Rekabet Kurumu Başkanlığından, REKABET KURULU KARARI Dosya Sayısı : 2010 -2-210 (Önaraştırma ) Karar Sayısı : 11-03/42-14 Karar Tarihi : 12.01.2011 A. TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER Başkan : Prof. Dr. Nurettin KALDIRIMCI Üyeler : Doç. Dr. Mustafa ATEŞ , Mehmet Akif ERSİN, İsmail Hakkı KARAKELLE, Doç. Dr. Cevdet İlhan GÜNAY, Murat 10 ÇETİNKAYA , Reşit GÜRPINAR B. RAPORTÖRLER : Remzi Özge ARITÜRK, Esma GÜNDOĞDU C. BAŞVURUDA BULUNAN : - Mehmet HAKLITÜRK Hoşdere Cad. N o:98/2 Çankaya/Ankara D. HAKKINDA İ
Rekabet Kurumu Başkanlığından, REKABET KURULU KARARI Dosya Sayısı : 2010 -2-210 (Önaraştırma ) Karar Sayısı : 11-03/42-14 Karar Tarihi : 12.01.2011 A. TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER Başkan : Prof. Dr. Nurettin KALDIRIMCI Üyeler : Doç. Dr. Mustafa ATEŞ , Mehmet Akif ERSİN, İsmail Hakkı KARAKELLE, Doç. Dr. Cevdet İlhan GÜNAY, Murat 10 ÇETİNKAYA , Reşit GÜRPINAR B. RAPORTÖRLER : Remzi Özge ARITÜRK, Esma GÜNDOĞDU C. BAŞVURUDA BULUNAN : - Mehmet HAKLITÜRK Hoşdere Cad. N o:98/2 Çankaya/Ankara D. HAKKINDA İNCELEME YAPILAN LAR : - Kalekim Kimyevi Maddeler Sanayi ve Ticaret A.Ş. Esenyurt Yolu Üzeri 3. k m No:188 Firuzköy Avcılar/İstanbul 20 - Saint -Gobain Weber Yapı Kim. San. ve Tic. A.Ş. Ankara Karayolu 26. k m 35 171 Kemalpaşa/İzmir - KYK Yapı Kimyasalları San. ve Tic. Ltd. Şti. Organize Sanayi Bölgesi 5. Cadde No:2 Eskişehir - Eczacıbaşı -Koramic Yapı Kimyasalları A.Ş. E-5 Karayolu Üzeri Şifa Mah. Atatürk Cad. Çayırova, Tuzla 34941 İstanbul 30 - Entegre Harç Sanayi ve Ticaret A.Ş. Hüseyinli Köyü Ömerli 34799 Ümraniye/İstanbul -Fixkim Pazarlama A.Ş. İstanbul Deri Organize Sanayi Bölgesi 3.Yol H -21 Tuzla/İstanbul E. DOSYA KONUSU: Seramik yapıştırıcıları ve derz dolguları alanında faaliyet gösteren teşebbüslerin ustalara yönelik primler, kuponlar ve sair uygulamalarla yaptıkları indirimlerin 4054 sayılı Kanun u ihlal ettiği iddiası. 40 F. İDDİALARIN ÖZETİ: Şikâyet di lekçesinde özetle; seramik sektörü ve derz dolgul arı alan ında faaliyet gösteren inceleme konusu teşebbüslerin Usta Kulübü , Tanıdık Usta , Tanıdık Servis , W Puan Kazanç Sistemi , KYK Usta Kulübü , Club Vitra Fix , Entegre Usta Klübü , Hesabını Bil en Usta Fixkim Kullanır gibi 11-03/42-14 2 faaliyetlerle üretici ve tüketici ticari ilişkisinde hiç bir fonksiyonu bulunmayan , uygulayıcı ustalara gizli rüşvet verilmesine olanak sağlayan sistemlerinin bulunduğu iddia edilmekte ve ustaları kulüplerine üye yapılması ve ustalara yönelik bir takım hediye, puan vs. uygula nması yoluyla hâkim durumlarını n kötüye kullan ıldığı ve gereğinin yapılması talep edilmektedir. G. DOSYA EVRELERİ: Kurum kayıtlarına 5.8.2010 tarih ve 6212 sayı ile giren 50 şikâyet üzerine yapılan inceleme son ucunda düzenlenen 20.9.2010 tarih ve 2010 -2- 210/İİ-10-403.EG sayılı İlk İnceleme Raporu , 7.10.2010 tarih ve 10 -63 sayılı Kurul toplantısında görüşülmüş ve 10-63/1319 -M sayılı karar ile Kalekim Kimyevi Maddeler Sanayi ve Ticaret A.Ş. (Kalekim), Saint -Gobain Weber Yapı Kim. San. ve Tic. A.Ş. (Saint -Gobain Weber), KYK Yapı Kimyasalları San. ve Tic. Ltd. Şti (KYK), Eczacıbaşı -Koramic Yapı Kimyasalları A.Ş. (Eczacıbaşı -Koramic), Entegre Harç Sanayi ve Ticaret A.Ş. (Entegre) ve Fixkim Pazarlama A.Ş. (Fixkim) hakk ında ve genel olarak yapı kimyasalları sektörüne yönelik olarak önaraştırma yapılmasına karar verilmiştir. Yapılan inceleme sonucunda hazırlanan 30.12 .2010 tarih ve 2010 -2- 210/ÖA -10-355.RÖA sayılı Önaraştırma Raporu , 10.01.2011 tarih ve 60 REK.0.06.00.00 -110/25 sayılı Başkanlık Önergesi ile 11-03 sayılı Kurul toplantısında görüşülerek karara bağlanmıştır. H. RAPORTÖRLERİN GÖRÜŞÜ: İlgili Rapor da; Kalekim, Saint -Gobain Weber., KYK, Eczacıbaşı -Koramic, Entegre ve Fixkim hakkında ve genel olarak yapı kimyasallar ı sektörüne yönelik olarak 4054 sayılı Rekabetin Korunması Hakkında Kanun un 41. maddesi uyarınca soruşturma açılmasına gerek olmadığı ifade edilmiştir. I. İNCELEME VE DEĞERLENDİRME I.1. Hakkında Önaraştırma Açılan Teşebbüsler Dosya konusu önaraştırma Kalekim, KYK, Eczacıbaşı -Koramic, Entegre ve Fixkim 70 hakkında yapılan şikayet üzerine ve genel olarak yapı ki myasalları sektörüne yönelik yapılmıştır. Bu çerçevede Kalekim de yapılan yerinde inceleme ve dosya kapsamında bilgi isteme yoluyla elde edilen bilgile r çerçevesin de, 4054 sayılı Kanun un 4. maddesi kapsamında sektörde yer alan teşebbüsler arasında dosya konusu olan indirim /prim sistemlerinin uygulanmasıyla ilgili herhangi bir rekabeti sınırlayıcı anlaşma, uyumlu eylem veya kararın varlığına ilişkin bir bilgi veya bulgu elde edilememiş, bu nedenle işbu kararda , sadece Kurul kararında adı geçen teşebbüsler hakkında kısaca bilgi verildikten sonra sektörde lider konumda olan Kalekim in indirim /prim sisteminin tek taraflı davranışları bağlamında Kanun un 6.ma ddesi uyarınca hâkim durumun kötüye kullanılması bakımından değe rlendirmeler 80 yapılmıştır. I.1.1. Kalekim Kale Grubu Şirketleri bünyesinde 1973 yılında kurulan Kalekim, seramik yapıştırıcıları ve derz dolguları üretimi dışında inşaat sektörünün önemli ihti yaçlarından olan yapı kimyasallarının üretiminde de bulunmaktadır. Kalekim, Kale Grubu'nun sıva ve boya sektöründeki kuruluşlarından Kaleterasit A.Ş. ile 2003 yılında birleşme kararı almıştır. Bu çerçevede söz konusu teşebbüsün ürün gamına iç ve dış cephe boyaları ile dekoratif hazır renkli sıvalar da katılmıştır. İstanbul da 100.000 ton/yıl, Isparta da, 55.000 ton/yıl, Yozgat ta 71.500 ton/yıl ve Mersin de 75.000 ton/yıl olmak üzere dört adet tesisi olan Kalekim in içinde seramik 90 11-03/42-14 3 yapıştırıcıları ve derz dolguları ürünlerinin de içinde bulunduğu toplam 301.500 ton/yıl toz ürünler üretim kapasitesi bulunmaktadır. Kale Grubu şirketleri, vitrifiye, armatür, banyo ve mutfak mobilyaları, akrilik küvet, duş tekneleri ve kabinleri, iç ve dış cephe boyaları, deko ratif dış cephe sıvalarına kadar geniş bir yelpazede bütünsel çözümler sunmaktadır. I.1.2. Saint -Gobain Weber1 Saint Gobain merkezi Courbevoie de bulunan ve hisseleri Paris Borsasına kote edilmiş bir şirkettir. Grubun Türkiye de inşaat ve endüstriyel uygul amalarda kullanılmak üzere harç üretimi ve satışı alanında faaliyet gösteren Saint Gobain Weber Markem Yapı Kimyasalları Sanayi ve Ticaret A.Ş. (Saint Gobain Türkiye) 100 ünvanlı bir bağlı kuruluşu bulunmaktadır. Saint Gobain Türkiye, cephe uygulamaları (boya ve polimer kaplamalar ile ETICS -harici olarak kullanılan kompozit ısı yalıtma sistemleri - yapıcı ve taban astarları), fayans döşeme uygulamaları için endüstriyel harçlar (seramik/fayans yapıştırıcıları ve renkli derz dolgu) ve yapı harçları üretmekte ve satmaktadır. Şirket ayrıca %50 ortağı olduğu İzocam İzolasyon A.Ş. isimli ortak girişim kanalıyla ETICS ürünlerinin satışını da yapmaktadır. Saint Gobain Türkiye pazarına yurtdışından doğrudan satış yapmamaktadır. Rekabet Kurulu nun 29.11.2007 tarih ve 07-88/1106 -429 sayılı Kararı ile Saint Gobain in endüstriyel harç üretimi ve satışı alanında faaliyet gösteren Maxit Holding AB yi devralmasına izin verilmiştir. 110 I.1.3. KYK Merkezi Eskişehir'de olan KYK, 2001 yılında kurulmuştur. Türkiye'de Eskişehir merkez o lmak üzere, Samsun ve Tarsus üretim tesislerinde yıllık 250 bin ton üretim kapasitesine sahip olup portföyünde seramik yapıştırıcıları, derz dolguları, teknik yapıştırıcılar, su izolasyon ürünleri, ısı izolasyon ürünleri, astarlar, yüzey temizleyiciler ve koruyucular, tamir harçları vb. ürünleri bulunmaktadır. I.1.4. Eczacıbaşı -Koramic Eczacıbaşı -Koramic, 1998 yılında, merkezi Belçika'da bulunan Koramic Building Products S.A. ile Eczacıbaşı Topluluğu'nun %50 -50 ortaklık anlaşması sonucunda yapı kimyasallar ı alanında yeni ürünler geliştirmek ve üretmek üzere kurulmuştur. 120 Yıllık 100 bin ton kapasiteli Bozüyük ve 60 bin ton kapasiteli Tarsus fabrikalarında VitrA Fix markalı yapıştırma harçları, derz dolgu malzemeleri, su yalıtım malzemeleri, kendinden yayılan şaplar, astar ve harç katkıları, uygulama sonrası temizlik ve bakım ürünleri, tamir ve yüzey düzeltme sıvaları, karo seramik uygulama aletleri, poliüretan ve epoksi esaslı zemin kaplama ve su yalıtım malzemeleri ile VitrA Therm markalı dış cephe ısı yalıt ım sistemlerinin üretimini gerçekleştirmektedir. I.1.5. Entegre 1978 yılında 18 müteşebbis tarafından İstanbul'da endüstriyel olarak kireç üretimi için kurulan Entegre, 1989'da Ata İnşaat Grubu tarafından devralınmış ve 1995'te % 50 - %50 Ata İnşaat - Lafarge ortaklığına dönüşmüştür. 2006 yılında %100 Ata Holding 130 bünyesine katılan Entegre ürün yelpazesinde; cephe uygulamaları (çimento veya alçı esaslı sıva ve harçlar), seramik yapıştırıcıları ve derz dolgularının da içinde bulunduğu teknik harçlar ve kireç -agrega ürün grupları bulunmaktadır. 1 Kurul un 29.11.2007 tarih ve 07-88/1106 -429 sayılı kararından yararlanılmıştı r. 11-03/42-14 4 I.1.6. Fixkim Balcı Şirketler Grubuna bağlı olan Fixkim, yapı kimya salları alanında 2007 itibarıyla EPS/Strafor fabrikası yatırımını işletmeye açmıştır. Fixkim ısı yalıtım harçları, çimento bazlı su yalıtım harçları, duvar örgü ve tamir harçları gibi kaba inşaat ürünleri, zemin uygulamalarına yönelik ürünler, seramik yapıştırıcıları ve derz dolguları ile işlenmiş EPS/XPS ürünleri üretimi ve satışını gerçekleştirmektedir. I.2. İlgili P azar 140 I.2.1. Sektör Hakkında Genel Bilgi 2 İnşaat sektörünün önemli bir yan sanayisi olan yapı kimyasalları, beton ve harç katkıları, mimari işlere dönük toz ürünlerin de içinde bulunduğu çimento esaslı su izolasyonu, ısı yalıtımı yapıştırıcıları, fayans seramik yapıştırıcıları, tamir harçları ve zemin kaplamaları gibi alt konuları kapsamaktadır. Yapı kimyasallarının doğru kullanımı ile yapıların ömrünün uzaması ve dayanımının artması sağlanabilmektedir. Yapı kimyasalları ürün ve sistemleri proje tasarımından inşaatın tamamlanmasına kadar ve sonra sında kullanım ve yaşam sürecindeki toplam ekonomikliğe göre tasarlandığı ve tüketiciye sunulduğu takdirde inşaat sektörüne ve Türkiye ekonomisine büyük katkı sağlamaktadır. 150 İnşaat sektöründe 2001 ekonomik krizi sonrası yaşanan durgunluk ve gerileme dönemi nin, yapı kimyasalları sanayisini de olumsuz etkilediği, 2005 yılından bu yana sanayide, inşaat sektöründe yaşanan büyümeye paralel olarak canlanma yaşandığı ifade edilmektedir. Bunun dışında yapı kimyasalları büyüme hızının genellikle inşaat sektörünün hı zına kıyasla daha yüksek olduğu da belirtilmektedir. Ayrıca sektörde yapı kimyasalları ürünlerinin hepsini üreten teşebbüs sayısının birkaç adet olmasına rağmen her bir ürün grubunda muhtelif firmaların yer aldığı, bu çerçevede sektörde yaklaşık 300 -500 do layında firmanın faaliyet gösterdiği ve yapı kimyasalları pazarının tahmini büyüklüğünün 500 -600 milyon Avro dolayında olduğu öngörülmektedir. I.2.2. İlgili Ürün Pazarı 160 Hakkında önaraştırma yapılan teşebbüslerin tamamı yapı kimyasalları alanında faaliyet g östermektedir. Bu çerçevede Kurul un geçmiş kararlarına bakıldığında , hakkında inceleme yapılan teşebbüslerden biri olan Saint Gobain Weber in, Türkiye deki faaliyetleri endüstriyel harç üretimi ve satışı olan Maxit Holding i devralması ile ilgili olarak a lınan 29.11.2007 tarih ve 07-88/1106 -429 sayılı Karar da devralma işleminin ilgili olduğu ürün pazarları cephe harçları , fayans döşeme harçları ve inşaat (yapı) ha rçları olarak belirlenmiştir . Kurul un 20.6.2007 tarih ve 07-53/570 -186 sayılı Kararı nda ise, Superson Yapı Malzemeleri İmalat Sanayi ve Ticaret A.Ş. ye ait varlıkların Saint Gobain Weber Markem Yapı Kimyasalları Sanayi ve Ticaret A.Ş. tarafından devralınması ile ilgili 170 olarak ilgili ürün pazarı seramik yapıştırıcıları pazarı ve derz do lgu malzemeleri pazarı , ilgili coğrafi pazarı ise Türkiye Cumhuriyeti sınırları olarak belirlenmiştir. Önaraştırmaya konu başvuruda esas olarak seramik yapıştırıcıları ve derz dolguları alanında faaliyet gösteren teşebbüslerin primler , kuponlar ve sair uygulamaların ın 4054 sayılı Kanun kapsamında ihlal oluşturu p oluşturmadığının incelenmesi talep edilmektedir . Bu çerçevede başvuru konusu uygulamalar ve geçmiş Kurul kararlarına 2 Bu bölümün hazırlanmasında Yapı-Endüstri Merk ezi A.Ş. nin yayımladığı Türk Yapı Sektörü Raporu 2009 adlı rapordan yararlanılmıştır. 11-03/42-14 5 paralel biçimde ilgili ürün pazarları en dar haliyle seramik yapıştırıcılar ı pazarı ve derz dolguları pazarı olarak belirlenmiştir. I.2.3.İlgili Coğrafi Pazar 180 Yukarıda belirtilen ilgili ürün pazarlarında ülke içinde rekabet şartlarının farklılaşmasına neden olacak bir unsur ve söz konusu ürünlerin ulusal çapta dağıtımı önünde herhangi bir engel bulunmaması nedeniyle ilgili coğrafi Pazar Türkiye olarak belirlenmiştir . I.3. Değerlendirme I.3.1. Hâkim Durum Değerlendirmesi 4054 sayılı Kanun un tanımlar başlıklı 3. maddesinde hâkim durum; Belirli bir piyasadaki bir veya birden f azla teşebbüsün, rakipleri ve müşterilerinden bağımsız hareket ederek fiyat, arz üretim ve dağıtım miktarı gibi ekonomik parametreleri belirleyebilme gücü şeklinde tanımlanmaktadır . 190 Kalekim in hâkim durumda olup olmadı ğının analizine bir sonraki bölümde ; Kalekim in ve rakiplerin ilgili ürün pazarındaki pazar payı, rakip ihtimali ve pazara giriş ç ıkışlar, ilgili ürünün niteliği ve bu çerçevede müşterilerin pazarlık güçleri gibi husu slar çerçevesinde yer verilmiştir. I.3.1.1. Hâkim Durumdaki Teşebbüsün ve R akiplerinin Pazardaki Konumu Pazar payları pazarın yapısı ve pazarda faal olan teşebbüslerin konumları hakkında önemli bir göstergedi r. Bununla birlikte pazar payları, ilgili ürün pazarının özelikle pazar dinamiklerine ve ürün farklılaştırmasının kapsamına ilişkin koşulları ışığında yorumlanmaktadır. Bu çerçevede düşük pazar payları, genellikle önemli pazar gücünün var olmadığına 200 ilişkin iyi bir işaret olarak görülmektedir. Rekabet hukuku literatüründe %40 ın altındaki pazar payları söz konusu olduğunda hâkim durum varlığına muhtemel gözüyle bakılmamaktadır. Ancak, hâkim durumdaki teşebbüsün pazar payının %40 ın altında olduğu ve fakat rakip teşebbüslerin önemli kapasite kısıtlarıyla karşı karşıya kalmaları gibi rakiplerin hâkim durumdaki teşebbüsün davranı şlarını etkin bir şekilde sınırlayamadığı bazı spesifik pazarlarla da karşılaşılabilmektedir. Bu bağlamda pazar payları, ne kadar yüksek olduğu ve ne kadar uzun süre sürdürüldüğüyle doğru orantılı olarak hâkim durumun varlığı ile ilgili önemli bir ön göste rge niteliği arz etmektedir. Kalekim ve sektördeki diğer büyük teşebbüslerden elde edilen bilgiler çerçevesinde pazar paylarına ilişkin olarak hazırlanan tablolar 210 aşağıda yer almaktadır: Tablo 1: 2008 -2009 -2010 yıllarında Seramik Yapıştırıcıları Pazarında Satış Miktarları ve Ciro Bazlı Pazar Payları 2008 (%) 2009 (%) 2010 (% ) Miktar Ciro Miktar Ciro Miktar Ciro Kalekim ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) Saint -Gobain Weber ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) KYK ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) Eczacıbaşı ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) BASF ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) 11-03/42-14 6 Henkel ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) Entegre ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) Fixkim ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) Sika ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) Saray ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) Betek ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) Toplam 100,0 100,0 100,0 100,0 100,0 100,0 Tablo 2: 2008 -2009 -2010 yıllarında Derz Dolguları Pazarında Satış Miktarları ve Ciro Bazlı Pazar Payları 2008 (%) 2009 (%) 2010 (%) Miktar Ciro Miktar Ciro Miktar Ciro Kalekim ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) Saint -Gobain Weber ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) KYK ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) Eczacıbaşı ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) BASF ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) Henkel ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) Entegre ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) Fixkim ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) Sika ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) Saray ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) Betek ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) Toplam 100,0 100,0 100,0 100,0 100,0 100,0 Tablo 3: 2008 -2009 -2010 yıllarında Seramik Yapıştırıcıları ve Derz Dolguları Pazarlarında Üretim Kapasiteleri Açısından Pazar Payları Seramik Yapıştırıcıları (ton/yıl) (%) Derz Dolguları (ton/yıl) (%) 2008 2009 2010 2008 2009 2010 Kalekim ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) Saint -Gobain Weber ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) KYK ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) Eczacıbaşı ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) BASF ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) Henkel ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) Enteg re ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) Fixkim ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) Sika ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) Saray ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) Betek ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) Toplam 100,0 100,0 100,0 100,0 100,0 100,0 220 Dosya mevcudu bilgiler çerçevesinde ; sektörde ser amik yapıştırıcıları pazarının kapasite büyüklüğünün 2008 yılında 1.155.184 ton, 2009 yılında 1.235.162 ton ve 2010 yılında ise 1.236.986 ton olduğu görülmektedir. Kalekim in anılan pazardaki üretim kapasitesinin toplam kapasite i çindeki oranı ise 2008 de %( ..), 2009 da % ( ..) ve 2010 da % ( ..) olarak gerçekleşmiştir. 11-03/42-14 7 Dosya da yer alan bilgiler çerçevesinde sektörde gerçekleşen satış hacmine bakıldığında, seramik yapıştırıcıları pazarında yurt içi toplam satışlar 2008 de 604.502 ton, 2009 da 584.811 ton, 2 010 da ise 601.726 ton olarak gerçekleşmiştir. Kalekim in satış hacmi açısından pazar payı ise 2008 de % ( ..), 2009 da %( ..) ve 2010 yılında ise % ( ..) şeklindedir. 230 Öte yandan seramik yapıştırıcıları pazarında yurt içi ciro dağılımına bakıldığında Kaleki m in ciro bazlı pazar payının 2008, 2009 ve 2010 da sırasıyla % ( ..), %( ..) ve %( ..) civarında olduğu görülmektedir. Derz dolguları pazarında ise üretim kapasitesi büyüklüğünün 2008, 2009 ve 2010 yıllarında sırasıyla 164.692 ton, 163.317 ton ve 181.158 t on; buna mukabil yurt içi gerçekleşen satış rakamlarının ise anılan yıllar için sırasıyla 61.027 ton, 56.391 ton ve 61.934 ton olarak gerçekleştiği anlaşılmaktadır. Derz dolguları pazarın a bakıldığında Kalekim in 2008, 2009 ve 2010 yıllarında gerçekleşen miktar bazında pazar payının sırasıyla ve % ( ..), %( ..) ve % ( ..); ciro bazında ise yine sırasıyla % ( ..), %( ..) ve % ( ..) olduğu görülmektedir. Kalekim in 240 söz konusu pazardaki üretim kapasiteleri açısından pazar payı ise anılan yıllar için %( ..), %( ..) ve % ( ..) olarak gerçekleştiği sonucuna ulaşılmıştır3. Kalekim de raportörlerce yapılan yerinde incelemede elde edilen belgelerden Aralık 2008 Fiyat Analiz Raporu (Yapıştırıcılar&Derz Dolgu Malzemeleri) adlı belgede Kalekim bayilerinden edinilen bilgil er yer almaktadır. Anılan belgede, .. ..TİCARİ SIR .. ifadeleri bulunmaktadır. Dolayısıyla pazarda pazar payı hesaplamasına dahil edilen teşebbüsler dışında ve özellikle yerel bazda pek çok başka teşebbüsün bulunduğu anlaşılmaktadır. Bu çerçeve de Kalekim in dosya mevcudu bilgiler esas al ınarak hesaplanan pazar payının gerçekte daha düşük olabileceği sonucuna ulaşılabilmektedir. 250 Gerek seramik yapıştırıcıları gerekse derz dolguları pazarında lider konumda olan Kalekim in en yakın rakibi Saint Gobain Weber dir. Söz konusu şirket 2007 yılında ardı ardına iki devralma işlemi ile pazardaki konumunu güçlendirmiştir. Sektördeki en büyük iki teşebbüs olarak Kalekim ve Saint Gobain Weber in pazar payları toplamı %( ..)-( ..) aralığında değişmektedir. Bu i ki teşebbüsü KYK, Eczacıbaşı -Koramic ve BASF şeklinde diğer büyük teşebbüsler izlemektedir. I.3.1.2. Ürün Faklılaştırması Seramik yapıştırıcıları ve derz dolguları ürünleri homojen nitelikte ürünlerdir. Bu bağlamda söz konusu pazarlarda ürün farklılaştırı lmasının ancak segmentsel bazda ve sektördeki birkaç teşebbüs tarafından yapıldığı görülmektedir. Bu çerçevede 260 Kalekim in, standart seram ik yapıştırıcıları üst segmentinde Kalekim markasıyla , orta segmentte Fayser, Profesyonel Premium markasıyla, alt segme ntte Matrix, Profesyonel Standart markalarıyla hizmet sunduğu belirtilmektedir. Yine sektördeki büyük teşebbüslerden KYK nın, seramik yapıştırıcılarında 1. segmentte MegaFlex , 2. 3 Öte yandan yukarıda yer verilen tablolar oluşturulurken Kalekim ile sektörde yer alan ve bilgi istem e yazısı gönderilen teşebbüslerden gelen satış miktar ve değerler i esas alınmak suretiyle oluşturulan pazar büyüklüğünün kullanıldığının belirtilmesi gerekmektedir. Bununla birlikte, gerek Kalekim de yapılan yerinde incelemede elde edilen bilgilerden gerekse bilgi isteme yazılarına gelen cevaplardan sektörde pazara dahi l edilmesi gereken başka teşebbüslerin de bulunduğu/bulunabileceği görülmektedir. Örneğin Betek ve Saint Gobain Weber den gelen cevaplardan Geser adlı bir teşebbüsün de bulunduğu ve anlaşılmaktadır. 11-03/42-14 8 segmentte MegaFix ve 3. segmentte Brufix; derz dolgularında ise 1. segmentte MegaFlex, 2. segmentte Silikonlu Derz Dolgusu, 3. segmentte MegaFuga markalarıyla hizmet sunduğu ifade edilmiştir . Söz konusu segmentsel ayrıştırma sektörde Betek, Henkel, Saray, BASF, Sika gibi teşebbüsler tarafından da yapılmaktadır. Bu çerçevede Kaleki m in ürünlerde segmentsel olarak farklılaştırmaya gitmesinin 270 hâkim durum değerlendirmesi açısından herhangi bir etkisi olmayacağı , bununla birlikte Kalekim in promosyon, reklam, eğitim seminerleri vb. harcamalarla marka imajı yarattığı ve bu kapsamda yukar ıdaki tablolardan da görüleceği üzere ciro bazlı pazar payının da miktar bazlı pazar payından daha yüksek olduğu görülmektedir . Bu noktada Kalekim de yapılan yerinde incelemede elde edilen 22.10.2010 tarihli Ucuz Ürün Durum Raporu adlı belgede yer alan aşağıdaki ifadelerden , Kalekim in ekonomik ürün segmentinde rakiplerinden gelen yoğun bir rekabetçi baskı altında olduğu ve bu segmentteki pazar payının söz konusu teşebbüs tarafından oldukça düşük öngörüldüğü , ekonomik segmen te üretim yapan teşebbüslerin zamanla gelişim göstererek üst segmentlere de geçiş yaptığı ve bu segmentlerde de rekabetçi baskı 280 yaratabildiği anlaşılmaktadır . I.3.1.3. Pazara Giriş Engelleri Rekabet dinamik bir süreç olup teşebbüsün üzerindeki rekabetçi kısıtlamaların değerlendir ilmesinde, pazarın sadece halihazırdaki yapısı baz alınarak değerlendirme yapılmaması gerekmektedir. Bu bağlamda pazardaki mevcut rakiplerin kapasite artırması veya potansiyel rakiplerin pazara girmesi tehdidi ve bu olguların mevcudiyetinin potansiyel etkisi de değerlendirmeye alınmalıdır. Bunun yanında girişlerin ve büyümenin muhtemel, zamanında ve yeterli olması da aranmaktadır. Büyüme ve girişlerin muhtemel olduğu değerlendirmesine ulaşmak için hukuki veya fiili giriş engellerinin bulunup bulunmadığı önem arz etmektedir. 290 Dosya mevcudu bilgilerde, pazara giriş için herhangi bir hukuki veya fiili enge l bulunmadığı anlaşılmıştır . Bununla birlikte seramik yapıştırıcıları ve derz dolguları pazarında şirket birleşmelerinin yaşandığı4, ancak yeni girişlerin de sayıs ı tespit edilemeyen yerel üretici markalar tarafından yapıldığı belirtilmektedir. Bu bağlamda sektöre 2010 Şubat ayında giriş yapan Yiğitsan Yapı Kimyasalları Şirketi ünvanlı bir şirket in bulunduğu görülmüştür. Ayrıca sektördeki üretim kapasitelerine bakı ldığında son üç yıl açısından gerek seramik yapıştırıcıları gerekse derz dolguları pazarında aşırı kapa sitenin var olduğu sonucuna ulaşı labilmektedir. Zira dosya mevcudu bilgiler çerçevesinde hesaplanan seramik yapıştırıcıları pazarının 1.155.184 ton olan 2008 yılı kapasite sinin yaklaşık 300 olarak %53 üne tekabül edecek şekilde 604.502 tonu yurtiçi satışlarda kullanılmıştır. Söz konusu oran 2009 ve 2010 yılında sırasıyla yaklaşık olarak %47 ve %49 olarak gerçekleşmiştir. Aynı şekilde derz dolguları pazarında d a yurtiçi satış hacminin üretim kapasitesine oranı 2008, 2009 ve 2010 da sırasıyla yaklaşık olarak %37, %35 ve %34 seviyesinde oluşmuştur. Bu çerç evede sektörde aşırı kapasite nin bulunduğu görülmekte ve bu bağlamda sektöre olan girişlerin veya kapasite büy ümesinin muht emel olmadığı değerlendirmesi yapılabilmektedir. Bununla birlikte kapasite fazlasının sek törde bulunan birçok teşebbüs e dengeli bir biçimde dağıldığı anlaşıldığından , bu bilginin 4 2007 de Saint Gobain Weber in Maxit Holding i ve Super son Yapı Malzemeleri A.Ş yi devralması gibi. 11-03/42-14 9 Kalekim özelinde bir hâkim durumun tespitine ol anak vermediği so nucuna 310 ulaşıl mıştır . Ayrıca ilgili pazarlara yerel düzeyde girişlerin gerçekleştiği de göz önünde bulundurulmuştur . I.3.1.4. Pazar Dinamikleri Seramik yapıştırıcıları ve derz dolguları pazarları yapı kimyasalları pazarının alt pazarları niteliğ indedir. Sek tör hakkındaki bilgilerde de yer verildiği üzere , yapı kimyasalları sektöründe yaşanan gelişmeler inşaat sektöründe yaşanan gelişmelere paralellik göstermektedir. Bununla birlikte , yapı kimyasalları büyüme hızının genellikle inşaat sektörünün hızına kıyas la daha yüksek olduğu da belirtilmektedir. Ayrıca sektörde başlıca yapı kimyasalları ürünlerinin hepsini içeren teşebbüs sayısı az olmasına rağmen her bir ürün grubunda muhtelif teşebbüslerin yer aldığı, bu 320 çerçevede sektörde yaklaşık 300 -500 dolayında teşebbüsün faaliyet gösterdiği de ifade edilen hususlar arasındadır. Son olarak söz konusu pazarlar açısından Kalekim in Kale Grubu şirketleri bünyesinde yer almasından kaynaklanabilecek bir finansal gücünün sektörde yer alan diğer teşebbüslerin sahip olmadı kları/olamayabilecekleri bir avantaj olup olmadığı da incelenmiştir . Kalekim in rakibi olan teşebbüslerden Henkel, Eczacıbaşı -Koramic , KYK, BASF gibi teşebbüs ler sadece yapı kimyasalları sektöründe değil petrol, gaz, ilaç, sağlık, deterjan, seramik, porsel en, ısı yalıtım, yapı ürünleri, kişisel bakım ürünleri, kaynak teknolojileri, portföy yönetimi gibi ilişkili ilişkisiz diğer pek çok sektörün bir veya birkaçında faaliyet göstermektedirler. Bu bağlamda Kalekim in söz 330 konusu grup avantajında n ve portföy etk isinden yararlanan tek teşebbüs olmadığı anlaşılmaktadır. Kaldı ki bahse konu sektörde daha önce de ifade edildiği üzere teşebbüslere dengeli bir biçimde dağılmış aşırı kapasitenin varlığı söz konusu dur. I.3.1.5. Karşı Alıcı Gücü Teşebbüs davranışları üze rindeki rekabetçi baskı ve kısıtlamalar, teşebbüsün mevcut ve potansiyel rakipleri dışında müşterilerinden de gelebilmektedir. Dosya konusu önaraştırma seramik yapıştırıcıları ve derz dolguları pazarlarında faaliyet gösteren teşebbüslerin ustalara yaptıkla rı satışlarda sundukları kupon ve puan karşılığı indirim ve hediye uygulamalarıdır . Bu kapsamda ustaların toplu alım yapan büyük inşaat kur uluşları olmadığı açıktır . Bununla birlikte yapı sektöründe 340 büyük inşaat ve müteahhitlik şirketlerinin mevcudiyeti bi linmektedir. Söz konusu büyük şirketler ve kooperatifler bünyesinde alımlarda puan karşılığı hediye dağıtım sistemlerinin uygulanabilirliği yoktur. Yukarıda yer verilen değerlendirmeler çerçevesinde, Kalekim in derz dolguları ilgili ürün pazarında hâkim du rumda olmadığı, seramik yapıştırıcıları ilgili ürün pazarında da satış geliri bazında %42,6 -%47 aralığında sahip olduğu pazar payına karşın diğer faktörler göz önünde bulundurulduğunda hâkim durumda bulunduğuna dair net bir tespitte bulunmanın güç olduğu s onucuna ulaşılmış tır. Bununla birlikte, işbu kara rda Kalekim in seramik yapıştırıcıları ilgili ürün pazarında hâkim durumda bulunduğu varsayılarak şikayete konu uygulamalarına yönelik kötüye kulla nma değerlendirmesi 350 yapılmıştır . 11-03/42-14 10 I.3.2. Hakim Durumun Köt üye Kullanılması Seramik yapıştırıcıları pazarında hâkim durumda olduğu varsayılan Kalekim in ve sektörde faaliyet gösteren diğer teşebbüslerin şikayete konu puan karşılığı hediye dağıtım sistemlerine ilişkin kötüye kullanma analizine geç meden önce söz kon usu sistemler aşağıda açıklanmıştır . 360 I.3.2.1. Kalekim Usta Kulübü (KUK) KUK, Kalekim tarafından ustalara yönelik çalışmaların 2001 yılında kulüp çatısı altında topla nmasıy la oluşan, Türkiye de bugün 44 bin üyesi bulunan büyük ve kapsamlı bir sadakat prog ramıdır. KUK un kuruluş amacı, KUK ustalarının yaptıkları işlerin önemini ortaya çıkarmak, eğitim ve seminerlerle mesleki bilgi ve becer ilerini geliştirmek, yeniliklerden öncelikle haberdar etmek ve son kullanıcıların ser amik, boya, sıva, mantolama ve su i zolasyon işlerinde kulüp üyesi ustaları tercih etmelerini sağlamak olarak ifade edilmiştir. Söz konusu kulüp ile içinde bulunulan sektörlerde en önemli müşteri gruplarından birisi olan ustaların Kalekim markalarının ürünlerini 370 kullanmaları ve müşteri memnu niyetlerinin sürekliliğini sağlamaları nın amaçlandığı belirtilmektedir. Kalekim KUK aracılığıyla, teknolojik ve maliyet olarak ulaşılması zor olan en büyük ve önemli müşteri kitlesi olan ustalara yıllardır süren düzenli iletişim ve sadakat çalışmaları ile ulaşabilmektedir. KUK a Kalekim ana bayilerinde başvuru formu doldurularak, puan kampanyalarına puan göndererek, fuarlarda -eğitim seminerlerinde başvuru formu doldurularak, web sitesinden başvuru yapılarak üye olunabilmektedir. KUK a seramik yer ve duvar k aplaması ustaları, boya ve sıva ustaları, ısı yalıtım siste mi uygulama ustaları ve su izolasyonu uygulama ustaları üye olabilmektedirler. Bu bakımdan KUK, sadece seramik yapıştırıcıları ve derz dolguları alanındaki ürünlere yönelik olarak değil , Kale Grubu tarafından üretilen pek çok yapı 380 ürünlerine ilişkin olarak oluşturulmuş bir organizasyondur . 2004 yılından beri uygulamalardan gelen güncel üye veritabanına sahip olan KUK tarafından üyelerine sunulan hizmetler, çağrı merkezi hizmetleri, ferdi kaza sigort ası, eğitim seminerleri, mesleki uyum kursları, sektöre özel promosyonlar (Rubi kesme makinası, karıştırma makinası, usta setleri, vb) , ustam dergisi ve iletişim çalışmaları olarak sıralanmaktadır. KUK üyelerine, her yıl yapılan etkinlikler çerçevesinde he diyeler dağıtılmaktadır. Kalekim sektörde faaliyet gösteren diğer teşebbüsler gibi hediye katalogları yayımlamakta ve ustalar dönem boyunca elde ettikleri puanlar çerçevesinde söz konusu puanlara tekabül eden hediyeleri talep edebilmektedirler. Ustaların i şlerinde 390 kullanabilecekleri dağıtılan hediyeler arasında Rubi seramik kesme makinaları, Rubi harç karıştırma makinaları, seramik uygulam alarında kullanılan taraklı malalar, tokmaklar, usta tulumları, KUK mont ve yelekleri, usta çanta ve setleri yer almakta dır. KUK temel stratejileri ve hedefleri, müşteri sadakatini artırarak Kalekim markalarının pazar payını korumak ve arttırmak, müşteri şikayetlerini azaltmak, müşteri memnuniyetini artırmak ve ustaların Kalekim markalarını tercih etmelerini ve tavsiye etme lerini sağlamak , ürün kullanımını ve bili nirliğini artırmak olarak sıralanmıştır. 2010 yılında Kalekim ustalarının topladığı puanlara karşılık, 2009 yılında hazırlanan Rubi Uygulama Aletleri Hediye kataloğu yürürlükte kalmıştır. 2010 yılı bütçesi ( ...) TL dir. 400 11-03/42-14 11 Kalekim pazarlama departmanı müdürlüğüne bağlı, müşteri ilişkileri bölümünün altında yönetilen KUK bütçesi, başta seramik yapıştırıcıları ve derz dolguları olmak üzere Kale grubu bünyesinde üretilen yapı malzemelerine yönelik pazarlama - tutundurma fa aliyetlerine ilişkin harcamaları içermektedir. I.3.2.2. Diğer Teşebbüsler Tarafından Gerçekleştirilen Hediye Dağıtım Sistemleri Sektörde seramik yapıştırıcıları ve derz dolguları olsun başka yapı malzemeleri olsun ustalara yönelik puan karşılığı hediye dağ ıtım sistemi pek çok teşebbüs tarafından yaygın olarak benimsenmekte ve gerçekleştirilmektedir. İlgili pazarda faaliyette bulunup Kalekim tarafından uygulanan puan karşılığı hediye dağıtım sistemi ile 410 benzer ya da hemen hemen aynı sistemler Henkel, Eczacıb aşı-Koramic, KYK, Entegre, Saint Gobain Weber ve Fixkim tarafından uygulanmakta , Saray ın 2011 yılı içinde ustalara yönelik üzerinde çalıştığı projesi bulunmaktadır. I.3.2.3. KUK ve KUPS Uygulamalarına İlişkin Hâkim Durumun Kötüye Kullanılması Değerlendirm esi İlgili pazarlarda pazar lideri olan Kalekim dışındaki diğer teşebbüsler tarafından uygulanan puan karşılığı hediye uygulamaları 4054 sayılı Kanun un 6. maddesi kapsamında değildir. Kalekim tarafından gerçekleştirilen KUK ve KUPS ise hâkim durum analizi nde yer verildiği üzere, Kalekim in ilgili pazarda hâkim durumda olduğu varsayılmak suretiyle kötüye kullanma değerlendirmesine konu edilmiştir . 420 4054 sayılı Kanun un Hâkim Durumun Kötüye Kullanılması başlıklı 6. maddesinde; Bir veya birden fazla teşebb üsün ülkenin bütününde ya da bir bölümünde bir mal veya hizmet piyasasındaki hâkim durumunu tek başına yahut başkaları ile yapacağı anlaşmalar ya da birlikte davranışlar ile kötüye kullanması hukuka aykırı ve yasaktır. ifadelerine yer verildikten sonra ay nı maddenin (a) bendinde, Ticarî faaliyet alanına başka bir teşebbüsün girmesine doğrudan veya dolaylı olarak engel olunması ya da rakiplerin piyasadaki faaliyetlerinin zorlaştırılmasını amaçlayan eylemler hâkim durumun kötüye kullanılması olarak sayılmı ştır. İndirim sistemleri, üretim veya dağıtım zincirinin herhangi bir aşamasındaki ticarette ya sağlayıcının tek taraflı davranışı ya da sağlayıcı ile alıcı arasındaki bir irade 430 uyuşmasının sonucu olarak ortaya çıkmaktadır. İndirim sistemleri, verilen indi rimin belirli koşul/lara bağlanması dolayısıyla pazardaki/indirim veren sağlayıcının müşterilerinin bir kısmının indirimden yararlanırken diğer kısmının yararlanamama olasılığının bulunması nedeniyle sıradan fiyat indirimlerinden ayrılmaktadır. Söz konusu koşul/lar ile genellikle sağlayıcının koyduğu bir yükümlülüğün alıcı tarafından yerine getirilmesi ifade edilmekte ve alıcıların belirli bir şekilde davranması amaçlanmaktadır. İndirim sistemleri ticari yaşamda çok farklı şekillerde ortaya çıkmakla birlikt e söz konusu uygulamaları, rekabet karşıtı etkilere yol açabilme kapasitesi bağlamında birtakım ölçütler bakımından sınıfl andırmak mümkündür. İ nceleme konusu puan 440 karşılığı hediye dağıtım uygulamaları özelinde KUPS, temelinde ustaların topladıkları puan ka rşılığında her döneme özel hazırlanan kataloglarda yer alan hediyeleri aldıkları oldukça basit bir prim/puan sistemidir. KUPS , indirim sistemleri bağlamında sadakat yaratıcı etkiye ve dışlama etkisine sahip olup olmadığı bakımından e le alınmıştır. Esas iti barıyla KUPS, puan karşılığı hediye dağıtım uygulaması olarak amaç, tasarım ve işleyiş itibarıyla oldukça yalın bir sadakat yaratma programıdır ve bu itibarla indirim sistemlerine ilişkin geçerli olan ayrıntılı sınıflandırmalar KUPS bakımından geçerli 11-03/42-14 12 değildir. Zira KUPS kapsamında, satışı söz konusu ürünlerin nihai fiyatlarına ilişkin indirimler ya pılmamakta, pek çok piyasada uy gulanagelen bir tutundurma faaliyeti 450 olarak söz konusu ürünlerin fiyatlarından tamamen bağımsız bir şekilde, ilgili usta aracılığı yla satılan ürün miktarına göre hediyeler dağıtılmaktadır. Yine de KUPS, sadakat yaratma potansiyellerinin ortaya konulması bakımından söz konusu sınıflandırm alara uyarlanmaya çalışılmıştır . Öncelikle KUPS bakımından, puan karşılığı hediye dağıtım uygulama sı olması nedeniyle üst dilim/geriye dönük prim ayrımı yapmanı n sağlıklı olmadığı kanaati bulunmakla birlikte ustaların, hediye almaları için biriktirdikleri tüm puanları satışlarına aracılık ettikleri ürünlerden topladıkları tüm puanlardan oluşturdukları göz önünde bulundurulduğunda KUPS un geriye dönük bir prim sistemi olduğu söylenebilecektir. KUPS, bir ustanın belli bir dönem boyunca topladığı puan arttıkça daha nitelikli 460 hediyeler kazanabilmesine olanak sağlayan bir hediye dağıtım sistemi olması neden iyle artan oranlı bir prim sistemidir. KUPS, tüm ustalar için geçerli bir puan -hediye hedeflerini içerecek şekilde, diğer bir deyişle, ustaların aracılık edecekleri satışlardan bağımsız olarak belirlenmesi nedeniyle standart hedefli bir prim niteliğindedir . Ustaların yıldan yıla aracılık ettikleri satışları artırmaları benzeri bir koşul içermemesi nedeniyle de KUPS büyüme primi niteliğinde değildir. Öte yandan KUPS, her bir usta bazındaki etkileri bakımından da ele alınabilecektir. Bu çerçevede KUPS bir ust anın belli bir dönemdeki aracılık ettiği satışların tamamını ya da önemli bir kısmını ya da artan orandaki bir kısmını Kalekim den sağlaması 470 karşılığında söz konusu ustaya hediye verilmesi koşulunu içermemesi bağlamında sadakat primi niteliğinde değildir. Aksine sadece satışa aracılık edilen miktara bağlı olarak verilen ve tüm ustalara eşit koşullarda ve objektif miktarlar için önerilen puan - hediye sistemi olmasına bağlı olarak miktar primi özelliğindedir. Ayrıca gerek KUPS gerek KUK söz konusu sisteme dahi l olma ve bu sistemlerden yararlanabilme açısından da herhangi bir münhasırlık koşulu içermemekte ve bir usta birden fazla puan karşılığı hediye dağıtım sisteminden yararlanabilmekte dir. Bunun yanında bir indirim/prim sisteminin, kişiselleştirilmiş işleve sahip olup olmadığı , mevcut rakiplerin piyasa dışına itilmesi ve potansiyel rakiplerin pazara girişlerinin engellenmesi şeklinde rekabet karşıtı etkilerinin bulunması bakımından göz önünde 480 bulundurulan özelliklerin başında gelmektedir. İndirim/prim sistem lerinin hâkim durumun kötüye kullanılmasında rekabet karşıtı etkileri dışlama ve ayrımcılık olmak üzere ikiye ayrılmaktadır.5 Kalekim in prim sistemleri dışlama etkileri bakımından değerlendirilmiştir . Sadakat indirimlerinin karakteristik özelliğinin pazar ı kapayabilme/rakipleri piyasadan dışlayabilme etkileri olduğu göz önünde bulundurulduğunda, indirim/prim sistemleri de pazarı kapayıcı/dışlayıcı etki yaratma potansiyelleri bağlamında sadakat artırıcı etkiye sahip olup olmadıkları bakımından sınıflandırıl abilmektedir. Dolayısıyla yukarıda yer verilen değerlendirmeler çerçevesinde, KUPS nin, her ne kadar 5 Rekabet karşıtı etkilerden ilki olan birinci hat hasarı/etkisi ( primary line injury/effect ), hâkim durumdaki teşebbüs tarafından uygulanan indirim(ler)in söz konusu teşebbüs ile aynı pazarda bulunan rakipleri dışlayıcı (yatay) etkilerini; ikincil hat hasarı/etkisi ( secondary line injury ) ise, hâkim durumdaki teşebbüs tarafından uygulanan indirim(ler)in bu teşebbüs ile dikey ilişki içerisinde bulunan alıcıların bulun duğu pazarda, aynı durumdaki alıcılara farklı koşulların getirilmesi sonucu yarattığı ayrımcı etkileri ifade etmektedir. 11-03/42-14 13 uyarlandığı nispette geriye dönük ve artan oranlı bir prim sistemi görüntüsü verse de 490 esas itibarıyla standart hedefli (kişiselleştirilmiş olmayan) ve mikt ar hedefli (objektif) bir prim sistemi olması nedeniyle sadakat yaratma potansiyeli oldukça düşük bir pri m sistemi olduğu anlaşılmıştır . Bunun yanında indirim/prim sistemlerine ilişkin olarak, AB İçtihat Hukuku nda varsayımsal olarak yasal kabul edilen mik tar indirimleri ile pek çok durumda rekabet karşıtı olarak kabul edilen sadakat indirimleri arasında bir ayrıma gidilmektedir. Miktar indirimleri genellikle, söz konusu indirimler alt pazardaki alıcılar arasında herhangi bir ayrımcılığa yol açmadığı sürece yasal kabul edilmektedir. Müşterilerin alımlarının tamamını ya da büyük bir kısmını hâkim durumdaki teşebbüsten karşılamasına yol açan sadakat indirimleri ise temel olarak rekabet karşıtı kabul edilmektedir. Sadakat 500 artırıcı etkiye sahip indirimler, alıcı lar ve dolayısıyla hâkim durumdaki teşebbüsün rakipleri için önemli düzeyde değişim maliyetlerine yol açabilmeleri halinde rekabet karşıtı kabul edilebilecektir. Rekabet Kurulu geçmiş kararlarında indirim/prim sistemlerinin, 4054 sayılı Kanun un 6. maddes i bakımından değerlendirilmesinde, esas itibarıyla pazardaki etkilerine bakılması gerektiği ve bu anlamda değerlendirmelerin rakiplerin dışlanması suretiyle rekabetin engellenmesine yönelik analizler üzerinde yoğunlaşması gerektiğine6, indirim sistemlerini n dışlayıcı bir niyete işaret edip etmediğine ve de bu yönde bir etkisinin var olup olmadığına7 bakılması gerektiğine hükmetmiştir. Bu çerçevede her ne kadar ne Kalekim de yapılan yerinde incelemede KUK ve 510 KUPS ye ilişkin somut dışlama niyetine işaret eden içsel dökümanlara raportörlerce rastlanmış ne de KUPS nin ustalar üzerinde sadakat yaratma potansiyelinin kayda değer ölçüde olduğu kabul edilmiş olsa da KUPS pazar üzerindeki etkilerinin ortaya konulması bakımından belli ölçütler bak ımından incelenmişti r. I.3.2.3.1. İndirim/Prim Sisteminin Pazarı Kapsama Büyüklüğü Bir indirim/prim sisteminin her bir müşteri bazındaki etkisi ile pazardaki olası etkisi her zaman birbirine paralel olmamaktadır. Zira bir indirim/prim sisteminin rakipleri pazardan dışlama kap asitesi pazardaki yaygınlık derecesine bağlıdır. Bu anlamda hâkim durumun düzeyi, sadakat indirimlerinin dışlayıcılık özelliği üzerinde önemli bir etkiye sahiptir8. Zira böyle bir teşebbüs uyguladığı indirim/prim 520 sistemi aracılığıyla pazarın maksimum , ken di pazar payı kadarlık bir kısmını kendisine bağlayabilecektir. Tablo 4 te Ka lekim pazar paylarına ve Tablo 5 te Kalekim tarafından uygulanan KUPS kapsamındaki satışların Kalekim satışları içindeki ve pazar ın bütünü içindeki paylarına yer verilmektedir. Tablo 4 : Kalekim in 2008 -2009 -2010 yıllarında Seramik Yapıştırıcıları Pazarındaki Pazar Payı (%) Kapasite Miktar Ciro 2008 20,2 38,5 44,6 2009 18,8 39,8 47 2010 17,2 35,3 42,6 Ortalama 18,7 37,9 44,7 6 6.4.2006 tarih ve 06-24/304 -71 sayılı Rekabet Kurulu kararı. 7 11.06.2009 tarih ve 09 -27/575 -135 sayılı Rekabet Kurulu kararı. 8 O Donoughe, R. ve A. J. Padilla (2006), The Law a nd Economics of Article 82 EC, Hart Publishing, Oxford and Portland, s.361. 11-03/42-14 14 Tablo 5 : 2008 -2009 -2010 yıllarındaki KUPS Kapsam ındaki Satışların Seramik Yapıştırıcıları Pazarındaki Kalekim Satışları ve Pazardaki Toplam Satışlar İçindeki Payı KUPS Kapsamındaki Satışlar Kalekim Satışları İçindeki Payı (%) Toplam Pazardaki Satışlar İçindeki Payı (%) 2008 17.795.262 26,2 11,7 2009 8.457.865 11,8 5,5 2010 1.242.905 1,9 0,8 Tablo 4 te görüldüğü üzere pazar payı satış miktarı bazında %( ..)- %( ..)aralığında, 530 satış geliri bazında ise % ( ..)- %( ..) aralığında seyreden Kalekim in KUPS kapsamında yaptığı satışların kendi satışları iç indeki ve pazarın bütünü içindeki oranları sırasıyla 2008 yılında %( ..) ve % ( ..), 2009 yılında %( ..) ve % ( ..), 2010 yılında ise %( ..) ve % ( ..) düzeylerinde gerçekleşmiştir. Yıldan yıla önemli oranda düşme eğilimi gösteren söz konusu oranlar, Kalekim tarafından uygulanan prim sisteminin pazarı kapsama büyüklüğünün düşük düzeylerde seyrettiğini göstermektedir. Bu düşüşün nedeni ise Kalekim tarafından, bu işe ayrılan bütçenin azaltılması nedeniyle (ustalar için bir hediye kataloğu ve hediye dağıtımı yapılmamış olması) ustalardan puan geri dönüşü olmaması olarak ifade edilmiştir. I.3.2.3.2. Rakipleri Hedefleyen İndirimler/Primler 540 Hâkim durumdaki teşebbüsün rakipleri dışlama/pazarı kapama niyetini ortaya koymak açısından, doğrudan rakiplere ilişkin çalışm a koşulları içeren indirim/prim teklifleri, rekabet hukuku değerlendirmeleri açısından önem arz etmektedir. Daha önce de ifade edildiği üzere, Kalekim de yapılan yerinde incelemede gerek KUK -KUPS kapsamında gerek genel olarak rakipleri dışlama niyeti içere n içsel dökümanlara rastlanılmamıştır. I.3.2.3.3. İndirim/Prim Oranının Büyüklüğü İndirim/prim oranları, müşterilerin katlandıkları dolayısıyla rakiplerin telafi etmek zorunda oldukları geçiş maliyetlerinin belirleyicisi olarak önem arz etmektedir. Tablo 6 da sırasıyla Kalekim in yalnız seramik yapıştırıcıları ve derz dolguları değil diğer 550 ürünlerini de içine alacak şekilde KUK kapsamında gerçekleştirilen toplam pazarlama -tutundurma bütçelerinin ve puan karşılığı hediye dağıtımına ilişkin KUPS kapsamındaki bütçelerin Kalekim satışlarına oranına, diğer bir deyişle, uygulanan primlerin gerçekleşen satışlara oranına yer verilmektedir. Tablo 6: Kalekim in 2009 -2010 Y ılları Hediye Bütçesi ve Usta Klübü Toplam Bütçelerinin 2009 -2010 Yılları Seramik Yapıştırıcılar ı ve Derz Dolguları Pazarlarındaki Toplam Cirosuna Oranları (%) 2009 2010 Kalekim Hediye Bütçesi/Kalekim'in Cirosu ( ..) ( ..) Kalekim Usta Kulübü Toplam Bütçesi/Kalekim'in Cirosu ( ..) ( ..) Tablo 6 dan görüldüğü üzere, KUK ve KUPS bütçelerinin sır asıyla Kalekim satışlarına oranı 2009 yılı için % ( ..) ve % ( ..) iken 2010 yılı için % ( ..) ve % ( ..) gibi oldukça düşük düzeylerde gerçekleşmiştir. 560 I.3.2.3.4. Referans Dönemin Uzunluğu KUK üyelerince kazanılmış puanların geçerlilik süresinde herhangi bir süre sınırı bulunmamaktadır. İndirim/prim sisteminin geçerli olduğu referans dönemin uzunluğu müşterilerin dolayısıyla rakiplerin karşılaştığı geçiş maliyetleri üzerinde belirgin bir 11-03/42-14 15 etkiye sahiptir. Zira görece uzun referans dönemleri ilgili dönemin sonu yaklaştıkça geçiş maliyetlerini artırmak suretiyle alıcıların taleplerini bütünüyle hâkim durumdaki teşebbüse kaydırmalarına yol açabilecektir. Ancak işbu inceleme konusu indirim/prim sistemindeki referans dönemine ilişkin bir sınırlama olmamasının, söz ko nusu sistemin doğası gereği ustalarca sıkı takip edilebilecek bir nitelikte olmamasından kaynaklandığı ve bu yönde bir sınırlama olmamasının da ustalar üzerinde, aracılık 570 ettikleri satışları Kalekim e kaydırmaları yönünde olası bir baskıyı daha da hafiflet ici bir etkisinin olduğu sonucuna varılmıştır . Zira ustanın topladığı puanların geçerliliğini yitirdiği bir son kullanım tarihi ve dolayısıyla belli bir dönemde ulaşması gereken bir puan eşiği bulunmamaktadır. I.3.2.3.5. Şeffaflık Kalekim tarafından uygula nan KUK ve KUPS, daha önce de ifade edildiği üzere amaç, tasarım ve işleyiş itibarıyla oldukça yalın bir sadakat yaratma programıdır ve bu itibarla şeffaf bir indirim/prim sistemi niteliğindedir. I.3.2.3.6. Endüstrinin Özellikleri ve Diğer Hususlar Pazard a yer alan teşebbüslerin maliyet yapıları, endüstrinin genel maliyet yapısı ile 580 birlikte önem arz etmektedir. Sabit maliyetlerin yüksek ve değişken maliyetlerin düşük olduğu bir pazarda rakipler, müşterilerin karşılaşabilecekleri geçiş maliyetlerini telafi edebilecek derecede yüksek indirim oranları teklif etmek yönünde istekli olabilirler ki böyle bir uygulama genel giderlerin/sabit maliyetlerin telafi edilmesine katkı sağlayacaktır. Ayrıca pazarın gelişme eğilimi, diğer bir deyişle pazar talebinin büyüyüp büyümediği, sadakat indirimlerinin dışlayıcılığa yol açıp açmaması üzerinde etkili olacaktır. Talebin büyüdüğü bir pazarda sadakat indirimleri pazarı genişletici bir etki doğururken, talebin durağan olduğu ya da daraldığı pazarlarda ise rakiplerin talebin marjinal kısmına erişimini önemli ölçüde sınırlandırabilecektir. 590 Bu çerçevede, öncelikle sektörde kurulması planlanan ölçek büyüklüğüne göre sabit maliyetlerin ve değişken maliyetlerin büyüklüklerinde değişiklik olabilecektir. Zira ilgili pazarda başta K alekim, Saint Gobain Weber, Eczacıbaşı -Koramic , KYK, Entegre ve Saray gibi yüksek kapasiteli teşebbüslerden , orta büyüklükte ve düşük kapasiteli teşebbüslere ve yerel düzeyde çok sayıda küçük teşebbüslere kadar farklı ölçeklerde pek çok teşebbüs faaliyet g östermektedir. Bu bakımdan ilgili pazara son yıllarda büyük ölçek bazında bir giriş yapılmamış olsa da, gerek mevcut oyuncuların kapasiteleri gerek çok sayıda küçük ölçekli yerel teşebbüslerin giriş yaptığı düşünüldüğünde pazarın büyüdüğü ve yerel bazda girişlerin olduğu anlaşılmaktadır. Pazarın diğer koşulları da indirim/prim sistemlerinin rekabet karşıtı etki doğurma 600 kapasitesi üzerinde belirleyici olabilecektir. Örneğin, indirim /prim veren teşebbüs tarafından etkinlikler bağlamında öne sürülen gerekçeler de her bir vaka özelinde değerlendirilmelidir. Ancak söz konusu etkinlikler esas itibarıyla, işlem maliyetleri bakımından elde edilen maliyet tasarrufları bağlamında makul bir gerekçe olarak kabul edilmektedir. Bununla birlikte, her ne kadar KUPS kapsamın da dağıtılan hediyelerin bu yönde bir etkinlik sağladığından söz etmek mümkün görünmese de, sektörde pek çok teşebbüs tarafından uygulanan usta kulübü sistemleri kapsamında , ustalara ürün ve hizmet odaklı eğitim -seminer benzeri iyileştirme programları yürütülmektedir. Söz konusu programların dahil olduğu usta kulüplerine katılımın herhangi bir münhasırlık koşulu içermediği dikkate alındığında, sektörde hizmet 610 kalitesini iyileştirici bir etkinin olduğundan bahsedilebilecektir. 11-03/42-14 16 I.3.2.3.7 . İndirim/Prim Uygulam alarının Muhatabı ve Muhatapların Bütçeleri İçindeki Önemi Kalekim tarafından gerçekleştirilen KUK ve KUPS uygulamalarının pazar üzerindeki etkileri değerlendirilirken söz konusu uygulamaların muhatapları olan ustaların incelemeye konu ilgili ürün pazarınd a hangi marka ürünün alınacağı konusunda yapılan satışlara aracılık ettiği ancak esasen nihai karar verici olmadığı göz önünde bulundurulmalıdır. Sonuçta usta , tüketici tarafından sahip olduğu varsayılan mesleki bilgisi nedeniyle hangi marka ürünün kullanı lmasına yönelik tavsiyelerde bulunabilme olanağına sahip olması dolayısıyla hangi marka ürünün tercih edileceğine dair belli 620 bir etki yaratma potansiyeli taşısa da konuya ilişkin nihai kararı, ürünlerin fiyat ve benzeri özelliklerini karşılaştırabilme olan ağına sahip bulunan tüketici verecektir. Bunun yanında, KUPS kapsamında puan karşılığı dağıtılan hediyelerin ortalama olarak değerlerinin ustaların gelirleri içindeki payının oldukça düşük düzeyde olduğu ve hediye dağıtım sisteminin arızi bir nitelik arz ettiği göz önünde bulundurulmalıdır. Zira KUPS, yeniden satıcılara verilen indirimleri düzenleyen bir indirim sistemi değildir. Bu bakımdan söz konusu uygulama , ustalar bakımından yeniden satıcılara uygulanan indirim sistemlerinde olduğu gibi sistematik ol maktan uzaktır. Yeniden satıcı niteliğinde olmayan ustalar satışlarına aracılık ettikleri her ürünün fiyatı üzerinden belli bir bedel kazanmamaktadırlar. 630 I.3.2.3. 8. İndirim/Prim Sistemi Muhatap Sayısı Kalekim tarafından uygulanan KUK kapsamında 44 bin civa rında kayıtlı usta bulunduğu ifade edilmektedir. İlgili pazardaki diğer teşebbüslerin hediye puan sistemlerine , Kalekim kadar büyük bir üye sayısı olmasa da önemli sayıda usta kayıtlıdır. Pazarda herhangi bir usta kulübüne üye olmayan ve hediye dağıtım sistemleri kapsamında bulunmayan çok sayıda usta bulunmaktadır. Bir indirim/prim sisteminin sadakat yaratmak suretiyle pazarın geneli üzerinde dışlayıcı etki doğurabilmesi söz konusu sistemlere muhatap birimlerin sayısı ile bağlantılıdır. Yeniden satıcı, niha i tüketici vb niteliğindeki müşterilerin sayısı ne kadar az -bu müşteriler pazardaki talebin ne kadar önemli bir kısmını temsil ediyorlarsa - bu 640 müşterilerin her birisi üzerinde yaratılacak sadakat etkisinin pazar üzerindeki etkisi o ölçüde şiddetli olacaktı r. Ancak sayıları on binlerle ifade edilen ustalara yönelik oldukça basit bir puan karşılığı hediye dağıtım sistemi ile her bir usta bazında yaratılacak sadakat etkisinin pazar üzerindeki etkisi hemen hemen yok denecek kadar azdır. Öte yandan muhatabı bu k adar çok sayıda karar alıcı birimden oluşan bir indirim/prim sisteminin istikrarlı bir şekilde örgütlenmesi ve yürütülmesi de ciddi zorluklar taşımaktadır. Bu nedenlerle KUK ve KUPS kapsamında gerçekleştirilen prim sistemlerinin dışlama etkisi yaratma pota nsiyellerinin oldukça düşük olduğu sonucuna varılmıştır . I.3.2.3. 9. Rakiplerin Konumları ve Karşı Stratejileri 650 Hâkim durum analizi nde de belirtildiği üzere, seramik yapıştırıcıları pazarında Kalekim lider konumda bulunmakla birlikte Saint Gobain Weber, KYK , Eczacıbaşı ve BASF ilgili pazarlarda yer alan önemli oyunculardır. Öte yandan Kalekim ve diğer büyük teşebbüslerle özellikle yerel bazda rekabet eden pek çok başka teşebbüsün bulunduğu da anlaşılmaktadır. Tek taraflı eylemlerin kötüye kullanılması analiz inde, inceleme konusu tek taraflı eyleme karşılık verebilen rakiplerin ve bu bakımdan mevcut karşı stratejilerin varlığı göz önünde bulundurulması gereken önemli bir ölçüttür. Bu bağlamda Kalekim gibi 11-03/42-14 17 Eczacıbaşı, Henkel, Betek ve KYK da gerekli gördüklerin de puan karşılığı hediye dağıtım sistemi benzeri tutundurma faaliyetlerine ciddi bütçeler ayırabilecek finansal 660 olanaklara sahip ekonomik grupları temsil etmektedirler. Öte yandan halihazırda Henkel, Eczacıbaşı -Koramic Yapı, KYK, Entegre ve Saint Gobain We ber tarafından puan karşılığı hediye da ğıtım sistemleri uygulanmakta ve Berico nun 2011 yılı içinde ustalara yönelik üzerinde çalıştığı projesi bulunmaktadır. Yukarıda yer verilen değerlendirmeler çerçevesinde; - Kalekim in ustalara yönelik olarak gerçekle ştirdiği puan karşılığı hediye dağıtım sistemi aracılığıyla ilgili pazardan rakipleri dışlama niyeti taşıdığına dair herhangi bir bulguya rastlanılmadığı ve - Kalekim tarafından gerçekleştirilen KUK ve KUPS uygulamalarının ustalar üzerinde sadakat yaratma potansiyellerinin düşük olduğu ve rakipleri dışlamak 670 suretiyle ilgili pazarda rekabeti önemli ölçüde engellemediği sonuç ve kanaatine ulaşılmıştır. J. SONUÇ Düzenlenen rapora ve incelenen dosya kapsamına göre , dosya konusu iddia lara yönelik olarak 4054 sa yılı Kanun un 41. maddesi uyarınca soruşturma açılmasına gerek olmadığına , şikâyetin reddine OYBİRLİĞİ ile karar verilmiştir.