Rekabet Kurumu Başkanlığından, REKABET KURULU KARARI Dosya Sayısı : 2005-1-128 (Devralma) Karar Sayısı : 05-86/1190-342 Karar Tarihi : 20.12.200 5 A. TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER 10 Başkan : Mustafa PARLAK Üyeler : Tuncay SONGÖR , Prof. Dr. Zühtü AYTAÇ, Rıfkı ÜNAL, Prof. Dr. Nurettin KALDIRIMCI, Süreyya ÇAKIN , Mehmet Akif ERSİN. B. RAPORTÖRLER : Hilal YILMAZ, Mert KARAMUSTAFAOĞLU . C. BİLDİRİMDE BULUNAN : Tasarruf Mevduatı Sigorta Fonu D. TARAF LAR : - Tasarruf Mevduatı Sigorta Fonu 20 (Gaziantep
Rekabet Kurumu Başkanlığından, REKABET KURULU KARARI Dosya Sayısı : 2005-1-128 (Devralma) Karar Sayısı : 05-86/1190-342 Karar Tarihi : 20.12.200 5 A. TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER 10 Başkan : Mustafa PARLAK Üyeler : Tuncay SONGÖR , Prof. Dr. Zühtü AYTAÇ, Rıfkı ÜNAL, Prof. Dr. Nurettin KALDIRIMCI, Süreyya ÇAKIN , Mehmet Akif ERSİN. B. RAPORTÖRLER : Hilal YILMAZ, Mert KARAMUSTAFAOĞLU . C. BİLDİRİMDE BULUNAN : Tasarruf Mevduatı Sigorta Fonu D. TARAF LAR : - Tasarruf Mevduatı Sigorta Fonu 20 (Gaziantep Ç imento Ticari ve İktisadi Bütünlüğü). Büyükdere Cad. No:40 Rumeli Han Mecidiyeköy/ İstanbul - Sanko Pazarlama İthalat İhracat A.Ş. Sani Konukoğlu Bulvarı Üzeri Pk:83 Şehitkamil/ Gaziantep - Çimko Çimento ve Beton San. Tic. A.Ş. Sani Konuko ğlu Bulvarı Üzeri Pk:83 30 Şehitkamil/ Gaziantep E. DOSYA KONUSU : Rumeli Çimento Grubu şirketlerinden Gaziantep Çimento Ticari ve İktisadi Bütünlüğü nün, TMSF tarafından satışı ihalesinde en yüksek iki teklifi veren Sanko Pazarlama İthalat İhracat A.Ş. ile Çimko Çimento ve Beton San ayi Ticaret A.Ş. tarafından devralınmasına ilişkin izin verilmesi talebi. F. DOSYA EVRELERİ : Kurum kayıtlarına 17.10.2005 tarih, 7287 sayı ile giren ve en son 9.12.2005 tarih ve 8787 sayı ile eksiklikleri tamamlanan başvuru 40 üzerine, 4054 sayılı Rekabetin Korunması Hakkında Kanun un 7. maddesi ile 1997/1 sayılı Rekabet Kurulu ndan İzin Alınması Gereken Birleşme ve Devralmalar Hakkında Tebliğ ve 1998/4 sayılı Özelleştirme Yoluyla Devralmaların Hukuki Geçerlilik Kazanabilmeler i İçin Rekabet Kuru muna Yapılacak Önbildirimlerde ve İzin Başvurularında Takip Edilecek Usul ve Esaslar Hakkında Tebliğ in ilgili hükümleri uyarınca yapılan inceleme sonucu düzenlenen 05-86/1190 -342 2 2.12.2005 tarih, 2005 -1-128/Öİ -05-HY sayılı Ön İnceleme Raporu, 12.12.20 05 tarih ve REK.0.05.00.00 -120/240 sayılı Başkanlık Önergesi ile 05 -86 sayılı Kurul toplantısında görüşülerek karara bağlanmıştır. 50 G. RAPORTÖRLERİN GÖRÜŞÜ: İlgili raporda; Tasarruf Mevduatı Sigorta Fonu bünyesinde bulunan ve 5354 sayılı Kanun ile değişik 4389 sayılı Bankalar Kanunu nun 15. maddesinin 7 numaralı fıkrasının (a) bendi gereğince, Fon Kurulu nun 6.7.2005 tarih, 271 sayılı kararı ile, Rumeli Çimento Grubu şirketlerinden Gaziantep Çimento Ticari ve İktisadi Bütünlüğü nün haczedilen tüm mal, hak v e varlıklarının satılması işleminin; 1998/4 sayılı Tebliğ kapsamında izne tabi olduğu, Gaziantep Çimento Ticari ve İktisadi Bütünlüğü nün, 10.10.2005 tarihinde yapılan ihalesinde en yüksek iki teklifi veren Sanko Pazarlama İthalat İhracat A.Ş. ve Çimko Çim ento ve Beton San. Tic. A.Ş. nin tek bir teşebbüs niteliğinde olduğu, söz konusu işlemin, 4054 sayılı Rekabetin Korunması 60 Hakkında Kanun un 7. maddesi anlamında hakim durum yaratılması ve böylece rekabetin önemli ölçüde azaltılmasına yol açacağı, bu nedenl e söz konusu işleme izin verilemeyeceği ifade edilmektedir. H. İNCELEME VE DEĞERLENDİRME H.1. SEKTÖREL BİLGİLER Dosya mevcudu bilgi ve belgelere göre, çimento sektörünün Türkiye genelinde ve bölgesel nitelikteki durumu aşağıda değerlendirilmiştir. 70 H.1.1. Türkiye Pazarı Türkiye de 39 adet entegre çimento fabrikası ve 18 adet öğütme tesisi bulunmaktadır. Ülkenin toplam klinker üretim kapasitesi yıllık 39 milyon ton, çimento üretim kapasitesi ise 66 milyon ton seviyesinde bulunmaktadır. Türkiye, bu kapasi te rakamları ile Avrupa nın en büyük ikinci ve dünyanın en büyük yedinci üreticisi konumundadır. Türkiye nin çimento kapasitesi, artan talebi karşılamak amacıyla 1990 lı yıllarda 80 iki katı artmış ve bu artışın büyük bir kısmı, yeni sanayi yatırımlarından z iyade modernizasyon ve genişleme aracılığıyla elde edilmiştir. Geniş yatırım teşvikleri de bu dönemdeki yatırım sürecine katkıda bulunan önemli bir etkendir. Tablo 1 - Türkiye Çimento Kapasitesi (000 ton) 1920 1960 1970 1980 1990 2001 2002 2003 2004 20 2,000 6,000 14,000 24,416 64,987 64,815 66,363 65,915 Kaynak: TÇMB Marmara, Ege ve Akdeniz Bölgelerinde yer ala n fabrikalar, ortalama yıllık 1, 4 milyon ton ile en büyük klinker kapasitelerine sahipken, bu fabrikaların bazıları yıllık 2 milyon tonun üzerin de üretim yapmaktadır. Sektördeki ortalama klinker 90 kapasitesi yaklaşık 930,000 ton dur. Fabrikaların % 30 u yıllık 500,000 tonun 05-86/1190 -342 3 altında, %15 i ise yıllık 1 ,5 milyon tonun üzerinde klinker kapasitesine sahiptir. Sektörde 2004 yılında 32 ,8 milyon tonluk klin ker üretilmiştir. Bu rakam, %90 lık bir kapasite kullanımı anlamına gelmektedir. Türkiye çimento ve klinker üretim kapasitelerinin bölgelere göre dağılımı şu şekildedir: Tablo 2 - Kapasite Dağılımı Bölgeler Fabrika Sayısı Klinker Kapasitesi Çimento Kapasit esi Marmara Bölgesi 11 12,240,600 18,950,628 Ege Bölgesi 6 5,685,000 8,610,000 Akdeniz 6 5,820,000 11,438,600 Karadeniz 11 4,449,300 7,756,000 İç Anadolu 13 5,675,000 11,730,000 Doğu Anadolu 4 1,605,000 2,276,000 Güneydoğu Anadolu 6 3,552,900 5,154, 000 Toplam 57 39,027,800 65,915,228 Kaynak: TÇMB Türk çimento sektörü, 1989 -1997 döneminde tamamen özelleştirilmiştir. 100 Özelleştirme ve birbirini takip eden şirket birleşmeleri sanayideki mülkiyet yapısını değiştirmiş ve uluslararası şirketler , büyük yerli gruplar ve diğer teşebbüsler şeklinde üç temel grubun ortaya çıkmasına yol açmıştır. Sektörde faaliyet gösteren uluslararası şirketler ve büyük yerli gruplara ilişkin bilgilere aşağıdaki tabloda yer verilmiştir: Tablo -3 Çimento Sektöründek i Ana Gruplar Klinker Kapasitesi (000 ton) Toplamdaki Pay (%) Çimento Kapasitesi (000 ton) Toplamdaki Pay (%) Fabrika Sayısı Öğütme Tesisi Sayısı Oyak ( ) ( ) ( ) ( ) 6 2 Sabancı ( ) ( ) ( ) ( ) 4 3 Rumeli Holding ( ) ( ) ( ) ( ) 9 1 Yibitaş - Lafarge ( ) ( ) ( ) ( ) 4 4 Italcementi ( ) ( ) ( ) ( ) 4 2 Batıçim ( ) ( ) ( ) ( ) 2 1 Vicat ( ) ( ) ( ) ( ) 2 - Cementir ( ) ( ) ( ) ( ) 2 1 Kaynak:TÇMB Verileri 110 a) Uluslararası Şirketler Türkiye de beş büyük uluslararası çimento üreticisi bulunmaktadır: Lafarge, Vicat, Heidelberg (CBR), Italcementi ve Cementir. Ciment Francais (sonradan Italcementi tarafından satın alınmıştır), 1989 yılında Özelleştirme İdaresi nden beş çimento fabrikasını satın almak suretiyle Türk çimento sektörüne giren ilk yabancı grup olmuştur. Bu grubu, Lafarge, Vicat ve Heidelberg takip etmiştir. Son olarak 2001 yılında, Caltagirone inşaat grubu bünyesinde yer alan İtalyan 05-86/1190 -342 4 çimento üreticisi Cementir, Çimen taş ı bünyesine katarak Türkiye çimento pazarına giriş yapmıştır. 120 Yabancı üreticiler, münferit olarak ve Türk üreticilerle ortaklık şeklinde toplam klinker kapasitesinin %39 unu, çimento kapasitesinin ise %37 sini kontrol etmektedir. Heidelberg, Lafarge v e Italcementi klinker üretim kapasitesinin %( ) sini, çimento satışlarının % ( ) sini ve çimento ihracatının % ( ) ünü kontrol ettikleri Marmara Bölgesi nde en büyük pazar payına sahiptirler. Bu şirketlerin Marmara Bölgesi nden sonra en fazla pazar p ayına sahip oldukları bölge İç Anadolu Bölgesi dir. Burada Lafarge, Vicat ve Italcementi klinker üretiminin % ( ) ını, çimento üretiminin ise % ( ) sını kontrol etmektedirler. Bu gruplara ilişkin bilgiler şu şekildedir: 130 Italcementi (Set Holding): Grubun, İç Anadolu Bölgesi nde Ankara Çimento ve Afyon Çimento, Marmara Bölgesi nde Balıkesir Çimento, Kırklareli -Pınarhisar da Set Trakya Çimento, İstanbul da 2 adet öğütme tesisi (Set Anadolu ve Set Marmara) bulunmaktadır. Set Holding in fabrikaları ağırlık lı olarak Marmara ve İç Anadolu bölgelerinde bulunmaktadır. Bu bölgelerde holding, klinker kapasitesine göre sırasıyla % ( ) luk ve % ( ) lük pazar paylarına sahiptir. Lafarge ve Yibitaş -Lafarge: Lafarge -Aslan Çimento Kocaeli -Darıca daki fabrikası ile, Mar mara Bölgesi nde % ( ) lik bir pazar payına sahiptir. Lafarge ın 140 Karadeniz Ereğli de de bir adet öğütme tesisi bulunmaktadır. Ayrıca, Lafarge yerli Yibitaş Grubu ile bir ortak girişim (YLOAÇ) kurmuştur. Bu ortaklık, İç Anadolu Bölgesi nde; Yozgat, Sivas ve Çorum da olmak üzere 3 fabrikaya ve Nevşehir, Ankara -Hasanoğlan ve Samsun da birer öğütme tesisine sahiptir. Bu fabrikaların ihracat imkanı yoktur. Vicat: Vicat, Konya Çimento yu bünyesine katarak Türk çimento sektörüne giriş yapmış ve daha sonra Baştaş (Ankara) ile ortaklık kurmak suretiyle daha da güçlü hale gelmiştir. Grup, temel olarak İç Anadolu Bölgesi nde aktif olmakta ve %( ) lık bir bölgesel pazar payını elinde bulundurmaktadır. 150 Cementir: İtalyan çimento üreticisi olan Cementir, Çimentaş (İzmir) ve dolaylı olarak Kars Çimento daki çoğunluk hisselerini satın almak suretiyle 2001 yılında Türk çimento pazarına giriş yapmıştır. b) Büyük Yerli Gruplar Sabancı Grubu (Sabancı), Oyak Grubu (Oyak) ve Rumeli Holding in yer aldığı yerli gruplar, Özelleştirm e İdaresi nden çeşitli fabrikaları bünyelerine katmak suretiyle 1990 lı yıllar içerisinde çimento sanayine girmiştir. Bu gruplar toplamda, 160 klinker kapasitesinde %44 lük, çimento kapasitesinde ise %41 lik paylara ulaşmıştır. 2003 yılında Rumeli Holding in ç imento işletmelerine TMSF tarafından el konulmuştur. Bu sebeple, Sabancı ve Oyak, halihazırda çimento sektöründeki en büyük iki yerli grup konumuna gelmiştir. Sabancı Grubu na bağlı Akçansa, 05-86/1190 -342 5 yabancı bir ortağa sahipken (Heidelberg), Oyak ın böyle bir durum u söz konusu değildir. Bu iki grubun, aynı zamanda, OYSA İskenderun ile OYSA Niğde adı altında ortaklıkları da bulunmaktadır. Sabancı ağırlıklı olarak Marmara Bölgesi ve Akdeniz Bölgesi nde; Oyak ise İç Anadolu, Doğu ve Güneydoğu Anadolu ile Akdeniz Bölges i nde faaliyetlerini sürdürmektedir. Bu şirketlere ilişkin daha ayrıntılı bilgiler şu şekildedir: 170 Oyak Grubu: Oyak, şu anda Türkiye toplam klinker kapasitesinin %19 unu, çimento kapasitesinin ise %18 ini kontrol etmektedir. Oyak, bu sektöre, özelleştirme listesinde yer alan dört devlet fabrikasını satın alarak 1990 lı yıllarda girmiştir. Oyak şu anda Ünye, Bolu, Adana, Mardin ve Elazığ daki fabrikaları ile Ankara da bir adet öğütme tesisine sahiptir. Grubun Akdeniz ve Kar adeniz Bölgelerinde sırasıyla % ( ) lük ve % ( ) lük pazar payına sahiptir. Sabancı Grubu: Sabancı Grubu, Türkiye klinker kapasitesinin % 18 ini, çimento kapasitesinin ise %17 sini kontrol eden ikinci büyük üretici konumundadır. 180 Sabancı Grubu na bağlı Akçansa, Belçika menşeli Heidelberg ile ortak girişim şirketi niteliğindedir. Akçansa nın İstanbul Büyükçekmece de ve Çanakkale de çimento fabrikaları ile Karabük te öğütme tesisi bulunmaktadır. Şirket; Marmara Bölgesi nde % ( ), Ege Bölgesi nde % ( ) ve ülke genelinde % ( ) lik pazar paylarına sah iptir Sabancı Grubu nun kontrol ettiği Çimsa ise Mersin de çimento fabrikası ile Kayseri de öğütme tesisine sahiptir. Sabancı ve Oyak Gruplarının, Oysa Niğde çimento fabrikası ve Oysa İskenderun 190 Çimento öğütme tesisi olarak iki adet ortak girişim şirketi bulunmaktadır Rumeli Grubu: 2003 yılında, grubun bankası olan İmar Bankası nın devlet tarafından devralınması sonrası başlayan adli sürecin bir parçası olarak grubun çimento fabrikalarına TMSF tarafından el konulmuştur. Grup, özelleştirme programı çerçev esinde sekiz fabrikayı bünyesine katmış ve daha sonra da Eskişehir Standart Çimento yu da alarak elindeki çimento fabrikası sayısını dokuza yükseltmiştir. Grubun piyasa payları (klinker kapasitesi olarak) Güneydoğu Anadolu da % ( ), Karadeniz Bölgesinde %( ), Doğu Anadolu Bölgesinde %( ) ve Marmara Bölgesi nde %( ) dır. 200 Rumeli Grubu çimento fabrikaları olan Lalapaşa Çimento (Edirne), Standart Çimento (Eskişehir de çimento fabrikası ve Ankara Lalahan da öğütme tesisi), Bartın Çimento, Ladik Çimento (Samsun -Ladik), Trabzon Çimento, Van Çimento, Şanlıurfa Çimento, Gaziantep Çimento, Ergani Çimento (Diyarbakır) mevcut devir işlemlerine konu olan fabrikalardır. 210 05-86/1190 -342 6 c) Diğer Teşebbüsler Bu teşebbüsler, ilk ve ikinci grup ile herhangi bir bağlantısı olmayan, genell ikle tek fabrika üzerinden üretim yapan aile şirketleridir. Bu teşebbüsler genellikle Türkiye nin batısında bulunmakta ve ihracat yapabilmektedirler. Bunlar arasında, Ege Bölgesi nde Batıçim -Batısöke ve Denizli Çimento; Marmara Bölgesi nde Nuh Çimento ve B ursa Çimento; Akdeniz Bölgesi nde Göltaş; Karadeniz Bölgesi nde Prekon ve Aytek; Doğu Anadolu Bölgesi nde Aşkale -Erçimtaş; Güneydoğu Anadolu Bölgesi nde ise Kurtalan ve Çimko yer almaktadır. Bu şirketler, Türkiye nin önde gelen çimento ve klinker üreticil eri olup , yıllık olarak 1 milyon 220 tonun üzerinde çimento üretim kapasitesine sahiptirler. Sektörde faaliyet gösteren ve yukarıda üç grup halinde incelenen çimento üreticisi teşebbüslere ilişkin bilgilere aşağıdaki tabloda yer verilmiştir Tablo 4 - Çimento Sektöründeki Ana Gruplar Klinker Kapasitesi (000 ton) Toplamdaki Pay (%) Çimento Kapasitesi (000 ton) Toplamdaki Pay (%) Fabrika Sayısı Öğütme Tesisi Sayısı Oyak ( ) ( ) ( ) ( ) 6 2 Sabancı - Heidelberg ( ) ( ) ( ) ( ) 4 3 Rumeli Holding ( ) ( ) ( ) ( ) 9 1 Lafarge - Yibitaş ( ) ( ) ( ) ( ) 4 4 Italcementi ( ) ( ) ( ) ( ) 4 2 Batıçim ( ) ( ) ( ) ( ) 2 1 Vicat - Baştaş ( ) ( ) ( ) ( ) 2 - Cementir ( ) ( ) ( ) ( ) 2 1 Kaynak: TÇMB Verileri Rekabet hukukundaki coğrafi pazar tanımı olmamakla birlikte, coğrafi bölgeler bazında çimento fabrikaları ve öğütme tesisleri hakkındaki genel bilgiler ve 230 mevcut devralma işlemini ilgilendiren bölgeye ilişkin bilgiler şu şekildedir: H.1.2. Bölgesel Değerlendirme Çimento üretiminin, yurtiçi ve yurt dışı çimento satışı ile klinker ihracatının 2004 yılındaki bölgesel dağılımı şu şekildedir: Tablo 5 - Çimento Üretiminin 2004 Yılı Bölgesel Dağılımı Bölge Çimento Üretimi Yurtiçi Çimento Satış ı Çimento İhracatı Klinker İhracatı Marmara 10,849,014 8,215,118 2,638,292 606,893 Ege 5,334,753 3,711,953 1,669,495 754,760 Akdeniz 6,176,369 4,229,609 1,986,463 717,862 Karadeniz 4,453,850 4,196,707 269,344 386,379 İç Anadolu 6,423,165 6,069,342 330,878 05-86/1190 -342 7 Doğu Anadolu 1,793,291 1,508,002 293,029 Güneydoğu Anadolu 3,765,355 2,739,879 1,018,816 TOPLAM 38,795,797 30,670,610 8,206,317 2,465,894 Kaynak: TÇMB 240 Güneydoğu Anadolu Bölgesi Bölgede faaliyet gösteren teşebbüslere ait bilgiler şu şekildedir : Tablo 6 - Güney Doğu Anadolu Bölgesi ndeki Fabrikalar KAPASİTE FABRİKA GRUP KONUM FABRİKA TİPİ Klinker Çimento Adıyaman Çimento Sanko Adıyaman Entegre ( ) ( ) Rumeli Gaziantep TMSF (Rumeli) Gaziantep Entegre ( ) ( ) Rumeli Şanlıurfa TMSF (Rumeli) Şanlıurfa Entegre ( ) ( ) Rumeli Ergani TMSF (Rumeli) Ergani Entegre ( ) ( ) Oyak Mardin Oyak Mardin Entegre ( ) ( ) Kurtalan Limak Kurtalan Entegre ( ) ( ) Kaynak: Şirketler Güneydoğu Anadolu Bölgesi nin, Türkiye nin, toplam klinker ve çimento kapasitesinin sırasıyla %10 nu ve %8 ine sahip olduğu; çimento tüketiminin ise %9 luk kısmını gerçekleştirdiği görülmektedir. 250 Bölgede üç fabrika ile faaliyet göstermekte olan ve bölgenin to plam çimento kapasitesinin % ( ) luk kıs mına sahip olan Rumeli Holding in, TMSF ye devredilmeden önce bölgenin en büyük üreticisi olduğu anlaşılmaktadır. Sanko Holding e bağlı Adıyaman Çimento ve Oyak a bağlı Mardin Çimento diğer iki önemli üretici olup, bölgedeki çimento kapasitesinin %( ) ine sahip oldukları görülmektedir. Bölgenin Irak a yakınlığı, bu bölgede faaliyet gösteren teşebbüslere önemli bir ihracat fırsatı s unmaktadır. 2004 yılında bölgeden yapılan çimento ihracatı %73 260 artarak 1 milyon tonu geçmiştir. Irak ın politik ve ekonomik ist ikrara kavuşmasıyla, ihracatın daha da artması beklenmektedir. H.2. İLGİLİ PAZAR H.2.1. İlgili Ürün Pazarı Çimento temel olarak beyaz çimento ve gri çimento olmak üzere iki ana ürün grubuna ayrılmaktadır. Gri çimento, inşaat ve alt yapı sektörünün en b üyük girdilerinden birisi durumundadır. Beyaz çimento ise daha çok yapıştırıcı ve derz 270 dolgu malzemeleri, mimari ve dekoratif betonlar, prefabrik dış cephe panelleri, 05-86/1190 -342 8 prekast elemanları üretiminde kullanılmaktadır. Bu bakımdan beyaz çimentonun kullanım ala nı ve miktarı gri çimentoya oranla çok azdır. Beyaz ve gri çimentonun (özellikle bunların girdisi konumundaki klinkerin) üretim süreçleri birbirinden ayrı yürütülmekte olup, bunların arz ve talep bakımından ikame olması söz konusu değildir. Bu bakımından bu iki çimento türünün ayrı pazarlar olarak ele alınması gerekmektedir. Ayrıca, bildirilen işlemin tarafları sadece gri çimento üretimi konusunda faaliyette bulunmaktadır. 280 Çimento türleri ile ilgili bir diğer ayrım ise torbalı ve dökme olmak üzere pazarlama yöntemi açısından yapılmaktadır. Ayrıca, içerisindeki katkı maddesine göre de çeşitli ürün gruplarına (PKÇ 32,5, PÇ 42,5 gibi) ayrılmaktadır. Ancak, gri çimento üreten bir fabrikanın tüm bu ürünleri üretebilmesi, yani söz konusu ürünlerin arz bakım ından birbirine ikame olması nedeniyle, alt pazar tanımı yapılmasına gerek görülmemiş , ilgili ürün pazar ı gri çimento pazarı olarak belirlenmişt ir. H.2.2. İlgili Coğrafi Pazar 290 Bir ağır sanayi ürünü olarak çimentonun, yükte ağır pahada hafif niteliğiyl e birlikte, ekonomik olarak satılabildiği bölgenin bir hinterlant oluşturarak, belli bir uzaklığı geçmemesi, daha uzağa nakliye edilmesi halinde, nakliye maliyetinin çok yükselerek karlılığı ortadan kaldırması nedeniyle, çimento pazarı satış yapılabilen hinterlant göz önüne alınarak belirlenmektedir. Bu bağlamda, coğrafi pazar tanımlanmasında en geçerli metotlardan olan ve incelenen bölgeler arasındaki ürün giriş çıkışını ele alan Elzinga -Hogarty testi yapılarak pazar tespit edilmiştir. Elzinga -Hogarty test inin genel mantığı şu şekilde özetlenebilir: eğer belli bir coğrafi pazara dışarıdan girişler (import) ve o bölgeden dışarıya çıkışlar (export) az oluyorsa, o bölgede ilgili ürünün fiyatı diğer bölgelerden bağımsız olarak tespit 300 edilebilecektir. Bu ise, bu bölgenin coğrafi pazar olabileceğini göstermektedir1. Elzinga -Hogarty testi nakliye bilgilerine dayalı iki kritere dayanmaktadır: 1) Bir bölgeye girişlerin aynı bölgedeki satışlara oranı2, 2) Bir bölgeden çıkışların aynı bölgedeki üretime oranı3. Birinci kriter LIFO, ikinci kriter ise LOFI olarak adlandırılmaktadır. Bu iki değerin yüksek seviyelerde çıkması incelenen bölgelerin coğrafi pazarı oluşturduklarını göstermektedir. LIFO, şu şekilde formüle edilmektedir: 310 1 Avrupa Komisyonu da çeşitli davalarda coğrafi pazar tespiti için, ticaret akışı t estlerinden faydalanmıştır. Saint -Gobain/Wacker -Chemie/NOM davasında, Komisyon Elzinga -Hogarty testini kullanmış ve bir pazara %15 lik dışardan giriş miktarının düşük olduğu sonucuna vararak, söz konusu bölgenin ilgili coğrafi pazarı teşkil ettiği neticesi ne ulaşmıştır. Rekabet Kurulu, şimdiye kadar iki kararında söz konusu testi detaylı bir biçimde ele alarak coğrafi pazarı tanımlamıştır (02 - 32/367 -153 ile 00 -39/436 -242 sayılı kararlar). 2 little in from outside (LIFO) Dışarıdan küçük giriş 3 little out from inside (LOFI) -Dışarıya küçük çıkış 05-86/1190 -342 9 LIFO= (Üretim(P) -İhracat(X))/Tüketim(C) (1) Tüketim ise, üretimden ihracatın çıkarılması, ithalatın (M) eklenmesi ve mal stoğundaki (I) değişimin çıkarılmasıyla elde edilmektedir. Diğer bir ifadeyle, C= P -X+M-ΔI (2) Mal stokları sabit olduğu durumlarda, (2) nci denklemin (1) in ciye konulmasıyla aşağıdaki eşitlik elde edilmektedir: 320 LIFO= 1 -(M/C) (3) LOFI nin formüle edilmiş hali ise şu şekildedir: LOFI= (P -X)/P (2) nolu eşitlik kullanıldığında LOFI, LOFI=1 -(X/P) (4) 330 şeklinde elde edilmektedir. LİFO ve LOFİ değerlerinin hesaplanması amacıyla bölgeye satış yapan tüm fabrikaların verileri incelenmiştir. Söz konusu firmaların hangi ile ne miktarda satış yaptıkları ise 2003 ve 2004 yılları için aşağıdaki grafiklerde sunulmuştur. Grafik 1 - 2003 yılı Satışları 340 TİCARİ SIR 350 05-86/1190 -342 10 Grafik 2 - 2004 yılı Satışları 360 TİCARİ SIR 370 Coğrafi pazarın tanımlanmasında Gaziantep ili ve yakınlarındaki iller büyük önem taşımaktadır. Testin uygulanmasında önce devrin söz konusu olduğu Gaziantep ilinin tek başına coğrafi pazarı oluşturup oluşturmadığı ele alınmıştır. Daha sonra Gaziantep iline yakınlıkları nedeniyle sırasıyla Adıyaman, Şanlıurfa , Kahramanmaraş ve Osmaniye illeri de eklenerek pazar genişletilmiş ve LIFO - LOFI değerleri hesaplanmıştır. Aşağıdaki tabl oda bu değerler 2002 -2004 yılları için verilmiştir: 380 Tablo 7 - 2002 -2004 yılları LIFO ve LOFİ Değerleri LIFO LOFI 2002 2003 2004 2002 2003 2004 Gaziantep ( .) ( .) ( .) ( .) ( .) ( .) Adıyaman ( .) ( .) ( .) ( .) ( .) ( .) Urfa ( .) ( .) ( .) ( .) ( .) ( .) K.Maraş ( .) ( .) ( .) ( .) ( .) ( .) Osmaniye ( .) ( .) ( .) ( .) ( .) ( .) Coğrafi pazar sadece Gaziantep ili olarak ele alındığında, LIFO değerleri düşük çıkmış, LOFI değerleri ise yüksek çıkmıştır. LIFO nun düşük çıkması, Gaziantep iline dış ardan önemli miktarda çimento gelmesinden; LOFI nin yüksek çıkması ise, Gaziantep ten dışarı çok az satışın olmasından kaynaklanmaktadır. Gaziantep iline, sırasıyla Adıyaman ve Şanlıurfa eklendiğinde, her iki değerin de 2004 yılı için sınır kabul edilen se viyeye (0,80) geldiği görülmüştür. Şanlıurfa ilinden sonra Kahramanmaraş ili eklendiğinde ise LİFO değerleri tekrar düşmeye 390 başlamaktadır. Bu nedenle coğrafi pazar Şanlıurfa iline kadar genişletilm iştir. Burada Elzinga -Hogarty testinden bağımsız olarak de ğerlendirilmesi gereken bir husus ise, Gaziantep e mesafe itibarı yla çok yakın olan Kahramanmaraş ve Osmaniye gibi şehirlerin durumlarıdır. Çimento fabrikası olmayan her iki şehir de ilk bakışta taşıma maliyetleri açısından ilgili coğrafi pazara dahil edil ebilecek gibi görünse de, bölgedeki pazarın yapısı nedeniyle dahil edilmemiştir. Zira, Osmaniye ye Gaziantep Çimento , Oyak Adana, Çimsa Mersin fabrikalarının satış 05-86/1190 -342 11 yapması ve Kahramanmaraş a Gaziantep Çimento , Adıyaman , Oyak Adana , Çims a Mersin ve Çimsa Kayseri nin satış yapması nedeniyle, söz konusu iki il 400 daha fazla üreticinin yer aldığı pazarlardır. Söz konusu illerdeki fabrikalar ve pazar paylarına aşağıda yer verilmiştir: Tablo 8 - Kahramanmaraş İlindeki Satışların Payları 2002 2003 2004 Oyak Adana ( .) ( .) ( .) Çimsa Mersin ( .) ( .) ( .) Çimsa Kayseri ( .) ( .) ( .) Adıyaman Çimento ( .) ( .) ( .) Gaziantep Çimento ( .) ( .) ( .) Toplam: 100 100 100 Tablo 9 - Osmaniye İlindeki Satışların Payları 2002 2003 2004 Oyak Adana ( .) ( .) ( .) Çimsa Mersin ( .) ( .) ( .) Gaziantep Çimento ( .) ( .) ( .) Toplam: 100 100 100 Yukarıdaki tablolardan da görüleceği üzere, Kahramanmaraş ve Osmaniye illerine çok sayıda fabrika çimento satmakta; söz konusu illerde Oyak Adana nın önemli pazar paylarına s ahip olduğu, bildirim konusu dosyanın tarafları olan 410 Adıyaman (Sanko) ve Gaziantep Çimento nun paylarının oldukça düşük kaldığı görülmektedir. Oyak Adana ( ..) ton kapasiteli oldukça büy ük bir çimento fabrikası olması nedeniyle , çimento fabrikası olmaya n Kahramanmaraş ve Osmaniye ye hatta Gaziantep e kadar satış yap abilmektedir . Dolayısıyla, Kahramanmaraş ve Osmaniye illerinin ihtiyacının çoğunu Oyak Adana karşılamakta, Gaziantep ve Adıyaman Çimento fabrikalarının söz konusu illerde satışları az miktarda kalmaktadır. Pek çok çimento fabrikasının pazarlarının örtüştüğü, pazara girişlerin yoğun olduğu Kahramanmaraş ve Osmaniye de çimento fiyatı diğer bölgelerden 420 bağımsız olarak tespit edilemeyeceğinden, söz konusu iki il komşu pazarlardan farklılık göster diğinden ilgili coğrafi pazara eklenmemiş; Elzinga testi de bu durumu doğrulamıştır4. Gaziantep, Adıyaman ve Şanlıurfa illerinde ise çimento üretim tesisleri bulunmakta, söz konusu fabrikaların bölgenin ihtiyacını karşılayabildiğinden, Gaziantep, Adıyaman ve Şanlıurfa illerinden oluşan pazara, az miktarda dışardan çimento girişi olmaktadır. Gaziantep , Adıyaman ve Şanlıurfa illerinden oluşan coğrafi pazara, yukarıda ortaya konan farklılıkları nedeniyle Kahramanmaraş ve Osmaniye illeri dahil edilmem iştir. Nitekim, 1997/1 sayılı Tebliğ in 4. madde sinin beşinci fıkrasında, 430 Coğrafi pazar değerlendirilmesi yapılırken, özellikle ilgili mal ve hizmetlerin özellikleri ile tüketici tercihleri bakımından giriş engellerinin, ilgili bölge ile komşu 4 Söz konusu illerin bazı ilçelerinde farklı bir durum ortaya çıkabilecekse de, ilçeler bazında sağlıklı satış verileri elde edilemediğinden bu durum tespit edilememiştir. 05-86/1190 -342 12 bölgeler arasında t eşebbüslerin pazar payları veya mal ve hizmetlerin fiyatları bakımından hissedilir bir farklılığın varlığı gibi unsurlar dikkate alınır. denilerek, ilgili bölge ile komşu bölgelerin farklılıklarının dikkate alınması gerektiği düzenlenmiştir. Elzinga -Hoga rty testinin sonucunda elde edilen veriler e göre , coğrafi pazar olarak Gaziantep, Adıyaman ve Şanlıurfa olarak alındığında; pazara giriş çıkışın düşük miktarda olduğu, dolayısıyla pazardaki fiyatların diğer yerlerden bağımsız olarak 440 tespit edilebileceği , söz konusu bölgenin komşu bölgelerden farklı olduğu görülmektedir. Bu nedenle başvuru konusu dosya bakımından ilgili coğrafi pazarın , Gaziantep, Adıyaman, ve Şanlıurfa İllerini içeren alan olarak ele alınmasının gerektiği sonucuna varılmıştır. H.3. TARAF LAR H.3. 1. Gaziantep Çimento Ticari ve İktisadi Bütünlüğü5 1955 yılında kurulan Gaziantep Çimento Sanayi T.A.Ş., 1992 yılında Çitosan bünyesindeki tesislerin özelleştirme yoluyla devri neticesinde Rumeli Grubuna 450 geçmiştir. Gaziantep Çimento, yıllık ( ) ton klinker ve ( ) ton çimento üretim kapasitesine sahiptir. Dosya mevcudunda yer alan, Türkiye Çimento Müstahsilleri Birliği ve Rumeli Holding verilerine göre Gaziantep Çimento, Güneydoğu Anadolu Bölgesi ndeki çimento kapasitesinin % ( ) una sahiptir. Gaziantep Çimento nun son üç yıla ilişkin sat ış miktarları aşağıdaki gibidir . Tablo 10 Gaziantep Çimento nun Yıllar İtibariyle Satış Miktar ları 2002 2003 2004 Satışlar (ton) ( .) ( .) ( .) Gaziantep Çimento nun satış yaptığı bölgeler şunlardır: Gaziantep, 460 Kahramanmaraş, Osmaniye, Mersin ve Hatay dır. Gaziantep Çimento nun satışlarının iller baz ında dağılımı aşağıdaki gibidir: Tablo 11- Gaziantep Çimento nun İller Bazında Satışları Satışların İller Bazında Dağılımı 2002 2003 2004 Gaziant ep ( ) ( ) ( ) İhracat ( ) ( ) ( ) Kahramanmaraş ( ) ( ) ( ) Osmaniye ( ) ( ) ( ) Mersin ( ) ( ) ( ) Hatay ( ) ( ) ( ) Toplam 100 100 100 Gaziantep Çimento nun 2003 ve 2004 yıllarına ait toplam üretim, yurtiçi ve yurtdışı satış mi ktarları ve yönetim kurulu üyeleri ise aşağıdaki gibidir : 5 Bu bütünlük içinde; menkul, gayrimenkul, maden işletme ruhsatı ve markalar bulunmaktadır. 05-86/1190 -342 13 Tablo 1 2- Gaziantep Çimento nun 2003 ve 2004 Yıllarına İlişkin Üretim, Yurtiçi ve Yurtdışı Satış Miktarları 470 Kapasite Üretim Kapasite Kullanım Oranı (%) Yurtiçi Satış Yurtdışı Satış Klinker 495.000 ( ) ( ) ( ) ( ) 2003 Çimento 1.089.000 ( ) ( ) ( ) ( ) Klinker 495.000 ( ) ( ) ( ) ( ) 2004 Çimento 1.089.000 ( ) ( ) ( ) ( ) Tablo 1 3 Gaziantep Çimento Yönetim Kurulu İsim Unvan Mehmet Çalışkan Yönetim Kurulu Başkanı Hidayet Nalçacı Yönetim Kurulu Başkan Vekili Mustafa Turgut Yönetim Kurulu Üyesi Ercan Ergül Yönetim Kurulu Üyesi Fatih Zülfikar Yönetim Kurulu Üyesi İsmet Tuğul Yönetim Kurulu Üyesi Oğuz Altay Yönetim Kurulu Üyesi Dosya mevcudu bilgi ve belgelere göre; Gaziantep Çimento nun 2004 yılı cirosu ( ) YTL dir. Gaziantep Çimento nun satışlarının % ( ) si yurtiçine yapılmış, % ( ) i ise ihraç e dilmiştir. Gaziantep Çimento 2004 yılında ( ) ton çimento ihracatı gerçekleştirmiştir. H.3.2. Sanko Grubu 480 Dosya m evcudu bilgilerden, Gaziantep Çimento nun TMSF tarafından devredilmesi amacıyla yapılan ihalede en yüksek teklifi veren iki şirket in de Sanko g rubu içinde yer alan ve aynı kişiler tarafından kontrol edilen Sanko Pazarlama İthalat İhracat A.Ş. ve Çimko Çime nto ve Beton San. Tic. A.Ş. olduğu anlaşılmaktadır . Dolayısıyla 4054 sayılı Kanun un ilgili maddesinde yer alan teşebbüs tanımından hareketle söz konusu iki şirketin tek teşebbüs olarak değerlendirilmesi gerektiği sonucuna varılmıştır. Ancak her iki şirket e ait bilgilere ayrı başlıklar altında yer verilecektir. Sanko Grubu, başta tekstil olmak üzere enerji, finans, otomotiv ve iş makineleri, 490 inşaat, teknoloji, ambalaj, çimento, sağlık, eğitim sektörlerinde faaliyet göstermektedir. Sanko Grubu nun 2004 yılı toplam cirosu ise yaklaşık ( ...) - YTL olarak gerçekleşmiştir. H.3.2.1. Sanko Pazarlama İthalat İhracat A.Ş. (Sanko Pazarlama) Dosyada yer alan bilgi ve belgelere göre; Sanko Grubu içerisinde yer alan ve Gaziantep Çimento nun devrine ilişkin ihaled e en yüksek teklifi veren Sanko Pazarlama, pazarlama alanında faaliyet gösteren bir şirket olup, çimento pazarında faaliyet göstermemektedir. Şirketin 2004 yılı cirosu ( ...) -YTL dir. 500 Sanko Pazarlama nın sermaye yapısı ve yönetim kurulu üyeleri aşağıda ki gibidir. 05-86/1190 -342 14 Tablo 1 4-Sanko Pazarlama nın Hisse Yapısı Hissedar Hisse Oranı (%) Hisse Adedi (000) Abdülkadir KONUKOĞLU 0,066 23.750 Zekeriye KONUKOĞLU 0,058 21.000 Adil Sani KONUKOĞLU 0,058 21.000 Fatih KONUKOĞLU 0,058 21.000 Hakan KONUKOĞLU 0,058 21.000 Sanko Holding A.Ş. 6,087 2.205.000 Sanko Elektrik Üretimi San. ve Tic. A.Ş. 15,652 5.670.000 İsko Dokuma San. ve Tic. A.Ş. 39,130 14.175.000 İsko Dokuma İşletmeleri San. ve Tic. A.Ş. 13,833 5.011.000 Halka açık kısım 25 9.056.250 Toplam 100,00 150.000.000 Tablo 1 5- Sanko Pazarlama nın Yönetim Kurulu Üye Görevi Ali Suavi ERENGÜL Başkanı Osman ASİLTÜRK Başkan Vekili Alaaddin COŞKUN Üye Mehmet Vedat BAŞSİMİTÇİ Üye Rezzan TOPAL Üye H.3.2.2. Çimko Çimento ve Beton San. Tic. A.Ş. Gaziantep Çim ento için teklif veren Çimko Çimento ve Beton San.Tic. A.Ş., Sanko Grubu içinde yer alan çimento şirketlerinden biridir. Sanko Grubu nun çimento pazarında faaliyet gösteren 3 iştiraki bulunmaktadır. Bunlar; Adıyaman 510 Çimento Sanayi T.A.Ş. (Adıyaman Çimento) , Çimko Çimento San. ve Tic. A.Ş. (Çimko Çimento), Çimko Çimento ve Beton San. Tic. A.Ş. (Çimko) dir. Dosya mevcudu bilgi ve belgelere göre; Adıyaman Çimento, 11.8.1995 tarihinde Özelleştirme İdaresi nden satın alınarak Sanko Grubu bünyesine dahil edilmi ştir. Tüm üretim tesisleri ve gayrimenkullerinin Çimko Çimento ya devredilmesiyle çimento üretim faaliyetlerine son verilen Adıyaman Çimento, çimento nakliyesi işi ile iştigal etmeye başlamıştır. Adıyaman Çimento nun çimento nakliyesinden elde ettiği 2004 yılı cirosu ( ...) -YTL dir. Çimko Çimento nun 2004 yılında herhangi bir ticari faaliyeti olmadığı için bu yıla ait cirosu bulunmamaktadır. 520 1997 yılından 2002 yılına kadar çimento faaliyetlerini yürüten Çimko Çimento nun tüm üretim tesisleri ve gayrimenkulleri, Sanko Grubu bünyesindeki hazır beton faaliyeti ile çimento üretiminin birleştirilmesi amacıyla, 19.4.2002 tarihinde kurulmuş olan (iha ledeki teklif sahibi) Çimko ya devredilmiştir. Devir işleminden sonra, Çimko, Sanko Grubu nun çimento üretim ve pazarlama faaliyetinden sorumlu tek teşebbüsü haline gelmiş, Adıyaman Çimento ve Çimko Çimento nun çimento üretimi ve pazarlaması ile ilgili her hangi bir faaliyeti kalmamıştır. Böylelikle Adıyaman da yer alan Sanko Grubu na ait çimento tesisleri Çimko tarafından işletilmektedir. 530 05-86/1190 -342 15 Dosyadaki bilgilere göre, Çimko nun 2004 yılında çimento ve hazır beton üretim ve pazarlamasından elde ettiği cirosu ( ...) .- YTL dir. Çimko nun ortaklık yapısı ile Yönetim Kurulu üyelerinin adı ve görevleri şu şekildedir: Tablo 1 6- Çimko nun Hisse Yapısı Hissedar Hisse Oranı (%) Hisse Adedi Abdülkadir KONUKOĞLU 0,07 100.000 Zekeriye KONUKOĞLU 0,07 100.000 Adil Sani KONUKOĞLU 0,07 100.000 Fatih KONUKOĞLU 0,07 100.000 Hakan KONUKOĞLU 0,07 100.000 Sami KONUKOĞLU 0,07 100.000 Cengiz KONUKOĞLU 0,07 100.000 Sanko Holding A.Ş. 0,17 250.000 Süper Film San. ve Tic. A.Ş. 9,33 14.000.000 Tek İnşaat Taahhüt Sanayi ve Tica ret A.Ş. 0,67 1.000.000 Çimko Çimento Sanayi ve Ticaret A.Ş. 76,67 115.000.000 Sanko Tekstil Tekstil İşletmeleri San. ve Tic. A.Ş. 12,70 19.050.000 Toplam 100,00 150.000.000 Tablo 1 7- Çimko nun Yönetim Kurulu Üyeleri Üye Görevi Mahmut Tansu TUĞLU Yöne tim Kurulu Başkanı Mehmet Fikri HAMUD Yönetim Kurulu Başkan Vekili Gürkan TURAL Yönetim Kurulu Üyesi Çimko nun s atış yaptığı bölgeler şunlardır : Gaziantep ( ve ), Adıyaman ( . , .. , . , . , , .. , ), Malatya ( .. ), Kahramanmaraş ( , , .. ), Şanlıurfa ( . , ), 540 Hatay ( . ). Çimko nun son 3 yıla ait satış miktarları ve illere göre dağılımı aşağıdaki gibidir : Tablo 1 8- Çimko (Adıyaman Çimento) nun Yıllar İtibariyle Çimento Satışları (Ton/yıl) 2002 2003 2004 Çimento ( ) ( ) ( ) Tablo 1 9- Çimko (Adıyaman Çimento) nun İller Bazında Satışlarının Dağılımı (%) 2002 2003 2004 Gaziantep ( ) ( ) ( ) Adıyaman ( ) ( ) ( ) Şanlıurfa ( ) ( ) ( ) K.Maraş ( ) ( ) ( ) Hatay ( ) ( ) ( ) İhracat ( ) ( ) ( ) Toplam 100 100 100 550 05-86/1190 -342 16 H.4. DEĞERLENDİRME Bildirim konusu işlem 4389 sayılı Bankalar Kanunu nun 15. maddesinin 7 numaralı fıkrasının (a) bendi gereğince Fon Kurulu nun 6.7.2005 tarih, 271 sayılı kararı ile, Rumeli Çimento Grubu şirketlerinden Gazi antep Çimento Ticari ve İktisadi Bütünlüğü nün haczedilen tüm mal, hak ve varlıklarının, 14.10.2005 tarihinde 6183 sayılı Kanun hükümleri uyarınca yapılan ihale sonucunda, ihalede en yüksek teklif veren alıcılardan birisine devredilmesi işlemidir. Söz ko nusu işlemin değerlendirilebilmesi için öncelikle 1998/4 Tebliğ in 5. 560 maddesindeki pazar payı ve ciro eşiklerin aşılıp aşılmadığının tespit edilmesi ve dolayısıyla işlemin izne tabi olup olmadığının incelenmesi gerekmektedir. Bildirim konusu dosya kapsamı ndaki bilgi ve belgelerden , Gaziantep Çimento nun ilgili ürün pazarındaki 2004 yılı cirosunun ( .) TL (( ..) YTL) olduğu, dolayısıyla taraflar dan birinin cirosu açısından bile söz konusu işlemin anılan Tebliğ de belirtilen ciro eşi ğini aştığı ve izn e tabi bir işlem olduğu anlaşılmaktadır. H.5.1. Hakim Durum Açısından Değerlendirme 570 Taraflara ilişkin bölümde de bahsedildiği üzere Gaziantep Çimento nun muhtemel iki alıcısı da Sanko Grubu içerisinde yer almakta ve aynı kişilerce kontrol edilmektedir. B u nedenle Sanko Pazarlama ve Çimko nun tek teşebbüs olarak değerlendirilmesinin yerinde olacağı sonucuna varılmıştır. H.5.1.1. Gaziantep Çimento nun Coğrafi Pazarı Bakımından Değerlendirme Başvuru konusu devralma işlemi açısından ilgili coğrafi pazar; Gaziantep, Adıyaman, ve Şanlıurfa İllerini içeren alan olarak belirlenm iştir. 580 Bu aşamada öncelikle coğrafi pazarı oluşturan illerdeki satışların dağılımına yer verilmesi, pazar hakkında bilgi vermesi bakımından yerinde olacaktır. Söz konusu illerdeki fabrikaların satışların ın paylarına aşağıda yer verilmiştir: Tablo 20- Gaziantep İlindeki Satışların Payları 2002 2003 2004 Gaziantep Çimento ( ) ( ) ( ) Adıyaman Çimento ( ) ( ) ( ) Oyak Adana ( ) ( ) ( ) Oysa İskenderun ( ) ( ) ( ) Oyak M ardin ( ) ( ) ( ) Kurtalan Siirt ( ) ( ) ( ) Toplam: 100 100 100 590 05-86/1190 -342 17 Tablo 21- Adıyaman İlindeki Satışların Payları 2002 2003 2004 Adıyaman Çimento ( ) ( ) ( ) Şanlıurfa ( ) ( ) ( ) Oyak Elazığ ( ) ( ) ( ) Gaziantep Çimento ( ) ( ) ( ) Toplam: 100 100 100 Tablo 22- Şanlıurfa İlindeki Satışların Payları 2002 2003 2004 Şanlıurfa Çimento ( ) ( ) ( ) Oyak Mardin ( ) ( ) ( ) Kurtalan Siirt ( ) ( ) ( ) Adıyaman Çimento ( ) ( ) ( ) Oyak Elazığ ( ) ( ) ( ) Ergani Çimento ( ) ( ) ( ) Toplam: 100 100 100 Pazar paylarının ilgili coğrafi pazar düzeyinde hesaplanması sonucunda, devralma işlemi öncesinde ilgili pazardaki belli başlı çimento üreticileri ve bunların pazar payları aşağıdaki gibidir: Tablo 23- Devir Öncesi İlgili Coğrafi Pazardaki Pazar Payları (%) 2002 Yılı 2003 Yılı Pazar Payları 2004 Yılı Pazar Payları Son 3 yıl ortalaması Gaziantep Çimento ( ) ( ) ( ) ( ) Adıyaman Çimento ( ) ( ) ( ) ( ) Şanlıurfa Çimento ( ) ( ) ( ) ( ) Oyak Adan a ( ) ( ) ( ) ( ) Oyak Mardin ( ) ( ) ( ) ( ) Kurtalan Siirt ( ) ( ) ( ) ( ) Oyak Elazığ ( ) ( ) ( ) ( ) Gaziantep Çimento nun Sanko Grubu tarafından devralınması sonucunda ilgili 600 coğrafi pazarda oluşacak pazar payları aşağıdaki gibidi r: Grafik 3- Devir Sonrası Pazar Payları ( Son 3 yıl Ortalama Pazar Paylarına Göre) TİCARİ SIR 610 05-86/1190 -342 18 Dosya konusu devralma işlemi neticesinde Sanko Grubu na bağlı Adıyaman Çimento ve Gaziantep Çimento ilgili pazarda 2002, 2003 ve 2004 yılı verilerine göre sırasıyla %( ), %( ) ve %( ), ortalamada ise % ( ) pazar payına sahip olacaklardır. Bu durumda Adıyaman Çimento fabrikasına ek olarak, Gaziantep Çimento Fabrikası da Sanko Grubu tarafından kontrol edilir hale gelecek ve 620 pazarın büyük bir bölümü tek teş ebbüsün hakimiyetine geçecektir. Gerek çimentonun ürün olarak kendine has özellikleri , gerekse de pazar yapısından kaynaklanan nedenlerle , Sanko üzerinde diğer çimento üreticilerinin herhangi bir rekabetçi baskısından söz etmek imkanı da bulunmamaktadır. İ lgili pazardaki teşebbüslerin pazar paylarını kısa zamanda önemli ölçüde artırma olanakları olmadığı gibi, geçmiş dönemlerde düşük kapasite kullanım oranı ile çalışan Gaziantep Çimento ve dolayısıyla Sanko Grubu kapasite kullanım oranını bir miktar artırar ak gelecekte pazar payını arttıra bilecektir . İlgili pazarda toplam yoğunlaşma seviyesini değerlendirmede kullanılan en 630 önemli ölçütlerden biri Herfindahl -Hirschman Index (HHI) dır. HHI bir pazarda faaliyet gösteren tüm teşebbüslerin pazar paylarının karel eri toplanarak hesaplanmaktadır. HHI ın toplam seviyesi birleşme sonrası pazar yapısındaki anti-rekabetçi bir ortamın oluşup oluşmadığının önemli bir göstergesi iken , HHI seviyelerindeki değişim miktarı ( delta ) da devralmanın pazar üzerindeki etkisinin hesaplanmasında önemli bir araçtır. Tablo 24 - Devir Öncesi ve Devir Sonrası HHI Değerleri 2002 2003 2004 Ortalama Devir Öncesi 2471 2481 2441 2465 Delta 1716 1605 1442 1588 Devir Sonrası 4187 4086 3883 4052 Yukarıdaki tablodan da anlaşılabileceği gi bi, dosya konusu devralma işleminin 640 coğrafi pazarında 2002, 2003 ve 2004 yılları için HHI değerleri sırasıyla 2471, 2481 ve 2441 olarak hesaplanmıştır. Sanko Grubu nun Gaziantep Çimento yu devralması halinde ise HHI değerleri 1716, 1605 ve 1441 puan artara k 4187, 4086 ve 3882 seviyesine ulaşmaktadır. Son 3 yıl ortalama pazar paylarının esas alındığı HHI değerleri ise 2465 den 1588 artarak 4052 ye ulaşacaktır. AB Komisyonu nun 2004 yılında yayınlamış olduğu Yatay Birleşmelerin Değerlendirilmesi İçin Rehber inde (Rehber) HHI rakamlarının nasıl değerlendirileceğine ilişkin açıklamalara yer verilmiştir. Rehber HHI seviyelerini ve değişimlerini (deltaları) bir kombinasyon olarak birlikte yorumlamaktadır. 650 Rehber e göre, yatay birleşmelerde 2000 nin üzerinde HHI ve 150 nin üzerindeki delta rakamının birlikte sağlanması durumunda birleşmenin anti -rekabetçi etkilere sahip olabileceğine yönelik analizlere ağırlık verilmesi yerinde olacaktır. Bu çerçevede, Sanko Grubu nun, Gaziantep Çimento yu devralması sonucunda; HH I değişim değerlerinin, sınır olarak kabul edilen 150 nin 10 katı yani, 2003 yılı için 1605, 2004 yılı için 1441 olması ve her iki yıl içinde ortaya çıkan HHI rakamının 2000 nin oldukça üzerinde (4068 ve 3882) olması nedeniyle, Gaziantep 05-86/1190 -342 19 Çimento nun devri işleminin pazarda ayrıntılı bir hakim durum analizi yapılmasını gerektirecek derecede anti -rekabetçi bir etkide bulunacağı kanaatine ulaşılmıştır. 660 Keza, ABD rekabet otoriteleri olan Adalet Bakanlığı Antitröst Dairesi (DOJ) ve FTC nin birlikte 1992 yılında yayınladıkları Yatay Birleşmeler Rehber (YBR) inde de ayrıntılı HHI analizlerine yer verilmektedir. YBR ye göre devir sonrası HHI düzeyi 1800 ün üzerinde ise ilgili pazar çok yüksek derecede yoğunlaşmış olarak kabul edilmektedir. Ayrıca, Rehber in yak laşımına benzer şekilde, YBR de, 100 ün üzerindeki HHI değişimine yol açan bir birleşmenin pazar gücünün ortaya çıkması veya kuvvetlendirilmesi ya da pazar gücünün kullanılmasını kolaylaştırıcı etkide bulunması sonuçlarını doğuracağı ifade edilmektedir. Başvuru konusu devralma işleminin , devralma sonrası ortalama HHI değerinin 670 4052 (üst sınır olan 1800 değerinin 2 katından fazla) olduğu ve HHI değişiminin 1588 (sınır kabul edilen 100 ün 1 5-16 katı) olduğu göz önüne alındığında, YBR kriterlerinin ışığı al tında yapılan değerlendirmede de Gaziantep Çimento nun devral ınması işleminin pazarda ayrıntılı bir hakim durum analizi yapılmasını gerektirecek derecede anti -rekabetçi bir etki doğuracağı sonucunu doğruladığı nı ortaya koymak tadır. Yukarıda yer verilen b ilgiler ve değerlendirmeler ışığında, Gaziantep Çimento nun devralınması neticesinde ilgili pazarda devralan teşebbüs olan Sanko Grubu nun %( .) gibi yüksek bir pazar payına ulaşacağı, diğer çimento üreticilerinin 680 pazardaki konumları dikkate alındığında is e, bu durumun pazardaki rekabet koşullarına olumsuz etkide bul unacağı anlaşılmaktadır. Çimentonun standartları belli olan homojen bir ürün olması (rekabet araçlarında sınırlılık), nakliyesinin pahalı olması nedeniyle ekonomik olarak satılabileceği alanın s ınırlı olması, pazara giriş engellerinin oldukça yüksek olması ( yüksek sermaye ihtiyacı, pazarda ölçek ekonomisinin geçerliliği, dikey entegrasyonun varlığı ve geniş bir dağıtım ağının ihtiyacı), pazarın şeffaf olması, çimento talebinin fiyat esnekliğinin düşük olması, ilgili pazarın teknolojik doygunluğa ulaşmış olması, ilgili coğrafi pazarda rekabetçi baskıda bulunabilecek 3. taraf teşebbüslerin eksikliği olarak özetlenebilecek unsurlardan6 dolayı, Gaziantep Çimento nun her ikisi de Sanko 690 Grubu tarafından kontrol edilen Sanko Pazarlama ya da Çimko tarafından devralınması neticesinde, Grubu hakim duruma getireceği ve pazarda rekabetin önemli ölçüde azaltılmasına neden olacağı kanaatine varılmıştır . Bildirim konusu devralma işleminin ilgili coğrafi pazarını n Gaziantep , Adıyaman ve Şanlıurfa illeri ol arak belirlenmesine rağmen; c oğrafi pazar tanımı başlığı altında detaylı olarak durumuna yer verilen Osmaniye ve Kahramanmaraş illerinin de hesaba katılması durumunda , devralma işlemin e etkisi nin ortaya konması f aydalı olabilece ktir. Bu amaçla Gaziantep , Adıyaman, Şanlıurfa , 6 Pazar ve ürün özellikleri hakkında detaylı bilgiler, Rekabet Kurulu nun 02.12.2004 tarih ve 04 - 77/1108 -277 sayılı Çimento -3 Kararı ve 1.2.2002 tarih ve 02 -06/51 -24 sayılı Çimento -2 Kararında yer aldığından , burada kısaca bahsedilmiştir. 05-86/1190 -342 20 Osmaniye ve Kahramanmaraş illerinden oluşan bölgedeki devralma işlemi öncesi 700 ve sonrası pazar paylarına aşağıda yer verilmiştir: Tablo 25- Devir Öncesi Pazar Payları (%) 2002 2003 2004 Ortalama Gaziantep ( ) ( ) ( ) ( ) Adıyaman ( ) ( ) ( ) ( ) Şanlıurfa ( ) ( ) ( ) ( ) Adana ( ) ( ) ( ) ( ) Mardin ( ) ( ) ( ) ( ) Elazığ ( ) ( ) ( ) ( ) Kurtalan ( ) ( ) ( ) ( ) Çimsa Mersin ( ) ( ) ( ) ( ) Çimsa Kays eri ( ) ( ) ( ) ( ) 100 100 100 100 Grafik 4- Devir Sonrası Pazar Payları (Son 3 yıl Ortalama Pazar Paylarına Göre) 710 TİCARİ SIR Dosya konusu devralma işlemi sonrasında Sanko Grubu na bağlı Adıyaman 720 Çimento ve Gaziantep Çimento 2002, 20 03 ve 2004 y ılı verilerine göre sırasıyla %( ), %( ) ve %( ), ortalamada ise % ( ) pazar payına sahip olacaklardır. Bu durumda Adıyaman Çimento fabrikasına ek olarak, Gaziantep Çimento Fabrikası da Sanko Grubu tarafından kontrol edilir hale gelecek ve pazar ın büyük bir bölümü tek teşebbüsün hakimiyetine geçecek , en yakın rakibi ise % ( ) pazar payına sahip olacaktır . Daha önce bahsedilen, g erek çimentonun ürün olarak kendine has özellikleri gerekse de pazar yapısından kaynaklanan nedenlerle Sanko üzerinde diğ er çimento üreticilerinin herhangi bir rekabetçi baskısından söz etmek imkanı da bulunmamaktadır. 730 İlgili pazarda toplam yoğunlaşma seviyesini değerlendirme k için devir öncesi ve sonrası HHI değerlerine aşağıda yer verilmiştir: Tablo 26 - Devir Öncesi ve Devir Sonrası HHI Değerleri 2002 2003 2004 Ortalama Devir Öncesi 1950 1984 2049 1994 Delta 948 948 849 915 Devir Sonrası 2899 2933 2898 2910 05-86/1190 -342 21 Yukarıdaki tablodan da anlaşılabileceği gibi, dosya konusu devralma işleminin coğrafi pazarında 2002, 2003 ve 2004 yılları için HHI değerleri sırasıyla 1950 , 1984 ve 2049 olarak hesaplanmıştır. Sanko Grubu nun Gaziantep Çimento yu devralması halinde ise HHI değerleri 948, 948 ve 849 puan artarak 2899 , 2933 ve 2898 seviyesine ulaşmaktadır. Son 3 yıl ortalama pazar paylarının esas 740 alındığı HHI değerleri ise 1994 den 915 artarak 2910 a ulaşacaktır. Bilindiği üzere, AB Komisyonu , yatay birleşmelerde 2000 in üzerinde HHI ve 150 nin üzerindeki delta rakamının birlikte sağlanması durumunda; ABD ise 1800 ün üzerinde HHI ve 100 ün üzerindeki delta rakamının birlikte sağlanması durumunda birleşmenin anti -rekabetçi etkilere sahip olabileceğini kabul etmiştir. Dolayısıyla söz konusu bölgede de, yoğunlaşmışlık sınırında olan pazarda, devralma işlemi sonrasında pazarın daha da yoğunlaşacağı söylenebilir. Bu durumda Sanko Grubu nun Gaziantep Çimento yu devralması işleminin, çimentonun ve çimento pazarının daha önce bahsedilen özellikleri ile en yakın 750 rakibinin iki katı pazar payına sahip olması ile birlikte değerlendirildiğinde, ilgili coğrafi pazara Osmaniye ve Kahramanmaraş illerinin de dahil ol ması sonucu oluşan bölgede de hakim durum yaratacağı kanaatine ulaşılmıştır . H.5.1.2. Şanlıurfa Çimento nun Coğrafi Pazarı Bakımından Değerlendirme Adıyaman Çimento nun sahibi olan Sank o Grubu nun Gaziantep Çimento yu devralması işleminin komşu pazarlar ı da etki lemesi mümkündür. Nitekim, Şanlıurfa Çimento nun c oğrafi pazarı (Şanlıurfa , Gaziantep , Adıyaman ve Mardin ) ile Gaziantep Çimento nun coğrafi pazarının ( Gaziantep , Adıyaman, Şanlıu rfa) 760 çok büyük ölçüde örtüşmesi nedeniyle, söz konusu devralma işleminin Şanlıurfa Çimento nun bölgesindeki rekabet koşulları üzerinde de önemli bir etki yarata bilecektir . Şanlıurfa Çimento nun bölgesindeki fabrikaların son üç yıldaki pazar paylarına aşağı da yer verilmiştir: Tablo 27-Şanlıurfa Çimento nun Bölgesindeki Pazar Payları Pazar Payları 2002 2003 2004 Şanlıurfa Çimento ( ) ( ) ( ) Oyak Grubu ( ) ( ) ( ) Adıyaman Çimento ( ) ( ) ( ) Gaziantep Çimento ( ) ( ) ( ) Diğer ( ) ( ) ( ) Yukarıdaki tablodan görülebileceği gibi; devir sonrasında Oyak Grubu, Şanlıurfa Çimento ve Sanko Grubu (Gaziantep +Adıyaman Çimento) olmak üzere coğrafi pazarda toplam üç büyük oyuncu kalacaktır. Devir sonrası pazar paylarına 770 bakıldığında ise, Sanko Gr ubu nun, 2002, 2003 ve 2004 yıllarına göre pazar payları sırasıyla % ( ), %( ) ve % ( ) ye ulaşmakta; en yakın rakibi ise %( ) civarında bir pazar payı nda kalmaktadır. Dolayısıyla söz konusu devralma işleminin Şanlıurfa Çimento nun pazarında da yoğunlaşma nın artmasına neden 05-86/1190 -342 22 olacağı görülmektedir. Bu veriler ışığında; pazardaki yoğunlaşmayı incelemek için HHI endeksi kullanılmış sonuçlar aşağıda ele alınmıştır: Tablo 2 8- Şanlıurfa Çimento nun Pazarındaki HHI Değerleri 2002 2003 2004 Ortalama Devir Öncesi H HI 2.569 2.430 2.555 2.518 Devir Sonrası HHI 3.938 3.710 3.714 3.787 ΔHHI 1.369 1.280 1.159 1.269 Bilindiği üzere, AB Komisyonu , yatay birleşmelerde 2000 in üzerinde HHI ve 780 150 nin üzerindeki delta rakamının birlikte sağlanması durumunda; ABD ise 1800 ün üzerinde HHI ve 100 ün üzerindeki delta rakamının birlikte sağlanması durumunda birleşmenin anti -rekabetçi etkilere sahip olabileceğini kabul etmiştir. Sanko Grubu nun Gaziantep Çimento yu alması durumunda, Şanlıurfa Çimento nun bölgesinde HHI değerleri 3787, ΔHHI ise 1269 seviyesine ulaşmaktadır. Dolayısıyla söz konusu bölgede de, zaten yoğunlaşmanın yüksek olduğu pazarda, devralma işlemi sonrasında pazarın daha da yoğunlaşacağı söylenebilir. Bu durumda, çimentonun standartları belli olan homojen bir ür ün olması (rekabet araçlarında sınırlılık), nakliyesinin pahalı olması nedeniyle ekonomik olarak satılabileceği alanın sınırlı olması, pazara giriş engellerinin 790 oldukça yüksek olması ( yüksek sermaye ihtiyacı, pazarda ölçek ekonomisinin geçerliliği, dikey e ntegrasyonun varlığı ve geniş bir dağıtım ağının ihtiyacı), pazarın şeffaf olması, çimento talebinin fiyat esnekliğinin düşük olması, ilgili pazarın teknolojik doygunluğa ulaşmış olması gibi özellikleri nedeniyle, Sanko Grubu nun Gaziantep Çimento yu devra lması işleminin, Şanlıurfa Çimento nun bölgesinde de hakim durum yaratacağı kanaati oluşmuştur . I.SONUÇ Düzenlenen rapora ve incelenen d osya kapsamına göre; 800 Tasarruf Mevduatı Sigorta Fonu bünyesinde bulunan ve 5354 sayılı Kanun ile değişik 4389 sayılı B ankalar Kanunu nun 15. maddesinin 7 . fıkrasının (a) bendi gereğince, Fon Kurulu nun 6.7.2005 tarih, 271 sayılı kararı ile, Rumeli Çimento Grubu şirketlerinden Gaziantep Çimento Ticari ve İktisadi Bütünlüğü nün haczedilen tüm mal, hak ve varlıklarının satıl ması işleminin, 1. 1998/4 sayılı Özelleştirme Yoluyla Devralmaların Hukuki Geçerlilik Kazanabilmeleri İçin Rekabet Kuru muna Yapılacak Önbildirimlerde ve İzin Başvurularında Takip Edilecek Usul ve Esaslar Hakkında Tebliğ 810 kapsamında izne tabi bir işlem oldu ğuna OYBİRLİĞİ ile , 2. Gaziantep Çimento Ticari ve İktisadi Bütünlüğü nün, 1 4.10.2005 tarihinde yapılan ihalesinde en yüksek iki teklifi veren Sanko Pazarlama İthalat İhracat A.Ş. ve Çimko Çimento ve Beton San. Tic. A.Ş. nin tek teşebbüs niteliğinde olduğu na, söz konusu işlemin, 4054 sayılı Kanun un 7. 05-86/1190 -342 23 maddesi kapsa mında hakim durum yaratılması na ve böylece rekabetin önemli ölçüde azaltılmasına yol açacağı na, bu nedenle söz konusu işleme izin verilemeyeceği ne OYÇOKLUĞU ile 820 karar verilmişti r. 05-86/1190 -342 24 20.12.2005 tarih ve 05 -86/1190 -342 Sayılı Kurul Kararı na KARŞI OY GEREKÇESİ İlgili coğrafi pazardaki (Gaziantep, Adıyaman ve Şanlıurfa) ağırlığı itibariyle olsun ve yine pazar hinterlandı olarak görülebilecek , biraz daha geniş bölge ölçeğinde satış yapan firmalar arasındaki pazar payı dikkate alınarak olsun, Gaziantep Çimento nun Sanko Grubu tarafından devralınmasına, hakim durum oluşturacağı gerekçesiyle izin vermemek, hem rekabet düzeni tesis amacı hem de re kabet savunuculuğunu içeren politika lar bakımından güçlükler arz etmektedir. Gaziantep Çimento Ticari ve İktisadi Bütünlüğü nün Sanko Grubu nca devralınmasına izin verilemeyeceğine dâir, Kurul Kararı na aşağıdaki gerekçelerle katılmıyorum: 1.Gaziantep Çimento nun yıllık üretim kapasitesi ( ) ton iken, mevcut piyasa şartları çerçevesinde gerçekleşen kapasite kullanım oranları, 2003 ve 2004 yılları itibariyle, fiilen ancak % ( ) ve % ( ) olabilmiştir. Yani Gaziantep Çimento, 2003 y ılında ( ) ton, piyasaların canlandığı 2004 yılı içinde ise, ancak ( ) ton luk satış yapabilmiştir. Daha şaşırtıcı olanı ise, Gaziantep Çimento nun, faaliyette bulunduğu Gaziantep ilindeki toplam satışlar içindeki payının son iki yıl itibariyle, yine % ( ) ve ( ) olmasıdır. Adıyaman Çimento nun, Gaziantep ilindeki satışları bu rakamların üstündedir: % ( ) ve %( ). Muhtemel bir devralma durumunda, Adıyaman Çimento ile aynı şemsiye altına girecek Gaziantep Çimento nun ilgili coğrafi pazardaki (3 il) payları %( ), yine devralma sonrası ilgili pazara, Kahramanmaraş ve Osmaniye nin de katılması durumunda % ( ) olmaktadır. Diğer şartların sabit tutulması durumunda, Çimento sektöründeki böyle bir orandan hareketle, rekabeti engelleyici ölçüde bir yoğunlaşmanın ort aya çıkacağını iddia etmek zordur. İlgili sektördeki çeşitli giriş engellerinin (ölçek ekonomisi, zorunlu çevresel sınırlamalar, yatırım miktarı, dağıtım organizasyonu, teknoloji vb.) hakim durum oluşumunu kolaylaştıracağı gibi bir görüş doğru ise de, bu a landaki analizleri yaparken, ürün ve ilgili piyasanın özellikleri ile ekonomiklik, kârlılık ve verimlilik kriterleri birlikte düşünülmelidir. 2. Bir başka açıdan bakılırsa, benzer bir tablo görülecektir: İlgili dosya verilerine göre, Adıyaman Çi mento(Çimko) ise, 2004 yılı sonu itibariyle yaptığı toplam satışlarının %( ) ini Gaziantep e, % %( ) ini Adıyaman a, %( ) ini Şanlıurfa ya, %( ) ini Kahramanmaraş a, %( ) ini Hatay a yapmış, kalanını ihraç etmiştir. Mevcut durum bu şekilde veya buna yakın iken, Adıyaman Çimento (Çimko) ile Gaziantep in bir araya gelmesi, ilk planda hakim durum oluşumunu veya hakim durumun güçlendirilmesini ve rekabetin azalması 05-86/1190 -342 25 ihtimalini akla getiriyor ise de, ilgili ürünün ve sektörün özellikleri ile piyasa şartları birlikte düşünüldüğünde, şimdiye kadar elde edilen sonuçlar da göz önüne alındığında, rekabet ihlalinin bizâtihi bu faktörden ziyade başka niyet ve çabalardan kaynaklandığı görülecektir. Türkiye ve dünya uygulamaları da bunu göstermektedir: Rekabet ihlalleri, dar bölgede hakim durumda bulunmanın avantajını istismar etmek isteğinden daha fazla, düopolistik veya oligopolistik bağlantılar ve genel olarak koordinasyon ilişkileri ile ilgilidir. Aksi takdirde, ilgili pazarı biraz daha daraltarak yapacağımız analizde, bütünüyle hakim duruma geçecek teşebbüslerin, niçin istedikleri gibi hareket edemedikleri sorusu cevapsız kalacaktır. 3. Dar denebilecek bir pazarda (Adıyaman, Gaziantep, Şanlıurfa), Adıyaman ve Gaziantep Çimento fabrikalarının aynı elde (Sa nko Grubu) bulunmasının hakim duruma yol açabileceği ve bunun rekabeti olumsuz yönde etkileyeceği, kolay ve peşin bir hüküm gibi gözükmektedir. Gerçek durumun ne olduğu, eğer, anlaşılmaya çalışılırsa farklı sonuçlara varılabilecektir: Meselâ, bir bölgede ki fiyatların, hakim durumda olunduğu varsayılarak bir veya birkaç firma tarafından keyfi şekilde artırılması gibi bir ihlâl teşebbüsü, bırakınız ilgili otoritenin müdahele ve caydırıcılığını yani görevini yapmasını, yakın illerdeki diğer üreticiler tarafı ndan da dikkatle takip edilecektir: Böyle bir durumda, eğer aralarında başka tür ilişkiler yoksa, kuzeyde bulunan Elazığ ve Ergani, doğudaki Şanlıurfa, batıda Adana, İskenderun, Kayseri ve Niğde de bulunan işletmeler piyasada var plan yüksek kârlılık tan yararlanmak için çaba göstereceklerdir. Yine eğer, bütün bunlara rağmen, ihlal devam ediyor veya önlenemiyor ise, problemi ve çözümü başka yerde aramak gerekecektir. Genel olarak olduğu gibi, ülkemizin bu bölgesinde de, önemli veya ağır bir rekabet ihlâli, hakim durum kaynaklı olmaktan daha çok, yine muhtemelen, anlaşma, koordinasyon veya uyumlu eylem temelli olacaktır. 4. Sanko Grubunun nispeten güçlenmesi anlamına gelecek muhtemel devralma değerlendirilirken, son 8 -10 yıldır ülkenin bu bölges inde niçin ağır rekabet ihlallerinin bulunmadığı, niçin defâetle soruşturma açılmadığı olguları ihmal edilmiştir: Her ne kadar, büyük grupların ya da bir pazardaki, fazla sayıda olmayan aktörün kartelvari oluşumlar içine girme ihtimali yüksek olsa da, rekabeti tesis edecek ve kurumsallaştıracak yol, her durumda çok sayıda ve küçük teşebbüsün varlığından geçmemektedir. Bilindiği gibi, daha önce, bu sektörde TMSF nin sattığı işletmeleri elinde tutan önemli bir piyasa aktörü vardı ve ilgili sektör ve ilgili coğrafi pazarlarda firmalar arası, uzlaşma ve uyumlu eylemler belki de, daha güçlü olmak adına yürütülen rekabetçi davranışlar sebebiyle mümkün olmuyordu. Gerçekten de, yerli, büyük piyasa aktörlerinden biri olan sözü edilen grup , kendi bünyelerindeki i şletmeler itibariyle, şimdiye kadar Rekabet Kurulu nun gündemine gelen, ihlâl iddiasıyla açılan ve ceza verilen soruşturma dosyalarında, ne hakim durumun kötüye kullanılması ne de anlaşma veya uyumlu eylem sebebiyle yer almıştır. Muhtemeldir ki, ilgili sek törde önemli bir güce sahip olduğu için, Türkiye pazarına dönük stratejik hedeflere ulaşmaya çalışan grup , bağımsız hareket etme yolunu seçerek, son yıllardaki 05-86/1190 -342 26 rekabet soruşturmalarında öne çıkan anlaşma ve işbirliği eğilimlerinden, diğer teşebbüslerle k oordinasyon içinde olmaktan uzak kalmıştır. 5. Çimento sektöründeki birleşme ve devralma analizleri yapılırken, sektörün özellikleri ve diğer mal ve hizmet piyasalarından farklı yönleri dikkate alınmak durumundadır. Rekabet için ilk adım bir işin, bir ü rünün, bir işletmenin varlığı ise, ikinci adım da, herhalde, en azından rakipler kadar veya onlardan daha fazla ekonomik, mali, teknik vb. konularda güçlü olmaktır. Bir piyasada güçlü rakiplerin varlığı durumunda, rekabet daha etkin olabilecektir.Dolayısı yla, gerekli ölçek büyüklüğünün ya da optimum kapasitenin zaten 1000.000 ton civarında olduğu bir sektörde, nispeten küçük işletmelerle ya da zorunlu olarak düşük kapasitede çalışacak işletmelerle rekabeti artırmaya çalışmak, yine bu yöntemin tabii sonucu olarak, birtakım birleşme ve devralmalara izin vermemek, beyhûde bir çaba olarak kalacak, ayrıca, bir bakıma, bu şekilde hareket edilerek, iktisâdî etkinlik amacı da bütünüyle göz ardı edilmiş olacaktır: Küçük piyasa aktörlerini öne çıkarmaya ve belli bü yüklükteki oluşumları engellemeye çalışan ya da düşük kapasiteyle yani yüksek maliyetlerle çalışmayı teşvik anlamına gelecek bir rekabet anlayışı, etkin bir rekabet politikası olarak düşünülemez ve kabul edilemez. Unutulmamalıdır ki, bazı durumlarda, rekab et gücü yüksek teşebbüslerin ortaya çıkmasına yardımcı olacak karar, tedbir veya düzenlemeler, iktisadi etkinlik amacının ve etkin rekabet düzeninin yani etkin rekabet politikasının gereğidir. 6. Aynı gruba ait iki firmanın ihaleye girmesi ve her iki firm anın da tek bir teşebbüs imiş gibi kabul edilmesi hususları ile ilgili tartışma ve düşünceler mahfuz olmak kaydıyla, TMSF ihalesinin son aşamasında Rekabet Kurulu nun bu kararda olduğu gibi bağlayıcı kararlar alması, etkinlik ilkelerine ve kamu yönetimin in gereklerine de aykırı düşmüştür: Açıktır ki, Rekabet Kurulu, kimlerin, hangi şekil ve şartlar dahilinde ihâleye girebileceğine dair görüşlerini, sürecin ilgili safhasında belirleyebilir ve ilgililere intikal ettirebilirdi ya da bu ihâlede olduğu gibi muhtemel birtakım problemlerin çıkmasına engel olacak, problemler ortaya çıkmadan, çözüme yardımcı olacak türden ikincil düzenlemeler yapabilirdi. Günümüz dünyasında, hukûkîlik öneml idir, ama bu değer ve ilkenin , kamuoyu ve muhataplar açısından çok önem li olan şeffaflık ve öngörülebilirlik ilkeleri ile de desteklenmesi gerekir. Bu tür hassasiyetler, gelişmiş kurumların ya da çağdaş kamu yönetimi anlayışının ve sorumluluğunun olmazsa olmaz ı haline gelmiştir. 7.Rekabet politikasını belirleyenler ve uygu layanlar, belli bir zaman diliminde, mevcut şartları değerlendirirken, tabir caiz ise, statik bir analiz yerine, çok yönlü değişim olgusunu da dikkate alan bir yaklaşımı benimsemelidirler: Rekabetçi kaygılarla, rekabeti tesis veya korumak adına, bir bölg ede güçlü, bir veya birkaç teşebbüsün varlığına imkan tanımamaya çalışmak, hele hele, her defasında, hakim durum oluşur endişesini öne çıkarmak, kestirmeden, çağdaş ekonomik hayatın ve işletmeciliğin ve tabi ki, yönetimin, ahlâk, verimlilik, toplumsal soru mluluk, itibar, imaj ve sürdürülebilirlik gibi hassasiyetlerden uzak olduğunu kabul etmek anlamına gelecektir. Ayrıca, böyle bir yaklaşım, görevi, 05-86/1190 -342 27 zaten rekabete aykırı oluşum ve işleyişleri engellemek olan Rekabet Kurulu nun da, gerektiğinde görevini yapm ayacağı, olan bitenlerden habersiz kalacağı gibi bir karamsarlığı hatıra getirecektir. Prof.Dr.Nurettin KALDIRIMCI Kurul Üyesi