Rekabet Kurumu Başkanlığından; REKABET KURULU KARARI Dosya Sayısı : 2021 -4-061 (Devralma ) Karar Sayısı : 22-04/55-24 Karar Tarihi : 19.01.2022 A. TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER Başkan : Birol KÜLE Üyeler : Şükran KODALAK, Hasan Hüseyin ÜNLÜ, Ayşe ERGEZEN, Cengiz ÇOLAK B. RAPORTÖR LER : Burak SAĞLAM, Esma AKSU, Burçin GÜLEŞ, Emine YAŞAR C. BİLDİRİMDE BULUNAN : - Landis+Gyr AG Temsilcileri : Av.Togan TURAN , Av. Deniz BENLİ Av. Selen TOMA, Av. Sabiha ULUSOY Orjin Maslak Eski Büyükdere Cad. No:27 K:11
Rekabet Kurumu Başkanlığından; REKABET KURULU KARARI Dosya Sayısı : 2021 -4-061 (Devralma ) Karar Sayısı : 22-04/55-24 Karar Tarihi : 19.01.2022 A. TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER Başkan : Birol KÜLE Üyeler : Şükran KODALAK, Hasan Hüseyin ÜNLÜ, Ayşe ERGEZEN, Cengiz ÇOLAK B. RAPORTÖR LER : Burak SAĞLAM, Esma AKSU, Burçin GÜLEŞ, Emine YAŞAR C. BİLDİRİMDE BULUNAN : - Landis+Gyr AG Temsilcileri : Av.Togan TURAN , Av. Deniz BENLİ Av. Selen TOMA, Av. Sabiha ULUSOY Orjin Maslak Eski Büyükdere Cad. No:27 K:11 Maslak /İstanbul (1) D. DOSYA KONUSU: Luna Elektrik Elektronik Sanayi ve Ticaret A.Ş. nin tek kontrolünün Landis+Gyr AG aracılığıyla Landis+Gyr Group AG tarafından devralınması işlemi. (2) E. DOSYA EVRELERİ: Rekabet Kurum u (Kurum) kayıtlarına 08.10.2021 tarih ve 21914 sayı ile giren ve eksiklikleri 05.01.2022 tarih ve 24328 sayılı ile tamamlanan bildirim üzerine düzenlenen 14.01.2022 tarih ve 2021 -4-061/Öİ sayılı Devralma Ön İnceleme Raporu görüşülerek karara bağlanmıştır. (3) F. RAPORTÖR GÖRÜŞÜ: İlgili raporda, bildirim konusu işleme izin verilmesinde sakınca bulunmadığı ifade edilmiştir . G. İNCELEME VE DEĞERLENDİRME (4) Yapılan bildirimd e, Luna Elektrik Elektronik Sanayi ve Ticaret A.Ş. nin (LUNA) hisselere bölünmüş sermayesinin % 90 ının ve tek kontrolünün Landis+Gyr Group AG nin (L+G GRUBU) yüzde yüz iştiraki Landis+Gyr AG (LANDIS) tarafından devralınması işlemine izin verilmesi talep edilmiştir. G.1. İLGİLİ TEŞEBBÜSLER G.1.1. DEVRE KONU: LUNA (5) LUNA esas olarak, elektrik ve su sayaçları ile yan ürünler ve şebeke yönetimi çözümlerinin üretimi ve Türkiye de yer alan ve kamu hizmeti sağlayan kuruluşlara satışı ile iştigal etmektedir1. 1991 yılında İzmir de elektrik enerjisi ölçümü için elektronik devreler, ürünler tasarlayan ve üre ten bir şirket olarak kurul an LUNA, 2013 yılında su sayacı üretimi ve tasarımına da başlamıştır2. Şirket, sayaç üretimi pazarında, dört farklı enerji tarifesine göre programlanabilen ve günlük sekiz zaman dilimine göre çalışabilen 1 Bildirim Formu nda LUNA nın ayr ıca LED sokak ışıkları, plastik koruyucu ve krom ticareti gibi di ğer ürünlerin olduk ça sınırlı ölçüde üretimini ve sat ışını yapmakta olduğu , ancak LED sokak ışıkları haricindeki di ğer faaliyetler in başvuru konusu işlemin gerçekleşmesinin ardından sonland ırılacağı bilgisine yer verilm iştir. 2 Kaynak: https://www.lunatr.com/sirket -profili -2/, Erişim Tarihi:13.10.2021 22-04/55 -24 2/17 yüksek özellikli elektrik ve su sayaçları üretimini ve satışını gerçekleştirmekte, ayrıca yazılım hizmetlerini de içerecek şekilde akıllı sayaçlar, uzaktan sayaç okuma gibi ürün ve hizmetler sunmaktadır. (6) LUNA; Avrupa, Asya, Afrika, Güney Amerika ve Orta Doğu ya yaptığı ihracatlar ile 2017 yılından beri uluslararası faaliyetlerini genişletmektedir. LUNA , ürünlerini distribütörler ve acentelerin yanı sıra Kosova da bulunan Kosovo Luna Elektrik Dhe Elektronik Sh.P.K. (LUNA KOSOVA) isimli yüzde yüz iştiraki ve Almanya da bulunan ve Mu stafa KARABAĞLI tarafından kontrol edilen satış ofisi Luna Deutschland GmbH aracılığıyla yurt dışına satmaktadır. LUNA, Mustafa KARABAĞLI nın tek kontrolündedir. G.1.2. DEVRALAN: LANDIS (7) LANDIS in hisselerinin tamamı L+G GRUBU na aittir. Bildirim Formu nda belirtildiği üzere , L+G GRUBU halka açık çok uluslu bir enerji yönetimi çözümleri şirketidir. Kamu hizmeti sağlayan kuruluşların faaliyetlerini iyileştirmelerine, varlıklarını korumalarına, işletme maliyetlerini düşürmelerine ve daha iyi müşteri hizmetler i sunmalarına yardımcı olmak için sayaçlar ile ilgili şebeke teknolojileri ve hizmetleri sağla maktadır. L+G GRUBU aşağıdaki alanlarda faaliyet göstermektedir: Elektrik ve gaz sayaçlarının, ısı ve soğutma sayaçlarının, iletişim birimleri ve dinamik yük yöne timi birimleri dâhil olmak üzere şebeke yönetim cihazlarının tasarımı, üretimi ve satışı , Akıllı şebeke projelerinin tüm yönleriyle ilgili proje geliştirme, uygulama ve teslim hizmetleri, şebeke yönetimi ve ölçüm hizmetleri, yazılım destek ve bakım hizmetl eri, bulut hizmetlerinin yanı sıra cihaz ve şebeke bakım hizmetleri , İleri Ölçüm Altyapısı na ( AMI-Advanced Metering Infrastructure ) bağlı sistemlerin sayaç verisi yönetimi, şebeke yönetimi, dağıtım otomasyonu, analiz yazılımı ve sınırlı ölçüde sokak aydın latma yönetimi yazılımlarının lisanslanması , Ürün ve/veya hizmetlerini alan şirketler için standart veya ihtiyaç özelinde eğitim seçenekleri aracılığıyla ürün ve çözüm portföyünün tamamını kapsayan eğitim hizmetleri. (8) Bildirim Formu nda L+G GRUBU nun Türki ye de doğrudan satışının bulunmadığı, yalnızca distribütörlere cihaz satışı yapmakta olup herhangi bir hizmet, yazılım veya eğitim sağlamadığı, Türkiye de yerleşik Taran Sayaç Elektronik San. ve Tic. Ltd. Şti. (TARAN) unvanlı dağıtıcısı aracılığıyla oldukç a sınırlı ölçüde elektrik sayaçları (yalnızca ticari, endüstriyel ve yüksek voltajlı şebeke sayaçları) ve yine sınırlı ölçüde ısı sayaçlarının satışını yaptığı ifade edilmiştir. (9) Verilen bilgilere göre L+G GRUBU herhangi bir gerçek veya tüzel kişi tarafınd an kontrol edilmemekte olup hisseleri İsveç Borsası nda işlem görmekte olan halka açık bir şirkettir. Bu sebeple, L+G GRUBU nun hissedarları ve hissedarlık oranlarının değişime tabi olduğu belirtilmiştir. G.2. İLGİLİ PAZARLAR G.2.1. Etkilenen Pazarlar (10) Verilen bilgilere göre LUNA, elektrik ve su sayaçları ile yan ürünler ve şebeke yönetimi çözümlerinin üretimi alanlarında faaliyet göstermektedir. Devralan L+G GRUBU ise Türkiye de elektrik sayaçları (yalnızca ticari, endüstriyel ve yüksek voltajlı şebeke sayaçları) ile ısı sayaçlarının satışını gerçekleştirmektedir. Sayaçlar, gaz, elektrik ve su 22-04/55 -24 3/17 gibi hizmetlerin tüketilen miktarlarını ölçen mekanik veya elektronik cihazlar olup fonksiyonlarına göre elektrik sayacı, su sayacı, gaz sayacı gibi sınıflara ayrı lmaktadır. Dosyanın konusunu oluşturan elektrik sayaçları da, son kullanıcının elektrik tüketimini veya bir ara bağlantı noktasından geçen ya da yüksek gerilim aktarma şebekesine bağlanan elektrik miktarını ölçmek ve kaydetmek için kullanılmaktadır. Elektr ik sayaçları i) konut tipi, ii) ticari ve endüstriyel ve iii) yüksek voltaj şebeke sayaçları gibi alt segmentlere ayrılabilmektedir. (11) Konut tipi sayaçlar ile ticari ve endüstriyel sayaçlar arasında teknoloji, hassasiyet, akım hızı ve fiyat konularında fark lılıklar bulunmaktadır. Bu bağlamda ticari ve endüstriyel sayaçlar konut tipi sayaçlardan daha yüksek akım hızları ve farklı teknolojileri itibarıyla ayrılmaktadır. Ayrıca ticari ve endüstriyel sayaçlar konut tipi sayaçlara göre çok daha büyük ve pahalıdır . Diğer yandan, yüksek voltajlı şebeke elektrik sayaçları büyük elektrik üretim ve dağıtım şirketleri tarafından yüksek voltajlı şebekelerdeki tüketimi ölçmek ve yük akımlarını kontrol etmek amacıyla kullanılmaktadır. (12) Bildirim konusu işlemden etkilenme iht imali olan ve a) taraflardan iki veya daha fazlasının aynı ürün pazarında ticari faaliyette bulunduğu (yatay ilişki) b) taraflardan en az bir tanesinin bir diğerinin faaliyet gösterdiği herhangi bir ürün pazarının alt veya üst pazarında ticari faaliyette b ulunduğu (dikey ilişki) ürün pazarları etkile nen pazarları oluşturmaktadır. Devre konu LUNA , elektrik ve su sayaçları ile yan ürünler ve şebeke yönetimi çözümlerinin üretimi alanlarında faaliyet göstermektedir. Devralan L+G GRUBU ise Türkiye de elektrik sa yaçları (yalnızca ticari, endüstriyel ve yüksek voltajlı şebeke elektrik sayaçları) ile ısı sayaçlarının satışını gerçekleştirmektedir. Buna göre tarafların Türkiye deki faaliyetleri yatay düzlemde genel olarak elektrik sayaçları pazarında, alt pazarlar öz elinde ise ticari ve endüstriyel elektrik sayaçları ve yüksek voltajlı şebeke elektrik sayaçları pazarında örtüşmektedir. Öte yandan, taraflardan küresel düzeydeki faaliyetleri hakkında da bilgi istenmiş olup elde edilen bilgiler çerçevesinde Türkiye düzey inde olmasa da küresel düzeydeki örtüşmenin kapsamına konut tipi elektrik sayaçları pazarının da girdiği anlaşılmıştır . (13) Edinilen bu bilgiler çerçevesinde, dosya kapsamında yatay eksende etkilenen pazarlar genel manada elektrik sayaçları pazarı , alt paza rlar olarak ticari ve endüstriyel elektrik sayaçları pazarı , yüksek voltajlı şebeke elektrik sayaçları pazarı ve konut tipi elektrik sayaçları pazarı olarak tespit edilmiştir. (14) Diğer yandan gerek Bildirim Formu nda gerekse cevabi yazıda Türkiye ölçeğinde ve küresel ölçekte tarafların faaliyetleri arasında herhangi bir dikey ilişki bulunmadığı gibi, her iki tarafın da üçüncü kişilerce elektrik ve su sayacı üretiminde girdi olarak kullanılan herhangi bir ürün üretmediği ve satmadığı belirtilmiştir. Bununla birlikte , işlemin bir parçasını LUNA ile aynı ekonomik bütünlük içinde olduğu ifade edilen ve faaliyetleri temel olarak LUNA nın düşük katma değerli imalat ve montaj, plastik enjeksiyon, test ve kontrol operasyonlarını sürdürmek olan varlık devri şirketleri oluşturmakta olup söz konusu şirketlerin faaliyetleri de göz önünde bulundurularak işlem kapsamında herhangi bir dikey pazar bulunup bulunmadığı işlem taraflarına sorulmuştur. Gelen cevabi yazıda, L+G GRUBU ve hedef şirketler arasında herhangi b ir tedarik ilişkisi nin bulunmadığı, L+G GRUBU nun sayaç üretiminde girdi olarak kullanılan herhangi bir ürün üretmediği ve satmadığı, ayrıca Türkiye de herhangi bir üretim faaliyeti bulunmadığı, varlık devri şirketlerinin faaliyetlerinin ise LUNA nın düşük katma değerli imalat ve montaj, plastik enjeksiyon, test ve kontrol operasyonlarının üstlenilmesinden ibaret olduğu, bahse konu operasyonların, sektörde hakim olan işleyişe bakıldığında, başlı başına faaliyet teşkil etmediği ve esasen sayaç üretimi ve sat ışı faaliyetlerinin unsurlarını oluşturduğu, bir başka deyişle tasarım, montaj hattının işletilmesi, 22-04/55 -24 4/17 pazarlama, test ve kontrol süreçlerinin, olağan üretim ve satış faaliyetlerinin uzantısı niteliğinde olduğu, varlık devri şirketlerinin bahse konu operasyo nların yürütülmesi için, grubun iç planlamasından kaynaklanan nedenlerle kurulduğu ve satışlarının neredeyse tamamının grup içi satışlardan oluştuğu, zaman zaman gerçekleştirilebilen piyasaya satışların ise planlı ve sürekli bir ticari stratejinin sonucu o lmayıp tek seferlik ve oldukça küçük çaplı satışlardan ibaret olduğu beli rtilmiştir. Tarafların özetle varlık devri şirketlerinin faaliyetlerinin esasen ana şirket LUNA nın birtakım faaliyetlerinin yürütülmesinden ibaret olduğu ve piyasaya satışlarının olm adığı ve mevcut yapının işlem sonrasında da aynı şek ilde sürdürüleceği yönündeki beyanları ışığında, piyasaya yönelik bir faaliyetten ve dolayısıyla piyasadaki rekabet etkileyecek bir durumdan söz edilemeyeceği için işleme yönelik dikey etkilenen pazar tan ımlanmasına gerek olmadığı kanaatine varılmıştır. G.2.2. İlgili Coğrafi Pazar (15) Yapılan değerlendirmeler ışığında, e lektrik sayaçları pazarında faaliyette bulunan teşebbüslerin Türkiye genelinde faaliyet göstermeleri ve elektrik sayaçlarının pazarlama, satış ve dağıtımında rekabet koşulları açısından bölgesel bir farklılığın söz konusu olmaması nedenleriyle ilgili coğrafi pazar Türkiye olarak belirlen miştir. G.3. DEĞERLENDİRME G.3.1. İşlemin Niteliği (16) 2010/4 sayılı Rekabet Kurulundan İzin Alınması Gereken Birleşme v e Devralmalar Hakkında Tebliğ in (2010/4 sayılı Tebliğ) 5 inci maddesinde kontrolde kalıcı değişiklik meydana getirecek şekilde bir veya daha fazla teşebbüsün tamamının ya da bir kısmının doğrudan veya dolaylı kontrolünün, hisse ya da mal varlığ ının satın alınmasıyla, sözleşmeyle veya diğer bir yolla bir ya da daha fazla teşebbüs veya hâlihazırda en az bir teşebbüsü kontrol eden bir veya daha fazla kişi tarafından devralınması birleşme ve devralma sayılan hallerden biri olarak sayılmıştır. (17) Planl anan işlem öncesinde LUNA üzerinde Mustafa KARABAĞLI nın % ( ..) , LUNA nın kendisinin ise % ( ..) pay sahipliği bulunmakta dır. Planlanan işlemin gerçekleşmesi durumunda LUNA ya ait hisselerin % ( ..) ının nihai olarak L+G GRUBU nun iştiraki LANDIS tarafından devralınacağı anlaşılmakta olup LUNA nın kontrolü LANDIS e dolayısıyla L+G GRUBU na geçecektir. Dolayısıyla devre konu teşebbüsün kontrolünde kalıcı bir değişiklik meydana getiren bildirim konusu işlemin, 2010/4 sayılı Tebliğ in 5. maddesi çerçevesinde bir devralma işlemi olduğu anlaşılm ıştır. (18) Öte yandan Bildirim Formu nda planlanan işlem kapsamında hâlihazırda doğrudan Satıcı ya ait olan ya da Satıcı tarafından kontrol edilmekte olan Ar Elektronik San. ve Tic. A.Ş. (AR ELEKTRONİK), Ertek Danışmanlık İşgücü Hizmetleri Ltd. Şti. (ERTEK), GK Plastik İnşaat San. ve Tic. A.Ş. (GK), Kar Aydınlatma Elektronik San. ve Tic. Ltd. Şti. (KAR), KG Elektronik San. ve Tic. Ltd. Şti. (KG) ile Soft Maden İnşaat ve Elektronik San. Tic . Ltd. Şti. (SOFT) şirketlerinin (hepsi birlikte varlık devri şirketleri) varlık ve çalışanlarının da işlemin kapanmasından önce kontrollerinin LUNA ya devredileceği belirtilmektedir. Bu çerçevede bildirim konusu işlemin kapanışı itibarıyla söz konusu şirketlerin kontrolü de LANDIS e geçecektir. (19) Bu kapsamda, v arlık devri şirketleri ile LUNA arasındaki ilişki incelenm iştir. Bahsi geçen varlık devri şirketlerine ilişkin ayrıntılı bilgiler aşağıdaki tabloda sunulm uştur. 22-04/55 -24 5/17 Tablo -1: Varlık Devri Şirketleri Şirket Faaliyet Alanları Hissedarlık Yapısı Ar Elektronik San. ve Tic. A.Ş. (AR ELEKTRONİK) Türkiye nin doğu sundaki akıllı sayaç projeleri için saha desteği vermekte, sahada ki sayaçları kontrol etmekte, bunlara müdahale etmekte ya da LUNA y a raporlamaktadır. 2020 yılında satışlarının neredeyse ( ..) grup içi satışlar oluşturmuştur. ( ..) Mustafa KARABAĞLI Ertek Danışmanlık İşgücü Hizmetleri Ltd. Şti. (ERTEK) Ölçüm endüstrisi için elektrik bileşenlerinin ve aracı ürünlerin ür etimi alanında faaliyet göstermekte, yarı bitmiş ürünlerin montajını ve lehimlemesini yapmaktadır. Materyalleri LUNA dan ödünç almaktadır. 2020 yılında, satışlarının neredeyse %( ..) ünü grup içi satışlar oluşturmuştur. ( ..) Ali Emrah KARAMUSTAFAOĞLU GK Plastik İnşaat San. ve Tic. A.Ş. (GK) LUNA nın talebi üzerine elektrik ve su sayaçlarının plastik parçaları ile aydınlatma fikstür parçalarının üretimi ile nihai ürünlerin LUNA ya sa tışını gerçekleştirmektedir. H am materyalleri ya LUNA dan ya da diğer üçüncü taraflardan satın almaktadır. 2020 yılında, satışlarının yaklaşık % ( ..) ini grup içi satışlar oluşturmuştur . ( ..) Ali Emrah KARAMUSTAFAOĞLU ( ..) Cenk GÜRER Kar Aydınlatma Elektronik San. ve Tic. Ltd. Şti. (KAR) LUNA nın talebi üzerine üç fazlı veya çok fazlı sayaçların üretimi için çalışanlar ile m ontaj hattının teminini sağlamaktadır. S ayaçlarda kullanılan ham materyalleri LUNA dan ödünç almakta , sarf malzemelerini ise ya LUNA dan ya da diğer üçüncü kişilerden satın almaktadır. 2020 yılında, satışlarının yaklaşık % ( ..) sini grup içi satışlar oluşturmuştur. Geri kalan satışları, LUNA nın sayaçlarının ihaleler aracılığıyla kamu hizmeti sağlayan kuruluşlara veya belediyelere satışı oluşturmaktadır. ( ..) Ali Emrah KARAMUSTAFAOĞLU KG Elektronik San. ve Tic. Ltd. Şti. (KG) Elektrik ve elektronik cihazların ve sistemlerin üre timi ve satışını gerçekleştirmektedir. S ayaçlarda kullanılan ham materyalleri LUNA dan satın almakta ve sarf malzemelerini ise ya LUNA dan ya da diğer üçüncü taraflardan satın a lmaktadır. 2020 yılında, satışlarının yaklaşık % ( ..) ünü grup içi satışlar oluşturmuştur. ( ..) Cenk GÜRER Soft Maden İnşaat ve Elektronik San. Tic. Ltd. Şti. (SOFT) ERTEK in tesislerinde üretilen röleleri tasarlama ktadır. SOFT ayrıca yeni ürünler ve yazılım geliştirmektedir. 2020 yılında satışlarının yaklaşık % ( ..) ünü grup içi satışlar oluşturmuştur. ( ..) Cenk DESTEK Kaynak: Bildirim Formu (20) Bildirim Formu nda, söz konusu şirketlerin genel olarak faaliyetlerinin LUNA nın düşük katma değerli imalat ve montaj, plastik enjeksiyon, test ve kontrol operasyonlarını üstlenmek olduğu bilgisine yer verilm iştir. Varlık devri şirketlerinin, KAR hariç, satışlarının neredeys e tamamını LUNA ya gerçekleştirdiği görülmektedir. KAR ın da satışlarının önemli bir kısmını LUNA ya yaptığı satışlar oluştur maktadır. Bunun yanı sıra bu şirketlerin hisselerine Mustafa KARABAĞLI nın kayınbiraderi ve arkadaşlarının sahip olduğu görülmekted ir. Bu nedenle, varlık devri şirketleri ile LUNA arasında ekonomik ve ailesel/kişisel bağların ve çıkar birliğinin bulunduğu anlaşılmaktadır . Nitekim anılan şirketlerle LUNA nın tek bir ekonomik bütünlük arz edip etmediği konusu bilgi isteme yazısı ile tar afa tekrar sorulmuş, gelen cevabi yazıda anılan şirketlerin ya doğrudan ya da ailevi ve kişisel bağlar aracılığıyla satıcı tarafından kontrol edildiği, LUNA ile faaliyetleri dışında neredeyse hiç piyasa faaliyetlerinin bulunmadığı ve mevcut (grup içi) teda rik yapısının sürdürülmesi ve operasyonel bütünlüğün 22-04/55 -24 6/17 sağlanması adına varlık ve çalışanlarının LUNA ya devr edileceği ifade edilmiştir. Bu bilgilerden hareketle, varlık devri şirketlerinin LUNA ile aynı ekonomik bütünlük içinde yer aldığı, dolayısıyla bu şi rketlerin varlık ve çalışanlarının LANDIS ile LUNA arasındaki işlem öncesi LUNA ya devrinin grup içi işlem olarak nitelendirilebileceği ve dolayısıyla anılan işlemin 2010/4 sayılı Tebliğ kapsamında izne tabi olmadığı değerlendirilm iştir. (21) Başvuru konusu iş lemde, t arafların cirolarının, anılan 2010/4 sayılı Tebliğin (b) bendindeki eşikleri aştığı, dolayısıyla işlemin izne tabi olduğu anlaşılmıştır. G.3.2. İşlemin 4054 S ayılı Kanun un 7. maddesi Çerçevesinde Değerlendirilmesi (22) Aşağıdaki tablolarda, t arafların devralma işlemi öncesinde ve sonrasında etkilenen pazarlar olarak belirlenen elektrik sayacı pazarında ve alt pazarlar olan ticari ve endüstriyel elektrik sayaçları pazarı, yüksek voltajlı şebeke elektrik sayaçları pazarı ve konut tipi elektrik sayaçları p azarındaki pazar paylarına ilgili pazarların birim ve değer bazında büyüklükleriyle beraber yer verilm iştir. Tablo -2: Tarafların Elektrik Sayaçları Pazarında Türkiye deki Satışları (Adet/Değer) Teşebbüsler 2018 2019 2020 LANDIS LUNA LANDIS LUNA LANDIS LUNA Satış Hacmi (adet) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) Satış Değeri (TL) ( ..)3 ( ..) ( ..)4 ( ..) ( ..)5 ( ..) Toplam Pazar Büyüklüğü (TL) ( ..) ( ..) ( ..) Kaynak: Bildirim Formu Tablo -3: Tarafların Elektrik Sayaçları Pazarında Yıllarında Türkiye deki Pazar Payları (%) Teşebbüsler 2018 2019 2020 Adet Değer Adet Değer Adet Değer LANDIS ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) LUNA ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) Toplam ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) Kaynak: Bildirim Formu 3 Euro tutarlarının TL karşılıkları Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası nın (TCMB) 0 1.04.2018 - 31.03.2019 arasındaki dönem için ilan ettiği ortalama alış kuru üzerinden (1 Eur o = 6,03 TL) hesa planmıştır . 4 Euro tutarlarının TL karşılıkları, T CMB nin 0 1.04.2019 -31.03.2020 arasındaki dönem için ilan ettiği ortalama alış kuru üzerinden (1 Euro = 6,51 T L) hesaplanmıştır . 5 Euro tutarlarının TL karşılıkları, T CMB nin 0 1.04.2020 -31.03.2021 arasındaki dönem için ilan ettiği ortalama alış kuru üzerinden (1 Euro = 8,56 T L) hesaplanmıştır . 22-04/55 -24 7/17 Tablo -4: Tarafların Ticari ve Endüstriyel Elektrik Sayaçları Pazarında Türkiye deki Satışları (Adet/Değer) Teşebbüsler 2018 2019 2020 LANDIS LUNA LANDIS LUNA LANDIS LUNA Satış Hacmi (adet) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) Satış Değeri (TL) ( ..)6 ( ..) ( ..)7 ( ..) ( ..)8 ( ..) Toplam Pazar Büyüklüğü (TL) ( ..) ( ..) ( ..) Kaynak: Bildirim Formu Tablo -5: Tarafların Ticari ve Endüstriyel Elektrik Sayaçları Pazarında Türkiye deki Pazar Payları (%) Teşebbüsler 2018 2019 2020 Adet Değer Adet Değer Adet Değer LANDIS ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) LUNA ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) Toplam ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) Kaynak: Bildirim Formu Tablo -6: Tarafların Yüksek Voltajlı Elektrik Sayaçları Pazarında Türkiye deki Satışları (Adet/Değer) Teşebbüsler 2018 2019 2020 LANDIS LUNA LANDIS LUNA LANDIS LUNA Satış Hacmi (adet) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) Satış Değeri (TL) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..)9 ( ..) Toplam Pazar Büyüklüğü (TL) ( ..) ( ..) ( ..) Kaynak: Bildirim Formu Tablo -7: Tarafların Yüksek Voltajlı Elektrik Sayaçları Pazarında Türkiye deki Pazar Payları (%) Teşebbüsler 2018 2019 2020 Adet Değer Adet Değer Adet Değer LANDIS ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) LUNA ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) Toplam ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) Kaynak: Bildirim Formu Tablo -8: Tarafların Konut Tipi Elektrik Sayaçları Pazarında Türkiye deki Satışları (Adet/Değer) Teşebbüsler 2018 2019 2020 LANDIS LUNA LANDIS LUNA LANDIS LUNA Satış Hacmi (adet) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) Satış Değeri (TL) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) Toplam Pazar Büyüklüğü (TL) ( ..) ( ..) ( ..) Kaynak: Bildirim Formu 6 Euro tutarlarının TL karşılıkları, T CMB nin 0 1.04.2018 -31.03.2019 arasındaki dönem için ilan ettiği ortalama alış kur u üzerinden (1 Euro = 6,03 TL ) hesapla nmıştır. 7 Euro tutarlarının TL karşılıkları, T CMB nin 0 1.04.2019 -31.03.2020 arasındaki dönem için ilan ettiği ortalama alış kur u üzerinden (1 Euro = 6,51 TL) hesaplanmıştır. 8 Euro tutarlarının TL karşılıkları, T CMB nin 0 1.04.2020 -31.03.2021 arasındaki dönem için ilan ettiği ortalama alış kur u üzerinden (1 Eu ro = 8,56 T L) hesaplanmıştır. 9 Euro tutarlarının TL karşılıkları, T CMB nin 0 1.04.2020 -31.03.2021 arasındaki dönem için ilan ettiği ortalama alış kur u üzerinden (1 Eu ro = 8,56 T L) hesaplanmıştır. 22-04/55 -24 8/17 Tablo -9: Tarafların Konut Tipi Elektrik Sayaçları Pazarında Türkiye deki Pazar Payları (%) Teşebbüsler 2018 2019 2020 Adet Değer Adet Değer Adet Değer LANDIS ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) LUNA ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) Toplam ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) Kaynak: Bildirim Formu (23) Yukarıdaki tablolarda yer alan pazar payları değerlendirildiğinde ana pazar olan elektrik sayaçları pazarında devre konu teşebbüs LUNA nın 2018, 2019 ve 2020 yıllarında Türkiye deki pazar payının satış adeti ve satış değeri bazında % ( ..) aralığında olduğu, bununla birlikte devralan konumundaki L+G GRUBU nun pazar payının %( ..) in altında olduğu görülmekted ir. Alt pazarlardan konut tipi elektrik sayaçları pazarında da LUNA benzer pazar paylarına sahip olmakla birlikte, L+G GRUBU nun ilgili pazarda Türkiye de herhangi bir faaliyeti bulunmamaktadır. Bir diğer alt pazar olan yüksek voltajlı elektrik sayaçları pazarında ise LUNA nın 2018, 2019 ve 2020 yıllarında Türkiye deki pazar payı adet ve değer bazında % ( ..) aralığında iken L+G GRUBU nun 2018 -2019 yıllarında pazar payı bulunmamakta, 2020 yılında ise % ( ..) e dahi ulaşmayan ihmal edilecek düzeyde bir pazar payı olduğu gözlenmektedir. Bu çerçevede gerek genel olarak elektrik sayaçları pazarında, g erekse alt pazarlar olan konut tipi ve yüksek voltajlı elektrik sayaçları pazarlarında devralma işlemi büyük ölçüde LUNA tarafından sahip olunan pazar payının L+G GRUBU tarafından devralınmasından ibaret olacak, işlem sonucunda söz konusu pazarlarda bir yoğunlaşma durumu ortaya çıkmayacaktır. Dolayısıyla bildirim konusu işlemin söz konusu pazarlar bakımından başta hâkim durum yaratılması ya da mevcut bir hâkim durumun güçlendirilmesi olmak üzere etkin rekabetin azaltılması sonucunu doğuran bir işlem olmadığ ı kanaatine ulaşılmıştır. (24) Öte yandan bildirim konusu işlem bir diğer etkilenen alt pazar olan ticari ve endüstriyel elektrik sayaçları pazarı bakımından değerlendirildiğinde ise anılan pazarda LUNA nın pazar payının 2018 ve 2019 yıllarında % ( ..) civarında olduğu, L+G GRUBU nun ise anılan yıllarda adet ve değer bazında sırasıyla % ( ..) , %( ..) (2018 yılı için) ve %( ..) , %( ..) (2019 yılı için) pazar payına sahip olduğu, dolayısıyla devralma işlemi nin anılan yıl lar bakımından kayda değer bir yoğunlaşma yaratan bir işlem olmadığı görülmektedir. Söz konusu pazar 2020 yılı için değerlendirildiğinde ise LUNA nın adet bazında %( ..) luk pazar payına karşın devralan L+G GRUBU nun %( ..) lik pazar payıyla işlemin kayda değer bir yoğun laşma yaratma yacağı, d eğer bazında değe rlendirildiğinde ise LUNA nın % ( ..) luk pazar payına karşın devralan L+G GRUBU nun % ( ..) lük pazar payıyla işlem sonucunda L+G GRUBU tarafından toplam % ( ..) gibi bir pazar payına ulaşacağı görülmektedir. Esasen bu pazar bakımından da adet bazında görüldüğü üzere işlemin yoğunlaşma yaratan bir işlem olmadığı , L+G GRUBU nun diğer yıllardan ayrışan 2020 yılı değer bazındaki % ( ..) lük pazar payında Euro/TL kurunun 2020 yılındaki yükselişinin de rol oynadığı anlaşılmakt adır (Euro/TL 2018, 2019, 2020 TCMB ortalama alış kuru sırasıyla 6,03 TL, 6,51 TL ve 8,56 TL). (25) Öte yandan Bildirim Formu nda, 2020 yılında ticari ve endüstriyel müşterilerin pandemi kaynaklı kısıtlamalar nedeniyle geçici olarak kapandığı, bunun da tabloda gözlendiği üzere anılan pazarda küçülmeye yol açtığı, dolayısıyla tablodaki durumun pazarın ve tarafların pazardaki durumlarının doğru bir tasvirini yansıtmadığı, bu durumun 2021 22-04/55 -24 9/17 yılının ilk yarısı itibarıyla önceki senelerdeki seyrine döndüğü ifade edilm iştir. Taraflardan 2021 yılına ilişkin pazar payı tahminleri de istenmiş olup taraflardan gelen cevabi yazıda L+G GRUBU nun 2021 yılına ilişkin beklenen tahmini pazar payının %( ..) ; LUNA nın 2021 yılına ilişkin beklenen tahmini pazar payının ise % ( ..) olduğu belirtilmiştir . Diğer yandan söz konusu pazarın büyüklüğü konut tipi elektrik sayaçları pazarı ile karşılaştırıldığında anılan pazarın ekonomik değer bazında da sınırlı bir büyüklüğe sahip olduğu görülmektedir (Yaklaşık 22 milyon TL = 1,5 milyon Euro ). Bu açıklama ve tespitler eşliğinde L+G GRUBU nun ticari ve endüstriyel elektrik sayaçları pazarında gerek satış adeti bazındaki % ( ..) lik, gerekse satış değeri bazındaki %( ..) lük pazar payının kayda değer bir yoğunlaşma yaratan bir pazar payı olmadığı değerlendirilm iştir. (26) Öte yandan bildirime konu teşebbüslerin rakiplerinin elektrik sayaçları pazarında ve alt pazarlarındaki durumunu görmek adında rakiplerin 2015 -2020 yıllarındaki pazar paylarına ise aşağıda yer verilm iştir. Tablo -10: Tarafları n En Büyük Rakiplerinin Elektrik Sayaçları Pazarında ve Alt Pazarlarda Türkiye deki Tahmini Pazar Payları (değer bazında, %) Teşebbüsler 2015 2016 2017 2018 2019 2020 MAKEL Elektrik sayaçları ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) Konut tipi sayaç ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) Tic. ve endüstriyel sayaç ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) Yüksek voltajlı sayaç ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) BAYLAN Elektrik sayaçları ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) Konut tipi sayaç ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) Tic. ve endüstriyel sayaç ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) Yüksek voltajlı sayaç ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) KÖHLER Elektrik sayaçları ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) Konut tipi sayaç ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) Tic. ve endüstriyel sayaç ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) Yüksek voltajlı sayaç ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) PANASONIC10 Elektrik sayaçları ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) Konut tipi sayaç ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) Tic. ve endüstriyel sayaç ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) Yüksek voltajlı sayaç ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) Sanxing Electric Co. Ltd. (SANXING) Elektrik sayaçları ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) Konut tipi sayaç ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) Tic. ve endüstriyel sayaç ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) Yüksek voltajlı sayaç ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) Kaynak: Cevabi Yazı (27) Yukarıdaki tablo incelendiğinde , ilk bakışta elektrik sayaçları pazarında ve alt pazarlarda pazar payları alıcı konumundaki L+G GRUBU ndan daha yüksek pazar payına sahip rakiplerin olduğu dikkat çekmektedir. Öte yandan tabloda dikkat çeken bir diğer husus , rakiplerin pazar paylarının genel olarak yıllar itibarıyla düşüş trendinde olduğudur. Tabl oda son olarak göze çarpan husus ise Bildirim F ormu nda da belirtildiği üzere pazara son üç yılda BAYLAN ve SANX ING gibi teşebbüslerin giriş yaptığı ve özellikle BAYLAN ın hızlı bir pazar payı artışı gerçekleştirdiğidir. (28) İşlem taraflarının etkilenen pazar lardaki konsolide pazar payları, rakiplerin pazar payları ve söz konusu pazara girişler gibi tespitler çerçevesinde bildirim konusu işlemin ilk değerlendirmeler itibarıyla etkin rekabeti azaltan ve kayda değer bir yoğunlaşma 10 PANASONIC tarafından gönderilen yazıda teşebbüslerinin 01.11.2021 itibarıyla elektrik sayacı üretimini bıraktığı ifade edilmektedir. 22-04/55 -24 10/17 işlemi yaratan bir işlem olmadı ğı değerlendirilm iş olmakla birlikte, Bildirim Formu nda ve ek cevabi yazılarda yer alan ve müşteriler ve rakipler gibi üçüncü ta raflardan edinilen bilgiler ışığında, bir ihale pazarı niteliğinde olan elektrik sayaçları pazarına yönelik Yatay Birleşme ve D evralmaların Değerlendirilmesi Hakkında Kılavuz (Kılavuz) çerçevesinde yapılan dah a detaylı değerlendirmelere aşağıda yer veril miştir. G.3.3. Rakip Teşebbüslerden ve Müşterilerden Elde Edilen Bilgiler (29) Değerlendirme sürecinde BAYLAN, PANASONIC, MAKEL ve KÖHLER gibi rakip teşebbüslerden ve müşterilerden ( elektrik dağıtım şirketlerinden) elektrik sayaçları pazarının yapısı, söz konusu pazarın işleyişi, büyüklüğü, söz konusu pazardaki düzenlemeler ve işbu devralma işlemi hakkındaki görüşleri gibi çeşitli kon ularda bilgi istenmiştir. (30) Söz konusu teşebbüsler tarafından verilen bilgiler bir bütün olarak değerlendirildiğinde, elektrik sayaç pazarında üretici ve ithalatçı olmak üzere belirli bir büyüklüğe sahip yaklaşık 10 teşebbüsün bulunduğu, söz konusu pazarın ihale pazarı yapısı gösterdiği, elektrik dağıtım şirketlerinin ihaleye katılım şartlarını karşılayan ve en uygun teklifi veren şirket ile sözleşme imzaladıkları, pazara girişt e kayda değer giriş engelleri ve ithal ürünler yoluyla Türkiye deki ihalelere kat ılmada bir engel olmadığı, ancak elektrik dağıtım şirketlerinin sayaç ihtiyaçlarını ekseriy etle yerli üretimden karşıladıkları , ithalatın sınırlı olduğu ve anılan pazarda LUNA nın özellikle verdiği uygun tekliflerle kazandığı ihalelerle kayda değer bir paz ar payına sahip olduğu anlaşılm ıştır. (31) Cevabi yazılar ın değerlendirilmesi sonucunda, işleme yönelik rakip teşebbüsler in daha temkinli bir yaklaşım sergiledikleri ve LUNA nın sektörde sahip olduğu yük sek pazar payına dikkat çektikleri , müşteri konumundaki el ektrik dağıtım şirketlerinin ise daha ılımlı yaklaştığı, sayaç tedarikinde birçok alternatif teşebbüs bulunduğunu ve genel olarak işlemin bir sorun yaratmayacağını belirttikleri görülm üştür. G.3.4. İşlemin Yatay Birleşme ve Devralmaların Değerlendirilmesi Hakkında Kılavuz Çerçevesinde Değerlendirilmesi (32) Kılavuz da yatay birleşmelerin rekabet karşıtı etkileri, tek taraflı etkiler ile koordinasyon doğurucu etkiler olarak ikiye ayrılmıştır. Bu çerçevede, tek taraflı etkiler, teşebbüsler üzerindeki rekabetçi baskının ortadan kalkması sonucunda hâkim durum yaratılması veya güçlendirilmesi suretiyle rekabetin önemli ölçüde azaltılmasını ifade etmektedir. Birleşen teşebbüslerin pazar payının yüksek olması, birleşme taraflarının yakın rakip olması, müşterilerin sa ğlayıcı değiştirme olanaklarının kısıtlı olması, birleşmenin pazarda rekabetçi baskı yaratabilecek bir oyuncuyu ortadan kaldırması, rakiplerin fiyat artışları karşısında üretim veya kapasitelerini arttırmasının mümkün olmaması gibi durumlarda, tek taraflı etkiler yoluyla rekabeti sınırlama ihtimali yükselmektedir. Koordinasyon doğurucu etkiler ise işlemin pazarın dinamiklerinde değişikliğe yol açarak pazarda faaliyet gösteren teşebbüslerin davranışlarında bir koordinasyon oluşturması durumuna karşılık gelme ktedir. Bu etkilerin değerlendirilmesinde ise pazardaki şeffaflık seviyesi, ürünün homojen bir ürün olup olmaması, oyuncu sayısı gibi faktörler dikkate alınmaktadır. Bununla birlikte alıcı gücü veya pazara muhtemel yeni girişler rekabet karşıtı söz konusu etkileri sınırlayabilmektedir. Yatay birleşmelerin değerlendirilmesinde incelenen son husus ise birleşme veya devralmanın yaratacağı etkinliklerdir. Öyle ki bazı durumlarda yaratılan etkinliklerde n elde edilen tüketici faydası, işlemin rekabeti sınırlayıcı etkilerinin yaratacağı zarardan daha fazla olabilmektedir. 22-04/55 -24 11/17 (33) Kılavuz da yer alan bu h ususlar çerçevesinde, pazar ın yapısına bakıldığında, Bildirim Formu nda ve müşteri ve rakiplerden gelen yazılarda da belirtildiği üzere, elektrik sayaçları pazarı nın ihale pazarı niteliğinde olduğu görülmektedir. Bildirim F ormu nda Türkiye de elektrik sayaçlarına yönelik talebin yaklaşık %66 sının ihaleler yoluyla karşılandığı, elektrik sayacı alıcılarının yüksek alıcı gücüne sahip kamu hizmeti sağlayan kuruluşlar (elektrik dağıtım şirketleri) olduğu, söz konusu durumun özelleştirme sonrası sayaçların dağıtım şirketlerinin mülkiyetine geçmesinden kaynaklandığı, bu durumun sonucu olarak pazarın toptan ve perakende satıcılardan ihale bazlı bir yapıya döndüğü, ihale şartlarının tedarikçiler tarafından değil yüksek alıcı gücüne sahip elektrik dağıtım şirketleri tarafından belirlendiği, pazarın ihale usulü işlemesi nedeniyle söz konusu sektörde pazar paylarının da istikrarlı olmadığı, ithal ürünler yoluyla söz konusu pazara kolaylı kla giriş yapılabildiğinden pazara yeni giren bir teşebbüsün kolaylıkla pazarda yer edinebildiği, pazara yeni girmiş Çinli SANXING şirketinin LUNA nın katılım sağladığı bazı ihaleleri kaza ndığı belirtilmiştir. Bildirim Formu nda ayrıca , ihale bazlı pazarla rda bir ihale belli bir yılda kazanılmış olsa dahi ihale sözleşmesi kapsamında kamu hizmeti sağlayan kuruluşlar tarafından verilen siparişlerin bir sonraki yıla/yıllara sarkabildiği, bu durumun da satışların mali yıl bazında dağılımı ve dolayısıyla pazar p aylarının tespiti bakımından güçlük oluşturabildiği ifade edilmiştir. (34) Hâkim Durumdaki Teşebbüslerin Dışlayıcı Davranışlarına İlişkin Kılavuz un 14. maddesinde Ancak ihale pazarları, hızlı büyüyen pazarlar ve yeni oluşmakta olan pazarlarda, pazarların öz ellikleri nedeniyle teşebbüslerin pazar payları sürekli bir dalgalanma gösterebildiğinden, genellikle pazar paylarının sürekliliğinden bahsedilememekte ve dolayısıyla pazar payı teşebbüsün pazardaki konumu hakkında güvenilir bir gösterge olmayabilmektedir. Aksi bir yapı gösteren doymuş pazarlar bakımından ise pazar payları daha kuvvetli bir gösterge niteliği taşımaktadır ifadelerine yer verilm iştir. (35) İhale pazarlarında belirli bir yılda pazar payının elde edilmesi belirli projeler kapsamında açılan ihaleler in kazanılmış olmasına bağlıdır. Bir başka deyişle ihale pazarlarında rekabet ihale aşamasında oluşmaktadır. İhale kazanılmış olduğu ölçüde yüksek pazar payı oluşmakta, ancak bu pay gerçekte sürdürülebilir bir pazar gücü vermeyebilmektedir. Dolayısıyla her hangi bir ürünle ilgili ihaleyi kazanan bir firmanın anılan ihale ile ilgili tedarikin sürdüğü yıllarda yüksek bir pazar payına sahip olduğu, ancak sonraki yıllarda ihale kazanımı olmaması durumunda pazar payının düşüş yönünde değişkenlik gösterebileceği, tüm bu özelliklerin ürün pazarında kalıcı pazar gücünün oluşumunu ve kullanılmasını güçleştirdiği ni söyle mek mümkündür. (36) Aşağıdaki tablolarda, L UNA nın Türkiye pazarında 2013 -2020 yılları arasında satışlarının ne kadarını ihaleler yoluyla gerçekleştirdi ği ve işlem taraflarının Türkiye de elektrik sayaçları pazarında son 10 yıldaki pazar pay ları gösterilmektedir. Tablo -11: Luna nın Satışları (İhale/İhale dışı 2013 -2020) Luna nın Toplam Satışları (%) 2013 2014 2015 2016 2017 2018 2019 2020 İhale ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) İhale dışı ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) Kaynak: Cevabi Yazı 22-04/55 -24 12/17 Tablo -12: LANDIS ve LUNA nın 2013 -2020 Yılları Arası Pazar Payları (%) Elektrik sayaçları 2013 2014 2015 2016 2017 2018 2019 2020 Satış Miktarı LANDIS ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) LUNA ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) Satış Değeri LANDIS ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) LUNA ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) Konut tipi sayaçlar Satış Miktarı LANDIS ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) LUNA ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) Satış Değeri LANDIS ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) LUNA ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) Ticari ve endüstriyel sayaçlar Satış Miktarı LANDIS ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) LUNA ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) Satış Değeri LANDIS ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) LUNA ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) Yüksek voltajlı sayaçlar Satış Miktarı LANDIS ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) LUNA ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) Satış Değeri LANDIS ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) LUNA ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) Kaynak: Cevabi Yazı (37) Tablo 11 de görüldüğü üzere LUNA nın 2013 -2020 yılları arasındaki satışları % ( ..) ile %( ..) arasında değişen şekilde ekseriyetle ihaleler yoluyla gerçekleşmiştir. (38) Diğer yandan tarafların elektrik sayaçları pazarındaki son 10 yıldak i pazar payını gösteren Tablo 12 de ise LUNA nın pazar payının özellikle son yıllarda % ( ..) -%( ..) civarında istikr ar kazandığı görülmekle birlikte, rakamların 2013 -2017 yılları arasında değişkenlik arz ettiği izlenmektedir. İşlem taraflarından LANDIS in ise 2013 -2020 yılları arasında özellikle tüm elektrik sayaçları pazarındaki ve ticari ve endüstriyel elektrik sayaçl arı pazarındaki dalgalı pazar payları dikkat çekmektedir. (39) Öte yandan aşağıdaki tabloda LUNA nın 2015 -2020 yılları aras ında katıldığı 282 adet ihaleye ilişkin bilgiler (katılımcıları, kazananı, ihale değeri ve ihaleyi açan teşebbüs vb.) özet olarak verilm iştir. 22-04/55 -24 13/17 Tablo -13: Türkiye de 2015 -2020 Yılları Arasında Elektrik Sayaçları Pazarında Gerçekleştirilen İhalelere İlişkin Özet Bilgi Açılan İhale Sayısı Alıcı Kazanım Tarihi Değer (TL) Adet (Sayaç sayısı) Kazanan İhaleye Katılan Diğer Firmalar 5 ( ..) 2015 ( ..) ( ..) LUNA LUNA -MAKEL - KÖHLER -VİKO - ELEKTROMED 2 ( ..) 2015 ( ..) ( ..) LUNA LUNA -VİKOMAKEL - ELEKTROMED LUNA 9 ( ..) 2015 ( ..) ( ..) LUNA LUNA -MAKEL - KÖHLER -VİKO - ELEKTROMED 19 ( ..) 2015 ( ..) ( ..) ELEKTROMED (1) LUNA -MAKEL - KÖHLER -VİKO - ELEKTROMED ( ..) ( ..) LUNA (2) ( ..) ( ..) MAKEL (16) 3 ( ..) 2015 ( ..) ( ..) LUNA LUNA -MAKEL - KÖHLER -VİKO - ELEKTROMED 2 ( ..) 2015 ( ..) ( ..) LUNA LUNA -MAKEL - KÖHLER -VİKO - ELEKTROMED 1 2016 ( ..) ( ..) LUNA LUNA -MAKEL - KÖHLER - PANASONIC - ELEKTROMED 4 ( ..) 2016 ( ..) ( ..) LUNA LUNA -MAKEL - KÖHLER -VİKO - ELEKTROMED 12 ( ..) 2016 ( ..) ( ..) LUNA (2) LUNA -MAKEL - KÖHLER -VİKO - ELEKTROMED ( ..) ( ..) MAKEL (10) 3 ( ..) 2016 ( ..) ( ..) LUNA LUNA -MAKEL - KÖHLER -VİKO - ELEKTROMED LUNA -MAKEL - KÖHLER -VİKO - ELEKTROMED LUNA 7 ( ..) 2016 ( ..) ( ..) LUNA LUNA -MAKEL - KÖHLER -VİKO - ELEKTROMED 2 ( ..) 2017 ( ..) ( ..) LUNA LUNA -MAKEL - KÖHLER - PANASONIC - ELEKTROMED 5 ( ..) 2017 ( ..) ( ..) LUNA LUNA -MAKEL - PANASONIC - ELEKTROMED ( ..) ( ..) MAKEL 1 ( ..) 2017 ( ..) ( ..) LUNA LUNA -MAKEL - KÖHLER -VİKO - ELEKTROMED 2 ( ..) 2017 ( ..) ( ..) LUNA LUNA -MAKEL - KÖHLER - PANASONIC 22-04/55 -24 14/17 3 ( ..) 2017 ( ..) ( ..) LUNA LUNA -MAKEL - KÖHLER -VİKO - ELEKTROMED LUNA -MAKEL - PANASONIC - ELEKTROMED LUNA -MAKEL - PANASONİC - ELEKTROMED 1 ( ..) 2018 ( ..) ( ..) ECLİPSE ECLİPSE -DESİMAL 3 ( ..) 2018 ( ..) ( ..) LUNA LUNA -MAKEL - BAYLAN ( ..) ( ..) MAKEL 1 ( ..) 2018 ( ..) ( ..) LUNA LUNA -MAKEL - PANASONİC 3 ( ..) 2018 ( ..) ( ..) LUNA LUNA -MAKEL - BAYLAN 1 ( ..) 2018 ( ..) ( ..) LUNA LUNA -MAKEL - KÖHLER - PANASONIC 1 2019 ( ..) ( ..) LUNA LUNA -MAKEL - BAYLAN 3 ( ..) 2019 ( ..) ( ..) LUNA LUNA -MAKEL - BAYLAN 1 ( ..) 2019 ( ..) ( ..) LUNA LUNA 4 ( ..) 2019 ( ..) ( ..) BAYLAN LUNA -MAKEL - BAYLAN ( ..) ( ..) LUNA 5 ( ..) 2019 ( ..) ( ..) LUNA LUNA -BAYLAN - MAKEL 1 ( ..) 2019 ( ..) ( ..) LUNA LUNA -BAYLAN - MAKEL 3 ( ..) 2020 ( ..) ( ..) LUNA LUNA -BAYLAN LUNA -BAYLAN ( ..) ( ..) TARAN LUNA -TARAN - BAYLAN 2 ( ..) 2020 ( ..) ( ..) LUNA LUNA -BAYLAN 1 2020 ( ..) ( ..) LUNA LUNA -BAYLAN - MAKEL 4 ( ..) ( ..) 2020 ( ..) ( ..) LUNA LUNA -BAYLAN - MAKEL ( ..) ( ..) BAYLAN LUNA -BAYLAN 2 ( ..) 2020 ( ..) ( ..) LUNA LUNA -BAYLAN - MAKEL 3 2020 ( ..) ( ..) BAYLAN LUNA -BAYLAN ( ..) ( ..) LUNA Kaynak: Teşebbüslerden Gelen Cevabi Yazılar (40) Yukarıdaki tabloda görüldüğü üzere elektrik sayaçları pazarı büyük ölçüde elektrik dağıtım şirketleri tarafından açılan sayaç alım ihalelerine dayalı bir pazar olup anılan sektör LUNA, BAYLAN, MAKEL, ELEKTROMED, PANASONIC, KÖHLER ve TARAN teşebbüslerinin katıldığı ihalele r ile şekillenmektedir. Tablo -13 te anılan sektörde LUNA nın güçlü konumuna işar et edilmekle birlikte, Tablo -10 da yer verildiği üzere son yıllarda BAYLAN ve SANXING gibi firmalar da ilgili pazarda hızlı bir şekilde pazar payı edinmiş durumdadır. Öte yandan işlem taraflarının 2013 -2020 yılları arasındaki pazar payları da her ne kadar LUNA açısından son dönemde istikra r kazanmış ise de 2013 - 2017 yılları bakımından dalgalı bir seyre işaret etmektedir. Bu çerçevede rakip teşebbüsler tarafından son yıllarda edinilen pazar payları ve pazarın ihale pazarı niteliği 22-04/55 -24 15/17 de göz önünde bulundurulduğunda elektrik sayaçları pazarında pazar paylarının genel - geçer nitelik arz etmediği ve değişkenlik gösterebileceği kanaatine ulaşılmaktadır. (41) Öte yandan gerek taraflardan gerek üçüncü taraflardan elde edilen bilgilerden , elektrik sayaçları pazarının büyüyen bir pazar olduğu ve artan nüfus, konut boyutlarındaki küçülme, kent nüfusunun ve çalışan nüfusun artması ile işyeri sayısındaki artış, kentsel dönüşüm projeleri, artan elektrik ihtiyacı nedeniyle monofaze sayaçlardan trifaze sayaçlara geçiş yapılması, mevzuattan kaynaklanan sebeplerle sayaçların değiştirilmesi11, idari düzenlemeler ve teknolojik avantajlar nedeniyle elektronik sayaçların akıllı sayaçlarla değiştirilmesi12, ek özellikler ve teknolojik gelişmeler nedeniyle sayaçların yenileriyle değiştirilmesi gibi faktörler sebebiyle gelecekte de önemli ölçüde büyümeye devam edeceği anlaşılmaktadır. Bu çerçevede Hâkim Durumdaki Teşebbüslerin Dışlayıcı Davranışlarına İlişkin Kılavuz un 14. maddesinde de yer aldığı üzere elek trik sayaçları pazarı doymuş pazar niteliği arz etmemekte olup bu durum da mevcut pazar paylarının pazar gücü bakımından gösterge niteliğini azaltmaktadır. Bu tespitlerin haricinde , bildirim konusu işlemin -LANDIS in etkilenen pazarlarda kayda değer bir me vcudiyetinin bulunmaması nedeniyle - büyük ölçüde LUNA nın sektörde sahip olduğu payın L+G GRUBU tarafından devralınması niteliğinde olması da işleme yönelik rekabetçi endişeleri azaltan bir nitelik arz etmektedir . (42) Diğer yandan bildirime konu işlem , tarafla rın ve rakiplerin kapasite ve kapasite kullanım oranları bakımından değerlendirildiğinde aşağıdaki tablo ortaya çıkmaktadır: Tablo -14: Kapasite Kullanım Oranları (%) Teşebbüs 2018 2019 2020 Toplam Satış Hacmi (birim sayısı bazında) LUNA ( ..) ( ..) ( ..) BAYLAN ( ..) ( ..) ( ..) MAKEL ( ..) ( ..) ( ..) PANASONIC13 ( ..) ( ..) ( ..) Üretim kapasitesi (birim sayısı bazında) LUNA ( ..) ( ..) ( ..) BAYLAN ( ..) ( ..) ( ..) MAKEL ( ..) ( ..) ( ..) PANASONIC ( ..) ( ..) ( ..) Kapasite kullanım oranı (%) LUNA ( ..) ( ..) ( ..) BAYLAN ( ..) ( ..) ( ..) MAKEL ( ..) ( ..) ( ..) PANASONIC ( ..) ( ..) ( ..) Kaynak: Bildirim Formu ve Cevabi Yazılar (43) Yukarıdaki tabloda görüldüğü üzere , elektrik sayaçları pazarında faaliyet gösteren teşebbüslerin kapasitelerinin büyük bir bölümü atıl durumdadır. Bu çerçevede işlem sonrası Türkiye de bahse konu pazarlar için oluşacak talepleri karşılayacak yeterli kapasitenin bulunduğu, pazarda faaliyet g österen bu teşebbüslerin hâlihazırda boş kapasitelerinin olmasının işlem sonrasında birleşik teşebbüsün fiyat artışına gitmesi varsayımında, pazardaki atıl kapasitenin alıcıların taleplerini başka üreticilere 11 Ölçü ve Ölçü Aletleri Muayene Yönetmeliği nin 9. maddesi uyarınca her 10 yılda bir sayaç muayenesinin yapılması gerekmekt edir. Uygulamada, kamu hizmeti sağlayan kuruluşlar ilgili mevzuata uyum sağlamak için her 9 yılda bir sayaçları yenisiyle değiştirmeyi ve sektörde istikrarlı bir talep yaratan, ölçüm teknolojilerindeki son gelişmelerden yararlanmayı tercih etmektedirler. 12 Türkiye de 45 milyon elektrik sayacı kuruludur ve geleneksel mekanik elektrik sayaçları hala büyük ölçüde kullanılmaktadır. 2035 tarihi itibarıyla elektrik sayaçlarının en azından %80 ini n akıllı sayaçlara dönüştür ülmesinin hedefle nmesi sebebiyle gelecek yıllarda elektrik sayacı talebinde artı ş olması beklenmektedir. 13 PANASONIC 01.11.2021 itibarıyla ele ktrik sayacı üretimini bırakmıştır. 22-04/55 -24 16/17 kaydırmalarına olanak sağlayabileceği, bunun da birleşik teşebbüsün fiyat artışına gitme güdüsünü kısıtlayacağı öngörülmüştür. Dolayısıyla, pazardaki atıl kapasite miktarının çokluğunun ve rakiplerin ellerinde bulundurdukları kapasite miktarlarının işlemin anti -rekabetçi etkilerini azaltabilecek bir di ğer unsur olduğu değerlendirilm iştir. (44) Bildirim Formu nda pazara girişler ile ilgili olarak ise; - Teşebbüslerin pazarda oldukça etkin bir şekilde rekabet edebilmeleri için ölçek ekonomilerine ya da üst düzey yatırımlara ihtiyaçlarının bulunmadığı, anılan pazarda kayda değer bir ithalat engelinin de bulunmadığı, Türkiye deki elektrik sayaçları pazarına son yıllarda yerel ve küresel rakiplerin giriş yaptığı, - Türkiye de satılacak tüm elektrik sayaçlarının Ölçü Aletleri Yönetmeliği nin14 19(2) maddesi uyarınca, ihale şartnamelerinde CE işareti taşıması gerektiği, CE işareti taşıyan ve Avrupa Birliği nde ve Norveç, İzlanda ve İsviçre gibi CE işareti sistemini benimsemiş Avrupa Birliği üyesi olmayan diğer ülkelerde satılabilen ürünlerin Türkiye ye ithal edilebildiğ i ve satılabildiği, tüm ihale katılımcılarının ibraz etmesi gereken CE işareti uygunluk belgesinin yurtiçi veya yurtdışındaki herhangi bir onaylanmış kuruluştan temin edilebildiği , - Farklı tedarikçilerin elektrik sayaçları ile yan ürünleri (şebeke yönetimi ürünleri gibi) arasında, müşterilerin tedarikçiler arasında geçiş yapmalarını engelleyebilecek herhangi bir önemli teknik birlikte çalışabilirlik ( interoperability ) kısıtlamanın bulunmadığı, - Türkiye deki müşterilerin elektrik sayaçlarını çoğunlukla ihalele r aracılığıyla satın aldığı ve yabancı kuruluşların Türkiye de ihalelere girmesine ilişkin herhangi bir kısıtlama bulunmadığı15, genel olarak, ihale şartnamelerinde yer alan koşulların uluslararası standartlar ve sektörel uygulamalar doğrultusunda belirlend iği, uluslararası ve yerel üreticilerin genel olarak ilgili ihale gerekliliklerini karşıladıkları belirtilmiştir. Bu hususlara ek olarak daha önce de ifade edildiği üzere pazara son yıllarda BAYLAN ve SANX ING gibi yerli ve yabancı teşebbüsler in giriş yaptığı ve pazar payı elde ettiği ifade edilm iştir. Öte yandan rakip teşebbüs ve müşterilerden edinilen bilgiler de söz konusu pazara girişte kayda değer giriş engellerinin ve ithal ürünler yoluyla Türkiye deki ihalelere katılmada bir engel olmadığı yönündedir. Bu bilgiler çerçevesinde elektrik sayaçları pazarına girişte kayda değer giriş engellerinden söz etmenin mümkün olmadı ğı kanaatine ulaşılmıştır. (45) Bildirim konusu işlem , Kılavuz da yer alan unsurlardan alıcı gücü bakımından değerlendirildiğinde ise elektrik sayaçları pazarında alıcı tarafını yüksek alıcı gücüne sahip elektrik dağıtım şirketleri nin oluştur duğu, söz konusu unsurun da bildirime konu devralma işlemi bakımından pazardaki rekabeti dengeleyici bir nitelik a rz ettiği değerlendirilm iştir. (46) Sonu ç olarak bildirim konusu işlemin pazardan bir teşebbüsün eksilmesine yol açmakla beraber ; işlemin temel olarak devre konu LUNA nın elektrik sayaçları pazarında ve diğer alt pazarlarda sahip olduğu yüksek pazar payının, bu pazarlarda sınırlı mevcudiyet i bulunan L+G GRUBU na devrinden ibaret olması, işlemin anılan 14 29.06. 2016 tarih ve 29757 sayılı Resmi Gazete de yayımlanmıştır. 15 4734 Sayılı Kamu İhale Kanunu nun 63. maddesi uyarınca yerli mallar ve teklif sahipleri lehine %15 oranında fiyat avantajı sağlanması mecburidir. Ancak bu hususun yabancı kuruluşların ihalelere katılmasına yönelik ciddi bir engel oluşturmadığı belirtilmiştir. 22-04/55 -24 17/17 pazarlarda kayda değer bir yoğunlaşma artışına yol açmaması, elektrik sayaçları pazarının ihale pazarı niteliğinde olması, ihale pazarlarında rekabetin ihale özelinde gerçekleşmesi nedeniyle pa zar paylarının zaman içerisinde değişkenlik gösterebilmesi ve bu tür pazarlarda pazar paylarının pazar gücü bakımından tek gösterge niteliğinde olmaması, anılan pazarda alıcıdan daha yüksek pazar payına sahip yerli ve yabancı rakiplerin bulunması, öte yand an söz konusu pazarın ithalat yoluyla girişlere de açık olması ve anılan pazarda kayda değer bir giriş engeli bulunmaması, söz konusu pazarda yer alan teşebbüslerin yüksek düzeyde atıl kapasiteye sahip olması ve bunun da birleşik teşebbüsün fiyat artışına gitme güdüsünü kısıtlayabilecek olması, anılan pazarda alıcı tarafını yüksek alıcı gücüne sahip elektrik dağıtım şirketlerinin oluştu rması gibi tespit ve değerlendirmelerden hareketle pazardaki etkin rekabetin önemli ölçüde azaltılması sonucuna yol açmayac ağı kanaatine ulaşılmıştır. H. SONUÇ (47) Düzenlenen rapora ve incelenen dosya kapsamına göre, bildirim konusu işlemin 4054 sayılı Kanun un 7. maddesi ve bu maddeye dayanılarak çıkarılan 2010/4 sayılı Rekabet Kurulundan İzin Alınması Gereken Birleşme ve Devralmalar Hakkında Tebliğ kapsamında izne tabi olduğuna; işlem sonucunda etkin rekabetin önemli ölçüde azaltılmasının söz konusu olmaması nedeniyle işleme izin verilmesine, gerekçeli kararın tebliğinden itibaren 60 gün içinde Ankara İdare Mahkemelerinde yargı yolu açık olmak üzere OYBİRLİĞİ ile karar verilmiştir.