak hipermarket formatının eski canlılığını kaybettiği, tüketiciye yakın ol manın (mümkünse yürüme mesafesi) önem kazandığı belirtilmektedir . Yukarıda yer verilen bilgilerden de anlaşılacağı üzere, son yıllarda MİGROS un özellikle M -Jet ve M gibi küçük süpermarket formatlarında büyüdüğü görülmektedir11. (30) MİGROS, genel olarak ge niş ü rün portföyü, yüksek SKU , görece düşük özel markalı ürün oranı12, büyük satış alanları ve ilave hizmet sunumlarıyla tüketicilere tek duraklı alışveriş imkânı sağlamakta , bununla birlikte hipermarket ve süpermarket mağazalarıyla her bir format bazında farklı laşmaktadır. Tek duraklı alışveriş imkânı sağlaması yönüyle MİGROS mağazaları temel olarak fiyat odaklı bir yaklaşım benimseyen indirim mağazalarından farklılaşmakta , CARREFOURSA, TESCO KİPA, REAL gibi ulusal zincir mağazalar ile süpermarket kanalında faal iyet gösteren yerel süpermarket zincirleri ile benzerlik göstermektedir. Bununla birlikte , MİGROS son yıllarda M -Jet formatında yaptığı hızlı büyüme ile de söz konusu indirim marketlerle benzer özellik göstermektedir. Ek olarak TESCO KİPA, büyüklüğü indiri m marketlerinin büyüklüğüne yakın olan (ortalama ( ..) m2)13 küçük süpermarketlerle Express formatında faaliyet göstermektedir (2015 yıl sonu itibarıyla ( ..) TESCO KİPA mağazasının ( ..) tanesi bu formattadır). Bu anlamda MİGROS un ve TESCO KİPA nın rakipl eri temel olarak, CARREFOURSA, TESCO KİPA, REAL gibi ulusal zincir mağazalar ile süpermarket kanalında faaliyet gösteren yer el süpermarket zincirleri olup , buna ek olarak indirim marketlerin in son yıllarda ge rçekleştirdiği büyüme eğilimi nedeniyle söz konu su teşebbüsler indirim marketleriyle de rekabet halinde dir. Aşağıdaki tabloda MİGROS ile MİGROS un rakiplerinin 2013 -2015 yılları arasındaki toplam mağaza sayılarına yer verilmektedir. 11 Öte yandan, küçük çaplı da olsa BİM in 2015 yılında File markası altında süpermarket formatında açtı ğı ( ..) mağaza ve bu alandaki gelişim hedefi de BİM in farklı konseptlerde de rekabete girdiğini göstermektedir. 12 Dosya mevcudu bilgilere göre, MİGROS özel markalı satışların, toplam satışları içerisinde oranı yıll ar itibarıyla % ( ..) civarındadır. 13 Yukarıda TE SCO KİPA nın tanıtıldığı bölümde ayrıntılarına yer verildiği üzere, Ekpress market formatında ( ..) mağazanı toplam faaliyet alanı ( ..) m2 dir. 17-06/56 -22 9/82 Tablo 3 : MİGROS ve Başlıca Rakiplerinin Toplam Mağaza Sayıları ve Mağa za Sayısı Büyüme Oranları Teşebbüs 2012 % 2013 % 2014 % 2015 MİGROS ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) TESCO KİPA14 ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) CARREFOURSA ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) BİM ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) A 10115 ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ŞOK ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) Tablo Toplamı16 ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) Kaynak: Teşebbüslerden gelen bilgiler (31) Tabloda görüldüğü üzere , tüm yıllar bakımından işleme konu MİGR OS ve TESCO KİPA nın toplam mağaza sayısı en yakın ikame rakipleri olduğu düşünülen CARREFOURSA mağaza sayısından oldukça yüksektir. 2015 yılı sonu itibarıyla MİGROS ve TESCO KİPA nın toplam mağaza sayısının CARREFOURSA mağaza sayısının iki katına yakın ol duğu görülmektedir. Öte yandan tablodan son yıllarda indirim marketlerinin sayıca büyüme oranlarının, pazarda yer alan diğer oyuncuların büyüme oranlarına nazaran çok daha yüksek olduğu görülmektedir. (32) 2012 yılından itibaren A101 en yüksek büyüme oranların ı sergilerken, MİGROS un ve BİM in daha sabit oranlarla büyüdüğü, TESCO KİPA nın ise daha çok küçülen bir yapıda olduğu görülmektedir. CARREFOURSA nın 2014 yılı için büyüme oranlarının ağırlıklı olarak yeni mağaza açılışlarına dayanmakla birlikte; ŞOK17 un 2013 yılı için ve CARREFOURSA nın 2015 yılı için mağaza sayıların daki artışlarının büyük kısmı devralma kaynaklı dır18. (33) Yukarıda yer verilen bilgiler özelinde, indirim mağazacılığı şeklinde hizmet veren BİM, A101 gibi mağazalar hariç tutularak, süper ve hip ermarket formatında faaliyet gösteren marketler içerisinde MİGROS un önemli bir yere sahip olduğu görülmektedir. Bu bağlamda , MİGROS un, ülkemizde uzun yıllardır farklı bölge ve illerde yaygın bir şekilde faaliyet gösteriyor olması, hemen her formatta mark etinin bulunması, birçok farklı ürün grubunu satışa sunması ve aynı seviyedeki rakiplerine göre en hızlı büyüyen teşebbüsler arasında yer alması pazar açısından önem taşımaktadır. Bununla birlikte , 2012 -2015 yıllarında, nokta sayısı bakımından, indirim ma ğazacılığındaki yıllık ortalama büyüme %35 iken ulusal zincir marketlerde aynı yıllarda ortalama yıllık büyüme oranı %20 dir. Bu anlamda MİGROS ve diğer zincirlerin küçük mağaza formatında da hızlı bir gelişim gösterdiği dikkate alınarak pazarın çoğunlukla küçük formatlarda büyüdüğünün vurgulanması gerekmektedir. 14 TESCO KİPA 2012 yılında Trakya bölgesinde bulunan 21 adet mağazanın kiracılık haklarını bazı sabit kıymetler ile birlikte devralmıştır (09.02.2012 tarih ve 12 -06/185 -47 sayılı Kurul kararı). 15 A 101, Kurul un 27.07.2016 tarih 16 -25/421 -189 sayılı kararı ile Çağrı Semt adı altında işletilen mağazaları devralmıştır. 16 Maptriks Raporu verisine göre, Türkiye genelind e toplam mağaza sayısı 25.239 olup, yaklaşık 250 -300 firma tarafından işletilmektedir. Yukarıda yer alan tablo toplamına göre toplam noktaların %62 si 6 ana teşebbüs tarafından işletilmektedir. Kalan yaklaşık 10.000 noktanın çok parçalı bir yapıdan oluştuğ u anlaşılmaktadır. 17 ŞOK un 2013 yılındaki azami büyüme oranı o dönemde 902 mağazası olan Diasa yı devralmış olmasından kaynaklanmaktadır (26.06.2013 tarih, 13 -40/513 -223 sayılı Kurul kararı). 18 CARREFOURSA 2014 yılında 21 mağaza (02.07.2014 tarih ve 14 -23/475 -208 sayı ile 26.11.2014 tarih ve 14 -46/844 -384 sayılı Kurul k ararı), 2015 yılında ise 228 Kiler mağazasını devralmıştır (19.02.2015 tarih ve 15 -08/101 -39 sayı ile 30.06.2015 t arih 15 -27/297 -82 sayılı Kurul k ararı). 17-06/56 -22 10/82 (34) Öte yandan, ağırlıklı olarak indirim mağazacılığı paralelinde gelişen özel markalı ürünlerin tüketicilerce tercih edilmesinden dolayı neredeyse bütün perakendecilerin raflarında özel markalı ürünl ere yer vermesi sektör temsilcilerince dile getirilen hususlardan bir diğeridir. Dosya içeriğinde yer alan bilgilerden de, multi format olarak adlandırılan, küçük süpermarket, süpermarket, büyük süpermarket ve hipermarket formatlarının tamamında faaliyet g österen (MİGROS, TESCO KİPA ve CARREFOURSA gibi) perakendecilerin son yıllarda artan oranlarda özel markalı ürünleri raflarında bulundurdukları ve fiyatlandırma stratejilerinde indirim mağazalarının fiyatlarını takip ettiği anlaşılmaktadır. (35) Gerek mağazala rın konumlandırması , gerekse özel markalı ürünlerin markalı ürünlere olan fiyat baskısı neticesinde , süpermarket formatında yer alan pera kendeciler ürün konumlandırma, mağaza seçimi ve ürün fiyatlandırması hususlarında indirim mağazacılığı perakendecilerin in pozisyonlarını dikkate almak durumundadırlar. Nitekim dosya içeriğinde yer alan bilgilerden ( ..) anlaşılmaktadır . Diğer yandan özellikle 7.000 8.000 SKU ürünlerin yer aldığı süpermarketlerde indirim mağazalarında bulunmayan markalı ürünler ve taze gıda , pastane ve kozmetik gibi alanlarda indirim mağazacılığının yeteri kadar baskı oluşturamayacağı da açıktır. Bununla birlikte , mağaza formatı küçüldükçe toplam satışlar içindeki HTM oranı arttığı için , indirim marketleri büyük m2 li süpermarketler ile aras ındaki SKU sayısı farklılığına karşın, tüketicilerin temel ihtiyaçlarını karşılama noktasında büyük ölçüde süpermarketlerle örtüş mektedir. Tüketiciler de bu hususta farklı perakendecileri tamamlayıcı alışveriş kapsamında değerlendirebilmektedir. (36) Perakende cilik pazarı bağlamında yer verilmesi gereken bir diğer husus da bölgesel/yerel perakendecilerdir. Bölgesel/yerel perakendeciler belirli bir il veya bölgede faaliyet gösteren zincir ve tekil marketleri içermektedir. Ağırlıklı olarak süpermarket formatında faaliyet gösteren bölgesel/yerel perakendeciler, Türkiye de hem ulusal gıda perakende zincirleri ile hem de indirim marketlerle reka bet etmektedir . (37) Yukarıda sayılan hususlar doğrultusunda HTM organize perakende pazarında tüketicilerin gelirleri ve fiyat es neklikleri, mağaza büyüklükleri ve konumlandırmaları, ürün çeşitliliği ve özel markalı ürünlerin toplam portföy içerisindeki yeri , indirim mağazacılığı ile süpermarketler arasında gerek niteliksel gerekse niceliksel anlamda keskin bir ayrım yapılmasını güç leştirmektedir. Bununla birlikte , indirim mağazacılığı ile süpermarketlerin tamamen ayrı pazarlarda değerlendirilerek birbirlerine rekabetçi baskı oluşturmadıkları veyahut bir formatı tercih eden tüketicilerin bir diğer formattan alışveriş yapmadığını iler i sürmek de pazarın gerçekleri ile bağdaşmayacaktır. Bu bağlamda mevcut dosya bakımından ilgili ürün pazarı HTM organize perakende pazarı olarak ele alınacak ve dosyanın ilgili yerlerinde indirim mağazacılığı ve diğer yerel/ulusal süpermarketlerin, multi format şeklinde konumlanan MİGROS ve TESCO KİPA üzerindeki rekabetçi baskıları değerlendirme kriteri olarak dikkate alınacaktır. (38) Devralama kapsamında etki doğurması beklenen diğer pazarlar olan AVM işletmeciliği pazarı ve toptan perakende pazarlarında tarafların toplam pazar payları çok düşük olduğundan detaylı bir ilgili pazar analizine gerek görülmemiştir. (39) Sonuç olarak dosya kapsamında belirlenen pazarlar özetle; dikeyde kapalı satış yapılan bira , kolalı içecek , portakallı (aromalı) gazoz , sade gazoz , paketlenmiş su , meyve suyu, nektarı ve meyveli içecekler , buzlu çay , sporcu içeceği , enerji içeceği , kırtasiye malzemeleri , yaş sebze meyve ve toptan perakende pazarları iken; yatayda HTM organize perakende ve AVM işletmeciliği pazarlarıdır. 17-06/56 -22 11/82 G.2.2. İlgili Coğrafi Pazar (40) İlgili devralma işleminin bir tarafını AEH bağlı şirketlerinin de faaliyet gösterdiği alım (tedarik) pazarları oluşturmaktayken , bir tarafını da HTM organize perakende pazarı oluşturmaktadır. Bu kapsamda birbirind en farklı coğrafi pazarların ortaya çıkması kaçınılmaz olmaktadır. Devralma işleminin tarafları Türkiye ölçeğinde faaliyet göstermektedir. Bununla birlikte , uzaklığa bağlı olarak il, hatta ilçe ölçeğinde modern perakendecilerin faaliyet alanlarının, diğer bölgelerden hissedilir derecede farklılık gösterdiği açıktır. HTM perakendeciliği bakımından mağazaların müşteri çekim alanları, bir başka deyişle tüketicilerin ne kadarlık bir mesafede yer alan HTM perakendecilerinden alışveriş yaptıkları önem taşımaktadı r. Zira tüketiciler alışveriş amacıyla belirli bir sınır uzaklığı göze alabilecektir. (41) Söz konusu sınır uzaklık , temelinde rakip olarak görülen perakende birimlerinin fiyatları arasındaki farkın, bu mesafeyi kat etmek için gereken maliyeti ödünleyebileceği noktaya kadar genişletilebilecektir. Ancak bu noktada, anılan mesafeyi kat etmek için katlanılan maliyetin, parasal maliyetin yanı sıra işlem ve boş zaman maliyeti unsurlarını da ihtiva ettiği dikkate alınmalıdır. Nitekim Avrupa Komisyonu ve Avrupa Birliğ i (AB) üyesi pek çok ülkede coğrafi pazarlar 10 -15 dakikalık sürüş mesafeleri dâhilinde belirlenmekte ve mağaza alanı temelinde alt kategorilere ayrılan ürün pazarı tanımları çerçevesinde bu sürüş mesafeleri değişebilmektedir. (42) Zira 1.000 m2 nin üzerinde s atış alanına sahip bir süpermarket veya hipermarket ile küçük süpermarket alanına sahip bir mağazanın müşteri çekim alanı aynı olmayacak tır. Bu çerçevede AB üyesi ülkelerde yapılan analizler sonucunda ortalamada küçük süpermarketlerin 5 dakika, orta ölçe kli süpermarketlerin 10 dakika, büyük süpermarketlerin (1000 m2 ve üzeri) 15 dakikada diğerleri üzerinde rekabetçi baskı yarattıkları belirtilmiştir. (43) Söz konusu kriterler ülkemiz bakımından da gösterge kabul edilebilecek olsa da, coğrafi pazarların ülkemiz in şartları, daha açık ifadeyle tüketici alışveriş alışkanlıkları, pazarın yapısı ve uzaklığa etki edebilecek diğer faktörlerin birlikte ele al ınması sonucunda belirlenmesi uygun olacaktır . Nitekim Kurul un HTM organize perakende pazarına ilişkin geçmiş ta rihli kararlarına bakıldığında, bazı kararlarda19 ilgili coğrafi pazarlar il bazında ele alınmışken bazı kararlarda20 ilçe bazında dikkate alınmıştır. 19 17.06.2005 tarih ve 05 -40/557 -136 sayılı Carrefour/Gima kararı, 04.05.2006 tarih ve 06 -32/392 -102 sayılı Kiler/Canerler kararı, 18.12.2008 tarih ve 08 -73/1158 -452 sayılı Migros/Yonca kararı, 15.04.2010 tarih ve 10 -31/483 -180 sayılı Migros/Egeden kararı. 20 31.10.2005 tarih ve 05 -76/1030 -287 sayılı Migros/Tansaş kararı, 06.07.2006 tarih ve 06 -47/632 -180 sayılı Kiler/Güler kararı, 05.04.2007 tarih ve 07 -30/293 -110 sayılı Makromarket/Nazar kararı, 15.07.2009 tarih ve 09 -33/728 -168 sayılı Kiler/Yimpaş kararı, 23.02.2011 tarih ve 11 -10/186 -62 sayılı Migros/Greens kararı, 09.02.2012 tarih ve 12 -06/185 -47 sayılı Kipa/Ardaş kararı. 17-06/56 -22 12/82 (44) Son yıllarda özellikle indirim mağazacılığı formatında faaliyet gösteren teşebbüslerin sayılarında yaşana n artış, multi formatta faaliyet gösteren teşebbüslerin küçük süpermarket kategorisinde hızlı büyümesi ve büyük satış alanlarına sahip mağazaların küçülme eğilimine doğru gitmesi, HTM organize perakendeciliğinde hareket kabiliyetinin ve artan şehirleşme iç erisinde tüketiciye yakın olmanın önemini ortaya koymaktadır. Artan şehirleşmeyle birlikte ortaya çıkan trafik yoğunluğu ve ulaşımın ciddi önemi haiz olduğu günümüzde, tüketiciler park sorunu yaşamayacağı ve hızlı bir şekilde alışverişini yapabileceği nokt alar aramakta ve bu durum perakende sektöründe faaliyet gösteren teşebbüslerin yatırımlarını bu yönde yoğunlaştırmalarına neden olmaktadır. Nitekim dosya kapsamında sektör temsilcileri ile yapılan görüşmelerde de bu durum ortaya konulmuştur. Buradan hareke tle, mevcut dosya bakımından ilgili coğrafi pazarları n ilçe temelinde belirlenmesi yerinde olaca ktır. (45) Bu kapsamda , HTM organize perakende pazarı bakımından ilgili coğrafi pazarlar, MİGROS ile TESCO KİPA nın faaliyetlerinin çakıştığı Ankara -Çankaya, Ankara - Keçiören, Ankara -Polatlı, Ankara -Yenimahalle, Antalya -Alanya, Antalya -Kaş, Antalya - Kepez, Antalya -Konyaaltı, Antalya -Muratpaşa, Aydın -Didim, Aydın -Efeler, Aydın - Kuşadası, Aydın -Söke, Balıkesir -Ayvalık, Balıkesir -Bandırma, Balıkesir -Burhaniye, Balıkesir -Edremit, Balıkesir -Karesi, Bursa -Mustafakemalpaşa, Bursa -Nilüfer, Bursa - Osmangazi, Çanakkale -Merkez, Denizli -Merkezefendi, Edirne -Keşan, Edirne -Merkez, Edirne -Uzunköprü, İstanbul -Ataşehir, İstanbul -Bakırköy, İstanbul -Büyükçekmece, İstanbul -Esenyurt, İstanbul -Küçükçekmece, İstanbul -Pendik, İstanbul -Sancaktepe, İstanbul -Silivri, İzmir -Balçova, İzmir -Bayraklı, İzmir -Bornova, İzmir -Buca, İzmir -Çeşme, İzmir -Çiğli, İzmir -Dikili, İzmir -Gaziemir, İzmir -Güzelbahçe, İzmir -Karabağlar, İzmir - Karaburun, İzmir -Karşıyaka, İzmir -Konak, İzmir -Menemen, İzmir -Narlıdere, İzmir - Ödemiş, İzmir -Torbalı, İzmir -Urla, Kırklareli -Babaeski, Kırklareli -Lüleburgaz, Kırklareli - Merkez, Kocaeli -Derince, Kütahya -Merkez, Manisa -Salihli, Manisa -Şehzadeler, Manisa -Soma, Manisa -Yunusemre, Mersin -Tarsus, Mersin -Yenişehir, Muğla -Bodrum, Muğla -Fethiye, Muğla -Marmaris, Muğla -Menteşe, Muğla -Milas, Nevşehir -Merkez, Sakarya -Adapazarı, Tekirdağ -Çerkezköy, Tekirdağ -Çorlu, Tekirdağ -Hayrabolu, Tekirdağ -Marmara Ereğlisi , Tekirdağ -Şarköy, Yalova -Merkez olmak üz ere toplam 76 ilçe olarak belirlenmiştir. (46) Bununla birlikte , tedarik pazarı açısından, inceleme konusu ilgili ürün pazarlarında yer alan ürünler bakımından pazara giriş, arz kaynaklarına ulaşma, üretim, dağıtım, pazarlama ve satış şartlarının bölgesel bir f arklılık göstermediği göz önüne alınarak ilgili coğrafi pazar Türkiye olarak belirlenmiştir. G.3. Sektör Temsilcileri İle Yapılan Görüşmeler (47) Dosya konusu devralma işleminin pazara etkilerine yönelik olarak , sektörde yer alan teşebbüslerin temsilcileri il e gerçekleştirilen görüşmeler e aşağıda yer verilmektedir . 17-06/56 -22 13/82 G.3.1. ALTUNBİLEKLER ile Yapılan Görüşme (48) Yerel market zinciri ile perakende sektöründe faaliyet gösteren Altunbilekler Gıda ve İth. Mad. San. Tic. Ltd. Şti. (ALTUNBİLEKLER) Yönetim Kurulu Başkanı ( ..) ile yapılan görüşme de (Belge -1) teşebbüs yetkilisi tarafından, piyasada TESCO KİPA nın başarılı bir organizasyon olarak görülmediği, buna bağlı olarak AEH gibi bir grup tarafından söz konusu işlemin gerçekleştirilecek olmasının sektör için faydalı ola cağı belirtilmiştir. İndirim marketlerine ilişkin olarak, kendi marketlerinin maliyet yapılarının ve ürün çeşitliliklerinin indirim marketlerinden çok farklı olduğu, buna bağlı olarak fiyatlar konusunda indirim marketlerini takip etmedikleri ve tüm şubeler inde aynı fiyat listesini uyguladıkları belirtilmiştir. Bunun yanında indirim marketlerinin agresif büyüme stratejileri ve düşük maliyet yapıları yerel marketler için tehdit olarak değerlendirilmiştir. Görüşmede son olarak sektörün dinamizmi dikkate alındı ğında söz konusu işlem sonrasında MİGROS un piyasada herhangi bir rekabet karşıtı davranışının olmayacağı ifade edilmiştir. G.3.2. A101 ile Yapılan Görüşme (49) HTM perakendeciliği sektöründe indirim marketi formatında faaliyet gösteren Yeni Mağazacılık A.Ş. nin (A101) Satın Alma Genel Müdürü ( ..) ile gerçekleştirilen görüşmede (Belge -2) teşebbüs yetkilisi , TESCO KİPA nın piyasada rekabetçi bir güç olmadığı, söz konusu devralmanın rekabeti kısıtlayacak tek unsurunun MİGROS un tedarikçilere baskı yaparak A101 in düşük fiyat politikasını engellemeye yönelik davranışları olabileceği ifade edilmiştir. (50) Türkiye nin her yerinde mağaza bulundurma hedefi kapsamında yıllık ortalama ( ..) mağaza açtıkları dile getirilerek, mağazalarda ortalama 1.100 ürün bulunduğu ve bu ürünlerin yaklaşık % ( ..) ını özel markalı ürünlerin oluşturduğu ifade edilmiştir. Ürün portföyünü yerleştirebilmek için yaklaşık 250 m2 büyüklüğündeki mağazalara ihtiyaç duyulduğu belirtilerek, mağaza yerinin tercihinde ise bölgenin demografik yapısının, harcama dağılımlarının, rakiplerin varlığının ve en önemli unsur olarak ise kira tutarının dikkate alındığı dile getirilmiştir. (51) Fiyatlara, şirket içinde her bölge müdürünün bölgelerindeki rakip marketlerin fiyatları ve ürünlerin talep durumları gibi çeşitli kriterler ışığında yapılan tavsiyeler üzerine genel merkez tarafından karar verildiği ifade edilmiştir. Bununla birlikte, üreticiden nihai tüketiciye kadar olan zincirin her aşamasında düşük maliyetle çalışan ve aradaki farkı minimum seviyede tutan bir or ganizasyon olmayı, bu sayede düşük fiyat seviyelerini korumayı hedefledikleri belirtilmiştir. Görüşmede son olarak BİM in File21 konseptine benzer projelerinin söz konusu olmadığı belirtilerek konseptin büyük m2 li mağazalara ihtiyaç duymasının uygulamada z orluklara neden olacağı ifade edilmiştir. G.3.3. ( ..) ile Yapılan Görüşme (52) ( ..TİCARİ SIR ..) 21 1000 m2 üzeri büyüklüğe sahip İstanbul ve Tekirdağ da bulunan 21 mağaza ile BİM in uygulamaya başladığı yeni mağaza konsepti. 17-06/56 -22 14/82 (53) ( ..TİCARİ SIR ..) (54) ( ..TİCARİ SIR ..) (55) ( ..TİCARİ SIR ..) (56) ( ..TİCARİ SIR ..) G.3.4. REAL ile Yapılan Görüşme (57) Özellikle büyük süpermarket/hiperm arket formatında faaliyet gösteren Real Hipermarketler Zinciri A.Ş. (REAL) Yönetim Kurulu Başkanı ( ..) ile yapılan görüşme de (Belge -4) söz konusu işlemin rekabetçi bir endişeye neden olmayacağı belirtilerek devralma olmasa da TESCO KİPA nın piyasadan çeki lme ihtimali olduğu ifade edilmiştir. Görüşmede hipermarketlerin uzun dönemde rekabet şartlarından dolayı yerini süpermarketlere bırakacağı belirtilirken, bu durumun oluşmasında indirim marketlerine karşı önyargının zamanla ortadan kalkmasıyla birlikte ind irim marketlerinin rekabetçi bir güç haline geldiği ifade edilmiştir. G.3.5. MAKRO MARKET ile Yapılan Görüşme (58) Perakende sektöründe faaliyet gösteren Makro Market A.Ş. (MAKRO MARKET) Yönetim Kurulu Başkanı ( ..) ile yapılan görüşmede (Belge -5), genellikle b üyük şehirlerde olmak üzere 15 ilde 255 -260 şube (İstanbul da faaliyet gösteren Uyum mağazaları dahil22) ve 5 AVM ile faaliyet gösterdiklerini belirten yetkililer, son 5 yıldır sektörün doyuma ulaşmasıyla birlikte mağaza açılışlarını yavaşlattıklarını belir tmiştir. 22 12-64/1647 -604 sayı ve 13.12.2012 tarih li Kurul kararıyla Makro Market, İstanbul da faaliyet gösteren Uyum mağazalarını devralmıştır. 17-06/56 -22 15/82 (59) Görüşmede fiyatların ülke genelinde aynı olacak şekilde piyasa şartlarına ve müşterilerin gelir durumuna göre belirlendiği ifade edilmiştir. Bunun yanında müşterilerin kendileri ile indirim marketlerini karşılaştırdığını, bu nedenle mağazalarında yaklaşık %10 u özel markalı ürünlerden oluşmak üzere, indirim marketlerinde satılan ürünlere ikame sayılabilecek ürünlere yer verdiklerini dile getirmişlerdir. Perakende sektöründe cironun büyük kısmını sağlayan belli ürünlerin söz konusu olduğu ve toplam ürünlerin %20 sine karşılık gelen bu ürünl erin satışı ile cironun %80 ini oluşturabileceği ifade edilmiştir. Buna karşılık , işletme maliyetlerinin indirim marketlerinkinden iki kat fazla olduğu belirtilerek , bu durumun sektörde ciddi sorunlara yol açacağı ilave edilmiştir. BİM in File konseptinde başarılı olma ihtimalini düşük gören yetkililer, bunun nedeni olarak formatın farklı maliyet yapısına sahip olması ile şehir merkezlerinde formata uygun büyüklükte mekân yetersizliğini göstermişlerdir. (60) Mağaza açıl ışlarında MAKRO MARKET olarak; indirim marketleri dahil olmak üzere rakiplerin varlığı, müşterilerin yürüme mesafesi, müşterilerin gelir durumu gibi hususların dikkate alındığı ifade edilmiş, mağazalarının 300 ile 6.500 m2 arasında değişmekle birlikte orta lama büyüklerinin 1.000 m2 olduğu belirtilerek dört farklı format (Hiper, Süper, Express, Pratik) arasında ağırlıklı olarak süpermarket formatında hizmet verdikleri vurgulanmıştır. Öte yandan , sektörde hipermarket formatının kan kaybı yaşadığı, bu bağlamda asıl rekabetin 400 ile 1.500 m2 aralığındaki marketler arasında yaşanacağı düşünceleri dile getirilmiştir. (61) Perakende sektöründe farklı mağazaların farklı gelir grubundaki müşteri gruplarına hitap ettiğini belirten yetkililer, kendilerinin B merkezli olmak üzere A, B ve C sınıflarına, CARREFOURSA nın kendileri ile aynı gruba, MİGROS un A ve A+ müşteri grubuna, indirim marketlerinin ise B, C, D grubuna hizmet vermekle birlikte A grubunun da indirim marketlerinden alışveriş yapabildiğini ifade etmişlerdir. (62) Organize perakende içinde en büyük finansal zararı gerçekleştiren TESCO KİPA nın devredilmesinin tüm sektör için olumlu olacağı belirtilerek, MAKRO MARKET olarak müşteri kitlelerinin TESCO KİPA ile çakıştığı, bu nedenle asıl rekabeti MİGROS ile değil TESCO KİPA ile yaşadıkları ifade edilmiştir. Perakende sektörünün bir başka sorununun üreticilerin alt pazarda da faaliyet göstermesi olduğu vurgulanmış, ancak AEH tarafından üretilen ve dağıtılan ürünler için grubun profesyonelliğinin ve yönetimdeki ayrışmaları n bu tehlikenin önüne geçeceği ifade edilmiştir. Son olarak müşteri kartı kullanımının 1 milyonu aştığı belirtilirken, bu sayı ile MİGROS tan sonra piyasada en fazla müşteri datasına sahip ikinci zincir market haline geldikleri ifade edilmiştir. 17-06/56 -22 16/82 G.3.6. YU NUS MARKET ile Yapılan Görüşme (63) Perakende sektöründe yerel zincir olarak faaliyet gösteren Yunus Market İşletmeleri Tic. A.Ş. (YUNUS MARKET) yetkilisi ( ..) ile gerçekleştirilen görüşmede (B elge-6), 9 ilde 80 mağaza ile faaliyet gösterdikleri, faaliyet alan larında MİGROS, CARREFOURSA, REAL yerine indirim marketlerini kendilerine rakip olarak gördükleri, indirim marketlerinin şube sayılarındaki artış nedeniyle de YUNUS MARKET olarak mağaza açılışlarının yavaşladığı ifade edilmiştir. Bu kapsamda, indirim marke tlerinin çok güçlendiği, artık tedarikçilerden agresif satın almalar gerçekleştirebildikleri , bu yolla karlılıklarını arttırdıkları belirtilmiştir. Fiyat konusunda yaşanan rekabet konusunda ise tüm mağazalarında ortak fiyat uyguladıkları , ancak hızlı ve bö lgesel tepkiler verebilmek adına mağaza özelinde fiyat uygulamaları olabildiği de dile getirilmiştir. Yeni mağaza için lokasyon, kira gideri, müşterilerin gelir seviyesi gibi hususların yanında, içerisinde özel markalı ürün bulunmayan ürün portföyünü yerle ştirebilecekleri en az 1.000 m2 büyüklüğe sahip alanlarla ilgilendikleri ifade edilmiştir. G.3.7. BİM ile Yapılan Görüşme (64) BİM Birleşik Mağazalar A.Ş. (BİM) İcra Kurulu üyesi ( ..) ile yapılan görüşme de (Belge -7), şu anda 5.450 mağ aza ile faaliyet gösterdik leri belirt ilerek, 2016 yılı için 600 ila 650 arasında yen i mağaza açma hedefleri olduğu teşebbüs yetkilisince ifade edilmiştir. Söz konusu mağazaların ortalama büyüklüğünün 295 m2 olduğu, fiziki yetersizlikler nedeniyle mağazalarını olmasını istedikleri b üyüklük olan 375 m2 ye yükseltemedikleri belirtilmiştir . Yeni mağaza açılması planlanan alanın ise yaklaşık 10 gün içinde faaliyete hazır hale getirildiği belirtilmiştir. (65) ( ..) tarafından , ülkemizde 10 mağaza üzerinde şubeye sahip zincir market sayısının 144 olduğu, perakende içinde organizenin payını arttırarak bu parçalı yapının ortadan kaldırılması gerektiği ifade edilmiş, bunlara ek olarak TESCO KİPA nın yaşamış olduğu sorunların devralma ile ortadan kalkacağı ve bunun sektörün geneline olumlu yansıyaca ğı görüşü paylaşılmıştır. (66) İndirim mağazalarına ek olarak organize perakende kanalında faaliyet gösteren MİGROS, REAL, CARREFOURSA gibi markalar ile de rekabet halinde olduklarını belirten teşebbüs yetkilisi , fiyatlama hususunda maliyetlerin en önemli etk en olduğunu ve fiyatları ulusal düzeyde belirlediklerini, bunun yanında rekabet amacıyla bölgesel fiyatlama uyguladıkları durumların da söz konusu olabildiğini dile getirmiştir. (67) Mağazalarında ortalama 700 ürün satıldığını, bu ürünlerin yaklaşık 530 tanesin in özel markalı ürünlerden oluştuğunu vurgulayan teşebbüs yetkilisi, cirolarının %70 ini de söz konusu özel markalı ürünlerin oluşturduğunu belirtmiştir. Tedarik pazarı açısından, AEH nin kola konusunda alıcılara farklı şartlar uygulamasına CCİ nin izin vermeyeceğini düşündüğünü belirterek bu konuda herhangi bir endişelerinin olmadığını ifade etmiştir. Son olarak BİM in yeni markası File ye ilişkin asıl hedeflerinin 1.500 m2 büyüklüğündeki mağazalar olduğunu, ürün çeşitliliği anlamında içinde daha önce BİM de satılmayan ürünlerin de bulunduğu 4.000 ürünü hedeflediklerini, büyümenin yavaş gerçekleşmesinin ise şehirlerdeki uygun alan yetersizliğinden kaynaklandığını ilave etmiştir. 17-06/56 -22 17/82 G.3.8. ŞOK ile Yapılan Görüşme (68) Perakende sektöründe faaliyet gösteren Şok Mark etler Ticaret A.Ş. den (ŞOK) yetkilisi ( ..) ile yapılan görüşme de (Belge -8) m ağazalarında 1.400 ila 1.600 çeşit arasında ürün satışı yaptıklarını belirten yetkili, satışını gerçekleştirdiği ürünlerin yaklaşık %20 sinin özel markalı ürünlerden oluştuğunu belirtmiştir. Fiyatlarını belirlerken indirim marketlerinin yanında yerel marketler de dahil olmak üzere MİGROS, CARREFOURSA gibi marketlerin fiyatlarını dikkate aldıklarını ve fiyatlarını ulusal düzeyde belirlediklerini ifade etmiştir. (69) Hiçbir tedarikçini n ürününü tek kanalda satma güdüsünün olmayacağını d eğerlendire n yetkili, buna bağlı olarak AEH nin tedarikçi özelliğini bu devralmada olumsuz bir detay olarak değerlendirmediklerini belirtmiştir. Bununla birlikte pazarın yeterli doygunluğa ulaşmadığını, ö zellikle küçük m2 li mağazacılıkta rekabetin yoğun olduğunu belirterek, ŞOK mağazalarının çevresinde bulunan tüm perakendecileri kendilerine rakip olarak gördüklerini vurgulamıştır. Yetkili son olarak yeni mağaza açılışlarında düşük maliyet ve müşteriye ya kınlık vb. hususları göz önünde bulundurduklarını dile getirmiştir. G.4. Dosya Konusu İşleme Y önelik İtirazlar G.4.1. ( ..) Tarafından Öne Sürülen İddialar (70) ( ..) , ilgili devralma işlemi ile ilgili olarak yapmış olduğu itiraz başvurusunda (Belge -9) şu husus lara dikkat çekilmiştir: Bu devralmayla, alkol satan organize perakende pazarında MİGROS un hakim duruma geleceği, Söz konusu işlemin özellikle; Ege Bölgesi nde organize perakende pazarı hipermarket formatında, alkol satan ulusal zincirlerdeki alım pazarı bakımından ve tüketiciler açısından, MİGROS un koordinasyon gücünün artışı ile rekabetin büyük ölçüde kısıtlanacağı, İlgili pazarın indirim marketleri hariç tutularak organize perakende pazarı olarak tanımlanması gerektiği, işlem taraflarının bu pazarda fa aliyet göstermesi sebebiyle asıl etki nin bu pazarda meydana geleceği, Organize perakende pazarında 2015 ve 2016 yıllarında sınırlı sayıda büyük oyuncu bulunduğu, ( ..) , pazardaki oyuncular arasında rekabetin kısıtlanmasının piyasadaki dengenin ortadan kal kması anlamına geleceği, MİGROS un açık bir şekilde organize perakende pazarı içerisinde yoğunlaşma etkisi meydana getireceği ve bu durumun rekabeti olumsuz olarak etkileyeceği, MİGROS un işlem sonrasında pazar payını artırarak hakim duruma geleceği, hâkim durum analizinin tespiti açısından tüm organize perakende ve yerel perakende pazar oyuncularına ait mağazaların bulunduğu bölgeyi, mağaza adedini ve mağazaların satış alanı (m2) bilgilerini içeren Maptriks raporunun şikâyete konu işlemin rekabete etkisi b akımından esas alınması gerektiği, Bahsi geçen veriler ışığında, işlem sonrasında MİGROS a ait mağazaların satış alanının ( ..) m2 olacağı, bu durumda ( ..) perakende pazarında ciro/kârlılık hesaplamalarının m2 ile orantılı olarak yapıldığı dikkate alınara k işlem sonrasında MİGROS un perakende pazarında orantısız şekilde güç kazanacağı ve hâkim durumda bir aktör olarak hareket edeceği, 17-06/56 -22 18/82 İller bazında m2 ler aracılığıyla yapılan pazar payı hesaplamaları sonucunda MİGROS un pazar payının; İstanbul ili Silivri ilçesinde % ( ..) ten % ( ..) e, Kırklareli de % ( ..) den % ( ..) e, Edirne de % ( ..) den % ( ..) ye, Çanakkale de %( ..) den % ( ..) e yükseldiği, İller bazında mağaza adedi verilerine göre yapılan pazar payı hesaplamaları sonucunda MİGROS un pazar payının; İz mir de % ( ..) den % ( ..) a, Kırklareli de %( ..) den % ( ..) a, Manisa da % ( ..) dan % ( ..) e, Edirne de % ( ..) den %( ..) e, Aydın da % ( ..) den % ( ..) e, Antalya da % ( ..) dan % ( ..) ya, Denizli de % ( ..) den % ( ..) a, Muğla da % ( ..) den % ( ..) ye yüksel diği, MİGROS un bahse konu devralma ile girişin zor olduğu hipermarket formatında ( ..) hipermarkete sahip olacağı, 2015 yılında tüm organize perakendeciler çapında yalnızca 12 adet hipermarket açılması göz önünde bulundurulduğunda , bu sayısının çok yüksek olduğu, Devralma sonrası MİGROS un yeni mağaza sayısıyla Türkiye çapında ulusal organize perakendenin hipermarket formatında % ( ..) ulaşacağı, Ege Bölgesi özelinde hipermarketlerin % ( ..) TESCO KİPA, % ( ..) ise MİGROS un kontrolünde olduğu , ( ..) , Alkol s atan organize perakende pazarında müşterilerin market, süpermarket veya hipermarketleri tercih ettiğini, söz konusu işlem sonunda ulusal organize perakende pazarında alkol satan iki büyük oyuncunun kalacağı ( ..) , AEH nin önce MİGROS u şimdi ise TESCO KİPA yı devralmasının asıl amacının alkollü içecek satışını ve pazar hâkimiyetini arttırmak olduğu, Devir işleminin alıcı gücü meydana getireceği, MİGROS un tedarik pazarındaki rekabeti kısıtlayacağı, tüketici tercihlerindeki alternatifleri azaltacağı, MİGROS un koordinasyon gücünün artacağı, MİGROS un değerli satış alanlarının tespiti ile belirli tedarikçilere imtiyaz tanıyacağı, tüketici alışkanlıklarına göre şekillenen etkin satış aktivitelerini belirli tedarikçilerle sınırlandırma, tüketici tercihlerine gör e belirlenen exclusive ürün23 skalasını genişleterek ( ..) pazar oyuncalarının ürün ç eşitliliğini olumsuz etkileme, i skonto, vade tarihleri gibi ticari hususlarda belirli tedarikçilere imtiyaz tanıyarak ayrımcılığa sebebiyet verme, tedarikçileri tip sözleşm elerle kısıtlama, ürün satış bedellerinin tüketici aleyhine olacak şekilde belirlenmesi ihtimali bulunduğu, Bahsi geçen olası risklere örnek olarak ise; Değerli satış alanları ; mağazalarda tüketicilerin en çok ziyaret ettiği veya ürünün niteliğine göre sa tış oranını arttıran reyonları ifade eden değerli satış alanlarının ağırlıkla AEH bünyesinde bulunan ürünlere ayrılacağı, Exclusive ürün satışları ; MİGROS un hakim duruma geçmesi neticesinde Sadece Migros ta temalı kampanyalar nedeniyle tüketicilerin bu ürünleri alabilmek için MİGROS a gitmesi ve tüm alışverişlerini MİGROS tan yapması sonucunu doğurabileceği, 23 Sadece belirli satış noktalarında satılan, müşterilerde merak unsurunu canlandıracak keşfe yönlendirmeyi amaçlayan ürünler. 17-06/56 -22 19/82 Ayrımcılık yasağının ihlali ; MİGROS un, TESCO KİPA nın çalışmakta olduğu bazı tedarikçilere ayrımcılık uygulayarak kendi iştiraklerine imtiyaz tanıy abileceği ve elde edeceği pazarlık gücüyle AEH iştiraklerinin rakiplerine indirim yapmama, az sipariş verme, kampanya yapmama gibi ayrımcı ticari kararların rekabet gücünü ortadan kaldıracağı, Tip sözleşme yapılması ; perakende sektöründe yaygın bir uygulam a olan tip sözleşmelerin MİGROS un hakim duruma geçmesiyle rekabeti ve satışları engelleyebilecek kampanya, aktivite ve prim bedelleri, satış alanı sınırlamaları gibi ticari şartların tip sözleşmelerle belirli tedarikçilere dayatılma riski olduğu, İşlem so nrasında ürün fiyatlarının tüketici aleyhine değiştirilmesi ; mevcut durumda aynı ürünlerin MİGROS ve TESCO KİPA da farklı fiyatlarla satıldığı devir işleminin gerçekleşmesi halinde koordinasyon gücü artan MİGROS un aynı ürünü yüksek fiyattan satacağı ve ni hai tüketicilerin zarara uğrayacağı ifade edilerek işlem neticesinde MİGROS ve AEH grubu şirketleri tarafından elde edilen ana girdi fiyatları, tüketici alışkanlıklarına ilişkin bilgiler, gizli ticari verilerin alt pazarın üst pazara oranla şeffaflığını ar ttırarak üst pazardaki teşebbüslerin nihai fiyatları belirleme serbestisini olumsuz etkileyeceği, Son olarak mevcut devralmayla ilgili batan firma savunması yapılması halinde de bu savunmaya itibar edilmemesi gerektiği, TESCO KİPA nın bağlı olduğu yabancı menşeili ana hissedarın gücüyle Türkiye organizasyonunu devam ettirebileceği belirtilerek söz konusu işlem ile hakim durumun oluşacağı ve buna bağlı olarak rekabetin büyük oranda azalacağı ve bu nedenle işleme izin verilmemesi, izin verilecek olması halin de ise rekabeti bozucu etkiler bakımından özellikle hipermarket pazarı ve Ege Bölgesi açısından gerekli önlemlerin alınması şartıyla izin verilmesi gerektiği ifade edilmiştir. G.4.2. ONUR MARKET Tarafından Öne Sürülen İddialar (71) Özen Alışveriş Hizmetleri A.Ş . nin (ONUR MARKET) itiraz başvurusunda (Belge -10) aşağıda yer al an hususlara dikkat çekilmiştir: ONUR MARKET in Trakya Bölgesinde ve İstanbul ilinde 82 adet hipermarket24 işlettiği ve sektörün önde gelen kuruluşlardan biri olduğu, İlgili devir işlemi kapsa mında TESCO KİPA nın şirket değerinin düşük gösterilerek perakende sektöründe kriz görüntüsü verildiği ve özellikle zincir marketçilik faaliyeti yürüten firmaların rekabet gücünü ve piyasa değerini olumsuz etkilediği, TESCO KİPA bünyesinde bulunan ( ..) adet AVM nin devre konu olması nedeniyle MİGROS un 4054 sayılı Kanun un 6. maddesinin (d) bendini ihlal ettiği belirtilerek ilgili işlemin engellenmesi gerektiği yönünde görüş bildirmiştir. 24 Her ne kadar başvuruda hipermarke t formatında olduğu ifade edilse de; toplamda 47.300 m2 de 82 mağaza ile faaliyet gösterdiğinden mağaza büyüklüklerinin ortalama 600 m2 olduğu anlaşılmakta, bu nedenle market formatının gerçek manada hipermarket büyüklüğüne uymadığı değerlendirilmektedir. 17-06/56 -22 20/82 G.4.3. ( ..) Tarafından Öne Sürülen İddialar (72) ( ..) tarafından , dosy a konusu devralma işlemi ile ilgili olarak yapılan iki itiraz başvurusunda (Belge -11, 12) aşağıda yer alan hususlara dikkat çekilmiştir : ( ..TİCARİ SIR ..) G.4.4. PEPSICO Tarafından Öne Sürülen İddialar (73) AEH bağlı şirketlerinden CCİ nin alkolsüz içecek pazarındaki rakibi Pepsi Cola Servis ve Dağıtım Ltd. Şti. den (PEPSICO) , dosya konusu devralma işlemi ile ilgili olarak Kurum kayıtlarına 31.08.201 6 tarih ve 5228 sayı (Belge -13) ile giren görüş yazısında aşağıda yer alan hususlara dikkat çekmiştir: Devra lma işlemiyle birlikte MİGROS u kontrol eden AEH nin TESCO KİPA nın da kontrolüne sahip olacak olması ve aynı grubun bağlantılı teşebbüsü CCİ nin kolalı/gazlı içecek pazarında PEPSICO nun en büyük rakibi konumunda hakim durumda bulunması unsurları birlikte değerlendirildiğinde rakip konumdaki CCİ nin PEPSİCO nun organize kanaldaki pazara erişimini kontrol edeceği, İlgili pazarın tanımlanmasında HTM perakendeciliğinin organize kanal ve geleneksel kanal ayrımına tabi tutulması, buna ek olarak Rekabet Kurumu t arafından yayımlanan Türkiye HTM Perakendeciliği Sektör İncelemesi Nihai Raporu (HTM Perakendeciliği Sektör Raporu) ve önceki Kurul kararlarına atıf yapılarak ilgili pazarın indirim marketlerinin dahil edilmeden tanımlanması gerektiği, İlgili coğrafi pazar ın tanımlanmasına ilişkin olarak ise yine Sektör Raporunda belirtilen tek noktalı alışveriş imkânı sağlayan büyük perakende satış noktaları açısından 10 -15 dakikalık bir sürüş mesafesinin, orta büyüklükteki perakende satış noktaları açısından ise 5 -10 daki kalık bir sürüş mesafesinin dikkate alınması gerektiği, Devralma işleminin gerçekleşmesi halinde indirim mağazaları hariç tutulduğunda PEPSICO ürünlerinin satılabileceği ulusal zincirlerin MİGROS, CARREFOURSA ve REAL olduğu, REAL in yaşadığı finansal zorlu klar nedeniyle rekabetçi baskı oluşturamadığı, Kolalı içecekler bakımından indirim mağazaları hariç ulusal zincir mağazalar dikkate alındığında, MİGROS ve TESCO KİPA üzerinden satışı gerçekleşen kolalı içeceklerin 2015 yılı için %67 gibi çok yüksek bir kıs mını temsil ettiği, ulusal zincir mağazalara yerel zincir mağazaları da dahil ettiğimizde bu oranın 2015 yılı için %35 olduğunu, bu bakımdan MİGROS ve TESCO KİPA da yer alınmamasının tüketiciye erişmekte sorun yaşamak anlamına geldiği, Kurul un kolalı içec ekler alanında geleneksel kanallar ile münhasırlığa dahi izin vermediğini, AEH nin ise söz konusu devralma sonucunda binlerce geleneksel nokta alımına denk bir devralma gerçekleştirerek PEPSICO ürünlerinin tercih edilmesini engelleyeceği, 17-06/56 -22 21/82 MİGROS un CCİ yi kontrol eden AEH tarafından devralınması sırasında da benzer rekabetçi endişelerin olduğu ancak TESCO KİPA nın devralınması işlemi ile söz konusu endişelerin iyice belirgin hale geleceği, bira pazarındakine benzer tedbirlerin/taahhütlerin getirilmesi, bahs e konu tedbirlerin süresinin ise en az 5 yıl belirlenmesi ve 5. yılda tekrar karara bağlanması gerektiği, Son olarak rekabeti bozucu uygulamaların gerçekleşmesini önlemek amacıyla , AEH nin MİGROS un kontrolünü devralması işlemi kapsamında ortaya çıkan koordinasyon endişelerini gidermek üzere öngörülen yükümlülüklerin TESCO KİPA yı da kapsayacak şekilde genişletilmesi gibi bazı tedbirlerin ve şartların öngörülmesinde fayda görüldüğü hususlarına dikkat çekilmiştir. G.5. İşlem Kapsamında Yapılan Diğer Başvuru lar (74) İşlem kapsamında ( ..) tarafından devralma işlemi kapsamında şirketin değer inin olduğundan az gösterildiği, bu nedenle çağrı muafiyeti uygulanmaması gerektiği ifade edilmektedir. ( ..) tarafından yapılan başvuruda, şirketin değerinin olduğundan az gösterilerek yatırımcının zarar ettirildiği ifade edilmektedir. Söz konusu başvurularda dile getirilen hususların Sermaye Piyasası Kurulu mevzuatı25 kapsam ında değerlendirilmesi gerekmektedir . G.6. Kurum İnternet Sitesi Üzerinden Gönderilen Görüşler (75) Dosya konus u işleme ilişkin olarak Kurum internet sitesi üzerinden bazı gerçek kişiler tarafından sürece ilişkin bilgi talebinde ve görüş paylaşımında bulunulmuştur. Görüş gönderen kişiler genel olarak MİGROS un tekelleşmeyi hedeflediğini ve fiyatların devralma sonra sında artabileceğini belirtmiştir. Söz konusu başvurulardan sürece ilişkin bilgi talebinde bulunanlara e -posta ile yanıt verilmiştir. (76) İşlem kapsamında Kurum internet sitesi üzerinden yapılan birtakım başvurularda da, küçük yatırımcı olarak zarar ettikleri, devralma işleminde MİGROS tarafından talep edildiği ifade edilen çağrı muafiyetinin uygulanmaması gerektiği ifade edilerek, 4054 sayılı Kanun kapsamında olmayan hususlarda gereği ve işlem hakkında bilgi talep edilmektedir. Söz konusu başvu rularda dile get irilen hususlar ın, yukarı ba şlıktaki duruma paralel olarak Sermaye Piyasası Kurulu mevzuatı kapsamın da değerlendirilmesi gerekmektedir . H. DEĞERLENDİRME H.1. İşlemin Niteliği ve 2010/4 Sayılı Tebliğ Kapsamında Değerlendirme (77) Bildirime konu işlem, taraflarc a imzalanan Hisse Alım Satım Sözleşmesi (SÖZLEŞME) çerçevesinde gerçekleştirilecek olup, işlem gerçekleştiği takdirde MİGROS un TESCO KİPA üzerinde tek kontrolü sağlanacaktır . Bu çerçevede, anılan işlemin, 2010/4 sayılı Tebliğ in 5. maddesinin birinci fıkrası kapsamında bir devralma işlemi olduğu sonucuna ulaşılmıştır . Öte yandan işlem taraflarının 2013 yılı ciro bilgileri incelendiğinde, 2010/4 sayılı Tebliğ in 7. maddesinde yer alan ciro eşiklerini aştığı ve bu nedenle işlemin Kurul un iznine tabi olduğu anlaşılmaktadır. 25 Başvurularda sıklıkla ifade edilen çağrı muafiyetinin esasları, 02.09. 2009 tarihli ve 27337 sayılı Resmi Gazete de yayımlanan Çağrı Yoluyla Ortaklık Paylarının Toplanmasına İlişkin Esaslar Tebliği kapsamın da düzenlemektedir. 17-06/56 -22 22/82 H.2. 4054 Sayılı Kanun un 7. maddesi Çerçevesinde Yapılan Değerlendirme (78) 4054 sayılı Kanun un 7. maddesinde, teşebbüsler tarafından, hâkim durum yaratmaya veya mevcut bir hâkim durumu güçlendirmeye yönelik olarak rekabetin önemli ölçüde azaltılması sonucunu doğuracak şekilde gerçekleştirilen birleşme ve devralma işlemleri yasaklanmaktadır. 4054 sayılı Kanun un 3. maddesinde yer alan hâkim durum tanımından hareketle , hâkim durumun tespiti için bir tekel ya da yarı -tekel piyasasında olduğu şe kilde pazardaki rekabetin tamamen ortad an kalkması hali aranmamakta dır. Hâkim durum tespiti açısından , teşebbüsün pazardaki rekabetin gelişeceği koşullar üzerinde söz sahibi olacağı ve rakiplerinin ve müşterilerinin hareketlerini , rekabete yönelik kararlar ını alırken değerlendirmeye gerek görmeyeceği bir konuma ulaşması yeterli olmaktadır. (79) 4054 sayılı Kanun un 7. maddesindeki yasaklama ve 3. maddesindeki hâkim durum kavramı bir arada ele alındığında, 2010/4 sayılı Tebliğ uyarınca Kurul un iznine tabi olan b irleşme ve devralma işlemlerinin, işlem sonucunda teşebbüslerin, tek başına veya birlikte, hâkim durum kavramının işaret ettiği güce ulaşıp ulaşamayacakları veya işlem öncesinde mevcut olan bu nitelikteki bir gücü artırıp artıramayacakları açısından değerl endirilmesi gerekmektedir. (80) İşlem tarafları MİGROS ve TESCO KİPA nın faaliyetlerinin HTM organize perakende pazarı nda ve AVM işletmeciliği pazarı nda yatay olarak, AEH nin tedarik pazarında/üst pazarda sağladığı ürünler bakımından kapalı satış yapılan bira pazarı , kolalı içecek pazarı , portakallı (aromalı) gazoz pazarı , sade gazoz pazarı , paketlenmiş su pazarı , meyve suyu, nektarı ve meyveli içecekler pazarı , buzlu çay pazarı , sporcu içeceği pazarı , enerji içeceği pazarı , kırtasiye mal zemeleri pazarı , yaş sebze ve meyve pazarı ve toptan perakende pazarı nda ise dikey olarak örtüştükleri görülmektedir. Bu nedenle işlemin hem yatay hem de dikey örtüşmeler bakımından değerlendirilmesi gerekmektedir. (81) Hâkim durumun belirlenmesinde pazar payları, pazardaki yoğunlaşma seviyesi, pazara giriş koşulları gibi unsurlar dikkate alınmaktadır. Söz konusu unsurlara ilişkin değerlendirmelere yatay ve dikey etkiler bakımından ayrı ayrı olmak üzere takip eden bölümlerde sırasıyla yer verilmektedir. H.2.1. Devralma İşleminin Yatay Boyutu (82) Yatay birleşmeler, temelde iki şekilde hâkim durum yaratmak veya mevcut hâkim durumu güçlendirmek suretiyle rekabeti önemli ölçüde azaltabilmektedirler. Bunlardan ilki, işlemin bir veya daha fazla teşebbüs üzerinde öne mli düzeydeki rekabetçi baskının ortadan kaldırılması sonucunu doğurarak, işlem neticesinde oluşan teşebbüsün hâkim duruma gelmesini veya hâkim durumunu güçlendirmesini sağlayan etkilerdir. İkincisi, hâlihazırda yoğunlaşma derecesi yüksek bir pazarda gerçe kleşecek bir işlem, birlikte hâkim durum yaratılması veya güçlendirilmesi yoluyla ilgili pazardaki etkin rekabet ortamına zarar verebilecektir. Böyle bir birleşmenin, işlem sonrası teşebbüslerin 4054 sayılı Kanun un 4. madde kapsamında değerlendirilebilece k bir anlaşma veya uyumlu eylemin tarafı olmadan, pazardaki davranışlarını koordine etmek yoluyla fiyatları yükseltme imkânlarını artırdığı kabul edilmektedir. Belirtmek gerekir ki bu iki etki her durumda birbirinden net sınırlar ile ayrılmamakta ve hatta kimi durumlarda işlem özelinde bu etkilerin her ikisinin de ortaya çıkabileceği kabul edilmektedir. 17-06/56 -22 23/82 (83) Bir birleşme/devralma işleminin ilgili ürün pazarı üzerinde yukarıda bahsi geçen muhtemel etkileri değerlendirilirken izlenilmesi gereken yöntem , pazarda ki rekabet koşullarının bildirilen işlem sonucu alacağı durum ile işlem öncesi hallerinin kıyaslanması şeklinde olmalıdır. Bu temel çerçeve dahilinde analiz kapsamında pazarda ileride olması muhtemel değişiklikler veya işlem gerçekleşmeseydi pazarda gözlen eceği tahmin edilen durumlar da değerlendirmeye katılabilmektedir. (84) Genellikle bir birleşme işleminin tek taraflı rekabetçi etkilerinin değerlendirilmesinde esas olarak ele alınan, işlemin çıktı miktarı ve fiyata olan etkileridir. Bu iki temel unsura ek ola rak işlemin rekabetin diğer boyutları olarak adlandırılabilecek ürün kalitesi, ürün çeşitliliği, hizmet kalitesi, inovasyon ve pazarlama güdülerine etkileri de değerlendirmeye alınabilir. Bu bağlamda yukarıda açıklandığı şekilde bir işlem sonucunda hâkim durum yaratılmasını ve böyle bir durumun güçlendirilmesini yasaklamak, ortaya çıkacak teşebbüsün fiyatları uzun vadede rekabetçi seviyelerin üzerinde tutmasının veya fiyat dışı unsurlar bakımından tüketiciler açısından bir olumsuzluk olmasının önlenmesini a maçlamaktadır. (85) Bir birleşmenin, ilgili pazarda hâkim durum yaratarak rekabeti önemli ölçüde engelleyecek nitelikte tek taraflı etkilere yol açıp açmayacağını belirleyen birçok faktör bulunmaktadır. Bu faktörlerin 4054 sayılı Kanun un 6. maddesi kapsamında yapılan hâkim durum değerlendirmesinde ele alınan faktörleri de kapsadığı açıktır. Ayrı ayrı ele alındığında , belirleyici olmayabilecek olan bu faktörlerin etkileri birlikte değerlendirilmelidir. Ancak, söz konusu tek taraflı etkilerin varlığını ortaya ko ymak açısından bu faktörlerin hepsinin birden mevcut olması da gerekmemektedir. (86) Bu kapsamda yapılacak hâkim durum analizinde kullanılacak kriterler hem Yatay Birleşme ve Devralmaların Değerlendirilmesi Hakkında Kılavuz (Yatay Kılavuz) da hem de Hakim Duru mdaki Teşebbüslerin Dışlayıcı Kötüye Kullanma Niteliğindeki Davranışlarının Değerlendirilmesine İlişkin Kılavuz da (Hakim Durum Kılavuzu) belirtilmiştir. İşlem öncesinde tarafların ayrı ayrı veya birlikte önemli bi r pazar gücüne sahip olmaları , yoğunlaşma neticesinde ortaya çıkacak uzun vadeli daha yüksek fiya t dengesi ihtimalini artırmaktadır . Öte yandan , bu tip bir pazar gücünün ortaya çıkması ihtimali karşısında, pazarın genel yapısı ve kendine özgü koşullarının bu gücü ne ölçüde sınırlandırabileceğinin de değerlendirmeye alınması gerekmektedir. (87) Ana başlıklar olarak bu kriterler, incelemeye konu olan birleşik teşebbüsün ve rakiplerinin ilgili pazardaki konumlarının, dengeleyici alıcı gücünün varlığının ve pazara giriş imkânlarının irdelenmesidir. Mevcut işlem açısından sayılan üç ana başlık altında yapılan değerlendirmelere aşağıda sırasıyla yer verilmektedir. H.2.1.1. Birleşen Teşebbüsün ve Rakiplerinin İlgili Pazardaki Konumu (88) Bu başlık altında yapılan değerlendirmelerde , tarafların pazarda elde edecekle ri pazar payı, rakiplerine nazaran sahip olacakları görece konum, birleşme taraflarının işlem öncesi yakın rakip olup olmadıkları, birleşme taraflarının sahip oldukları finansal veya teknik avantajlar, rakiplerin muhtemel fiyat artışına verecekleri tepki g ibi ölçütler ele alınmaktadır. 17-06/56 -22 24/82 H.2.1.1.1. Pazar Payları ve HHI Analizi (89) Rekabet hukuku analizlerinde belirli bir piyasada pazar gücünün tespitinde kullanılan en önemli gösterge , incelenen teşebbüsün ve rakiplerinin pazar payıdır. Bu kapsamda Kurul un mevc ut veya potansiyel rakipler arasındaki birleşme ve devralma işlemlerinin değerlendirilmesinde dikkate alınacak genel ilkeleri belirlediği Yatay Kılavuz da yer verilen genel ilkeler çerçevesinde bir birleşme veya devralma işleminin 4054 sayılı Kanun un 7. m addesi çerçevesinde değerlendirilmesinde öncelikli olarak ele alınması gereken unsur, işlemi gerçekleştiren teşebbüslerin işlem öncesindeki ve sonrasındaki pazar payları ile pazarın yoğunlaşma seviyesi olarak belirlenmiştir. (90) Rekabet hukuku literatüründe; y oğunlaşma işlemlerinde rekabetin önemli ölçüde engellenmesine ilişkin pazar payı eşiklerinin değerlendirilmesine yönelik olarak, %50 ve üzeri bir pazar payının, istisnai durumlar dışında, tek başına hâkim durumu gösterebilecek bir özelliğe sahip olabileceğ i yorumu yapılmaktadır. Ayrıca, bir birleşme -devralma işleminde, işlem gerçekleştirildikten sonraki durum itibarıyla teşebbüsün pazar payının %50 nin altında kalması halinde dahi diğer birtakım faktörlerin varlığına bağlı olarak rekabetçi endişelerin ortay a çıkabileceği de ifade edilmiştir. Yüksek pazar payları ve bu pazar payının rakipler karşısındaki göreceli güçlü konumu, işlem sonrasında oluşacak pazar gücünün rakipler tarafından kısıtlanma ihtimalinin düşük olacağı şeklinde yorumlanmaktadır. (91) Dosya kaps amında, organize perakende pazar ında yapılan değerlendirmenin m2 ayrımı ve indirim market ayrımı olmaksızın tüm kategorideki süpermarket türlerini içeriyor26 olmasından, bir başka deyişle ele alınan pazar kriterlerinin kısıtlayıcı olmamasından dolayı ilçele r bakımından kritik eşik %40 olarak kabul edilmiştir. Nitekim Hakim Durum Kılavuzu nda da, aksini gösterecek bir durum söz konusu değilse, Kurul un yerleşik uygulamasında %40 ın altında pazar payına sahip olan teşebbüslerin hâkim durumda olması ihtimalinin düşük olduğu kabul edilmekte, bu düzeyin üzerindeki pazar payına sahip olan teşebbüsler bakımından ise daha detaylı bir incelemeye gidileceği belirtilmektedir. Bununla birlikte, ileride potansiyel rekabetin ele alındığı Pazara Yeni Girişlerin Mümkün Olup Olmadığı başlıklı bölümde detaylarına yer verildiği üzere , geçmiş büyüme oranları dikkate alınmak suretiyle , pazardaki potansiyel alanlar pazar payı hesaplamasında göz önünde bulundurulacak olup, %40 olarak belirlenen eşiğin salt %40 olarak değerlendiril memesi gerektiği, bunun yapılan büyüme analizi sonrasında konulan bir eşik olduğu hatırlatılmalıdır. (92) Pazar payları; ciro, satılan ürün adedi, kapasite, vb. gibi farklı veriler üzerinden ölçülebilmektedir. Ürünün homojen/farklılaşmamış olduğu ve pazarın tam kapasiteye yakın noktada faaliyet gösterdiği durumlarda bu üç verinin yakın sonuçlar vermesi beklenmektedir. Bununla birlikte , kapasite üzerinden hesaplanacak pazar paylarının değerlendirilmesinde ilgili teşebbüslerin sahip olduğu atıl kapasitenin, teşebb üsün geçmiş faaliyetleri, pazarlamadaki etkinsizliği vb. gibi nedenler sonucunda pazarda etkin bir kısıt yaratıp yaratmadığı gibi hususlara dikkat edilmelidir. Yine ürünlerin niteliği gereği düşük fiyatlı ürünün yüksek fiyatlı ürünler ile yüksek oranlı ika mesinin mümkün olduğu hallerde , satış adetlerinin kullanılması satış değerlerinden daha isabetli bir analize olanak sağlayabilecektir. 26 İlgili ürün pazarı bölümün de de değinildiği üzere perakende ve toptan ayrımı yapılmış; toptan seviyede faaliyet gösteren noktalar ile bakkal muadili sayılabilecek 100 m2 altındaki geleneksel kanaldaki noktalar pazar kapsamı dışında tutulmuştur. 17-06/56 -22 25/82 (93) Öncelikle işlem sonrasında MİGROS ve TESCO KİPA nın Türkiye genelinde faaliyetlerinin hızlı tüketim malları organize pe rakende pazarı nda ulaşacağı pazar paylarına yer verilecek, akabinde işlem sonucu örtüşme gerçekleşen 20 il ve 76 ilçe içinden aynı ilgili ürün pazarındaki pazar paylarının önemli seviyelere ulaştığı ( ..) il ve ( ..) ilçe bakımından analiz yapılacaktır . (94) Aşağıda Nielsen verilerine göre Türkiye çapında işlem taraflarının 2013, 2014 ve 2015 yılları itibarıyla satış verileri ve pazar payları yer almaktadır. Tablo 4: HTM Organize Perakende Pazarında İşlem Taraflarının Yıllar İtibariyle Pazar Payları Taraflar /Yıllar 2013 2014 2015 Satış (TL) Pazar Payı (%) Satış (TL) Pazar Payı (%) Satış (TL) Pazar Payı (%) MİGROS ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) TESCO KİPA ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) MİGROS -TESCO KİPA Toplamı ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) Toplam Pazar ( ..) ( ..) ( ..) Kaynak: Bildirim Formu (95) Yukarıdaki tablo incelendiğinde , Türkiye coğrafi pazarında oluşan toplam payın % ( ..) seviyelerine ulaştığı görülmektedir. Söz konusu pazar HTM perakendeciliği olarak ele alındığında bir diğer d eyişle geleneksel kanal da hesaplamalara dahil edildiğinde tarafların toplam pazar payının % ( ..) civarına ulaştığı bildirilmektedir. Bildirim formunda yer alan, İPSOS hane tüketim paneli verilerine göre oluşturulan pazar payı tablosu aşağıda yer almaktadı r. Her ne kadar aşağıdaki tablo HTM perakendeciliğinin genelini ele alıyor olsa da rakiplerin konumunu göstermek bakımından önemlidir . Tablo 5 : IPSOS Hane Tüketim Paneli Verilerine Göre HTM Perakendeciliğinde Pazar Payları Mayıs 2014 - Nisan 2015 Ocak - Aralık 2015 Mayıs 2015 - Nisan 2016 Satış (TL) Pazar Payı (%) Value (TL) Pazar Payı (%) Value (TL) Pazar Payı (%) BİM ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) MİGROS ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) A-101 ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ŞOK ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) CARREFOURSA ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) TESCO KİPA ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) MAKRO MARKET ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) REAL ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) Türkiye Toplamı 72.479.070.837 77.004.324.450 79.837.439.155 (96) Yukarıdaki tablodan görüldüğü üzere , MİGROS, BİM den sonra gelen ikinci büyük süpermarket zinciri konumundadır. İşlem neticesinde genel olarak HTM perakendeciliği ve Türkiye coğrafi pazarı bakımından yüksek düzeyde bir yoğunla şma artışı yaşanmayacaktır. 17-06/56 -22 26/82 (97) Söz konusu işlem Türkiye çapında değerlendirildiğinde , herhangi bir problem görülmemekle birlikte , yerel pazarlara inildiğinde durumun ayrıca değerlendirilmesi gerektiği anlaşılmaktadır. Takip eden tablolarda ilgili coğrafi pa zar olarak belirlenen ilçelerde hâkim durum analizi yapılırken, indirim marketler ve m2 sınıflandırması olmadan organize perakende pazarında faaliyet gösteren mağazalar analize dahil edilmiş ve işlem taraflarının faaliyetlerinin kesiştiği bölgelerde m2 bazında hesaplanan pazar payları dikkate alınmıştır. Kurul un yerel bazda pazar payları hesaplanması için m2 verisini kullandığı kararlar mevcuttur27. Bununla birlikte , söz konusu m2 verisinin doğruluğunu kontrol etmek bakımından MİGROS, TESCO KİPA, BİM, A101 ve ŞOK zincir mağazalarından işlem sonrası %40 üstünde pazar payı oluşan ( ..)28 ilçe için 2013, 2014, 2015 yılları bakımından ciro bilgileri talep edilerek ayrıca incelenmiştir. (98) Söz konusu analiz sonucunda ( ..) ilçedeki rakipler m2 ve ciro cinsinden karşı laştır ıldığında , m2 paylarına göre yapılan sıralamanın yaklaşık olarak ciro bilgilerine göre hesaplanan sıralamalarla örtüştüğü, ilçelerin çoğunda m2 sıralamasında önde olan MİGROS un ciro sıralamasında da pozisyonunu koruduğu, buna karşılık TESCO KİPA nın ciro bakımından sıralamasının daha geride olduğu, söz konusu durumun tek istisnasının ( ..) ve ( ..) olduğu görülmektedir. Bu nedenle teşebbüslerin ilçelerdeki güçlerini görmek bakımından m2 verisinin baz olarak kullanılabileceği değerlendirilmektedir. (99) Aşağıda rekabetçi endişe doğurma ihtimali olan bölgelere odaklanılarak, inceleme konusu devralma işlemi sonrasında tarafların pazar paylarının %40 ve üzeri önemli seviyelere ulaşacağı ( ..)29 ilçeye yönelik değerlendirme yapılmıştır. Aşağıda yer alan tablolar da sırasıyla HTM organize perakende pazarında faaliyet gösteren teşebbüslerin mağaza büyüklüklerine (m2) ve bu büyüklükler üzerinden hesaplanmış pazar paylarına yer verilmiştir. 27 Nitekim geçtiğimiz yıllardaki Kurul kararlarından 30.06.2015 tarih 15 -27/297 -82 sayılı Carrefoursa/Kiler kararında m2 ler üzerinden hesaplanan pazar pay ı verisi dikkate alınmıştır. 28 ( ..) HHI endeksi bakımından bir endişe doğmadığı için bilgi talep edilmemiştir. 29 Her ne kadar ( ..) %40 pa zar payı sınırını aştığı görülse de, devralma sonrasındaki pazar payındaki artış oldukça sınırlı düzeyde kalmış, buna karşılık analizin bütünlüğünü bozmamak adına ilçe tabloya dahil edilmiştir. 17-06/56 -22 27/82 Tablo 6 : HTM Organize Perakende Pazarında İşlem Taraflarının ve Rakip Mağaza ların m2 Büyüklüğü (2016) İlçeler MİGROS TESCO KİPA CARRE - FOURSA A 101 BİM ŞOK PEHLİVAN - OGLU DİĞER TOPLAM MİGROS+ KİPA ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) Kaynak: Teşebbüsten gelen bilgiler Tablo 7 : HTM Organize Perakende Pazarında İşlem Taraflarının ve Rakiplerinin m2 Cinsinden İlçeler Bazında Pazar Payları (2016) İlçeler MİGROS (%) TESCO KİPA (%) CARRE - FOURSA (%) A 101 (%) BİM (%) ŞOK (%) PEHLİVAN - OĞLU (%) DİĞER (%) TOPLAM (%) MİGROS+ KİPA (%) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) Kaynak: Teşebbüsten gelen bilgiler (100) İşlem sonucunda yatay anlamda etkilenen bir diğer pazar olan AVM işletmeciliği pazarı kapsamında; TESCO KİPA nın işletmeciliğinde ( ..) , MİGROS un işletmeciliğinde ise ( ..) adet AVM bulunmaktadır. Bu pazarda tarafların toplam kiralanabilir alan üzerinden he saplanan toplam pazar payının %( ..) civarında olduğu belirtilmiştir. Söz konusu veri ışığında işlem sonucunda AVM işletmeciliği pazarı nda herhangi bir rekabet endişesi doğmayacağı sonucuna ulaşılmaktadır. 17-06/56 -22 28/82 (101) Bir pazarda işlemin rekabetçi etkilerini ortaya koymak bakımından tarafların pazar payları toplamı ötesinde, işlem sonrası ulaşılacak yoğunlaşma oranları ile bu oranlardaki değişim daha kritik olabilmektedir. Bu kapsamda HHI analizi pazardaki yoğunlaşma düzeylerinin saptanmasında kullanılan başlıca ana lizlerden biri olarak kabul edilmektedir. Bu bağlamda, Yatay Kılavuz da birleşme -devralma işlemlerine uygulanacak HHI eşiklerine de yer verilmiştir. Buna göre birleşme sonrası pazardaki HHI endeksi 1.000 ile 2.000 arasında olan ve işlem neticesinde HHI end eksindeki değişim 250 nin altında kalan ya da birleşme sonrası pazardaki HHI endeksi 2.000 nin üzerinde olan ancak işlem neticesinde HHI endeksindeki değişimi 150 nin altında kalan işlemlerde de aşağıdaki istisnalar hariç olmak üzere rekabetçi kaygılar olu şması ihtimali düşük kabul edilmektedir. Bununla birlikte Yatay Kılavuz da, sayılan iki durum bakımından söz konusu HHI değişim eşikleri aşılmasa dahi, rekabetçi kaygılar oluşmasına neden olabilecek bazı faktörler30 bulunduğu belirtilmiş ancak dosya konusu devralma işlemi kapsamında söz konusu faktörlerin bulunmadığı sonucuna ulaşılmıştır . (102) İşlem sonucunda Türkiye coğrafi pazarında, HTM organize perakende pazarı kapsamında gerçekleşen pazar payları üzerinden hesaplanan HHI değişimi 2013 ve 2014 yılları için sırasıyla 137 ve 124 iken 2015 yılı için 100 dür. Söz konusu HHI değişimleri, her halükarda işlem neticesinde Türkiye çapında rekabetçi bir endişe olmayacağını teyit etmektedir. İşlem için ilçeler bazında hesaplanan HHI değerlerine aşağıda yer verilmiştir. Tablo 8 : 2016 Yılı m2 Bazlı Pazar Payları Üzerinden Hesaplanan İşlem Öncesi ve Sonrası HHI Değerleri İlçe Adı İşlem Öncesi İşlem Sonrası Değişim 1 ( ..) 1.666 2.603 937 2 ( ..) 1.891 2.879 988 3 ( ..) 2.052 3.155 1.103 4 ( ..) 1.897 3.331 1.433 5 ( ..) 1.787 2.684 897 6 ( ..) 1.916 3.136 1.220 7 ( ..) 2.250 4.021 1.770 8 ( ..) 1.905 2.817 913 9 ( ..) 1.896 2.495 599 10 ( ..) 1.645 2.950 1.305 11 ( ..) 2.007 2.714 707 12 ( ..) 2.205 3.414 1.209 13 ( ..) 2.014 3.361 1.348 14 ( ..) 2.880 2.973 94 30 (a) İşlem taraflarından birinin potansiyel olarak pazara gi rme ihtimali olan bir teşebbüs ya da pazara yeni girmiş henüz düşük bir paya sahip bir teşebbüs olması durumu, (b) İşlem taraflarından bazılarının henüz pazar paylarına yansımamış biçimde yenilikçi bir teşebbüs olması durumu, (c) Pazardaki oyuncular aras ında çapraz ortaklıkların mevcut olması durumu, (d) İşlem taraflarından birinin düşük pazar payına sahip olmasına rağmen, pazardaki oyuncular arasındaki rekabeti engelleyici işbirliklerini engelleyecek biçimde rekabetçi bir özelliğe sahip olm ası durumu (o yunbozan (maverick) bir teşebbüsün varlığı), (e) Pazardaki oyuncular arasında geçmişte veya halen rekabeti sınırlayıcı işbirliklerinin ya da bu t ür işbirliklerini kolaylaştırıcı eylemlerin mevcut olması durumu, (f) İşlem taraflarından birinin işlem önces inde %50 veya daha fazla bir pazar payına sahip olması durumu. 17-06/56 -22 29/82 (103) HHI verileri değerlendirildiğinde, bildirime konu işlemin gerçekleşmesi halinde ilgili coğrafi pazarlar için hesaplanan yoğunlaşma endeksinin yoğunlaşmış pazarlarda ortaya çıktığı kabul edilen 2.000 in üzerinde olduğu görülmektedir. Bu durumda, ancak, işlemle birlikte gerçekleşecek endeks artışının 150 nin altında kalması halinde, işlemin rekabetçi bir kaygı oluşturmadığı kabul edilebilecektir. Bu bağlamda, yukarıda yer alan ilçelerden sadece ( ..) için HHI seviyesindeki değişimin 94 olması nedeniyle işlem sonucunda oluşacak yoğunlaşmanın minimal düzeyde olduğu ve rekabetçi endişe doğurmamasından ötürü söz konusu ilçenin göz ardı edilebileceği değerlendirilmektedir. (104) Özetle, pazar payları ve HHI değerlerine ilişkin olarak yukarıda yer verilen bilgiler çerçeve sinde, bildirime konu devralma işleminin gerçekleşmesi durumunda ilgili pazarda MİGROS ve TESCO KİPA nın pazar payının 2016 yılı verileri itibarıyla ( ..) ilçede %40 seviyesi üzerine çıkarak ve ayrıca HHI kriterleri bağlamında belirlenen eşiklerin aşılması suretiyle işlem sonucunda ilçeler bazında hâkim duruma gelebileceği değerlendirilmiştir. H.2.1.1.2. Yoğunlaşma İşlemine Taraf Olan Teşebbüslerin Birbirlerine Yakın Rakip Olup Olmadıkları (105) Yoğunlaşma işleminin taraflarının ürettikleri ürünler ya da sundukla rı hizmetler arasındaki ikame oranı ne kadar yüksek ise, işlem sonrasında oluşan teşebbüsün fiyatları önemli ölçüde artırma olasılığının da o derece yüksek olduğu kabul edilmektedir. Örneğin birçok tüketici tarafından birinci ve ikinci alternatif olarak gö rülen firmaların birleşmesi durumunda, teşebbüs fiyatları üzerinde baskı oluşturan en önemli rakibini piyasadan çıkarma imkânı bulmaktadır. Böyle bir durumda fiyatların artma eğiliminde olacağı kabul görmektedir. (106) Bahsedilen bu tür bir etki genellikle fark lılaşmış ürün pazarlarında gerçekleşen birleşme işlemleri kapsamında ele alınmaktadır. Homojen ürün ve hizmet pazarları açısından ise açıklanan tür bir etkiden bahsetmek güçleşmektedir. Bu bağlamda yakın rakiplik kıstasını ölçmek için firmaların kapasitele ri veya faaliyet şekilleri gibi kriterler incelenmektedir. (107) Birleşen teşebbüslerin birbirlerine göre konumlarını değerlendirmek için teşebbüslerin ülkedeki faaliyet düzeyleri, mağaza sayıları ve formatları, bulundurdukları ürün sayıları incelenmiştir. Devr alan taraf olan MİGROS bildirim tarihi olan 21.06.2016 itibarıyla 72 ilde toplam ( ..) noktada ( ..) m2 lik toplam mağaza alanıyla faaliyet göstermekte, 5M formatında ( ..) mağazası bulunmakta, mağazaların büyük çoğunluğu küçük, orta ve büyük süpermarketle rden oluşmakta, MİGROS un kontrolünde ( ..) adet AVM mağazası31 bulunmaktadır. (108) Devre konu teşebbüs TESCO KİPA ise çoğunlukla Ege Bölgesinde olmak üzere 20 ilde, bildirim tarihi itibarıyla ( ..) (PFS noktaları dahil olmamak üzere) noktada ( ..) m2 lik toplam mağaza alanıyla faaliyet göstermektedir. Teşebbüs mağazalarının ( ..) i 2.000 m2'den büyük alana sahip olup , çoğu hipermarket formatındadır. Geri kalan mağazalar ise süpermarket ( ( ..) ) ve Expres ( ( ..) ) mağaza şeklindedir. Mağazaları hipermarket alanında yoğunlaşan TESCO KİPA nın ( ..) mağazası AVM içinde yer almakta olup, bu mağazaların ortalama büyüklükleri ( ..) m2 dir32. 31 Söz konusu mağazaların MİGROS un mülkiyetinde olduğu ifade edilmiştir. 32 18 AVM mağazası TESCO KİPA mülkiyetinde olup, kalanlar uzun süreli kiralama yöntemiyle işletilen mağazalardır. 17-06/56 -22 30/82 (109) Diğer yandan MİGROS mağaza sayısı bakımından TESCO KİPA dan yaklaşık 9 kat fazla noktaya sahip olmakla birlikte faaliyet alanı bakım ından 3 kat büyük bir alana sahiptir. MİGROS Türkiye genelinde, TESCO KİPA ise 20 ilde faaliyet göstermektedir33. MİGROS farklı mağaza kategorilerinde daha yaygın bir şekilde pazarda ye r almakta iken TESCO KİPA daha çok hipermarket alanında yoğunlaşmıştır. İndirim marketler dışarıda bırakıldığında, nokta sayısı bakımından en büyük ulusal süpermarket olan MİGROS yıldan yıla büyürken, TESCO KİPA yıldan yıla pazar payı kaybetmektedir. (110) Kararın İlgili Pazar bölümünde detaylıca değerlendirildiği üzere , MİGROS, TESCO KİPA ve CARREFOURSA gibi multi formatta faaliyet gösteren ulusal süpermarket zincirleri birtakım yönleriyle indirim marketlerden ayrışmaktadır. Hem TESCO KİPA hem de MİGROS yüksek sayıda SKU bulunduran formatta mağazalara sahip zincir olmaları ve ul usal süpermarket zinciri olmaları, çok geniş m2 aralıklarında ki mağazalarda faaliyet göstermeleri ve indirim market olmamaları yönüyle benzeşmektedirler. Bu bakımdan her ne kadar TESCO KİPA son yıllarda zar ar ediyor olsa da TESCO KİPA , MİGROS un benzer kulvarda rekabet ettiği bir teşebbüstür . (111) Bu bağlamda sektördeki bilinirliği, ulusal zincir süpermarket kategorisinde yer alması, yüksek sayıda ürün bulundurma özelliği, sahip olduğu görece fazla sayıda hipermarket mağazasıyla hipermarket mağazacılığında güçlü konumda olan TESCO KİPA nın ulusal süpermarket zinciri MİGROS tarafından devralınması işleminin yakın bir rakibi ortadan kaldıracak tip te bir yoğunlaşma olacağı değerlendirilmektedir. H.2.1.1.3. Birleşmenin Önemli Bir Rekabetçi Gücü Ortadan Kaldırması (112) Yatay Kılavuz da belirtildiği üzere bazı teşebbüsler, faaliyette bulundukları pazarlardaki rekabetçi süreç üzerinde, pazar payları ve benzeri göstergelerin işaret ettiklerinden daha yüksek düzeyde etkiye sahip olabilmektedirler. Bu nitelikteki bir teşebbüsü kapsayan bir devralma işlemi, özellikle ilgili pazarın yoğunlaşmış olduğu bir durumda, pazarın rekabetçi dinamiklerinde, ciddi ve rekabet karşıtı bir yönde değişikliğe yol açabilmektedir. (113) 1992 yılından beri Ege ve Marmara bölgelerinde yoğunluklu olarak faal iyet gösteren TESCO KİPA nın özellikle Ege Bölgesi nde marka bilinirliği bulunmaktadır. TESCO KİPA nın hipermarket pazarında yoğunlaşmış yapısı onu pazardaki diğer aktörlerden bir derece farklılaştırmaktadır. Bildirim formunda söz konusu hususa ilişkin ola rak TESCO KİPA'nın yerel agresif rekabet karşısında yaşadığı zorluklardan dolayı MİGROS bakımından önemli bir rekabetçi güç olmadığı değerlendirilmektedir. Bu kapsamda, m2 başına gelirlerinin MİGROS a göre düşük oluşu, pazar payının farklı tahminlere göre yapılan analizlerin tamamında azalış eğiliminde oluşu ve zarar eden bir firma olması söz konusu firmanın rekabetçi gücünün örselendiğini teyit eden göstergelerdir. 33 MİGROS un 1.400 ün üstünde mağazasının (%80 ve üstü) örtüşme gerçekleşen 20 ilde bulunduğu görülmektedir. 17-06/56 -22 31/82 (114) Yukarıda yapılan açıklamalar ile MİGROS ve yukarıda sektör temsilcileri ile yapılan görüşme ler bölümünde yer verildiği üzere , sektördeki rakiplerin değerlendirmeleri dikkate alındığında , devralma işlemi sonucunda genel olarak önemli bir rekabetçi gücün ortadan kalkmayacağı sonucuna ulaşılmaktadır. Bunun yanında, her ne kadar TESCO KİPA son yılla rda güç kaybediyor olduğundan önemli bir rekabetçi gücün pazardan silindiğini iddia etmek güçleşse de , multi formattaki 3 oyuncudan birinin en yakın rakiplerinden birisi tarafından devralınıyor olduğu gerçeği de değerlendirmelerde göz önünde bulundurulma ktadır. H.2.1.1.4. Rakip Teşebbüslerin Ürünlerinin/Hizmetlerinin Birleşik Teşebbüsün Ürünlerine/Hizmetlerine İkame Edilebilirlik Düzeyi (115) Rakip teşebbüslerin ürünlerinin/hizmetlerinin işlem sonrasında oluşan teşebbüsün ürünleriyle/hizmetleriyle olan ikame edil ebilirliğinin yüksek olduğu durumlarda, birleşik teşebbüsün fiyatları artırma güdüsünün sınırlanacağı ve bu nedenle işlemin hâkim durum yaratmak ya da mevcut bir hâkim durumu güçlendirmek suretiyle rekabeti önemli ölçüde azaltma olasılığının o kadar düşük olacağı varsayılmaktadır. Diğer yandan, birleşmenin taraflarının ürünleri arasındaki ikame oranı ne kadar yüksekse, birleşik teşebbüsün fiyatları önemli ölçüde artırma olasılığı da o derece yüksektir. Örneğin, ürünleri önemli ölçüde tüketici tarafından bir inci ve ikinci tercih olarak görülen teşebbüsler arasında gerçekleşen bir birleşme işlemi, fiyatlarda önemli ölçüde bir artışa yol açabilecektir. Rakip teşebbüslerin ürünlerinin birleşen teşebbüslerin ürünleriyle olan ikame edilebilirliğinin yüksek olduğu durumlarda, birleşik teşebbüsün fiyatları artırma güdüsü sınırlanacaktır. Bu nedenle, birleşik teşebbüs ile rakip teşebbüslerin ürünleri arasındaki ikame oranı ne kadar yüksekse, ilgili birleşmenin hâkim durum yaratmak ya da mevcut hâkim durumu güçlendirme k suretiyle rekabeti önemli ölçüde azaltma olasılığı da o kadar düşük olacaktır. (116) İlgili pazara ilişkin bilgiler bölümünde değinildiği ve görüşme yapılan teşebbüslerden gelen cevaplar ile de desteklendiği üzere , süpermarketler indirim marketlerden gelen bir rekabet baskısı altında bulunmaktadır. Her ne kadar indirim marketlerde satılan ürün sayısı sınırlı olsa da, birleşen teşebbüse rakip teşebbüslerin ürünlerinin büyük ölçüde örtüştüğünden bahsedilebilecektir. Pazarda indirim marketlerin her ilde ara sokakl arda açtıkları mağazalar ile hızla büyüyor oluşu bu durumu destekler niteliktedir. Buna karşılık özellikle büyük süpermarketlerde yüksek SKU ile çalışan MİGROS ve TESCO KİPA nın indirim marketlerde satılmayan ürünler bakımından ciddi bir baskı altında oluğ unu söylemek güçleşmektedir. Nitekim indirim marketlerde şarküteri, pastane ürünleri, taze ürünler ve balık reyonu gibi ürün çeşitliliğini sağlayan unsurların bulunmadığını, bu kapsamda da MİGROS ve TESCO KİPA ya gerek fiyat gerekse fiyat dışı rekabetçi ba skı oluşturamayacağı d eğerlendiril mektedir. Bu anlamda piyasada teşebbüsler tarafından sunulan ürün ve hizmetlerin örtüşmeleri koşuluyla ikame edilebilir olduğundan bahsedilebilecektir. 17-06/56 -22 32/82 H.2.1.1.5. Müşterilerin Sağlayıcı Değiştirme Olanaklarının Bulunup Bu lunmadığı (117) İşlem sonrasında oluşan teşebbüsün fiyat artışına gitmesi durumunda pazarda alternatif sağlayıcıların varlığı ve alternatif sağlayıcılara geçiş yapmanın önemli geçiş maliyetlerine katlanmayı gerektirmemesi halinde birleşik teşebbüsün fiyat artışı na gitme güdüsü sınırlanacaktır. Bununla birlikte, müşterilerin önemli bir geçiş maliyetine katlanmaksızın başka sağlayıcılara geçiş yapması olanağının bulunmasının pazarda anlamlı bir sonuç doğurabilmesi ve birleşik teşebbüsün fiyat artışına gitme güdüsün ü sınırlayabilmesi için, pazarda alternatif sağlayıcıların bulunması ve bu sağlayıcıların fiyat artışından kaçan müşterilere ürün ya da hizmet sunabilecek durumda olması gerekmektedir. (118) Pazarın yapısı gereği müşterilerin sağlayıcı değiştirmeleri yerel olar ak mümkün olabilmektedir. HTM organize perakende pazarında dosya kapsamında belirlenen bölgesel pazarlarda çok sayıda teşebbüs faaliyet göstermektedir. Tüketicilerin bu alternatif perakendeciler arasında geçiş yapmalarını engelleyen ya da sınırlayan herhan gi bir etken bulunmamaktadır . Nitekim bir tüketici birden fazla marketi ziyaret edebilmekte, en azından marketler arasında tamamlayıcı alışveriş yapabilmektedir. Bu kapsamda marka sadakati olan müşteriler dışarıda tutulduğu zaman, lokal pazarda herhangi bi r yoğunlaşma söz konusu değilse, sağlayıcı değiştirmek ve sağlayıcılardan tama mlayıcı nitelikte hizmet almak mümkündür. H.2.1.1.6. Hakim Durum Analizinde Değerlendirilen Diğer Unsurlar (119) Bir teşebbüsün yapısı ve kaynaklara ulaşma gücü tek başına hakim durumu n tespiti için yeterli olmamakla birlikte , pazar yapısının analiz sonucu ulaşılan değerlendirmeler hakim durum tespitini destekleyici olarak ele alınabilmektedir. Bu kapsamda , teşebbüsün rakiplerine oranla teknolojik avantajı, hammaddeye avantajlı ulaşımı, yakın pazarlarda güçlü konumu, sahip olduğu geniş ürün portföyü, dikey entegrasyonu, güçlü dağıtım ağı ve finansal gücü değerlendirmeye alınan ve mevcut dosya kapsamında da geçerli olan kriterlerdendir. (120) MİGROS, hipermarket ve süpermarket mağazalarıyla he r bir format bazında farklılaşmakla birlikte geniş ürün portföyü, yüksek SKU, görece düşük özel markalı ürün oranı, büyük satış alanları ve ilave hizmet sunumlarıyla ulusal süpermarket zincirleri arasında nokta sayısı ve m2 bakımından önemli bir yere sahip tir. (121) Öte yandan , dosya konusu devralma işleminde devralan konumunda bulunan MİGROS un ortağı AEH bira, kola, su gibi pazarlarda ürün tedarik etmektedir. Bu anlamda bazı ürün grupları açısından dikey bütünleşik bir yapıdan bahsetmek mümkündür. Bununla birl ikte, pazarda MİGROS ile benzer avantaja sahip tek bir rakip bulunmaktadır34. Anılan unsurlar ve bu unsurların pazara etkisi ilerleyen bölümlerde, işlemin dikey etkileri başlığı altında irdelenecektir. H.2.1.2. Dengeleyici Alıcı Gücünün Bulunup Bulunmadığ ı (122) Dengeleyici alıcı gücü, Yatay Kılavuz da, müşterilerin büyüklükleri, sağlayıcı açısından önemli olmaları ve alternatif sağlayıcılara geçme becerileri sayesinde ticari işlem yaparken sağlayıcıları karşısında elde ettikleri pazarlık gücü olarak tanımlanmak tadır. Literatürde, müşterilerin önemli bir alıcı gücüne sahip oldukları durumlarda çok yüksek pazar payına sahip teşebbüslerin dahi hakim durumda olamayacakları kabul edilmektedir. 34 ŞOK marketler zinciri Yıldız Holding tarafından 2011 yılında devralınmıştır (Kurul un 17.08.2011 tar ih ve 11 -45/1044 -357 sayılı kararı). 17-06/56 -22 33/82 (123) Bununla birlikte, Yatay Kılavuz da, yoğunlaşma işleminin yaratacağı yükse k fiyatlardan sadece pazarlık gücüne sahip sınırlı bir müşteri kitlesinin korunabildiği hallerde, işlemin yaratacağı rekabeti sınırlayıcı etkileri dengeleyici bir alıcı gücünden bahsedilemeyec

• Rekabet Kurumu · D.2003 -3-148 (Muafiyet) Karar Sayısı : 05-7/63-28 K · K.05-7/63-28 Karar Tarihi : 3.2.2005 A. TOPLANTIYA K
• Rekabet Kurumu · D.2007 -2-6 (Devralma) Karar Sayısı : 07-27/252 -87 · K.07-27/252 -87 Karar Tarihi : 22.3.2007 A-TOPLANTIY
• Rekabet Kurumu · D.2008-4-263 (Devralma ) Karar Sayısı : 09-02/19-12 · K.09-02/19-12 Karar Tarihi : 14.1.2009 A. TOPLANTIYA
• Rekabet Kurumu · D.2009 -3-87 (Önaraştırma) Karar Sayısı : 09-41/988 · K.09-41/988 -250 Karar Tarihi : 9.9.2009 A. TOPLANTI