Rekabet Kurumu Başkanlığına, REKABET KURULU KARARI Dosya Sayısı :2003 -3-33 (Muafiyet) Karar Sayısı : 04-46/597 -145 Karar Tarihi : 8.7.2004 A. TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER 10 Başkan : Mustafa PARLAK Üyeler :Tuncay SONGÖR, A. Ersan GÖKMEN, R. M üfit SONBAY, Murat GENCER, Prof. Dr. Zühtü AYTAÇ, Prof. Dr. Nurettin KALDIRIMCI, Süreyya ÇAKIN B. RAPORTÖRLER: Kürşat ÜNLÜSOY, Osman Tan ÇATALCALI C. BİLDİRİMDE BULUNAN : Pınar Süt Mamulleri San ayii A.Ş. 20 D. TARAFLAR : Pınar Süt Mamulleri Sanayii A.Ş. Kem
Rekabet Kurumu Başkanlığına, REKABET KURULU KARARI Dosya Sayısı :2003 -3-33 (Muafiyet) Karar Sayısı : 04-46/597 -145 Karar Tarihi : 8.7.2004 A. TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER 10 Başkan : Mustafa PARLAK Üyeler :Tuncay SONGÖR, A. Ersan GÖKMEN, R. M üfit SONBAY, Murat GENCER, Prof. Dr. Zühtü AYTAÇ, Prof. Dr. Nurettin KALDIRIMCI, Süreyya ÇAKIN B. RAPORTÖRLER: Kürşat ÜNLÜSOY, Osman Tan ÇATALCALI C. BİLDİRİMDE BULUNAN : Pınar Süt Mamulleri San ayii A.Ş. 20 D. TARAFLAR : Pınar Süt Mamulleri Sanayii A.Ş. Kemalpaşa Asfaltı No:1 35060 Pınarbaşı / İzmir Sodima SAS 170 bis Boulevard du Montparnesse 75014 Paris / FRANSA E. DOSYA KONUSU: Pınar Süt Mamulleri Sanayii A.Ş. ile Sodima SAS teşebbüsleri arasında akdedilen Lisans Sözleşmesi ne menfi tespit belgesi verilmesi veya muafiyet tanınması talebi . 30 F. DOSYA EVRELERİ: Kurum kayıtlarına 6.3.2003 tarih ve 932 sayı ile giren ve en son 11.4.2003 tarih ve 1551 sayı ile eksiklikleri tamamlan an bildirim üzerine, 4054 sayılı Rekabetin Korunması Hakkında Kanun un 4., 5. ve 8. maddeleri ile 1997/2 sayılı Anlaşmaların, Uyumlu Eylemler ve Teşebbüs Birliği Kararlarının Kanun un 10. Maddesine Göre Bildiriminin Usul ve Esasları Hakkında Rekabet Kurulu Tebliği nin ilgili hükümleri uyarınca yapılan inceleme sonucu düzenlenen 1.7.2004 tarih ve 2003 -3-33/MM-04-KÜ sayılı Menfi Tespit Ön İnceleme Raporu 5.7.2004 tarih ve REK.0.07.00.00/146 sayılı Başkanlık Önergesi ile 04 -46 sayılı Kurul toplantısında görüşü lerek karara 40 bağlanmıştır. G. RAPORTÖRLERİN GÖRÜŞÜ: İlgili raporda; -Başvuru konusu anlaşmaya, münhasırlık ve rekabet etmeme yükümlülüğü gibi 4054 sayılı Kanun un 4. maddesi anlamında rekabeti sınırlayıcı hükümler içermesi nedeniyle menfi tespit belgesi verilemeyeceği, 04-46/597 -145 2 -Bununla birlikte, anılan Kanun un 5. maddesinde belirtilen koşulların tamamını sağlaması nedeniyle söz konusu anlaşmaya 5 yıl süre ile bireysel 50 muafiyet tanınabileceği sonucuna ulaşıldığı ifade edilmiştir. H. İNCELEME VE DEĞERLENDİRME H.1. İlgili Pazar H.1.1. İlgili Ürün Pazarı 1997/1 sayılı Rekabet Kurulu'ndan İzin Alınması Gereken Birleşme ve Devralmalar Hakkında Tebliğ in 4. maddesi uyarınca ilgili ürün pazarının 60 tespitinde; tüketicinin gözünde fiyatı, kullanım amaçları ve nitelikle ri bakımından aynı sayılan mal ve hizmetlerden oluşan pazar dikkate alınmakta, tespit edilen pazarı etkileyebilecek diğer unsurlar da değerlendirilebilmektedir. Bildirim formunda başvuru konusu sözleşme kapsamında yer alan ürünlerin meyveli ve aromalı yoğ urtlar, sütlü ve aromalı tatlılar, pudingler, içilebilir aromalı yoğurtlar, aromalı ve meyve kıvamı yoğunlaştırılmış sütler, farklı yapılarda hazırlanmış aromalı ve sade peynirler (quark tipi -özellikle çocuklar için), tartlar, kremalar, aromalı köpük tatlı lar (muslar), jöleler ve çeşitli tatlı spesiyalleri olduğu belirtilmiştir. Bunların dışında kalan süt ve süt ürünleri (süt, 70 peynir, ayran, tereyağ vb.) ise sözleşme kapsamı dışında bırakılmıştır. Bildirim formunda yukarıda sıralanan ürünlerin bazılarının ağırlıklı olarak keyif verici/eğlendirici ( indulgence ) olarak görüldüğü, bir kısmının ise özellikle çocukların sağlıklı gelişimine yönelik olarak tasarlandığı belirtilmiştir. Diğer yandan bu özel ürünlerin çocukların ebeveynlerince besleyici özellikleri dikkate alınarak satın alınmasına karşın bu ürünlerin çocuklar hatta bazı büyüklerce de keyif verici ya da eğlendirici ürünler olarak algılanması nedeniyle çikolata, bisküvi, dondurma ve çerez gibi ürünler yerine de tüketildiği ifade edilmiştir. 80 Ürünlerin b u özellikleri göz önünde bulundurularak geniş bir pazar tanımlaması yapmak mümkün görünmekle birlikte 1997/1 sayılı Tebliğ de sıralanan unsurlar ve anlaşma konusu ürünler göz önünde bulundurularak, ilgili ürün pazarlarının söz konusu işlem bakımından "meyv eli ve aromalı süt ürünleri pazarı" ve "hazır tatlı pazarı" olarak tespit edilmiştir. Dosya mevcudu bilgi ve belgelerden Türkiye de ilgili ürün pazarlarında faaliyet gösteren teşebbüslerin meyveli yoğurt ve hazır tatlı ürünlerine ilişkin pazar paylarının aşağıdaki gibi olduğu anlaşılmaktadır: 90 Meyveli Yoğurt Şirketler Danone Sütaş Nestle Pınar Ülker Pazar Payı (%) ( .) ( .) ( .) ( .) ( .) Hazır Tatlı Şirketler Danone Pınar Nestle Pazar Payı (%) ( .) ( .) ( .) 04-46/597 -145 3 H.1.2. İlgili Coğrafi Pazar Teşebbüsler in faaliyet gösterdikleri alanın, rekabet koşullarının yeterli derecede homojen ve özellikle rekabet koşullarının komşu bölgelerden hissedilir derecede farklı olması; ilgili coğrafi pazarın tespitinde büyük bir 100 önem taşımakta ve belirleyici olmaktadır. İlgili coğrafi pazar dosya konusu ürünlere ilişkin faaliyetlerin ülke genelini kapsayacak ölçüde öngörülmesi dikkate alınarak "Türkiye Cumhuriyeti sınırları" olarak belirlenmiştir. H.2. Taraflar H.2.1.Pınar Süt Mamulleri Sanayii A.Ş.(Pınar Süt) 110 Pınar Süt, 1975 yılında kurulan ve merkezi İzmir de bulunan bir şirkettir. Şirket ağırlıklı olarak süt ve süt mamulleri, meyve suları, sos ve toz ürünlerin üretim ve satışı alanında faaliyet göstermektedir. Yaşar Grubu bünyesinde faaliyet gösteren Pınar Süt ün belir li süt ürünleriyle ilgili üretim süreçleri, formül ve teknikleri, satış ve dağıtım yöntemlerini içeren bir know -how a sahip olduğu dosya mevcudu bilgi ve belgeden anlaşılmaktadır. Pınar Süt ün ortaklık yapısına Tablo -1'de yer verilmiştir. Tablo 1 - Pınar Süt ün Ortaklık Yapısı 120 Pay Sahibinin Adı/Unvanı Pay Oranı (%) Yaşar Holding A.Ş. 24.42 Yapaş A.Ş. 38.11 Batı Sigorta A.Ş. 1.69 Diğer 35.78 Toplam 100.00 Şirketin Yönetim Kurulu üyeleri; Selçuk Yaşar (Yön. Kur. Bşk.), İdil Yiğitbaşı (Yön. Kur. Bşk. V.), Murat Ata Kudat, Taşkın Tuğlular, Ahmet Arsan, Uray Ergun ve Mehmet Aktaş'dan oluşmaktadır. Şirketin son üç yıla ilişkin toplam cirolarına Tablo 2'de yer verilmiştir. Tablo 2: Pınar Süt ün 2000, 2001 ve 2002 Yılı Ciroları Yıllar 2000 2001 2002 Ciro (TL) ( ) ( ) ( ) H.2.2. Sodima SAS (Sodima) 130 Sodima, Fransız yasaları uyarınca kurulan ve merkezi Paris te bulunan Yoplait SAS nin bir yavru şirketidir. Sodima, süt ve süt ürünleri alanında dünya çapında faaliyet gösteren Yoplait Gr ubu nun yeniden yapılandırılması çerçevesinde Yoplait ticari markasının uluslar arası gelişiminden sorumlu tutularak Yoplait Grubu nun ticari markaları ve know -how bilgisine ilişkin hakları kendisinde toplamıştır. 04-46/597 -145 4 Şirket Yönetim Kurulu üyeleri, Jean -Claud e Dorbec (Yön. Kur. Bşk.), Dominique Megret, Bertrand Meunıer, Jacques Stevenın, Joseph Sarkıs, 140 Jacques Dupuıs, François Iches, René Schutz dan oluşmaktadır. Şirketin bağlı olduğu Yoplait Grubu nun 2001 yılı toplam cirosu ( ) ABD Doları tutarındadır. H.3.Yapılan Tespitler ve Hukuki Değerlendirme H.3.1. Anlaşmanın Niteliği Pınar Süt ile Sodima teşebbüsleri arasında 6.2.2003 tarihinde akdedilen ve 150 Sodima tarafından Pınar Süt e münhasır olarak know -how bilgisi ile Yoplait ürün serisine dahil markaların k ullanım hakkının verilmesine ilişkin Yoplait Üretim ve Dağıtım Franchise Sözleşmesi başlıklı lisans anlaşması 6.2.2003 tarihinde akdedilmiş ve anlaşmaya dair bildirim, Kurum kayıtlarına 6.3.2003 tarihinde intikal etmiştir. Dolayısıyla süresi içinde yapıl mış bir bildirimdir. Anılan sözleşme uyarınca Sodima Pınar Süt e meyveli/aromalı süt ve hazır tatlı ürünlerine ilişkin patentli ya da patentsiz know -how ını, tescilli tasarım ve modellerini kullanarak kendisine ait Yoplait markası ve Yoplait ürün serisin e dahil sair markalar ile üretim ve dağıtımı için bir franchise vermekle yükümlü 160 kılınmakta ve Pınar Süt de bu franchise ı alma hakkını elde etmektedir. Bu kapsamda Sodima nın üretimin başlaması öncesindeki know -how ın sunulması aşamasında ve üretimin 18 a y sonra başlayabilmesi için hazırlık aşamasında Pınar Süt e ticari ve teknik destek vermesi öngörülmüştür. Dosya mevcudu bilgi ve belgelerden, know how ın Sodima nın üretim süreçleri, üretim formülleri ve sırlar, gizli bilgi ve tasarımlar, sözleşme konus u ürünlerle ilgili şartname kitapçıklarında, yazılı plan ve çizimlerde ifade edilen, özellikle teknik değere sahip diğer bilgiler, ürünleri teşhir, tanıtım ve pazarlama etkinliklerinin tümü ve satış artırma yöntemleri, ürün isimleri, her 170 türlü kendine özgü kap ve ambalaj biçimi, reklam ve tanıtım materyalleri ve Sodima nın sahip olduğu veya olacağı telif hakkı saklı her türlü materyal gibi unsurlardan oluştuğu anlaşılmaktadır. Bu bilgiler ışığında know -how ve markanın karma olarak lisansa konu olduğu bir a nlaşma söz konusudur. Lisans anlaşmalarının genellikle bir patent, marka, franchise, profesyonel hizmet, teknik veya yöntemsel know -how sahibi ile, ikinci bir taraf arasında belli bazı tanımlanmış şartlar çerçevesinde yapılan ve ikinci tarafı bu bilgilerde n faydalanmaya yetkili kılan sözleşmeler olduğu göz önünde bulundurularak söz konusu anlaşma bir lisans anlaşması olarak 180 değerlendirilmiştir. Diğer yandan anılan anlaşmanın rakip teşebbüsler arasında yapılması ve asli konusunun fikri hakların devri ve ku llanılmasından oluşması nedeniyle 2002/2 sayılı Dikey Anlaşmalara İlişkin Grup Muafiyeti Tebliği kapsamında değerlendirilemeyeceği sonucuna varılmştır. 04-46/597 -145 5 Patent, marka, know -how gibi sınai mülkiyet hakları ve bunların lisans yoluyla devredilmesi zaman zaman Rekabet Hukuku ile çelişebilmektedir. Bu noktada başvuru konusu sözleşmenin ilgili hükümlerinin Türk Rekabet Hukuku, buna 190 mehaz oluşturan Avrupa Birliği Rekabet Hukuku ve diğer mevzuat açısından ele alınması yerinde olacaktır. H.3.2. Anlaşma Hükümleri 1) Sözleşmenin II.1. maddesiyle Sodima nın Pınar Süt e aşağıda belirtilen hakları içeren bir lisans vermesi öngörülmüştür: ...a) Bölge (T.C. ve KKTC) dahilinde ürünleri üretmek ve satmak için, fakat yalnızca bu amaçla ve bunu, sadece adı geçen bölgede yap mak için 200 SODIMA nın ürünlere ait teknik bilgiyi (Know -how) kullanma hakkı b) Sadece SODIMA nın Know -how ının kullanılması suretiyle bölge dahilinde Franchise alan tarafından üretilen ürünlerin dağıtımı ve satışıyla bağlantılı olarak bölge dahilinde Yoplai t Grubu ticari markaları adı altında ürünleri üretme, dağıtma ve satma hakkı... . Sözleşmenin II.2. maddesinde ise yukarıda anılan haklara ilişkin lisansın inhisari bir nitelik taşıdığı belirtilmektedir: 210 İşbu sözleşme uyarınca verilen franchise, sözleşm e yürürlükte kaldığı sürece bölge dahilinde münhasır bir franchise olacaktır. V -6 hükümlerine tabi olarak SODIMA, bölge için başka franchise alanlar atamayacak, (Franchise alanın açık talebi olması haricinde) bu bölgede ürünleri ne üretecek ne de dağıtacak tır, ayrıca bir başka bölge için atanan herhangi bir franchise alana, işbu sözleşmede verilen Know -how ın kullanılması suretiyle ürünleri bölgede üretmesi veya aktif olarak satması ve dağıtması konusunda izin verilmeyeceğini garanti eder . Yukarıda yer v erilen hükümlerden de anlaşılacağı üzere ticari marka ve know - 220 how içeren inhisari bir lisans verilmesi söz konusudur. Bu noktada ticari marka lisansının düzenlendiği 556 sayılı Markaların Korunması Hakkında Kanun Hükmünde Kararname (KHK) hükümleri ile 4054 sayılı Kanun arasındaki ilişki ön plana çıkmaktadır. 556 sayılı KHK nın 21. maddesinde marka sahibine inhisari lisans verme hakkı tanınmış ve bu durumda lisans verenin başkasına lisans veremeyeceği ve hakkını açıkça saklı tutmadıkça, kendisinin de markay ı kullanamayacağı düzenlenmiştir. Diğer yandan KHK nın 21/11. maddesi marka lisans sözleşmelerinde; ... diğer kanun, tüzük, yönetmelik ve tebliğlere aykırı 230 hükümler bulunamaz. Bu tür düzenlemeler lisans tarihinden sonra yapılsa dahi, lisans sözleşmelerin deki aykırı hükümler geçersiz sayılır. hükmünü öngörmektedir. Dolayısıyla inhisari lisansa KHK nın 21. maddesiyle izin verilmesi nedeniyle bu durumun 4054 sayılı Kanun a aykırı olarak değerlendirilemeyeceği yorumu tartışmalı hale gelmektedir. Bununla birl ikte, Rekabet Kurulu 12.6.2003 tarih ve 03 -42/463 -202 sayılı kararında Anadolu Efes Biracılık ve Malt San. A.Ş. ile Brauerei Beck& Co. arasında yapılan 04-46/597 -145 6 benzer nitelikteki bir lisans anlaşmasına 4054 sayılı Kanun a aykırı hükümler içermesi nedeniyle menfi t espit verilemeyeceğine ancak bireysel muafiyet tanınabileceğine hükmetmiştir. Bu bakımdan inhisari lisansın rekabeti 240 sınırlayıcı niteliği nedeniyle 4054 sayılı Kanun a aykırı olduğunu söylemek yanlış olmayacaktır. Rekabet Hukuku bakımından lisans sözleşme leri ile yatay rekabet sınırlaması yaratmak mümkündür. Buna örnek olarak bir sektörde faaliyet gösteren bir şirketin sektör için önemli olan bir lisansı sadece anlaştığı firmalarla yaptığı inhisari lisans sözleşmeleriyle vermesi gösterilebilir. Böylece hem yeni girişlerin önüne geçilecek hem de anlaşma yapılan firmalara kendi bölgelerinde tek satıcı olma hakkı verilmiş olacaktır. Bunun hakim durumdaki bir firma tarafından gerçekleştirilmesi durumunda ise lisans verenin hakim 250 durumunu güçlendirdiğinden söz e dilebilir. İnhisari lisans sözleşmeleri mehaz mevzuatta rekabeti sınırlayıcı bulunmakta ve kural olarak yasaklanmaktadır. Buna gerekçe olarak ise genellikle bu tür sözleşmelerin hem lisans alanın hem de lisans verenin ekonomik özgürlüğüne sınır getirmesi gösterilmektedir. Ayrıca bu sözleşmeler aynı lisansı kullanma potansiyeline ve isteğine sahip üçüncü kişileri de bu imkandan yararlanmalarını engellemeleri nedeniyle olumlu karşılanmamaktadır. Diğer yandan mehaz mevzuatta rekabeti sınırlayıcı bulunan inh isari lisansların 260 rekabete olumlu etkide bulunmaları da göz önünde bulundurularak muafiyetten yararlanabilmektedirler. Yani taraflar arasındaki sözleşmenin teknik gelişme sağlamaya yönelik olması, bunun gerçekleştirilmesi için inhisarlık kaydının gerekli o lması ve sağlanan bu gelişmeden tüketicilerin fayda sağlayacak olmaları halinde muafiyet koşullarının karşılandığı söylenebilecektir. Bu açıklamalar doğrultusunda Sodima tarafından Pınar Süt e verilen ticari marka ve know -how içeren inhisari lisansın kura l olarak 4054 sayılı Kanun un 4. maddesi anlamında rekabeti sınırlayıcı olduğu ancak Kanun un 5. 270 maddesinde yer alan koşulları karşılaması halinde muafiyetten yararlanabileceği kanaatine varılmıştır. 2) Sözleşmenin V.2. maddesiyle Pınar Süt e belli koşul lar dışında anlaşma konusu ürünlerle ilgili olarak ihracat yasağı getirilmektedir: ...Franchise alan SODIMA nın yazılı izni olmadan Yoplait ürünlerini, bunları bölge dışına satacak bir şirkete veya toptancıya, Ticari Markalardan herhangi biri veya başka herhangi bir ticari marka altında ne doğrudan ihraç edecek ne de satacaktır. 280 Ancak; a) Franchise alan SODIMA dan, Yoplait Grubunun bir franchise alanı bulunmayan kendi yöresindeki bir ülkeye ve mutabık kalınacak bir süre boyunca Yoplait ürünlerini ihra ç etme izni isteyebilir. Bu izin, gayri makul nedenlerle verilmemezlik edilmeyecek ve işbu franchise sözleşmesinin hükümlerine tabi olacaktır. 04-46/597 -145 7 b) SODIMA franchise alandan, bölge dışındaki bir başka franchise alana yerel Yoplait iş ortağının mevcut ürün se risini tamamlayıcı nitelikteki ürünleri 290 satmasını isteyebilir. Böyle ihracatların hüküm ve koşulları, her seferinde ilgili üç taraf arasında müzakere edilecektir. Yukarıda yer verildiği üzere bu konu ile bağlantılı olarak II.2. maddede; Sodima nın bölge için başka franchise alanlar atamayacağı, (Franchise alanın açık talebi olması haricinde) bu bölgede ürünleri üretmeyeceği ve dağıtmayacağı ayrıca bir başka bölge için atanan herhangi bir franchise alana, sözleşmede verilen know -how ın kullanılması suretiy le ürünleri bölgede üretmesi veya aktif olarak satması ve dağıtması konusunda izin verilmeyeceği öngörülmüştür. 300 Ancak getirilen bu sınırlamalar sözleşmede yer alan münhasırlığın bir sonucudur. Lisans veren tarafından tanınan münhasırlık lisans alana, o bölgedeki tek satıcı olma hakkını tanır. Bir lisans alanın, aynı ürünü başka bir lisans alanın münhasır bölgesinde satması durumunda, belli bir royalty ücreti ödeyen firma zor durumda kalmaktadır ve münhasırlığın sağladığı avantajları kaybetmektedir. Dolayıs ıyla lisans alana münhasırlık olan başka bir bölgeye mal ihraç etmeme şartı getirilmesinin amacı, lisans alanlara tanınan münhasırlığı sağlamlaştırmaktır. 310 Diğer yandan mehaz mevzuatta diğer lisans alanların bölgesinde lisanslı ürünleri piyasaya sürmek iç in aktif politika izlenmemesi, özellikle doğrudan bu bölgeleri hedefleyen reklamların yapılmaması ve bu bölgelerde dağıtım bürosu kurmama yükümlülüklerine muafiyet verilebileceği belirtilmiştir. Yine mehaz mevzuatta teknoloji transferi anlaşmalarına ilişki n münhasır bölge ya da müşteri grubuna yönelik aktif ve pasif satışların kısıtlanması durumuna ağır rekabet ihlallerinin istisnaları arasında yer verilmiştir. Bu durumda Pınar Süt e getirilen doğrudan ihraç ya da aktif satış sınırlamalarının lisansın inhi sari niteliğinden kaynaklandığı, bu durumun da 320 556 sayılı KHK nin 21. maddesine1 uygun olduğu ve bu nedenle 4054 sayılı Kanun a aykırı bulunamayacağı kanaatine varılmıştır. Buna ek olarak anılan hükmün ihraç yasağı olması nedeniyle Türkiye Cumhuriyeti paza rı etkilenmeyebilecektir. Kaldı ki makul olmayan nedenlerle Sodima nın bu yönde bir talebi geri çeviremeyeceği dikkate alınırsa Pınar Süt ün söz konusu ürünlerin bölge dışına ihracatını ya da satışını gerçekleştirebilme imkanı bulunmaktadır. Diğer yandan , benzer şekilde lisans verenin kabul ettiği aktif satış sınırlamaları ve bu sınırlamaların diğer lisans alanlara getirilmesi de, 330 belirlenen bölgede üretim ve satış yetkisinin sadece lisans alana verilmesi (anılan markalı ürünlerin ilk kez pazara sunulması yetkisinin lisans alana tanınması) yani lisansın inhisari niteliği gereği olarak kabul edilmelidir. 1 556 sayılı KHK nın 21. maddesinde marka sahibine inhisari lisans verme hakkı t anınmış ve bu durumda lisans verenin başkasına lisans veremeyeceği ve hakkını açıkça saklı tutmadıkça, kendisinin de markayı kullanamayacağı ifade edilmiştir. 04-46/597 -145 8 3) Sözleşmenin III.7. maddesiyle know -how ın Yoplait Grubu dışına devredilmemesi öngörülmüştür: Mevcut sözleşme SODIMA nın Know -how bilgisi göz önünde tutularak akdedildiğinden, adı geçen ikinci taraf, söz konusu Know -how ın bir kısmını veya tamamını, Bölge dışında benzeri franchise sözleşmeleri çerçevesinde ve 340 kimseye açıklamama sözü ile devredilmesi durumu haricinde, YOPLAİT grubu dışına devretmeyecekt ir Bu hükme paralel olarak sözleşmenin V.3. maddesinde de lisans alana know - how bilgilerinin gizli tutulması ve açıklanmamasına yönelik düzenlemeler bulunmakta ve bu düzenlemelerin sözleşmeden sonra da hüküm ifade etmeye devam edeceği kararlaştırılmaktad ır. Mehaz mevzuatta, lisans alana lisans veren tarafından verilen know -how ı açıklamama yükümlülüğünün getirilebileceği ve lisans alanın bu yükümlülükle 350 anlaşma sona erdikten sonra da bağlı kalmaya devam edebileceği düzenlenmiştir. Lisans alana lisanslı k now-how ı anlaşma sona erdikten sonra ve know -how ın hâlâ gizli olması şartıyla kullanmama yükümlülüğü yüklenebileceği kanaatine varılmıştır. Başvuru konusu sözleşmede öngörülen gizlilik hükümlerinin rekabeti sınırlayıcı olarak değerlendirilemeyeceği, lis ans verenin know -how ının gizli olduğu müddetçe açıklanmamasını ve sadece sözleşmede belirtilen amaçlarla kullanılmasını istemesinin makul karşılanması gerekmektedir. 360 4) Sözleşmenin V.2 ve V.4. maddeleri ile Pınar Süt e rekabet etmeme yükümlülüğü getiril mektedir: V.2.:..Franchise alan, ürünlerin veya ürünlerle tamamen aynı veya benzer olan herhangi bir ticari marka altındaki ürünlerin, SODIMA nın yazılı ön onayı olmadan dağıtım veya satışını yapmayacaktır... V.4.: Franchise alan şunları taahhüt etme ktedir: - aynı veya benzer ürünleri üreten veya satan her türlü şirketteki doğrudan 370 veya dolaylı pay sahipliğiyle birlikte sermayesinin dağılımını, en geç işbu sözleşmenin akdedilme tarihinde SODIMA ya yazılı olarak bildirmeyi, - gelecekte böyle bir şirk ette çoğunluk hisse almamayı2 veya böyle bir şirkete karşı teknik, ticari veya finansal taahhütlerde bulunmamayı, - sermaye dağılımında veya bağlı kuruluşlarının sermayesinde önerilen her türlü değişiklik hakkında bilgi sahibi olmasından itibaren 30 gün i çinde a) hisseler için başvurmuş kişi veya şirketlerin listesi, 380 b) önerilen hissedarın, aynı veya benzer ürünleri üreten veya satan herhangi bir firmaya olan doğrudan veya dolaylı ilgi belirtisi 2 Sözleşmenin İngilizce olan asıl metninde kontrolünü almama kavramı kullanılmıştır. 04-46/597 -145 9 vasıtasıyla SODIMA ya bilgi vermeyi;... Lisans alanın lisans ko nusu ürüne benzer ürünleri üretmemesi veya satmaması ile ilgili yükümlülükler lisans anlaşmalarında sıklıkla yer almaktadır. Her ne kadar bu yükümlülükler genellikle lisans konusu korunan hakkın varlığından çıkan hak olarak görülmemekte ve rekabeti sınırla yıcı nitelikte görülseler de lisans verenin sağladığı teknik bilgilerin rakip ürünlerde 390 kullanılmaması konusundaki menfaati de gözetilmektedir. Bununla birlikte lisans alanın lisans altında yapılan üretim ve pazarlamada elinden gelen en iyi çabayı gösterme yükümlülüğünü yüklenmesi durumunda da anılan türde yükümlülükler makul karşılanabilmektedir. Ancak, başvuru konusu sözleşmedeki rekabet etmeme yükümlülüğünün anlaşma süresince geçerli olması nedeniyle, anlaşmanın 10 yıllık süresi göz önüne alındığında, b u hükmün oldukça uzun bir zaman dilimini kapsadığı kanaatine varılmıştır. Ayrıca gelecekte aynı veya benzer ürünleri üreten veya satan herhangi bir şirketin kontrolünün devralınamayacağına ilişkin hükmün 400 aksi kararlaştırılmadığı için sözleşme süresi ile s ınırlı olduğu anlamı çıkmakla birlikte - geçerlilik süresine ilişkin bir açıklığın olmaması rekabeti sınırlayıcı etkilere neden olabilecektir. Buna karşın anlaşmaya bu aşamada tanınabilecek muafiyet süresinin en fazla 5 yıl olabileceği dikkate alınırsa aşırı yoğunlaşmış bir pazarın söz konusu olmaması nedeniyle ilgili hükümler rekabetin önemli ölçüde sınırlanmasına yol açmayacaktır. Başka bir deyişle pazardaki rekabetin boyutlarının, belli bir süre rekabet etmeme yükümlülüğüne muafiyet verilmesine imkân tanı dığını söylemek mümkündür. Bu bilgiler ışığında, yeni bir markanın piyasaya girebilmesi ve lisans verenin 410 ürününün pazarda tutunabilmesi amacıyla, lisans alanın rakip olabilecek ürünler ile iştigal etmemesinin belirli bir süre ile zorunlu tutulması makuld ür. 5) Sözleşmenin XIV.1. maddesinde sözleşme süresine ilişkin bir takım hükümler bulunmaktadır: İşbu sözleşme SODIMA ile Franchise Alan arasındaki önceki tüm sözleşme ve müzakereleri ilga ve ikame etmektedir. Başlangıç olarak işbu sözleşmenin düzenl enmesinden itibaren on yıllık bir süre için akdedilmiş olup, sadece ve sadece imza tarihinden itibaren altı ay içinde ilgili yetkili makamlar tarafından 420 gerekli tüm izin veya onaylar verilmiş olduğu taktirde yürürlüğe girecek, geçerli ve taraflar için bağl ayıcı olacaktır. ... Her 10 yıllık dönem sonunda, her bir cari dönemin sona ermesinden en az on iki ay önce taraflardan biri diğerine aksine dair yazılı bir bildirimde (iadeli taahhütlü mektup) bulunmadığı takdirde işbu sözleşme müteakip 10 yıllık sürele rle kendiliğinden uzar. Lisans sözleşmeleri sürekli borç ilişkisi doğuran ve genellikle de uzun süre ile yapılan sözleşmelerdir. Bu sözleşmeler bazen de belirsiz süreler için 430 yapılabilmektedir. 04-46/597 -145 10Başvuru konusu sözleşmenin süresinin 10 yıl olarak öngörülm esi ve bu sürenin 10 yılın sonunda yazılı bir bildirim olmaması halinde otomatik olarak uzayacağı dikkate alındığında rekabeti sınırlayıcı olacaktır. Nitekim, mehaz mevzuatta, lisanslı teknolojinin diğer taraf veya lisans alacakların bölgelerinde işletilme sini önlemek amacıyla sözleşme süresinin otomatik uzatılmasını öngören kayıtların muafiyetten yararlanamayacağı öngörülmüştür. Bu bakımdan Kanun un 5. maddesi hükmü de dikkate alındığında diğer koşulların sağlanmış olması kaydıyla anlaşmaya 5 yıllık bir sü re için muafiyet verilebileceği kanaatine ulaşılmıştır. 440 6) Sözleşmenin IX.2.1. maddesinde Pınar Süt ün keşfedeceği yeniliklere ilişkin hükümler şu şekildedir: IX.2.: Franchise Alan Tarafından Keşfedilen Yenilikler IX.2.1. İster yeni ürünler ister yeni teknikler olsun yenilikler, burada belirtilen ürünler alanında olan ve geliştirilmeleri, SODIMA Know -How ını tam anlamıyla bilen ve bu alanda yetenekli bir kişi için bariz olmayan her türlü ürün veya süreç anlamına gelecektir. 450 İşbu sözleşmenin amaçları ba kımından bariz olamayan terimi, tekniğin mevcut durumuna oranla gerçekten yaratıcı bir kapasite gerektiren şeklinde yorumlanacaktır. Bu tür yeni ürün veya teknikler mutlaka; - SODIMA nın hiçbir yardımı olmadan ve Know -How bilgisi hiçbir şekilde kullan ılmadan geliştirilmiş olmalı - Adı geçen SODIMA Know -How bilgisinden ayrılabilmeli, 460 - Franchise alanın, geliştirildiğini SODIMA ya açıkladığı tarihte SODIMA mensupları tarafından bilinmiyor olmalıdır. IX.2.2. Franchise alan, yukarıda tanımlandığı şekliyl e her yeni ürün veya süreci hemen SODIMA ya bildirecektir ve işbu sözleşmeyle SODIAAL Grubu na ve hissedarlarına, bölge (Bölgenin kendisi haricinde) veya uygulama alanı açısından hiçbir kısıtlama olmaksızın lisans verme hakkı da dahil olmak üzere kullanm a, üretme ve satma konusunda gayrimünhasır ve gayrikabili rücu hakkı, aşağıdaki.IX.2.3. Maddesinde öngörüldüğü şekilde tanımaktadır. 470 IX.2.3.SODIMA, IX.2.1. fıkrasında tanımlandığı şekliyle her türlü yeni ürün ve süreçle bağlantılı, patentli veya patentsiz her türlü kullanım hakkını, SODIMA ile Franchise alan arasında iyi niyetle müzakere edilecek hüküm ve koşullar dairesinde alma seçeneğine sahip olacaktır. SODIMA bu seçeneği kullanmazsa veya yukarıdaki fıkrayla ilgili müzakerelerden bir sonuç alınamazsa , yeni ürün ve süreçler Franchise alan tarafından serbestçe pazarlanabilir; ancak bu durum, V.2. maddesinin son paragrafındaki ve V.3. maddesindeki hükümlere tabi olacaktır . 480 04-46/597 -145 11Pınar Süt tarafından geliştirilen iyileştirmeler ise IX.3. maddede düzenlenmişt ir: IX.3.: Franchise Alan Tarafından Geliştirilen İyileşmeler IX.3.1.Kullanılan malzemelerin yüzdesinin değiştirilmesiyle veya sadece herhangi bir malzeme eklenmesi, değiştirilmesi veya çıkarılması suretiyle karlılık, kalite ve içerik, sunum ve koruma b içimi (sıvı, katı, gaz, donmuş vb.) dahil özellikler, basit bir şekilde değiştirildiğinde veya bunlarda iyileştirme sağlandığında, kullanılan süreç veya araçlara bakılmaksızın, YOPLAIT ürün 490 serisi veya SODIMA nın Know -how alanındaki her türlü ürün veya sür ecin, sadece mevcut Ürünlerin veya Süreçlerin basit bir iyileştirmesi olduğu addedilecek ve bu yüzden, IX.2.1 Maddesinde tanımlandığı şekliyle bir yenilik olarak kabul edilmeyecektir. X.3.2. Franchise Alan, yapmış olacağı hemen yukarıda tanımlanan şekilde ki her iyileştirmeyi hemen SODIMA ya bildirecek ve SODIAAL Grubuna, bölge veya uygulama alanı üzerinde herhangi bir kısıtlama olmaksızın lisans verme hakkı da dahil olmak üzere bu iyileştirmeleri kullanma, üretme ve satma hususlarında münhasır (Franchise A lanın kendisinin kullanması haricinde), 500 gayrikabili rücu ve isim hakkı ücretine tabi olmayan bir hak tanıyacaktır... Lisans verenin iyileştirmeleri haber verme yükümlülüğü genellikle rekabeti sınırlayıcı olarak görülmemektedir. Lisans verenin lisans kon usu ürünün kalitesinin korunması amacıyla üretim metot ve formüllerine bağlı kalınarak üretilip üretilmediğini kontrol etmekte menfaat sahibi olduğu dikkate alınarak yenilik ve iyileştirmelere ilişkin karşılıklı haber verme yükümlülüğünün makul karşılanabi leceği kanaatine varılmıştır. Yukarıdaki açıklamalar göz önünde bulundurulduğunda; IX.2. maddede lisans 510 alan tarafından keşfedilen yeniliklere ilişkin hakların lisans verene devredilme yükümlülüğünün olmaması nedeniyle rekabeti sınırlayıcı bir hüküm değil dir. Diğer yandan, IX.3. maddedeki orijinal know -how dan ayrılabilir nitelikte olmayan basit iyileştirmelere ilişkin hakların lisans verene devredilmesine ilişkin hükmün lisans alanın rakip üretim teknikleri ile ilgilenmesi üzerinde önemli bir etkide bulun mayacağı dikkate alınarak, söz konusu hükmün rekabeti sınırlayıcı olmadığı kanaatine varılmıştır. 7) Sözleşmenin X. maddesinde kalite kontrolüne ilişkin hükümler bulunmaktadır. Bu madde uyarınca Pınar Süt ün üretimde yalnızca 520 onaylanmış kültürleri kullana cağı, ekipman ve hammadde tedarikçilerinin seçimi için Sodima nın önceden onayını alacağı, zaman zaman Sodima tarafından makul olarak tayin edebilecek üretim, işleme, kalite, ambalaj ve dağıtım standartlarına uyacağı, Sodima nın kalite uygunluk denetimleri ne ilişkin haklara sahip olacağı, uygun nitelikte kişiler çalıştırmak zorunda olacağı gibi konular hükme bağlanmaktadır. Lisans sözleşmelerinde lisans veren ürün kalitesini risk altına sokmamak için lisans alana kalite kontrolüne ilişkin bu tür yükümlülük ler getirmektedir. Böylelikle lisans verenin marka imajının korunması da amaçlanmaktadır. 530 04-46/597 -145 12Mehaz mevzuatta, kalite kontrolüne ilişkin lisans verene hak tanımanın, lisanslı üründen teknik olarak yararlanabilmek veya ürünün lisans veren ve diğer lisans alanla rın uyguladığı asgari kalite özelliklerine uygun olabilmesi için gerekli olduğu hallerde muafiyetten yaralanabileceği kabul edilmiştir. Sözleşme konusu ürünlerin kolay bozulabilen ürünlerden olması ve bir takım kalite standartlarının uygulanmasında gerekl i özenin gösterilmesinin gerekliliği de göz önünde bulundurulduğunda sözleşmenin X. maddesinde öngörülen hükümlerin muafiyetten yaralanabileceği sonucuna ulaşılmıştır. 540 8) Sözleşmenin XIII. maddesinde lisans alana sözleşme konusu haklarla ilgili devir ve t emlik yasağı getirilmektedir: İşbu sözleşme, Franchise alan ile, bire bir adı geçen taraf göz önüne alınarak akdedilmiştir. Sonuç olarak Franchise alan, SODIMA nın yazılı ön izni olmaksızın, işbu Sözleşme çerçevesindeki haklarını bir alt lisans sözleşme siyle verme veya Franchise, itibar veya işbu Sözleşme uyarınca kendisine tanınan başka herhangi bir hakkı devir, temlik etme veya başka şekilde elden çıkarma hakkına sahip değildir 550 İlgili hükümde temel olarak lisans alanın alt lisans vermesi yasaklanmak tadır. Bu tür yükümlülüklerin lisans verenin sınai hakkının korunan içeriğine dahil olduğu kanaatine varılmıştır. Mehaz mevzuatta da lisans alana getirilen lisansı devretmeme veya alt -lisans vermeme yükümlülükleri rekabeti sınırlayıcı olarak değerlendirilm emiştir. 556 sayılı KHK nın 21. maddesi de Aksi sözleşmede kararlaştırılmamışsa lisans sahipleri, lisanstan doğan haklarını üçüncü kişilere devir edemez veya alt lisans veremez. şeklindedir. Bu bakımdan söz konusu madde rekabeti sınırlayıcı değildir. H.3.3. Menfi Tespit ve Muafiyet Değerlendirmesi 560 Pınar Süt tarafından yapılan bildirimde ilgili sözleşmeye menfi tespit belgesi verilmesi, bunun reddedilmesi halinde başvurunun muafiyet bildirimi olarak değerlendirilmesi talep edilmiştir. Ancak, başvuru ko nusu sözleşmenin devredilen ticari marka ve know -how ın münhasır olması ve rekabet etmeme yükümlülükleri getirilmesi gibi 4054 sayılı Kanun un 4. maddesine aykırı hükümler içermesi nedeniyle anılan sözleşmeye menfi tespit verilmesi mümkün değildir. Bu duru mda, sözleşmenin Kanun un 5. maddesinde yer alan koşulları karşılayıp 570 karşılamadığının ele alınması gerekmektedir. Kanun un 5. maddesine göre, muafiyet verilebilmesi için gereken koşullar şunlardır: a) Malların üretim veya dağıtımı ile hizmetlerin sunulma sında yeni gelişme ve iyileşmelerin ya da ekonomik veya teknik gelişmenin sağlanması, b) Tüketicinin bundan yarar sağlaması, c) İlgili piyasanın önemli bir bölümünde rekabetin ortadan kalkmaması, d) Rekabetin (a) ve (b) bentlerindeki amaçların elde edilmes i için zorunlu olandan fazla sınırlanmaması. 580 04-46/597 -145 13 Bildirim formunda; ilgili ürünlerin üretimi ve geliştirilmesi için masraflı ve uzun zaman alan araştırma ve geliştirme çalışmasının gerekli olduğu ve bu çalışmanın sonucunun da önceden öngörülemediği ancak ba şvuru konusu sözleşme ile Pınar Süt ün değerli bir know -how a ulaşacağı ve bu kapsamda kaliteli ve zengin bir yelpazede üretim yapılabileceği belirtilmektedir. Pınar Süt ün halihazırda üretmediği bir takım ürünleri bu sözleşme ile sağlanan haklar aracılığı yla üretebilecek olması, Pınar Süt e teknik anlamda anlaşma ile sağlanan olumlu katkılardandır. Bu açıklamalar doğrultusunda Kanun un 5. maddesinin a bendinde aranan koşul yerine getirilmiştir. 590 Başvuru konusu sözleşmenin pazara yeni ürünler sunulmasına imkan tanıması, tüketici tercihlerini artıracaktır. Ayrıca; kalite, pazarlama ve satış konularında sağlanacak gelişmelerden tüketicilerin yararlanması söz konusudur. Bu bakımdan Kanun un 5. maddesinin b bendindeki koşul da sağlanmaktadır. İlgili pazarda ki rekabet koşulları açısından ise öncelikle Sodima nın Türkiye de ilgili ürün pazarlarında halihazırda faaliyet göstermediğini belirtmek gerekir. Bu nedenle başvuru konusu sözleşme aracılığıyla rekabetin yatay olarak 600 sınırlanmasından çok pazara yeni ve ge liştirilmiş ürün girişinin söz konusu olması bakımından pazarda dinamik etkilerin doğacağını söylemek mümkündür. Pazarda faaliyet gösteren teşebbüslerin pazar paylarının yüksek olması, genellikle güçlü sermaye yapısına, yurt dışı kaynaklı ve uzun yıllar sonunda geliştirilmiş know -how bilgisine ve ar -ge olanaklarına sahip olmaları nedeniyle Pınar Süt ün bu teşebbüslerle aynı koşullarda rekabet edebilmesi için başvuru konusu sözleşme ile sağlanan haklara sahip olması önem taşımaktadır. Diğer yandan Pınar Süt ün ilgili ürün pazarlarındaki paylarının düşük olması (Meyveli Yoğurt pazarında % ( .), Hazır Tatlı pazarında % ( .)) nedeniyle anılan sözleşme ile ilgili pazarların önemli bir bölümünde rekabetin 610 ortadan kalkmayacağı kanaatine varılmıştır. Bu nedenle Kanun un 5. maddesinin c bendindeki koşulun sağlandığını söylemek mümkündür. Anlaşma Hükümleri başlıklı bölümde ayrıntılı olarak değerlendirilen sözleşmenin, rekabeti sınırlayıcı nitelikteki hükümlerinin 4054 sayılı Kanun un 5. maddesinin a ve b bentl erindeki amaçların elde edilmesi için zorunlu olandan fazla oranda rekabeti sınırlamadığı dikkate alındığında, aynı maddenin d bendindeki koşulun da gerçekleştiği anlaşılmıştır. Örneğin Pınar Süt e verilen lisansın inhisari niteliği, lisans verenin Pınar Süt e tanınan bölgeye satış yapmasının yasaklanması gibi unsurlar Pınar Süt ün lisans 620 alması için gerekli olup, aksi takdirde Pınar Süt ün lisans almaktan kaçınabileceği, bu durumda Sodima nın sözleşme konusu ürünleri üretmek için gerekli yatırımı yaparak hakkında yeterli bilgiye sahip olmadığı farklı bir coğrafi pazara girmekten kaçınabileceği dikkate alınmıştır. Pınar Süt ün bölge dışına satış yapmamasına dair yükümlülükler Sodima nın kendisine veya başka lisans alanlarına ayırmak isteyeceği bölgelerin k orunmasına yönelik olduğundan, bu yasakların kabul edilmemesi halinde Sodima da Pınar Süt e lisans vermekten kaçınabilecektir. Dolayısıyla tarafların anlaşmada kabul ettiği yükümlülüklerin ilgili ürünlerin üretimi veya dağıtımında yeni gelişme ve iyileşmel erin ya da teknik gelişmenin sağlanması ve tüketicinin yarar 630 04-46/597 -145 14sağlaması için gerekli olandan fazla oranda rekabeti sınırlayıcı olmadığı kanaatine varılmıştır. I. SONUÇ Düzenlenen rapora ve incelenen dosya kapsamına göre; 1. Başvuru konusu anlaşmaya, münhası rlık ve rekabet etmeme yükümlülüğü gibi 4054 sayılı Rekabetin Korunması Hakkında Kanun un 4. maddesi anlamında rekabeti sınırlayıcı hükümler içermesi nedeniyle menfi tespit 640 belgesi verilemeyeceğine; 2. Bununla birlikte, anılan Kanun un 5. maddesinde belirtil en koşulların tamamını sağlaması nedeniyle söz konusu anlaşmaya 6.2.2003 tarihinden itibaren 5 yıl süre ile bireysel muafiyet tanınmasına OYBİRLİĞİ ile karar verilmiştir.