Rekabet Kurumu Başkanlığından, REKABET KURULU KARARI Dosya Sayısı : 2016 -4-2 (Muafiyet) Karar Sayısı : 18-19/338 -168 Karar Tarihi : 12.06 .2018 A. TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER Başkan : Prof. Dr. Ömer TORLAK Üyeler : Arslan NARİN, Adem BİRCAN Şükran KODALAK, Mehmet AYAN B. RAPORTÖR LER : Dr. Hakan BİLİR, Damla YAZ, Sebahat Gözde SAVAŞ C. BİLDİRİMDE BULUNAN : - Türkiye Bankalar Birliği Temsilcisi: Av. Dr. İ. Yılmaz ASLAN Gazi U mur Paşa Sk. Bimar Plaza 38/8 Balmumcu, Beşiktaş/ İSTANBUL (1) D. DOSYA
Rekabet Kurumu Başkanlığından, REKABET KURULU KARARI Dosya Sayısı : 2016 -4-2 (Muafiyet) Karar Sayısı : 18-19/338 -168 Karar Tarihi : 12.06 .2018 A. TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER Başkan : Prof. Dr. Ömer TORLAK Üyeler : Arslan NARİN, Adem BİRCAN Şükran KODALAK, Mehmet AYAN B. RAPORTÖR LER : Dr. Hakan BİLİR, Damla YAZ, Sebahat Gözde SAVAŞ C. BİLDİRİMDE BULUNAN : - Türkiye Bankalar Birliği Temsilcisi: Av. Dr. İ. Yılmaz ASLAN Gazi U mur Paşa Sk. Bimar Plaza 38/8 Balmumcu, Beşiktaş/ İSTANBUL (1) D. DOSYA KONUSU: Türkiye Bankalar Birliği tarafından yabancı para çek takas uygulamasına ilişkin olarak takas komisyon ücretinin, Rekabet Kurulunun 04.08.2016 tarih ve 16 -26/441 -199 sayılı kararında belirtilen hususlar dikkate alınmak suretiyle işlem bazında 17,95 TL ve karşılığı ABD Doları değeri olarak belirlenip, uygulanmasının tavsiye edilmesine yönelik Yönetim Kurulu Kararı na bireysel muafiyet tanınması t alebi . (2) E. DOSYA EVRELERİ: Rekabet Kurumu (Kurum) kayıtlarına 12.01.2016 tarih ve 250 sayı ile intikal eden ve Türkiye Bankalar Birliği (TBB) tarafından yapılan başvuru ile TBB nin yabancı para (YP) çek takas uygulamasına ilişkin olarak takas komisyon ücretinin, maliyetlerde hissedilir değişiklikler olması ve üyeler tarafından TBB ye başvuru yapılıncaya kadar işlem bazında 15 TL olarak uygulanmasının tavsiye edilmesine yönelik 02.12.2015 tarihli yönetim kurulu kararına 4054 sayılı Rekabetin Korunması Hakkın da Kanun un (4054 sayılı Kanun) 5. maddesi kapsamında bireysel muafiyet tanınması talep edilmiştir. Yapılan incelemeler sonucunda Rekabet Kurulunun (Kurul) 04.08.2016 tarih ve 16 -26/441 -199 sayılı kararı ile başvuru konusu yönetim kurulu kararının 4054 say ılı Kanun un 4. maddesi kapsamında olduğu belirtilmiş, bildirime konu karara hesaplamalarda bankaların YP çek işlemlerindeki büyüklüğünü dikkate alan ağırlıklandırılmış ortalama yönteminin kullanılması halinde muafiyet tanınmasına ve muafiyetin süresinin b u koşulun yerine getirildiğinin 30 gün içinde tevsik edilmesinden itibaren iki yıl olarak belirlenmesine karar verilmiş, bunlara ek olarak kararda hesaplamalara dâhil edilen bankaların maliyetlerinin bütün piyasanın maliyetlerini önemli ölçüde yansıtacak ş ekilde diğer bankaların da katılımı sağlanarak genişletilmesi gerektiği ve TBB tarafından hangi maliyet kalemlerinin hangi usuller çerçevesinde hesaplamalara dâhil edilmesi gerektiğine yönelik bir kılavuz hazırlanması gerektiği belirtilmiştir. (3) TBB tarafın dan gerekçeli kararda belirtilen şartların yerine getirildiğini gösterir bilgi ve belgeler gönderilmiş, ardından kararda belirtilen şartların yerine getirildiğine dai r bilgi notu Kurul a sunulmuştur . Tanınan muafiyetin süresi 04.08.2018 tarihinde bitmeden önce TBB tarafından YP çek takas uygulamasına ilişkin olarak takas komisyon ücretinin, Kurul un 04.08.2016 tarih ve 16 -26/441 -199 sayılı kararında belirtilen hususlar dikkate alınmak suretiyle işlem bazında 17,95 TL ve karşılığı ABD Doları 18-19/338 -168 2/17 değeri olarak be lirlenip, uygulanmasının tavsiye edilmesine yönelik yönetim kurulu kararına yeniden bireysel muafiyet tanınması talebi ile 02.03.2018 tarih ve 1800 sayı ile Kurum a başvuruda bulunulmuştur . (4) Yapılan başvuruya ilişkin olarak TBB den bilgi talep edilmiş, ceva bi yazı 12.04.2018 tarih ve 2997 sayı ile Kurum kayıtlarına intikal etmiştir. Ayrıca bildirime konu işlem hakkında Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası (TCMB) ile Bankacılık Düzenleme ve Denetleme Kurumunun (BDDK) görüşlerine başvurulmuş olup, ilgili cevabi y azılar sırası ile 06.04.2018 tarih ve 2860 sayı ve 21.05.2018 tarih, 4014 sayı ile Kurum kayıtlarına intikal etmiştir. (5) F. RAPORTÖR GÖRÜŞÜ: İlgili raporda; TBB nin YP çek takas uygulamasına ilişkin olarak takas komisyon ücretinin, maliyetlerde hissedilir de ğişiklikler olması ve üyeler tarafından TBB ye başvuru yapılıncaya kadar işlem bazında 17,95 TL olarak uygulanmasının tavsiye edilmesine yönelik Yönetim Kurulu Kararı nın 4054 sayılı Kanun un kapsamında bir teşebbüs birliği kararı ol duğu ve Kanun un 4. mad desinin ( a) bendine aykırılık oluşturduğu, YP çek ile ödemelerin gerçekleştirildiği hizmet pazarının kendine özgü koşulları nedeniyle, birlikte kararlaştırılan takas komisyon ücretinin sigorta maliyetleri dâhil edilmeden (17,77 TL olarak ) belirlenmesi koşu lunun sağla nması halinde Kanun un 5. maddesi kapsamında muafiyetten yararlanabileceği, muafiyet süresinin yukarıda yer verilen koşulun yerine getirildiğinin 30 gün içinde tevsik edilmesinden itibaren süresiz olarak belirlenebileceği sonucuna ulaşılmıştır. G. İNCELEME , GEREKÇE VE HUKUKİ DAYANAK G.1. TBB Hakkında Bilgi (6) TBB, 5411 sayılı Bankacılık Kanunu nun 79. maddesi hükümlerine göre tüm mevduat bankaları ile kalkınma ve yatırım bankalarının üye olmak zorunda oldukları tüzel kişiliği haiz kamu kurumu niteli ğinde bir meslek kuruluşudur. Birliğin yönetim merkezi İstanbul da bulunmaktadır. (7) TBB, serbest piyasa ekonomisi ve tam rekabet ilkeleri çerçevesinde, bankacılık düzenleme ilke ve kuralları doğrultusunda bankaların hak ve menfaatlerini savunmak; bankacılık sisteminin büyümesi, sağlıklı bir şekilde çalışması, bankacılık mesleğinin gelişmesi, bankacılık sektörünün rekabet gücünün artırılması amacıyla çalışmalar yapmak; rekabetçi bir ortamın yaratılması ve haksız rekabetin önlenmesi için gerekli kararları alma k/alınmasını sağlamak, uygulamak ve uygulanmasını sağlamak amaçlarını gerçekleştirmek için kurulmuştur1. (8) TBB, Milletlerarası Ticaret Odası, İktisadi Kalkınma Vakfı, Dış Ekonomik İlişkiler Kurulu, T.C. İstanbul Kalkınma Ajansı, TOBB Türkiye Bankacılık ve Fi nans Meclisi, Kalite Derneği, Avrupa Bankacılık Federasyonu, Uluslararası Finans Enstitüsü, Asya Bankalar Birliği, Balkan Bankalar Forumu ile Merkezi Avrasya Bankacılık Federasyonu üyesidir. (9) Aşağıdaki tabloda detaylarına yer verildiği üzere, TBB nin hâliha zırda 47 adet üyesi bulunmaktadır. 1 http://www.tbb.org.tr/tr/tbb/hakkinda/kurulus/10 18-19/338 -168 3/17 Tablo 1 : TBB Üye Sayısı Üye Unvanı Üye Sayısı Kamusal Sermayeli Mevduat Bankaları 3 Özel Sermayeli Mevduat Bankaları 9 Tasarruf Mevduatı Sigorta Fonuna Devredilen Bankalar 1 Yabancı Sermayeli Bankalar a) Türkiye de Kurulmuş Yabancı Sermayeli Bankalar 16 b) Türkiye de Şube Açan Yabancı Sermayeli Bankalar 5 Kalkınma ve Yatırım Bankaları a) Kamusal Sermayeli Kalkınma ve Yatırım Bankaları 3 b) Özel Sermayeli Kalkınma ve Yatırım Bankaları 6 c) Yabancı Sermayeli Kalkınma ve Yat ırım Bankaları 4 Toplam 47 G.2. Çek Takas Uygulaması (10) Çek, hukuki mahiyeti itibariyle poliçe gibi bir havaledir ve aynı zamanda da kanunen emre yazılı bir senet olup, diğer kıymetli evraklardan farklı olarak özel bir kanunla düzenlenmiş ödeme aracıdır. Ay rıca, çek, ekonomi içinde paranın fiziki olarak el değiştirmesine alternatif olacak şekilde kullanılan bir varlıktır. Banka çeki, bir bankaya hitaben yazılmış ve 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu ile 5941 sayılı Çek Kanunu (5941 sayılı Kanun) hükümlerine gör e düzenlenmiş, ödeme emri niteliğinde olan bir kıymetli evraktır. Çek takası ise, çeklerin farklı bankalar arasında hesaben mutabakatını sağlayan bir ödeme sistemidir. Diğer bir ifadeyle, farklı bankaların şubelerine ibraz edilen çeklerin, ait oldukları ba nkalardaki hesaplarından tahsil edilmesini sağlayan sistem çek takas sistemidir. TL çek takas işlemleri ile YP çek takas işlemleri arasında birtakım farklılıklar bulunduğundan, her iki sistem aşağıda ayrı ayrı değerlendirilecektir. G.2.1. Türk Lirası Çek Takas İşlemleri (11) 03.04.1985 tarih ve 10714 sayılı Resmi Gazete de yayımlanan mülga 3167 sayılı Çekle Ödemelerin Düzenlenmesi ve Çek Hamillerinin Korunması Hakkında Kanun un (Mülga 3167 sayılı Kanun) 6. maddesi ile TCMB, çeklerin banka şubeleri arasında hes aben mutabakatını sağlayacak tüzel kişiliği haiz sistemi kurmaya ve gözetimi altında yürütmeye yetkili kılınmıştır. Bu yetki uyarınca tüzel kişiliği haiz, merkezi Ankara da bulunan ve faaliyetlerinde özel hukuk hükümlerine tabi Bankalararası Takas Odaları Merkezi (BTOM) kurulmuştur. BTOM bir ödeme aracı olarak çekin farklı bankalar arasında dolaşımını sağlayarak para nakil hareketlerini ve bundan kaynaklanabilecek riskleri azaltmakta ve bu suretle emek ve zaman tasarrufu sağlamaktadır. (12) 03.10.1985 tarihine k adar takas işlemleri 1969 yılında tek tip hale getirilen ve takas odalarına üye bankalarca da imzalanan ana sözleşme esasları çerçevesinde yürütülmüştür. Anılan tarihten itibaren çek takası faaliyetleri Mülga 3167 sayılı Kanun un 6. maddesi uyarınca TCMB t arafından yayımlanan Bankalararası Takas Odaları Merkezi Yönetmeliği (BTOM Yönetmeliği) ve bu Yönetmeliğe bağlı çıkarılan Bankalararası Takas Odaları İşlemleri İzahnamesi esasları çerçevesinde yürütülmektedir. 5941 sayılı Kanun un 8. maddesi nin üçüncü fıkr ası ile çeklerin fiziki olarak ibraz edilmeksizin sadece çek bilgileri üzerinden bankalararası takas odaları aracılığı ile elektronik ortamda muhatap bankaya gönderilebileceği düzenlenmiştir. Elektronik ortamda yapılan çek takasının toplam takas içerisinde ki payının %99,9 gibi bir orana ulaşması ve artan maliyetlerin azaltılmasını teminen elektronik takas yapılabilen Ankara ve İstanbul Takas Odası dışındaki diğer odalar kapatılmıştır. (13) BTOM Yönetmeliği nin Mali Hükümler başlıklı 12. maddesinde BTOM un finansmanına ilişkin düzenlemeler yer almaktadır. Yıllık bütçe üzerinden bankalardan alınacak avansın hesaplanmasında, bankalararası takas odalarına katılan tüm 18-19/338 -168 4/17 bankaların, bütün takas odalarındaki bir önceki yıla ilişkin işlem hacimleri (bankalarca muhatap b ankalara fiziken ibraz edilen, elektronik ortamda işlem görmeyen ve elektronik ortamda işlem gören çekler ile bankalarca muhatap bankalara fiziken ibraz edilmeyen çeklerin toplamının genel işlem gören çek toplamı içindeki payları) esas alınır. Bankalararas ı takas odaları faaliyetleri için yapılan masraflar, bankalar arasında tüm takas odalarındaki toplam işlem hacimlerine göre paylaştırılmaktadır. Yıllık bütçe içinde yer almayan ancak eşit gider yapılmasını gerektirecek durumların ortaya çıkması halinde, bu tür giderlere katılım payları yönetim kurulunca ilgili takas odalarına gerekli ek ödenekler verilmek suretiyle işlemlerin yapılması sırasında bankalardan eşit olarak tahsil edilmektedir. Diğer yandan, BTOM Yönetmeliği nde bankaların takas işlemleri sırası nda kendi bünyelerinde yaptıkları masrafların ücretlerine ilişkin bir düzenleme yer almamaktadır. Uygulamada bankalararası takas odalarında takas komisyon ücreti uygulaması bulunmamakla birlikte, BTOM yönetim kurulu kararları ile provizyon işlemi sırasında oluşan haberleşme masrafları için 0,25 TL provizyon ücreti belirlenmiştir ve bu tutar günlük olarak netleştirme işlemi sırasında nihai bakiyeye dahil edilmektedir. Çek hamili tarafından tahsil edilmek üzere çek hesabının bulunduğu bankaya ibraz edilen çek ler BTOM da işlem görmemektedir. G.2.2. Yabancı Para (YP) Çek Takas İşlemleri (14) Bildirime konu YP çek takas işlemleri bakımından, 2004 yılından önce hamil, bulunduğu yerde şubesi bulunmayan bankanın çekini, herhangi bir banka üzerinden takas aracılığıyla ta hsil edememekte ve tahsilat bankasının2 muhatap bankasına giderek veya tahsilat bankalarının ödeme bankalarında3 hesap açtırarak müşterilerinin YP çeklerinin takasını gerçekleştirmekteydi. (15) 2004 yılında dört banka tarafından (Koçbank A.Ş., Alternatifbank A .Ş., DenizBank A.Ş. ve Finansbank A.Ş.) YP çek takas sistemi kurulmuş ve YP çek takas komisyon ücreti taraflar arasında akdedilen ikili anlaşmalarla 15 TL olarak belirlenmiştir. Zaman içerisinde Türkiye Garanti Bankası A.Ş., Yapı ve Kredi Bankası A.Ş., Tür kiye İş Bankası A.Ş., T.C. Ziraat Bankası A.Ş. gibi bankalar da sistem içerisine dahil olmuştur. (16) YP cinsinden çeklerin takas işlemleri, bankaların bu iş için özel oluşturdukları birimler kanalı ile ve ikili anlaşmada belirtilen kurallar dâhilinde, Yapı ve Kredi Bankası A.Ş. nin Karaköy deki binasında katılan tüm bankalar için tahsis etmiş olduğu takas odasında gerçekleşmektedir. Tahsilat bankasının yetkili personeli ibraz edeceği her bir çek in arkasını banka kaşesiyle kaşelemekte, imzalamakta ve tahsil cir osu ile ödeme bankasına teslim etmektedir. Temel prensip, takasa girecek YP çeklerin üzerlerindeki keşide tarihinden bir işgünü önce ibraz edilmesidir. Ödeme bankası kendisine ibraz edilen çeklerin karşılığını (tutar) çekin tahsilat günü en geç saat 16:30 a kadar sorgulayarak çeklerin akıbetlerini swift4 mesajı ile tahsilat bankasına bildirmektedir. Tahsilat bankasına bildirilen tutar aynı gün valörle muhabir banka hesaplarına transfer edilmektedir. Ödeme muhabir banka tarafından tahsilat bankasına yapılır. Belirtmek gerekir ki YP çek takas işlemlerinin gerçekleştirilebilmesi için ilgili bankaların yurt dışından bir banka ile bu konuda anlaşmaları gerekmektedir. 2 Tahsilat Bankası: Müşteriye vekâleten çeki tahsil etmek için Ödeme Bankasına ibraz eden bankanın genel müdürlük, şube ve birimlerini ifade etmektedir. 3 Ödeme Bankası: Çekin üzerine keş ide edildiği bankanın genel müdürlük, şube ve birimlerini ifade etmektedir. 4 Swift, Society for Worldwide Interbank Financial Telecommunication ın kısaltmasıdır. Türkçeye Küresel Bankalarararası Finansal Telekomünikasyon Birliği olarak çevrilmektedir. 18-19/338 -168 5/17 (17) Bildirim Formu nda YP çek takas sistemi uyarınca tahsilat bankasının ödeme bankasına her YP çek başına maktu işlem masrafı adı altında ödemekle yükümlü olacağı maliyet temelli 17,95 TL lik çek takas komisyon ücreti nin yalnızca YP çek takas sistemine katılmış olan bankalara yönelik olduğu ifade edilmiştir. YP Çek Takas Uygulaması 2016 yılı katılımc ıları; Akbank T.A.Ş., Aktif Yatırım B ankası A.Ş., Alternatifbank A.Ş., Anadolubank A.Ş., Arap Türk Bankası A.Ş., Burgan Bank A.Ş., Citibank A.Ş., Denizbank A.Ş., Fibabanka A.Ş., HSBC Bank A.Ş., ICBC Turkey Bank A.Ş., ING Bank A.Ş., Odea Bank A.Ş., QNB Fina ns Bank A.Ş., Şekerbank T.A.Ş., Turkland Bank A.Ş., Türk Ekonomi Bankası A.Ş., Türkiye Garanti Bankası A.Ş., Türkiye İş Bankası A.Ş., Türkiye Vakıflar Bankası T.A.O, Yapı ve Kredi Bankası A.Ş., T.C. Ziraat Bankası A.Ş., Türkiye Halk Bankası A.Ş., Albaraka Türk Katılım Bankası A.Ş., Kuveyt Türk Katılım Bankası A.Ş. ve Türkiye Finans Katılım Bankası A.Ş. olmak üzere üçü katılım bankası toplam 26 bankadan oluşmaktadır. YP çek takas oranının belirlenebilmesi için yukarıda sayılan bu 26 bankadan veri alınmış, a ncak Aktif Yatırım Bankası A.Ş., Arap Türk Bankası A.Ş., ICBC Turkey Bank A.Ş. ve Odea Bank A.Ş. nin çek adetlerinin düşük olması nedeniyle çek başına maliyetlerinin yüksek çıkması ve Şekerbank T.A.Ş. nin operasyon maliyeti ile personel maliyetini kırı lımlandıram aması dolayısıyla, Kurul un 04.08.2016 tarih ve 16 -26/441 -199 sayılı kararında da belirtildiği üzere, ortak komisyon tutarının daha aşağı çekilmesi için bu bankalar çıkarılmak suretiyle ve ağırlıklı ortalama yöntemiyle hesaplama yapılarak komisyon oranı 17,95 TL olarak bulunmuştur. (18) Söz konusu komisyon oranının hesaplanmasında kullanılan veriler şunlardır: personel maliyeti5, takas odası kirası maliyeti6, ulaşım/taşıma maliyeti7, swift maliyeti8, muhabir masrafları9, sigorta maliyeti10 ve operasyon maliyeti11. 5Personel Maliyeti: Münhasıran YP çek takası için çalıştırılan genel müdürlük personeli maliyetini ifa de etmektedir. YP çek takas işlemleri için çalışan adedi de belirtilerek; vergi, maaş, ikramiye, prim, yemek, servis, özel sağlık sigorta kalemleri dâhil ed ilip personelin brüt maliyeti tespit edilmektedir. 6Takas Odası Kirası Maliyeti: Takas odalarına ödenen yıllık kira bedelini ifade etmektedir. 7Ulaşım/Taşıma Maliyeti: Takas odasında takası gerçekleştirilen YP çeklerin şubeden genel müdürlüğe, genel müdürl ükten takas odasına ulaşım bedelini (taksi, güvenli taşıma, kurye, kargo, zırhlı araç/ banka aracı, şoför) ifade etmektedir. 8Swift Maliyeti: Swift güvenilir bir uluslararası haberleşme yöntemi olup, müşterilerin eksiksiz ve güvenilir bir şekilde finansal bilgilerine ulaşmalarına ve bu bilgilerini değiş -tokuş yapmalarına imkân sağlayan platform, ürün ve hizmetlerdir. Swift maliyeti ise YP çek takasında yabancı bankaya gönderilen mesaj ücretini ifade etmektedir. 9Muhabir Masrafları: Muhabir bankanın mesaj ba şına aldığı ücretleri ifade etmektedir. Muhabir masrafı oluşturan sözleşmeler uyarınca muhabir masrafı oluşturan mesaj tiplerinin sayısından hesaplanır. 10Sigorta Maliyeti: YP çek takasında çeklerin taşınması, saklanması gibi işlemler gerçekleştirilirken karşılaşılabilecek risklere karşı yapılan sigortadan kaynaklanan maliyeti ifade etmektedir. 11Operasyon Maliyeti: YP çek takas operasyonunun yürütülmesi için gereken diğer harcama kalemlerini ifade etmektedir. Bunlar; elektrik, su, ısıtma ve soğutma, güvenlik , kira, aidat, temizlik, telefon, internet, demirbaş bakım maliyeti, genel kırtasiye maliyetlerinden oluşur. (Hesaplama formülü şu şekilde belirlenmiştir: YP çek takas işlemlerinin gerçekleştirildiği merkez olan binanın sabit giderleri / t oplam personel ad edi * YP çek çalışan sayısı) 18-19/338 -168 6/17 Tablo 2 : Bankaların Toplam Maliyetleri Banka Verileri Takip Formu TBB Üyesi Bankalar Aralık 2016 YP Çek Takası Toplam Maliyeti (TL) YP Çek Adedi YP Çek Başına Maliyet (TL) Adabank A.Ş. YOK Akbank T.A.Ş. 1 ( ..) ( ..) ( ..) Aktif Yatırım Bankası A.Ş. 1 Sadece toplamları vermiş, detay yok. ( ..) ( ..) Alternatifbank A.Ş. 1 ( ..) ( ..) ( ..) Anadolubank A.Ş. 1 Sadece toplamları vermiş, detay yok. ( ..) ( ..) ( ..) Arap Türk Bankası A.Ş. 1 ( ..) ( ..) Bank Mellat YOK ( ..) ( ..) ( ..) Bank of Tokyo - Mitsubishi UFJ Turkey A.Ş. YOK ( ..) ( ..) ( ..) BankPozitif Kredi ve Kalkınma Bankası A.Ş. YOK ( ..) ( ..) ( ..) Birleşik Fon Bankası A.Ş. YOK ( ..) ( ..) ( ..) Burgan Bank A.Ş. 1 ( ..) ( ..) ( ..) Citibank A.Ş. 1 ( ..) ( ..) ( ..) Denizbank A.Ş. 1 ( ..) ( ..) ( ..) Deutsche Bank A.Ş. YOK ( ..) ( ..) ( ..) Diler Yatırım Bankası A.Ş. YOK ( ..) ( ..) ( ..) Fibabanka A.Ş. 1 ( ..) ( ..) ( ..) Finans Bank A.Ş. 1 ( ..) ( ..) ( ..) GSD Y atırım Bankası A.Ş. YOK ( ..) ( ..) ( ..) Habib Bank Limited YOK ( ..) ( ..) ( ..) HSBC Bank A.Ş. 1 ( ..) ( ..) ( ..) ICBC Turkey Bank A.Ş. 1 Operasyon maliyet i toplam formülü farklı . ( ..) ( ..) İller Bankası A.Ş. YOK ING Bank A.Ş. 1 ( ..) ( ..) ( ..) Intesa Sanpaolo S.p.A. YOK ( ..) ( ..) ( ..) İstanbul Takas ve Saklama Bankası A.Ş. YOK ( ..) ( ..) ( ..) JPMorgan Chase Bank N.A. YOK Merrill Lynch Yatırım Bank A.Ş. YOK ( ..) ( ..) ( ..) Nurol Yatırım Bankası A.Ş. YOK Odea Bank A.Ş. 1 Bilgilerini yeniden iletti . ( ..) ( ..) Pasha Yatırım Bankası A.Ş. YOK ( ..) ( ..) ( ..) Rabobank A.Ş. YOK ( ..) ( ..) ( ..) 18-19/338 -168 7/17 Tablo 2 nin devamı : Şekerbank T.A.Ş. 1 ( ..) ( ..) ( ..) Société Générale (SA) YOK ( ..) ( ..) ( ..) Standard Chartered Yatırım Bankası Türk A.Ş. YOK ( ..) ( ..) ( ..) Turkland Bank A.Ş. 1 ( ..) ( ..) ( ..) Türk Ekonomi Bankası A.Ş. 1 ( ..) ( ..) ( ..) Türk Eximbank YOK ( ..) ( ..) ( ..) Turkish Bank A.Ş. YOK ( ..) ( ..) ( ..) Türkiye Cumhuriyeti Ziraat Bankası A.Ş. 1 ( ..) ( ..) ( ..) Türkiye Garanti Bankası A.Ş. 1 ( ..) ( ..) ( ..) Türkiye Halk Bankası A.Ş. 1 ( ..) ( ..) ( ..) Türkiye İş Bankası A.Ş. 1 ( ..) ( ..) ( ..) Türkiye Kalkınma Bankası A.Ş. YOK ( ..) ( ..) ( ..) Türkiye Sınai Kalkınma Bankası A.Ş. YOK ( ..) ( ..) ( ..) Türkiye Vakıflar Bankası T.A.O. 1 ( ..) ( ..) ( ..) Yapı ve Kredi Bankası A.Ş. 1 ( ..) ( ..) ( ..) TBB Üyesi Bankalar 23 BİLGİ İLETEN BANKA TOPLAMI ( ..) ( ..) ( ..) 23 BİLGİSİ OLMADIĞINI BİLDİREN BANKA SAYISI TKBB Üyesi Bankalar Albaraka Türk Katılım Bankası A.Ş. 1 ( ..) ( ..) ( ..) Kuveyt Türk Katılım Bankası A.Ş. 1 Sadece toplamları vermiş, detay yok . ( ..) ( ..) ( ..) Türkiye Fin ans Katılım Bankası A.Ş. 1 Operasyon maliyet i toplam formülü farklı . ( ..) ( ..) ( ..) Vakıf Katılım Bankası A.Ş. YOK Ziraat Katılım Bankası A.Ş. YOK ( ..) ( ..) ( ..) TKBB Üyesi Bankalar 3 BİLGİ İLETEN BANKA TOPLAMI ( ..) ( ..) ( ..) 2 BİLGİSİ OLMADIĞINI BİLDİREN BANKA SAYISI TBB+TKBB Üyesi Bankalar 26 Genel Toplam 5.964.135 332.331 17,95 Bilgi ileten banka sayısı 26 Bilgisi olmadığını bildiren bankalar 25 18-19/338 -168 8/17 Tablo 3 : YP Çek Takas Maliyeti Tablosu YP Çek Takas Maliyeti Tablosu TL cinsinden Tutar Personel Maliyeti ( ..) Takas Odası Kirası Maliyeti ( ..) Ulaşım/Taşıma Maliyeti ( ..) - Taksi ( ..) - Güvenli Taşıma ( ..) - Kurye ( ..) - Kargo ( ..) - Zırhlı araç / Banka aracı ( ..) - Şöför ( ..) SWIFT Maliyeti ( ..) Muhabir Masrafları ( ..) Sigorta Maliyeti ( ..) Operasyon Maliyeti ( ..) - Elektrik ( ..) - Su ( ..) - Isıtma ve Soğutma ( ..) - Güvenlik ( ..) - Kira ( ..) - Aidat ( ..) - Temizlik ( ..) - Telefon ( ..) - İnternet ( ..) - Demirbaş Bakım Maliyeti ( ..) - Genel Kırtasiye ( ..) YP Çek Takası Toplam Maliyeti 5.964.135 YP Çek Adedi (Bankaca İbraz Edile n YP Çek Adeti) 332.331 YP Çek Başına Maliyet 17,95 (19) Tablolarda yapılan incelemeler sonucunda swift maliyeti, sigorta maliyeti ve muhabir masraflarının veri gönderen her bankada ortak olmadığı tespit edilmiş, TBB den bu maliyetlerin YP çek takas hizmeti i le ilişkisinin açıklanması, bu maliyetlerin neden bütün bankalarda ortak olmadığı ve bu maliyetler dâhil edilmeden hesaplanacak takas oranı ile ilgili bilgi talep edilmiştir. TBB tarafından gönderilen cevabi yazı 12.04.2018 tarih ve 2997 sayı ile Kurum ka yıtlarına intikal etmiştir. Cevabi yazıda özetle; - Swiftin tüm dünyada bankalar arasında elektronik fon transferi standardı sağlayan bir sistem olduğu ve swift masrafının mesajlaşma hizmet bedeli olarak tanımlanabileceği, - Muhabir masrafının ise bankalar ın mesaj ile birbirlerine gönderdikleri çek bedelleri için kendi anlaşmalı oldukları muhabirlerine (yabancı bankaya) ödedikleri transfer masrafı olduğu, - YP çeklerin taşınma sırasında kaybolma/çalınma riskine karşı sigorta yaptırıldığı ancak bu sigortanın ç ek bedelini değil, çekin yerine koyma maliyetini teminat altına aldığı ve bazı bankaların bu iş özelinde sigorta yaptırmadığı bazılarının ise yaptırdığı, 18-19/338 -168 9/17 - YP çek takası için swift ve muhabir masraflarının tüm bankalar için ortak ve kaçınılmaz olduğu ancak b azı bankaların bu masrafları ayrıştıramadıkları için tablolarda tek kalemde yazdıkları, - İstisnai olarak muhabir bankası yabancı ortağı olan ya da karşılıklı yapılan özel anlaşmalar çerçevesinde bazı bankaların ayrıca muhabir masrafı ödemedikleri ancak bu a nlaşmalar bitince söz konusu bankaların da aynı maliyetlere katlanmaları gerekeceği, - Sigorta maliyetinin ise kaçınılmaz bir maliyet kalemi olarak değerlendirilemeyeceği, - Dolayısıyla sigorta maliyeti çıkarılarak hesaplanan yeni YP çek takas oranının 17,77 T L olarak belirlendiği ifade edilmiştir. Söz konusu belirlemenin yapıldığı maliyetleri gösterir tablo aşağıdadır12: 12 Aktif Yatırım Bankası A.Ş., Arap Türk Bankası A.Ş., ICBC Turkey Bank A.Ş. ve Odea Bank A.Ş. nin çek adetlerinin düşük olması nedeniyle çek başına maliyetlerinin yüksek çıkması ve Şekerbank T.A.Ş. nin operasyon maliyeti ile personel maliyetini kırımlandıramaması dolayısıyla ortak komisyon tutarının daha aşağı çekilmesi için bu bankalar çıkarılarak hesaplama yapılmıştır. 18-19/338 -168 10/17 Tablo 4: YP Çek Takas Komisyon Maliyetleri Maliyet Kalemleri (TL)/Bankalar Personel Maliyeti Takas Odası Kirası Maliyeti Ulaşım/ Taşıma Maliyeti SWIFT Maliyeti Muhabir Masraflar ı Operasyon Maliyeti YP Çek Takası Toplam Maliyeti YP Çek Adedi YP Çek Başına Maliyet Akbank T.A.Ş. ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) Aktif Yatırım Bankası A.Ş. Alternatifbank A.Ş. ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) Anadolubank A.Ş. ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) Arap Türk Bankası A.Ş. Burgan Bank A.Ş. ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) Citibank A.Ş. ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) Denizbank A.Ş. ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) Fibabanka A.Ş. ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) QNB Finansbank A.Ş. ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) HSBC Bank A.Ş. ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ICBC Turkey Bank A.Ş. ING Bank A.Ş. ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) Odea Bank A.Ş. Şekerbank T.A.Ş. Turkland Bank A.Ş. ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) Türk Ekonomi Bankası A.Ş. ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) T.C. Ziraat Bankası A.Ş. ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) Türkiye Garanti Bankası A.Ş. ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) Türkiye Hal k Bankası A.Ş. ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) Türkiye İş Bankası A.Ş. ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) Türkiye Vakıflar Bankası T.A.O. ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) Yapı ve Kredi Bankası A.Ş. ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) Albaraka Türk Katılım Bankası A.Ş. ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) Kuveyt Türk Katılım Bankası A.Ş. ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) Türkiye Finans Katılım Bankası A.Ş. ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) Toplam 5.904.373 332.331 17,77 18-19/338 -168 11/17 G.3. İl gili Kurumların Bildirime Konu İşlem Hakkındaki Görüşleri G.3.1. TCMB nin Bildirime Konu İşlem Hakkındaki Görüşleri (20) Bildirime konu işlem hakkında TCMB tarafından iletilen cevabi yazıda özetle; - 6493 sayılı Ödeme ve Menkul Kıymet Mutabakat Sistemleri, Ödeme Hizmetleri ve Elektronik Para Kuruluşları Hakkında Kanun (6493 s ayılı Kanun) hükümleri uyarınca ödeme ve menkul kıymet mutabakat sistemlerinin üç ya da daha fazla katılımcı arasındaki transfer emirlerinden kaynaklanan fon ve menkul kıymet aktarımlarının gerçekleştirilmesini sağlamak amacıyla yapılan takas ve mutabakat işlemleri için gerekli altyapıyı sunan ve ortak kuralları olan yapıyı ifade ettiği ve ödeme sistemi işleticisi olmak isteyen kuruluşların 6493 sayılı Kanun da belirtilen şartları sağlaması ve TCMB den faaliyet izni alması gerektiği, - YP Çek Takası Uygulam ası olarak adlandırılan söz konusu uygulamaya ilişkin dokümanlarda yer yer çek takas işlemi ifadesinin kullanıldığının görüldüğü, bu kapsamda sistem işleticisi gibi faaliyet gösterildiği izlenimi yaratacak söz ve deyimlerin kullanılmamasına özen gösterilm esi gerektiği, - TBB üyesi bazı bankalar arasında ikili anlaşmalar aracılığıyla sürdürülen ve 6493 sayılı Kanun çerçevesinde ödeme sistemi olarak değerlendirilmeyen söz konusu yapının; tüzel kişiliği haiz, kendi yönetim organları bulunan, teknik ve personel donanıma sahip, mutabakat işlemleri dâhil kuralları yazılı olarak belirlenmiş, risk yönetimi ve iş sürekliliği tedbirlerini almış BTOM ile karşılaştırılamayacağı dolayısıyla yapıya ilişkin maliyet kalemlerinin gerçek maliyetleri yansıtıp yansıtmadığına ve hesaplama usulüne ilişkin değerlendirme yapmalarının mümkün olmadığı, - Bankalarca YP çek takas uygulaması halihazırda ikili anlaşmalar şeklinde yürütülürken, işlemlerin komisyon oranı gibi standartların belirlendiği organize bir ortamda yürütülmesi ve bu sü resin bir takas odası faaliyeti haline gelmesi gibi muhtemel aşamalar göz önünde bulundurulduğunda, TL nin kullanımını daraltabilecek olan yabancı paranın ya da yabancı para cinsinden ödeme araçlarının kullanım ve ödemelerini kolaylaştırıcı/ teşvik edici b u tür sistemlerin TCMB tarafından dolarizasyon ve para politikası etkinliği bakımından da değerlendirildiği belirtilmiştir. G.3.2 . BDDK nın Bildirime Konu İşlem Hakkındaki Görüşleri (21) Bildirime konu işleme yönelik BDDK tarafından gönderilen cevabi yazıda öz etle; - Bildirime konu işlem hakkında ilave bir değerlendirmelerinin olmadığı, - Swift maliyeti ve muhabir masraflarının işin ayrılmaz bir parçası olduğunun anlaşıldığı, - Çeklerin taşınması ve saklanması gibi işlemlerin gerçekleşmesi aşamasında karşılaşılabile cek risklere karşı sigorta yaptırılmasının da YP çeklerin takasına ilişkin operasyonel risklerin yönetilmesi kapsamında bankalar tarafından alınan bir önlem olduğunun anlaşıldığı, - TBB ye iletilen 26 bankanın hepsinin maliyetleri içerisinde yer almamakla bi rlikte diğer bankaların maliyetleri içerisinde yer alan swift maliyeti, muhabir masrafları ve sigorta maliyetinin YP çek takas komisyon oranının hesaplanmasına dâhil edilmesinde herhangi bir sakınca bulunmadığının düşünüldüğü 18-19/338 -168 12/17 belirtilmiştir. G.4. İlgili Pa zar G.4.1. İlgili Ürün Pazarı (22) TL çekleri BTOM tarafından belirlenmiş iş akışlarına/düzenlemelere tabi olurken, YP çek takası ikili anlaşmalarda düzenlenen iş akışlarına tabi olmaktadır. Diğer yandan, YP çek çeşitleri, bu çeklerin yabancı para kurlarının d eğişkenliği, kullanım amaçları sebebiyle haiz olduğu risk vb. sebepler ile TL çeklerinden ayrılmaktadır. TL çek takas sisteminin elektronik ortamda da gerçekleştirilmesi takas işlemlerini daha kolay ve güvenli kılsa da tüketiciyi özellikle dış ticaret odak lı düzenlenen YP çekleri yerine TL çeklerini kullanmaya yöneltmeyecektir. Dolayısıyla, bu iki çek türü birbirine ikame değildir . Bu çerçevede TBB nin YP çek takas komisyon oranı tavsiye etmesine yönelik ilgili ürün pazarının dar yorumlanması gerek mekte ol up pazar yabancı para çek ile ödemelerin gerçekleştirildiği hizmet pazarı olarak belirlenm iştir. G.4.2. İlgili Coğrafi Pazar (23) YP çek ile ödemelerin gerçekleştirildiği hizmetlere ilişkin faaliyetler ülke genelinde yürütüldüğünden dosya konusu işlem bakımı ndan ilgili coğrafi pazar Türkiye olarak tespit edilmiştir. G.5. Hukuki Değerlendirme G.5.1. 4054 Sayılı Kanun un 4. Maddesi Çerçeçevesinde Değerlendirme (24) Teşebbüs birliği niteliğinde bulunan TBB nin yönetim kurulu tarafından YP çek takas komisyon ücreti belirlenerek, TBB tarafından YP çek takas işlemi bakımından birbirine rakip konumda bulunan bankalara işlem bazında alınacak komisyon ücreti tavsiye edilmektedir. Bu bakımdan ilgili karar 4054 sayılı Kanun un 4. maddesinin (a) bendi çerçevesinde fiyat tesp itine yol açabilecek bir teşebbüs birliği kararı niteliğindedir ve dolayısıyla mezkûr Kanun a aykırılık teşkil etmektedir. G.5.2. 4054 Sayılı Kanun un 5. Maddesi Çerçevesinde Değerlendirme (25) Bildirime konu TBB kararına bireysel muafiyet tanınabilmesi için 4 054 sayılı Kanun un 5. maddesin in birinci fıkrasında öngörülen iki olumlu iki olumsuz koşulun birlikte sağlanması gerekmektedir. Aşağıda, bildirime konu tavsiye kararının bu koşulları sağlayıp sağlayamadığı incelenecektir. a) Malların Üretim veya Dağıtımı İle Hizmetlerin Sunulmasında Yeni Gelişme ve İyileşmelerin ya da Ekonomik veya Teknik Gelişmenin Sağlanması (26) Bireysel muafiyet değerlendirmesinde aranan ilk olumlu koşulun sağlanıp sağlanmadığının tespiti ve hangi hallerin ekonomik yarar sağladığı somut olayı n özelliklerine göre değerlendirilmektedir. Genel olarak, üretim ve dağıtım maliyetlerinin düşürülmesi, kalitenin artırılması, malın arzında devamlılığın sağlanması, yeni piyasalara girişin kolaylaştırılması ve yeni ürünlerin ya da üretim tekniklerinin bulunması hallerinde bu koşulun sağlandığı kabul edilmektedir. (27) Bildirim Formu nda YP çek takas sisteminin, pazar payı düşük olan bankaların YP çek tahsilatı yapmasını sağlayarak anılan bankaların ulaşılabilirliğini arttırdığı, bununla birlikte hâlihazırdaki YP çek takas sisteminin, meşakkatli ve çok sayıda masraf kalemini kapsayan bir süreçten oluştuğu ve bu süreç boyunca çeklerin hızlı, ancak güvenli taşınmasının oldukça önem arz ettiği belirtilmektedir. Öte yandan konuya ilişkin her bir bankanın kendi hacmine göre oluşturduğu ve bu işe özel bir operasyonel birimi olabildiği, bazı küçük hacimli bankaların ise ayrıca bir birim oluşturmaksızın diğer 18-19/338 -168 13/17 birimleri aracılığıyla söz konusu işlemleri yürüttüğü anlaşılmıştır. Banka içerisinde oluşturulacak her bir birim; kira, maaş, kırtasiye gibi ilave maliyetlere neden olmaktadır. Takas ücretinin ortaklaşa belirlenmesi ise operasyonel yükü azaltacak niteliktedir. Zira her tahsilat ve ödeme bankasının kendi arasında farklı bir oran belirlemesi ve her bir çek bakımından ma liyet hesabına gitmesi durumunda, bankalar arasında var olan maliyet kalemi farklılıkları ilave iş yüküne, çeşitli hesap hatalarına, karışıklıklara ve zaman kaybına yol açabilecektir. Dolayısıyla YP çek takas komisyon oranının TBB tarafından bankalara tavs iye edilmesi durumunda bankalar arası anlaşma fazlalığından kaynaklı yüksek işlem maliyetleri aza indirgenecek ayrıca yapılan anlaşmaların maliyetlerinde değişiklik olursa anlaşmaların revize edilmesi zorunluluğundan kaynaklanan sorunlar da engellenmiş ola caktır. (28) Bu çerçevede yapılan değerlendirmelerde muafiyetinin ilk koşulunun sağlandığı kanaatine ulaşılmıştır. b) Tüketicinin bundan yarar sağlaması (29) 4054 sayılı Kanun un 4. maddesi anlamında rekabeti sınırlayıcı etkileri olan bir anlaşmanın Kanun kapsamınd a muafiyet alabilmesi için Kanun un 5. maddesinin birinci fıkrasının (a) bendinde koşul olarak getirilen mal ve hizmet sunumunda gelişme, iyileşme veya ekonomik ve teknik gelişmelerden tüketicinin de faydalanması gerekmektedir. Tüketicinin sağladığı faydan ın ölçülmesi ve değerlendirilmesinde, fiyatlarda yaşanan düşüş, satış sonrası hizmetlerde artan etkinlik, ürün çeşitliliği, tüketicinin ürüne daha kolay ulaşımı, mal arzında devamlılık gibi unsurlar dikkate alınmaktadır. (30) Öncelikle belirtilmelidir ki, TBB kararında yer alan YP çek takas komisyon ücreti bankalar arası uygulamaya ilişkin olup tavsiye niteliğindedir. Dolayısıyla söz konusu karar, ilgili üye banka ve müşteriler arasındaki ilişkiyi yönetmemekte ve bankaların bağımsızlığını etkilememektedir. TBB tarafından tavsiye edilen YP çek takas komisyon ücreti bankaların birbirlerine uygulayacakları ücretlere ilişkin olup, YP çek takasından kaynaklanan ortak maliyetler bankaların müşterilerine yansıttıkları nihai perakende hizmet fiyatlarında yeknesaklığa ne den olmamakta her banka kendi ticari stratejisi çerçevesinde fiyatlarını belirleyebilmektedir. (31) Öte yandan, çek takas sistemi müşteriyi ödeme bankasına gitmek zorunda bırakmadan zaman tasarrufu sağlayarak ve bu süreçte üstleneceği riskleri de bertaraf eder ek çekini tahsil etme imkânı tanımaktadır. Gerek bankaların şubeleri nezdinde topladıkları diğer banka çeklerine, gerekse tahsilata gönderilmiş kendi çeklerine hızlı ve güvenilir bir ortamda cevap verilebilir olması müşteri memnuniyeti açısından da önem ta şımaktadır. Her bir bankanın işlem bazında hesaplama yapmaya çalışması durumunda yüksek maliyetli bankaların YP çek takas işlemlerini gerçekleştirmelerinin zorlaşması ve bu nedenle bazı müşterilerin mağdur olması söz konusu olabilecektir. (32) Yapılan bildirim de, tüketici yararına hizmet eden bu sistemin işletilmesinin bankalar açısından bir maliyeti olması nedeniyle hizmetin ücretsiz sunulmasının mümkün olmadığına dikkat çekilmektedir. (33) Kurul k ararları nda13 rakipler arasında belirlenen ücretlerin maliyet esaslı olması gerektiği değerlendirmesi yapılmıştır . 17.01.2008 ta rih ve 08 -06/63 -20 sayılı Kurul 13Bkz: 01.07.2005 tarihli ve 05 -43/602 -153 sayılı, 13.03.2008 tarihli ve 08 -24/249 -82 sayılı, 19.08.2009 tarihli ve 09 -36/905 -217 sayılı, 21.08.2013 tarihli ve 13-48/672 -288 sayılı, 26.02.2015 tarihli ve 15 - 09/129-58 sayılı Kurul k ararları. 18-19/338 -168 14/17 kararında , tüketicinin yarar sağlaması ve rekabetin zorunlu olandan fazla sınırlanmaması şartlarının karşılanabilmesi için , belirlenen ücretin gerçek maliyetleri içermesi ve sistemin işleyişinin maliyet paylaşımı esasına göre yapılması gerek tiği yönünde tespitte bulunulmuştur . Bu halde, önce ki Kurul kararları da dikkate alınarak tavsiye edilen YP çek takas komisyonu ücretinin de sigorta maliyetlerini içermeyecek şekilde maliyet esaslı olarak tespit edilmesi halinde, tüketicinin yararına olacağı değerlendirilmektedir . (34) Bildirim F ormu ndaki verilere bakarak YP çek takas komisyonu oranının ; banka bazındaki toplam maliyetin ilgili bankanın toplam çek sayısına bölünmesi sur etiyle her bir bankanın çek başına maliyetinin elde edildiği ve bankaların YP çek takas işlemlerinin büyüklüğü dikkate alınarak ağırlıklandırılmış ortalama yöntemiyle hesaplandığı görülmüştür. c) İlgili piyasanın önemli bir bölümünde rekabetin ortadan kalk maması (35) 4054 sayılı Kanun un 5. maddesinin birinci fıkrasının (c) bendi bağlamında ilgili pazarın önemli bir kısmında rekabetin ortadan kalkmaması şartının sağlanıp sağlanmadığının analizi, anlaşmanın niteliği ve kapsamı, taraflarının ve rakiplerin pazarda ki konumları, pazarın ve işbirliğine konu ürünün özellikleri, giriş engelleri, pazarın doygunluk seviyesi, tüketici tercihlerinin ne ölçüde kısıtlandığı gibi unsurların değerlendirilmesini gerektirmektedir. Bir başka deyişle sağlanan ekonomik gelişme veya fayda ile tüketicinin bundan yarar sağlaması , rekabetin ortadan kaldırılması sonucunda elde ediliyor olmamalıdır. İlgili pazarın önemli bir bölümünde rekabetin ortadan kalkıp kalkmadığı değerlendirilirken dikkate alınması gereken başlıca hususların ise; pa zarda hâlihazırda giriş engellerinin olup olmadığı, hâkim durumda olan bir teşebbüsün bulunup bulunmadığı, dikey anlaşmalar aracılığıyla giriş engeli yaratılıp yaratılmadığı, pazarın yapısı, tüketici tercihlerinin ne ölçüde kısıtlandığı olarak sıralanması mümkündür. (36) Bildirim For munda YP çek takas komisyon oranının banka maliyetlerinin bildirimlerine dayandığı, dolayısıyla bu komisyonun belirlenmesinin maliyet bazlı olduğu belirtilmektedir. Ayrıca, TBB ce bankalar tarafından gönderilen maliyet kalemi bilgilerinin gizliliğinin korunduğu ve herhangi bir bankanın bir diğerinin maliyet bilgilerini öğrenmesinin engellendiği ifade edilmektedir. Bununla birlikte, TBB tarafından belirlenen ortak takas komisyonunun tavsiye niteliğinde olduğu ve bankaların TBB nin tespit etmiş olduğu oranı uygulamakla yükümlü kılınmadıkları ayrıca YP çek takas sistemine katılmanın herhangi bir ücrete tabi tutulmadığı anlaşılmaktadır. (37) Yapılan bildirimin incelenmesinden, bankalar tarafından bireysel müşterilere uygulanan ücretlerin bir birinden farklılık gösterdiği anlaşılmaktadır. Bazı durumlarda banka politikası olarak işlem hacmi ve müşteriyi kazanmak da önemli bir rol oynamakta ve her banka kendi ticari stratejisi çerçevesinde fiyatlarını belirlemektedir. (38) Tüm bu sayılan nedenlerle or tak takas komisyonu uygulamasının piyasanın önemli bir bölümünde rekabeti ortadan kaldırmadığı görüşüne varılmıştır. Dolayısıyla, 4054 sayılı Kanun un 5. maddesinin birinci fıkrasının (c) bendi yer alan koşulun da sağlandığı değerlendirilmektedir. d) Rekab etin (a) ve (b) bentlerindeki amaçların elde edilmesi için zorunlu olandan fazla sınırlanmaması (39) Bir anlaşmanın bireysel muafiyet alabilmesi için gerekli son koşul, anlaşma dan ilk iki olumlu koşuldaki yararların elde edilmesi için rekabeti daha az sınırlay ıcı bir yöntem in söz konusu olmamasıdır. Bu koşul altındaki değerlendirmelerde genel olarak 18-19/338 -168 15/17 sözleşmenin rekabeti kısıtlayıcı hükümlerinin, sözleşmeden elde edilecek faydaların sağlanması için zorunlu olup olmadığı dikkate alınmaktadır. (40) YP çek takas komisyo nu ücretinin ikili anlaşmalar yoluyla belirlenmesinin makul olmadığı, karmaşa ve zaman kaybı yaratabileceği kabul edilmekle birlikte, bunun doğruluğunun kabul edilebilmesi için belirlenen ücretin, sigorta maliyetleri dâhil olmayacak şekilde, gerçek maliyet leri içermesi ve sistemin işleyişinin maliyet paylaşımı esasına göre yapılması gerekmektedir. Aşağıda muafiyet incelemesi süresi boyunca TBB den elde edilen veriler çerçevesinde yapılan değerlendirme yer almaktadır. G.5.2.1. Muafiyet Şartlarına İlişkin Gen el Değerlendirme (41) Yukarıda yer verilen değerlendirmeler doğrultusunda bildirime konu işlem , operasyonel yükü azaltması, tavsiye niteliğinde olması ve bankalar tarafından bireysel müşterilere uygulanan ücretlerin birbirinden farklılık göstermesi nedeniyle 40 54 sayılı Kanun un 5. maddesinde yer alan dört şarttan (a) ve (c) bentlerinde kileri sağlamaktadır . Bununla birlikte, (b) ve (d) bentlerinde yer alan şartların karşılanması için sistemin işleyişinin maliyet esaslı olması gerekmektedir. (42) Bildirim Formunda ye r verilen 2016 yılına ait YP çek takas maliyetleri ve ortalamalarını gösteren tablodaki tüm bankaların ortalamasını gösteren çek başına maliyet miktarının; banka bazındaki toplam maliyetin ilgili bankanın toplam çek sayısına bölünmesi suretiyle her bir ban kanın çek başına maliyeti elde edildikten sonra bankaların YP çek takas işlemlerinin büyüklüğü dikkate alınarak ağırlıklandırılmış ortalama yöntemiyle 17,77 TL olarak (sigorta maliyetleri dâhil edilmeden) hesaplandığı görülmüştür. (43) Hesaplamalara dâhil edilm iş olan bankaların YP çek adet ve tutarına göre pazardaki büyüklüklerinin pazarın yaklaşık %98,4 ünü oluşturduğu Bildirim Formundan görülmektedir. Takas oranının hesaplanması aşamasında maliyetlere dâhil olan bankalar aşağıdaki tabloda gösterilmektedir: Tablo 5 : Takas Oranı Belirlenirken Maliyet Hesaplamalarına Dâhil Olan Bankalar14 TBB Üyesi Bankalar Bankaların Hesaplamaya Dâhil Olup Olmadığı Adabank A.Ş. Değil Akbank T.A.Ş. Dâhil Aktif Yatırım Bankası A.Ş. Dâhil Alternatifbank A.Ş. Dâhil Anadolubank A.Ş. Dâhil Arap Türk Bankası A.Ş. Dâhil Bank Mellat Değil Bank of Tokyo -Mitsubishi UFJ Turkey A.Ş. Değil BankPozitif Kredi ve Kalkınma Bankası A.Ş. Değil Birleşik Fon Bankası A.Ş. Değil Burgan Bank A.Ş. Dâhil Citibank A.Ş. Dâhil Denizbank A.Ş. Dâhil Deutsche Bank A.Ş. Değil Diler Yatırım Bankası A.Ş. Değil Fibabanka A.Ş. Dâhil Finans Bank A.Ş. Dâhil 14 Hesaplamalara dâhil olmayan bankalar TBB ye bilgileri olmadığını ileten bankalardır. 18-19/338 -168 16/17 Tablo 5 in devamı: TBB Üyesi Bankalar Bankaların Hesaplamaya Dâhil Olup Olmadığı GSD Yatırım Bankası A.Ş. Değil Habib Bank Limited Değil HSBC Bank A.Ş. Dâhil ICBC Turkey Bank A.Ş. Dâhil İller Bankası A.Ş. Değil ING Bank A.Ş. Dâhil Intesa Sanpaolo S.p.A. Değil İstanbul Takas ve Saklama Bankası A.Ş. Değil JPMorgan Chase Bank N.A. Değil Merrill Lynch Yatırım Bank A.Ş. Değil Nurol Yatırım B ankası A.Ş. Değil Odea Bank A.Ş. Dâhil Pasha Yatırım Bankası A.Ş. Değil Rabobank A.Ş. Değil Şekerbank T.A.Ş. Dâhil Société Générale (SA) Değil Standard Chartered Yatırım Bankası Türk A.Ş. Değil Turkland Bank A.Ş. Dâhil Türk Ekonomi Bankası A.Ş. Dâhil Türk Eximbank Değil Turkish Bank A.Ş. Değil Türkiye Cumhuriyeti Ziraat Bankası A.Ş. Dâhil Türkiye Garanti Bankası A.Ş. Dâhil Türkiye Halk Bankası A.Ş. Dâhil Türkiye İş Bankası A.Ş. Dâhil Türkiye Kalkınma Bankası A.Ş. Değil Türkiye Sınai Kalkınma Bankası A.Ş. Değil Türkiye Vakıflar Bankası T.A.O. Dâhil Yapı ve Kredi Bankası A.Ş. Dâhil Albaraka Türk Katılım Bankası A.Ş. Dâhil Kuveyt Türk Katılım Bankası A.Ş. Dâhil Türkiye Finans Katılım Bankası A.Ş. Dâhil Vakıf Katılım Bankası A.Ş . Değil Ziraat Katılım Bankası A.Ş. Değil (44) Ayrıca, Kurul un 04.08.2016 tarih ve 16 -26/441 -199 sayılı kararı gereğince, TBB tarafından YP çek takas oranının hesaplanmasında hangi maliyet kalemlerinin hangi usuller çerçevesinde hesaplama lara dâhil edileceği ne yönelik kılavuz un hazırlandığı ve ilgililer ile paylaşıldığı Bildirim Formundan görülmüştür. (45) Yukarıda yer verilen inceleme ve değerlendirmeler çerçevesinde Kurul un 04.08.2016 tarih ve 16 -26/441 -199 sayılı kararında belirtildiği üzere bildirime konu kar ara hesaplamalarda bankaların YP çek işlemlerindeki büyüklüğünü dikkate alan ağırlıklandırılmış ortalama yönteminin kullanıldığı, hesaplamalara dâhil edilen bankaların maliyetlerinin bütün piyasanın maliyetlerini önemli ölçüde yansıtacak şekilde 18-19/338 -168 17/17 diğer bank aların da katılımı sağlanarak genişletildiği ve hesaplamalara katılan bankaların pazardaki toplam büyüklüklerinin pazarın %98,4 ünü oluşturduğu ve TBB tarafından hangi maliyet kalemlerinin hangi usuller çerçevesinde hesaplamalara dâhil edilmesi gerektiğine yönelik bir kılavuz hazırlandığı göz önünde bulundurulduğunda tavsiye edilecek YP çek takas komisyon ücretinin sigorta maliyetleri dâhil edilmeyerek (17,77 TL olarak ) belirlenmesi durumunda bildirime konu Yönetim Kurulu Kararı nın 4054 sayılı Kanun da sayılan bireysel muafiyet şartlarını sağlayacağı ve karara süresiz olarak bireysel muafiyet tanınabileceği kanaatine varılmıştır. H. SONUÇ (46) Düzenlenen rapora ve incelenen dosya kapsamına göre; 1. Türkiye Bankalar Birliği nin yabancı para çek takas uygulamasına ili şkin olarak takas komisyon ücretinin, maliyetlerde hissedilir değişiklikler o luncaya ve üyeler tarafından Türkiye Bankalar Birliğine başvuru yapılıncaya kadar işlem bazında 17,95 TL olarak uygulanmasının tavsiye edilmesine yönelik Yönetim Kurulu Kararı nın 4054 sayılı Kanun un 4. maddesi kapsamında olduğuna, 2. Yabancı para çek ile ödemelerin gerçekleştirildiği hizmet pazarının k endine özgü koşulları nedeniyle bildirime konu Yönetim Kurulu Kararı na, hesaplamalara sigorta maliyetlerinin dahil edilmemesi koşulu yla, 4054 sayılı Kanun un 5. maddesi kapsamında muafiyet tanınmasına, 3. Muafiyetin söz konusu koşulun yerine getirildiğinin 30 gün içerisinde Rekabet Kurumu na tevsik edilmesinden itibaren süresiz olarak tanınabileceğine gerekçeli kararın tebliğinden itibare n 60 gün içinde Ankara İdare Mahkemelerinde yargı yolu açık olmak üzere, OYBİRLİĞİ ile karar verilmiştir.