Rekabet Kurumu Başkanlığından, REKABET KURULU KARARI Dosya Sayısı : 2008 -3-238 (İlk İnceleme) Karar Sayısı : 09-01/4-4 Karar Tarihi : 8.1.2009 A. TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER 10 Başkan : Prof. Dr. Nurettin KALDIRIMCI Üyeler : Tuncay SONGÖR, M.Sıraç ASLAN, Süreyya ÇAKIN, Mehmet Akif ERSİN, Dr. Mustafa ATEŞ, İsmail Hakkı KARAKELLE B. RAPORTÖRLER: Pelin ERDOĞAN , Neyzar MENTEŞOĞLU C. ŞİKAYET EDEN : Gizlilik talebi bulunmaktadır. D. HAKKINDA İNCELEME YAPILAN: 20 Arçelik A.Ş. Sütlüce Karaağaç Caddesi N
Rekabet Kurumu Başkanlığından, REKABET KURULU KARARI Dosya Sayısı : 2008 -3-238 (İlk İnceleme) Karar Sayısı : 09-01/4-4 Karar Tarihi : 8.1.2009 A. TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER 10 Başkan : Prof. Dr. Nurettin KALDIRIMCI Üyeler : Tuncay SONGÖR, M.Sıraç ASLAN, Süreyya ÇAKIN, Mehmet Akif ERSİN, Dr. Mustafa ATEŞ, İsmail Hakkı KARAKELLE B. RAPORTÖRLER: Pelin ERDOĞAN , Neyzar MENTEŞOĞLU C. ŞİKAYET EDEN : Gizlilik talebi bulunmaktadır. D. HAKKINDA İNCELEME YAPILAN: 20 Arçelik A.Ş. Sütlüce Karaağaç Caddesi No:2/6 Beyoğlu 34445 İstanbul E. DOSYA KONUSU: Arçelik A.Ş. nin bayilerine depo bulundurma zorunluluğu getirdiği, sipariş vermemesine rağmen bayiye mal gönderdiği, bayinin Arçelik in dayattığı koşullara uymaması halinde bayilik sözleşmesinin feshedileceği ve bu uygulamanın bayiyi zor durumda bıraktığı iddiası. F. İDDİALARIN ÖZETİ: . Başvuruda özetle; Arçelik A.Ş. (Arçelik) bayi si olan şikâyetçi tarafından Arçelik in, bayie depo bulundurma zorunluluğu ge tirdiği, sipariş vermemesine 30 rağmen bayi ye mal gönderdiği, Arçelik in dayattığı koşullara uymaması halinde bayilik sözleşmesinin feshedileceği yönünde tehditte bulunduğu ve bu uygulamanın bayi yi zor durumda bıraktığı iddia edilmiş ve Arçelik in bayilere da yatmalı olarak mal vermesi, Arçelik in bayilere karşı tekelci tutumu ve bayiler arasında ayrım yapması hakkında gereğinin yapılması talep edilmiştir. G. DOSYA EVRELERİ: Kurum kayıtlarına 3.12.2008 tarih ve 7 976 sayı ile intikal eden başvuru üzerine, 4054 sayılı Rekabetin Korunması Hakkında Kanun un 6. maddesi uyarınca yapılan inceleme sonucu düzenlenen 2 9.12.2008 tarih ve 2008 -3-238/İİ-08-PE sayılı İlk İnceleme Raporu 30.12.2008 tarih, REK.0.07.00.00 -110/2 85 sayılı Başkanlık 40 Önergesi ile 09 -01 sayılı Kurul toplantısında görüşülerek karara bağlanmıştır. H. RAPORTÖRLERİN GÖRÜŞÜ: İlgili raporda; Arçelik A.Ş. nin şikâyete konu eylemlerinin 4054 sayılı Kanun un 6. maddesi kapsamında ihlal oluşturmadığı ve Arçelik A.Ş. hakkında herhangi bir işlem yapılmasına ger ek bulunmadığı sonuç ve kanaatine ulaşıldığı ifade edilmektedir. 09-01/4-4 2 I. İNCELEME VE DEĞERLENDİRME I.1. Yapılan Tespitler ve Hukuki Değerlendirme 50 I.1.1 Şikâyete Konu Eylemler Bayi esas olarak, Arçelik in bayi ye karşı dayatmacı davranışlar içerisinde olduğun dan şikâyet etmektedir. Şikâyetçi tarafından belirtilen bu dayatmacı davranışlar özetle, satsa da satmasa da bayiye sürekli ürün gönderilmesi, bayi ürün depolamak istemediğinde siparişlerinin karşılanmaması, bayi ye Arçelik i eleştirme şansı tanınmaması ve Arçelik in koşullarına uyulmadığı takdirde bayilik sözleşmesinin feshi tehdidi olarak sayılabilir. Şikâyete konu eylemler Arçelik ve bayileri arasındaki dikey ilişkide ortaya çıkmakta olup, taraflar arasında özel hukuk hükümlerine göre akdedilmiş sözleşmel erin sonucudur. 60 Şikâyetçi başvurusunda, yukarıda sayılan iddiaların yanında Arçelik in bayiler arasında ayırımcılık yaptığını belirtmiş ancak bu eylemin niteliği ile ilgili bilgi vermemiştir. Bu nedenle 17.12.2008 tarihinde raportörlerce başvuru sahibi il e bir telefon görüşmesi yapılmış ve Arçelik in bayiler arasında ayırımcılık yaptığı iddiası hakkında ayrıntılı bilgi talep edilmiştir. Yapılan görüşmede başvuru sahibi tarafından, Arçelik in yeni çıkan ürünlerini öncelikle bazı bayilere gönderdiği, kendi lerine ise 15-20 gün sonra gönderdiği ve bunun nedeninin fazla mal depolamak istemedi klerini Arçelik e bildirmesi nden kaynaklandığı belirtilmiştir. Aynı nedenle Arçelik in ürün tedarikini bir süre için tamamen kestiği dile getirilmiştir. 70 I.1.2. Hukuki Değe rlendirme Üretici teşebbüsün satıcılarla, ürünlerinin nihai tüketiciye ulaşmasını amaçlayan bayilik anlaşmaları yapmaktaki temel hedefi, ürünlerinin piyasada devamlı olarak bulunmasını ve tüketicinin istediği ürüne kolaylıkla ulaşabilmesini sağlamaktır. B u amacın yerine getirilmesinde aksaklıklar yaşanmaması için üretici teşebbüsler bayilerine birtakım yükümlülükler getirmektedirler. Bu tip dikey ilişkilerde bayin in belirlenmiş büyüklükte bir deposunun olması zorunluluğu ve belirli miktarda ürün stoku bulu ndurması gibi yükümlülüklerle sıkça karşılaşılabilmektedir. Arçelik in de bayi sine depo zorunluluğu 80 getirmesinin ve bayiden ürün stoklamasını istemesinin bu çerçevede değerlendirilmesi gerekmektedir. Bunun yanında, Arçelik in sözleşme şartlarına uymayan ba yilerle olan sözleşmelerini feshetmesi, özel hukuk hükümleri kapsamında tarafların aralarında yapmış oldukları sözleşmeden kaynaklanabilir. Özel hukuk hükümleri çerçevesinde değerlendirilmesi gereken bu husus, 4054 sayılı Kanun kapsamında değildir. Şikâyetçinin bir diğer iddiası da Arçelik in bayileri arasında ayırımcılık yaptığı yönündedir. 4054 sayılı Kanun un Hakim Durumun Kötüye Kullanılması başlıklı 6. maddesi, bir veya birden fazla teşebbüsün ülkenin bütününde ya da bir bölümünde bir mal veya hizmet piyasasındaki hakim durumunu tek başına yahut başkaları ile yapacağı anlaşmalar ya da 90 birlikte davranışlar ile kötüye kullanmasını yasaklamaktadır. Anılan maddenin (b) bendinde Eşit durumdaki alıcılara aynı ve eşit hak, yükümlülük ve edimler için farklı şartlar ileri sürerek, doğrudan veya dolaylı olarak ayırımcılık yapılması bir rekabet ihlali 09-01/4-4 3 türü olarak sayılmıştır. Şikâyette belirtilen bayiler arasında ayırımcılık yapıldığı iddiası 4054 sayılı Kanun un 6. maddesinin (b) bendi kapsamında değe rlendirilebilir. Kanun un ilgili hükmünden de açıkça anlaşıldığı üzere, 6. madde kapsamında bir ihlalin ortaya çıkabilmesi için hakim durum un ve kötüye kullanma eyleminin birlikte bulunması şarttır. İnceleme kapsamında şikâyete konu teşebbüsün hakim durumda olup olmadığından önce şikayete konu davranışın bir kötüye kullanma hali içerip içermediği 100 değerlendirilecektir. Bayiler arasında ayırımcılık yapıldığı iddiası başvuruda yalnızca bir cümlede geçmekte ve ne tür bir ayırım yapıldığına ilişkin kapsa mlı bilgiye yer verilmemektedir. Şikâyetçi ile yapılan telefon görüşmesinde, Arçelik in yeni çıkan ürünlerini öncelikle bazı bayilere gönderdiği, bu ürünleri şikâyet sahibi bayi ye 15 -20 gün sonra gönder diği, bu durumun nedeninin bayi nin fazla mal depolamak istemediğini Arçelik e bildirmesi olduğu ve bayin in fazla ürün depolamak istemediğini belirttiği durumlarda Arçelik in bir süreliğine ürün tedarikini durdurduğu bilgisine ulaşılmıştır. 110 Bu iddianın Eşit durumdaki alıcılara aynı ve eşit hak, yükümlülük v e edimler için farklı şartlar ileri sürerek, doğrudan veya dolaylı olarak ayırımcılık yapılması çerçevesinde değerlendirilmesinde öncelikle üzerinde durulması gereken unsur alıcıların eşit durumda olup olmadığıdır. Bayiler bulundukları coğrafi pazar, sahi p oldukları müşteri potansiyeli ve satış kapasitesi gibi yönlerden birbirinden farklı özelliklere sahip olabilir ve bu nedenle eşit koşullarda değerlendirilmeyebilirler. Bu gibi durumlar eşit durumdaki alıcılara farklı koşullar uygulamak olarak nitelendiri lmeyebilir. Arçelik in yeni çıkan bir ürünü öncelikle satış potansiyeli daha yüksek olan bayilere göndermek istemesinin ticari olarak rasyonel bir davranış olduğu ve satış potansiyelleri 120 farklı olan iki bayin in eşit durumda kabul edilemeye bileceği dikkate alınmıştır. Ayrıca başvuru sahibi ile yapılan telefon görüşmesinden Arçelik in daha fazla ürün depolayan bayiler lehine davr andığı anlaşılmaktadır. Bayi nin fazla ürün depolamak istemediğini Arçelik e bildirdiği dönemlerde, sipariş ettiğinde dahi Arçelik i n siparişlerini karşılamamasının rekabeti kısıtlamak gibi bir amacı olmasından değil, Arçelik ve bayi arasında bayilik sözleşmesinden kaynaklanan anlaşmazlıklardan ileri geldiği kanaatine ulaşılmıştır. Arçelik in faaliyet gösterdiği pazarlardaki konumuna ilişkin 25.9.2008 tarih ve 08-56/892 - 353 sayılı Arçelik A.Ş. nin yetkili satıcıları ve yetkili servisleri ile ayrı ayrı imzaladığı 130 anlaşmalara bireysel muafiyet tanınması talebi hakkındaki Kurul Kararında ; Arçelik in buzdolabı, mikrodalga fırın, tüplü tele vizyon, çamaşır makinesi ve bulaşık makinesi pazarlarında sahip olduğu pazar payı, geniş ürün gamı, bilinirliği yüksek ve güçlü markası ile finansal ve mali gücü sayesinde oldukça güçlü bir konumda olduğu; ancak rakiplerinin de bilinirliği yüksek, güçlü ma rkalara sahip oldukları ve Arçelik üzerinde rekabetçi baskı yaratacak büyüklükte ve güçte firmalar oldukları değerlendir ilmesi yapılmıştır. Söz konusu kararda Arçelik in faaliyet gösterdiği pazarlarda hakim durumda olduğuna ilişkin bir tespitte bulunulmamı ştır. 09-01/4-4 4 J. SONUÇ 140 Düzenlenen rapora ve incelenen dosya kapsamına göre, Başvuru konusu iddialara ilişkin olarak 4054 sayılı Rekabetin Korunması Hakkında Kanun çerçevesinde herhangi bir işlem yapılmasına gerek bulunmadığına , şikâyet in reddine OYBİRLİĞİ ile karar verilmiştir.