Rekabet Kurumu Başkanlığından, REKABET KURULU KARARI Dosya Sayısı : 2009-4-85 Karar Sayısı : 09-23/493-119 Karar Tarihi : 20.5.2009 A. TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER Başkan : Prof. Dr. Nurettin KALDIRIMCI (Başkan V.) 10 Üyeler : Mehmet Akif ERSİN , Dr. Mustafa ATEŞ, İsmail Hakkı KARAKELLE, Doç. Dr. Cevdet İlhan GÜNAY, Murat ÇETİNKAYA B. RAPORTÖRLER : Metin HASSU, Sinan BOZKUŞ C. ŞİKÂYET EDEN : - ( ) İl Emniyet Müdürlüğü , Afyonkarahisar - ( ) İl Emniyet Müdürlüğü , Afyonkarahisar 20 - ( ) İl Emniyet
Rekabet Kurumu Başkanlığından, REKABET KURULU KARARI Dosya Sayısı : 2009-4-85 Karar Sayısı : 09-23/493-119 Karar Tarihi : 20.5.2009 A. TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER Başkan : Prof. Dr. Nurettin KALDIRIMCI (Başkan V.) 10 Üyeler : Mehmet Akif ERSİN , Dr. Mustafa ATEŞ, İsmail Hakkı KARAKELLE, Doç. Dr. Cevdet İlhan GÜNAY, Murat ÇETİNKAYA B. RAPORTÖRLER : Metin HASSU, Sinan BOZKUŞ C. ŞİKÂYET EDEN : - ( ) İl Emniyet Müdürlüğü , Afyonkarahisar - ( ) İl Emniyet Müdürlüğü , Afyonkarahisar 20 - ( ) İl Emniyet Müdürlüğü , Afyonkarahisar D. ŞİKAYET EDİLEN: Afyon ilinde faaliyet gösteren özel dershaneler E. DOSYA KONUSU: Afyon ilinde faaliyet gösteren dershanelerin İl Milli Eğitim Müdürlüğü öncülüğünde anlaşma yaparak kur s fiyatlarını birlikte belirledikleri iddiası. F. İDDİALARIN ÖZETİ: Şikâyet dilekçelerinde , Afyon ilinde faaliyet gösteren 30 özel dershanelerin ücretlerini 2008 -2009 eğitim -öğretim yılında bir önceki yıla göre iki katına çıkararak tüketicileri mağdur ettikl eri iddia edilmektedir. Dilekçelerde, dershane yetkililerinin kendilerine İl Milli Eğitim Müdürü öncülüğünde toplantı yaptıkları nı ve bu toplantı uyarınca bütün dershanelerin ücretlerini sabitledikleri ni, belirtilen ücretten daha düşük bir tutarda kayıt yapılması durumunda 50.000 TL . tazminat ödeneceğini belirttikleri ifade edilmektedir. Başvurularda, tüketici aleyhine olan bu durumun düzeltilmesi talep edilmektedir. G. DOSYA EVRELERİ: Kurum kayıtlarına 13.4.2009 tarih ve 2667, 2668 ve 40 2669 sayılar ile gir en başvur ular üzerine düzenlenen 12.5.2009 tarih ve 2009-4- 85/İİ-09-MH sayılı İlk İnceleme Raporu 14.5.2009 tarih ve REK.0.08.00.00 - 110/147 sayılı Başkanlık önergesi ile 09-23 sayılı Kurul toplantısında görüşülerek karara bağlanmıştır. 09-23/493 -119 2H. RAPORTÖR GÖRÜŞÜ: İlgili Raporda , şikâyet hakkında 4054 sayılı Rekabetin Korunması Hakkında Kanun kapsamında önaraştırma yapılmasına veya soruşturma açılmasına gerek olmadığı görüş üne yer verilmiştir. I. İNCELEME VE DEĞERLENDİRME 50 I.1. İlgili Pazar I.1.1. İlgili Ürün/Hiz met Pazarı Ülkemizde dershaneler okula yardımcı ve sınavlara yönelik olarak çeşitli amaçlarla faaliyet gösterebilmektedir. Bu kapsamda dershaneler; (i) Üniversite Hazırlık Kursları ( lise son sınıf öğrenciler i ve lise mezun ları için), (ii) Anadolu, Fen Li seleri ve Anadolu Meslek Liseleri ile Özel Liselere Giriş Kursları (sekizinci sınıf öğrencileri için), (iii) Yetiştirme (takviye) kursları (lise ve ilköğretim ara sınıfları için) 60 hizmetlerin i sunabilmektedir. Dershaneler her üç hizmet türünde de faaliyet göster ebilir. Talep ikamesi açısından bu hizmetler in her birini ayrı ilgili ürün pazarı olarak tanımlamak mümkün olmakla birlikte; dosya konusu olay da her üç türdeki kurs fiyatlarının da arttığı iddia edilmektedir. Bu çerçevede, incelemeye konu olayda ilgili ürün pazarı, dershanecilik hizmetleri pazarı olarak tespit edilmiştir. I.1.2. İlgili Coğrafi Pazar Şikâyet konusu uygulamanın Afyon ilinde gerçekleşiyor olması ve bu ilde ikamet eden öğrencilerin başka illerde bulunan kurslara devam etmelerinin çok z or 70 olması nedeniyle , ilgili coğrafi pazar "Afyon ili" olarak belirlenmiştir. I.2. Yapılan Tespitler İlk inceleme kapsamında, Afyon İl Milli Eğitim Müdürlüğü Özel Öğretim Şube Müdürü ile görüşülmüştür. Anılan yetkili, r aportörlerle y aptığı görüşmede, Afyon ilinde yaklaşık 25 adet üniversite ve liselere hazırlık kursunun bulunduğunu, dershaneler arasında rekabeti kısıtlayıcı uygulamaların bulunmadığını, ayrıca Milli Eğitim Müdürlüğü nün de bu tür bir uygulamaya zemin hazırlamadığını ifade etmişti r. Yetkili, ayrıca, yıllar itibarı yla kurs ücretlerinde meydana gelebilecek artışların yönetmeliklerle belirlendiğini ve ilgili mevzuat uyarınca bir önceki yıla 80 göre 2 kat oranında artışın mümkün olmadığını belirtmiştir. Afyon İl Milli Eğitim Müdürlüğü nden alınan belgelerde yer alan ve mezkûr yetkilinin ifadelerini teyit eden , Afyon ilindeki en büyük 5 dershanenin 2007 -2008 ve 2008 -2009 yıllarına ait ilan edilen ücretler i aşağıdaki şekildedir: 09-23/493 -119 3 Tablo : Birim fiyatlar üzerinden kurs ücretleri (bir ders saati ücret i esas alınmıştır ) (TL) Dershane Adı Yıl OKS1 Lise (Ara Sınıf) ÖSS2 2007 -2008 4,20 3,753 - 4,104 4,205 - 4,306 Kocatepe Dershaneleri 2008 -2009 4,20 4,10 4,20 2007 -2008 - 3,60 3,60 Final Dergisi Dershaneleri 2008 -2009 - 3,60 3,60 2007 -2008 2,75 2,85 2,85 Diler Açı Dershanele ri 2008 -2009 3,50 3,50 4,00 2007 -2008 - - - Hisar Batı Dershaneleri 2008 -2009 3,75 3,75 4,00 2007 -2008 2,10 2,31 2,31 Afyon Uğur Dershaneleri 2008 -2009 2,20 2,40 2,40 I.3. Değerlendirme 4054 sayılı Kanun un 4. maddesi nin birinci fıkrasında Belirli bir mal veya hizmet piyasasında doğrudan veya dolaylı olarak rekabeti engelleme, bozma ya da 90 kısıtlama amacını taşıyan veya bu etkiyi doğuran yahut doğurabilecek nitelikte olan teşebbüsler arası anlaşmalar, uyumlu eylemler v e teşebbüs birliklerinin bu tür karar ve eylemleri hukuka aykırı ve yasaktır hükmüne yer verilmekte, aynı maddenin ikinci fıkrasının (a) bendinde Mal veya hizmetlerin alım ya da satım fiyatının, fiyatı oluşturan maliyet, kar gibi unsurlar ile her türlü a lım yahut satış şartlarının tespit edilmesi yasaklanan haller arasında sayılmaktadır. Afyon ilindeki dershanelerin rekabeti kısıtlayıcı bir anlaşma içinde olup olmadığını değerlendirmeden önce sektörü düzenleyen ilgili kanun ve yönetmeliklere değinilmesi yararlı olacaktır. Özel dershaneler 5580 sayılı Özel Öğretim Kurumları Kanunu nun 2. maddesi kapsamında özel öğretim kurumu 100 sayılmakta olup , Milli Eğitim Bakanlığı nın sıkı denetimi altında faaliyet göstermektedirler. Özel öğretim kurumlarının tahsil edece kleri ücretlere ilişkin hususlar ise 5580 sayılı Kanun a dayanılarak çıkarılan ve 11 .2.2009 tarihinde yürürlüğe giren Özel Öğretim Kurumları Öğrenci ve Kursiyer Ücretleri Tespit Ve Tahsil Yönetmeliği ile düzenlenmiştir. Bu Yönetmeliğe göre özel öğretim kurumları bir sonraki eğitim -öğretim yılında uygulayacağı ücretleri her yıl Ocak ayından Mayıs ayının sonuna kadar ilan etmek zorundadır. Bu tarihe kadar ücretlerini ilan etmeyen kurumlar bir önceki yıl uyguladıkları ücretleri tahsil etmek 1 Ortaöğretim Kurumları Sınavı . 2 Öğrenci Seçme Sınavı (Üniversiteye Hazırlık) 3 9. sınıf grubu . 4 11. sınıf grubu . 5 Hafta sonu grubu . 6 Hafta içi grubu . 09-23/493 -119 4durumunda kalmakt adır. Öte yandan ilan edilen ücretlerden daha fazla bir tutarın tahsil edilmesi Yönetmeli ğin 6/d maddesinde yasaklanan eylemler arasında yer 110 almaktadır. Ancak, bu tutarın altına inilmesinin mümkün olduğu anılan Yönetmeli ğin 6. maddesindeki Bu ilanlarda d ers yılı, aylık veya ders saati ücretiyle birlikte, peşin veya süreli ödemeler ve kurumca belirlenecek diğer indirimler belirtilir... ifadesinden anlaşılmaktadır. Bu bakımdan ilan edilen ücretlerin maksimum fiyat niteliğinde olduğu söylenebilir. Yine anıl an Yönetmelik uyarınca , özel öğretim kurumları bir sonraki yıl tahsil edecekleri ücretleri belirlerken enflasyon oranı, yapılan yatırım vb. kriterlere göre zam yapabilmekte ve keyfi fiyat artırımına gidememektedir. Yukarıda kısaca yer verilen mevzuat hü kümlerinden anlaşılacağı üzere ilgili pazarda fiyatlar basın yoluyla ilan edilmeleri nedeniyle oldukça şeffaf olup kurs 120 sahipleri diğerlerinin uyguladığı ücretlerden haberdar ol maktadırlar . Öte yandan kurs ücretlerine yapılacak yıllık zam oranlarına ilişki n kriterler de Yönetmelikte yer aldığından , bu ücretlerin yıllar itibar ıyla fahiş oranda artması mümkün değildir. Öte yandan, yukarıda yer verilen kurs ücretlerine ilişkin Tablo incelendiğinde birbirinden oldukça farklı ücret lerin bulunduğu görülmektedir. Örneğin OKS ye yönelik 2008 -2009 öğretim yılına ait kurs saat ücretleri incelendiğinde 2,20 TL. den 4,20 TL . ye kadar değişim gösterdiği, lise ara sınıf kurs ücret saatlerinin de 2,40 TL . den 4,10 TL . ye kadar değiştiği görülmektedir. Bu çerçevede, teşebbü sler arasında rekabeti kısıtlayıcı bir anlaşmanın varlığı yönünde bir bulgu 130 bulunmamaktadır. Şikâyet dilekçelerinde belirtilen diğer bir husus da kurs ücretlerinin 2008-2009 öğretim yılında 2007 -2008 öğretim yılına göre yaklaşık 2 kat arttığı iddiasıdır. Bu iddiaya yönelik olarak , yukarıdaki tabloda ki verilerden açıkça anlaşılacağı üzere , yıllık bazda söz konusu oranda bir artış bulunmamaktadır. Kaldı ki bazı kursların fiyatları da bir önceki yıla göre değişmemiştir. En yüksek artış Diler Açı Dershaneleri nin ÖSS ye yönelik kurs ücretlerin de gerçekleşmiş olup bu oran yaklaşık %40 tır. J. SONUÇ 140 Düzenlenen rapora ve dosya kapsamına göre, 1. Başvuru konusu iddialara ilişkin olarak 4054 sayılı Rekabetin Korunması Hakkında Kanun çerçevesinde herhangi bir işle m yapılmasına gerek bulunmadığına , 2. Bununla birlikte, 4054 sayılı Kanun kapsamında rekabet ihlali oluşturabilecek davranışlardan kaçınmaları gerektiği yönünde Afyon da faaliyet gösteren özel 09-23/493 -119 5dershanelere ve ayrıca Afyon İl Milli Eğitim Müdürlüğ üne görüş yazısı gönderilmesi konusunda Başkanlığa yetki verilmesine 150 OYBİRLİĞİ ile karar verilmiştir.