Rekabet Kurumu Başkanlığından, (Danıştay ın İptal Kararı Üzerine Verilen ) REKABET KURULU KARARI Dosya Sayısı : 2003 -2-86 Karar Sayısı : 08-26/283 -91 Karar Tarihi : 27.3.2008 A. TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER 10 Başkan : Prof. Dr. Nuret tin KALDIRIMCI Üyeler : M. Sıraç ASLAN , Süreyya ÇAKIN, Mehmet Akif ERSİN Dr. Mustafa ATEŞ B. RAPORTÖRLER : Hakan BİLİR , Evrim Özgül KAZAK C. ŞİKAYET EDEN: İhbar D. KARŞI TARAF: - Sinyalizasyon Elektronik İnşaat Sanayi ve Ticaret Ltd. Şti. 20 Çağdaş Emek S anayi Si
Rekabet Kurumu Başkanlığından, (Danıştay ın İptal Kararı Üzerine Verilen ) REKABET KURULU KARARI Dosya Sayısı : 2003 -2-86 Karar Sayısı : 08-26/283 -91 Karar Tarihi : 27.3.2008 A. TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER 10 Başkan : Prof. Dr. Nuret tin KALDIRIMCI Üyeler : M. Sıraç ASLAN , Süreyya ÇAKIN, Mehmet Akif ERSİN Dr. Mustafa ATEŞ B. RAPORTÖRLER : Hakan BİLİR , Evrim Özgül KAZAK C. ŞİKAYET EDEN: İhbar D. KARŞI TARAF: - Sinyalizasyon Elektronik İnşaat Sanayi ve Ticaret Ltd. Şti. 20 Çağdaş Emek S anayi Sitesi 648. Sokak N o:12 Ostim -Ankara E. DOSYA KONUSU: 10.3.2005 tarih, 05 -13/156 -54 sayılı Kurul kararının Sinyalizasyon Elektronik İnşaat Sanayi ve Ticaret Ltd. Şti. tarafından açılmış olan davalar sonucunda Danıştay 13. Dairesi nin 11.12.2007 tar ih, 2006/1429 E., 2007/8688 K. sayılı kararı ile iptal edilmesi üzerine ilgili dosyanın yeniden değerlendirilmesi. F. İDDİALARIN ÖZETİ: 30 Soruşturmanın konusunu özetle; - Siemens in trafik kontrol ürünleri ile ilgili olarak oluşturduğu bayilik sisteminin, - Siemens in oluşturduğu bayilik sistemine ek olarak ortaya çıkan entegratörlük anlaşmalarının, - Ortana nın ledli sistemler ile ilgili olarak oluşturduğu bayilik sisteminin oluşumu ve Siemens ve Ortana ile bayilerin bu alandaki diğer uygulamaları ile 40 - AMBER teşebbüsünün kuruluşunun 4054 s ayılı Kanun çerçevesinde değerlendirilmesi oluşturmaktadır. G. DOSYA EVRELERİ Kurum kayıtlarına 30.10.2003 tarih ve 5268 sayı ile intikal etmiş olan ihbar üzerine hazırlanan 17.11.2003 tarih ve 2003 -2-86/BN -03-AD say ılı Bilgi Notu, Rekabet Kurulu nun 20.11.2003 tarih ve 03 -75/910 -M sayılı toplantısında görüşülmüş ve söz konusu iddialarla ilgili olarak soruşturma açılmasına gerek 50 08-26/283 -91 2olup olmadığının belirlenmesi amacıyla 4054 sayılı Rekabetin Korunması Hakkında Kanun un 4 0. maddesi uyarınca önaraştırma yapılmasına karar verilmiştir. Yapılan önaraştırma sonucunda hazırlanan 31.12.2003 tarih ve 2003 -2- 86/ÖA -03-MÇ sayılı Önaraştırma Raporu, Rekabet Kurulu nun 8.1.2004 tarih ve 04 -01/11 -M sayılı toplantısınd a görüşülmüş ve Ku rul, oluşturulan bayilik sistemi ve söz konusu sistem sonrası ihalelerde gerçekleştirmiş oldukları eylemlerin trafik sinyalizasyon pazarında rekabeti bozucu nitelikte etki ve sonuçlarının olabileceği ni göz önünde bulundurularak ; 60 - Siemens Sanayi ve Ticaret A.Ş. (Siemens), - TKS Trafik Kontrol Sistemleri İnşaat Elektrik Elektronik Sigorta Aracılık Hizmetleri Gıda Tekstil Sanayi ve Ticaret Ltd. Şti. (TKS), - TRASİN Elektronik İnşaat Sanayi ve Ticaret Ltd. Şti. (TRASİN), - Sintek Elektronik İnşaat Sanayi ve Ticare t Ltd. Şti.(SİNTEK), - EMT Elektrik ve Mekanik Tesisat İşleri Ltd. Şti. (EMT), - SFA Elektronik İç ve Dış Ticaret A.Ş.(SFA), - Sinyalizasyon Elektronik İnşaat Sanayi ve Ticaret Ltd. Şti. (Sinyalizasyon), 70 - ULTRA Ulaşım ve Trafik Sanayi ve Ticaret Ltd. Şti. ( Ultra), - Amber Elektronik İletişim Trafik Eğitim İnşaat Sanayi ve Ticaret A.Ş (AMBER), - Ortana Elektronik Yazılım Taahhüt Sanayi ve Ticaret Ltd. Şti. (Ortana) hakkında anılan Kanun un 41. maddesi uyarınca soruşturma açılmasına karar vermiştir. Kurul un 8. 1.2004 tarih ve 04 -01/11 -M sayılı Soruşturma Kararı üzerine, Rekabet Kurumu nun 20.1.2004 tarih ve 201 -210 sayılı yazıları ile toplam 10 80 teşebbüse, haklarında 4054 sayılı Rekabetin Korunması Hakkındaki Kanun un 41. maddesi uyarınca soruşturma açıldığı, Kan un un 43/2. maddesi uyarınca bildirilmiştir. Taraflar, aynı madde uyarınca ilk yazılı savunmalarını süresi içinde Kurum a intikal ettirmiştir. 30.4.2004 tarihli Siemens ve Ultra arasındaki İkale Sözleşmesi ile tarafların 1.10.2003 tarihinde imzalamış oldu kları Entegratörlük Sözleşmesi, 5.5.2004 tarihinden geçerli olmak üzere sona erdirilmiştir. 16.2.2004 tarihinde Ortana ve Sinyalizasyon arasında imzalanan Protokol ile 90 tarafların 6.3.2003 tarihinde imzalamış oldukları Bayilik Sözleşmesi feshedilmiştir. Ay nı tarihte Ortana teminat çeklerini Sinyalizasyona, Sinyalizasyon da çözüm ortağı belgesi ve fiyat listesini Ortana ya teslim etmiştir. Siemens, Sinyalizasyon ile olan Bayilik Sözleşmesi ni 9.1.2004 tarihinde tek taraflı olarak feshetmiştir. 29.1.2004 ta rihinde Siemens ve Sinyalizasyon arasında imzalanan Protokol ile de Siemens teminat çeklerini Sinyalizasyon a, Sinyalizasyon da çözüm ortağı belgesi ve son fiyat listesini Siemens e teslim etmiştir. Ayrıca taraflar, Sinyalizasyon un üretim hakkına ilişkin Sözleşme nin 100 08-26/283 -91 3rekabet yasağı hükmünün uygulanmayacağı konusunda karşılıklı olarak anlaşmaya varmışlardır. Siemens ayrıca bayilik sözleşmelerinde yer alan 3 yıllık rekabet yasağı hükmünü tadil ederek, hükmün sözleşmeden çıkarıldığını ve rekabet yasağı hükmü nün Sözleşmenin süresi boyunca geçerli olacağını tüm bayilerine bildirmiştir. Rekabet Kurulu tarafından, 2.7.2004 tarih ve 04 -44/556 -M sayılı karar ile yürütülmekte olan soruşturmanın 8.7.2004 tarihinde sona eren süresinin, 110 4054 sayılı Kanun un 43/1. ma ddesi çerçevesinde 8.7.2004 tarih inden itibaren 2 ay uzatılmasın a karar verilmiştir. 8.9.2004 tarih ve SR/04 -16 sayılı Soruşturma Raporu Kanun un 45/1. maddesi uyarınca Rekabet Kurulu Üyeleri ne ve teşebbüslere tebliğ edilmiş ve aynı maddenin ikinci fıkr ası gereğince hakkında soruşturma yürütülen teşebbüslerin ikinci yazılı savunmaları süresi içinde Kurum kayıtlarına girmiştir. İlgili teşebbüslerden AMBER adına 2. yazılı savunma yapılmamıştır. Soruşturma Heyeti nin hazırladığı Ek Yazılı Görüşler , hakkınd a soruşturma 120 yürütülen teşebbüslere ve Kurul Üyelerine 4054 sayılı Kanun un 45/2. maddesi uyarınca tebliğ edilmiştir. AMBER adına İkinci Yazılı Savunma yapılmadığı için bu teşebbüse bir Ek Yazılı Görüş gönderilmemiştir. Hakkında soruşturma yürütülen teşeb büslerin, Ultra ve SFA nın haricinde, Ek Yazılı Görüşe Cevapları süresi içinde Kurum a gönderilmiştir. Hakkında soruşturma yürütülen teşebbüsler, 4054 sayılı Kanun un 46. maddesi uyarınca sözlü savunma toplantısı yapılmasını talep etmişlerdir. 9.3.2005 ta rihinde sözlü savunma toplantısı yapılmıştır. 130 Rekabet Kurulu, 10.3.2005 tarihinde, 05 -13/156 -54 sayı ile nihai kararını vermiştir. Siemens tarafından Kuruma iletilen ve Kurum kayıtlarına 21.2.2007 tarih ve 1301 sayı ile giren yazıda, Siemens ve bayileri arasındaki bayilik ilişkisinin, 1.11. 2006 tarihi itibarıyla sona erdiği ve bu durumu n 14.6.2006 tarihinde şifahen, 27.6. 2006 tarihinde de Kartal 1. Noterliği vasıtasıyla yazılı olarak bayilere bildirildiği ifade edilmiştir. 140 Gerekçeli kararın taraflara t ebliği ertesinde söz konusu teşebbüslerden bir kısmı Danıştay 13. Dairesi nde karar aleyhine dava açmışlardır. Danıştay 13. Dairesi nin 11.12.2007 tarih, 2006/1429 E., 2007/8688 K. sayılı karar ı ile Sinyalizayon lehine olacak şekilde, soru şturmayı yürüten Kurul üyesinin nihai karar toplantısına katılarak oy kullanmasının hukuka aykırı bulunması gerekçesiyle, 10.3.2005 tarih, 05 -13/156 -54 sayılı Rekabet Kurulu Kararı nın davacı ya ilişkin kısımları iptal edilmiştir . Bu çerçevede , Kurul un konu ile ilgili almış olduğu kararın gereği olarak dosya üzerinde yapılan yeniden değerlendirmeler ışığında, Rekabet Kurulu, 150 08-26/283 -91 4düzenlenen 14.3 .2008 tarih ve 2008 -2-51/BN -07-HB sayılı Bilgi No tu ve 14.3.2008 tarih, REK.0.06.00.00 -110/83 sayılı Baş kanlık Önerges i ile önaraştırm aya ve soruşturmaya ait tüm savunma, ek savunma, sözlü savunma tutanakları, sözlü savunma toplantısının ses kayıtlarının yazılı açılımı, raporlar, Danıştay ın iptal kararları, dosya münderecatında yer alan tüm bilgi ve belgeleri inceleyerek, 27.3.2008 tari h ve 08 -26 sayılı toplantısında nihai kararını vermiştir . 13.7.2005 tarih, 25874 sayılı Resmi Gazete de yayımlanan 5388 sayılı Rekabetin Korunması Hakkında Kanunun Bazı Maddelerinin Değiştirilmesine 160 Dair Kanun un 5. maddesinde yer alan Soruşturma yapılm asına karar verildiği takdirde Kurul ilgili daire başkanının gözetiminde soruşturmayı yürütecek raportör veya raportörleri belirler hükmü uyarınca alınan 13.7.2005 tarih, 05 -46/667 sayılı Kurul kararının Soruşturma Heyeti Başkanı olarak belirlenmiş bulun an Rekabet Kurulu Üyelerinin söz konusu dosyalara ilişkin nihai kararın alındığı toplantılara katılmaması gerektiğine ilişkin 3. maddesi doğrultusunda, mevcut soruşturmanın Heyet Başkanlığını yürüten II. Başkan Tuncay SONGÖR nihai karar toplantısına katıl mamıştır. Dosya evveliyatında yer alan rapor sonuçlarına uygun görüşle katıldığı anlaşılan Kurul Üyesi İsmail Hakkı KARAKELLE nihai karar toplantısına 170 katılmamıştır. H. RAPORTÖRLERİN GÖRÜŞÜ : Raportörlerce; 1- Siemens in koordinatörlüğünde oluşturulan Sie mens bayilik sistemi ve söz konusu sistem sonrası kamu alımlarında (ihalelerde) gerçekleştirilmiş olan rekabete aykırı eylemler ve ek olarak entegratörlük sözleşmesi ile Ultra nın da bu sisteme dahil edilmesinin trafik sinyalizasyon pazarında rekabeti sını rlama amaç ve etkileri nedenleriyle, Sinyalizasyon Elektronik İnşaat San. ve Tic. Ltd. Şti. nin 180 - Siemens Sanayi ve Ticaret A.Ş. - TKS Trafik Kontrol Sistemleri İnşaat Elektrik Elektronik Sigorta Aracılık Hizmetleri Gıda Tekstil San. ve Tic. Ltd. Şti. - Sintek Elektronik İnşaat San. ve Tic. Ltd. Şti. - Ultra Ulaşım ve Trafik San. ve Tic. Ltd. Şti. - SFA Elektronik İç ve Dış Ticaret A.Ş. - Trasin Elektronik İnş. San. ve Tic. Ltd. Şti. - EMT Elektrik ve Mekanik Tesisat İşleri Ltd. Şti. 190 ile birlikte 4054 sayılı Kanun un 4. maddesini ihlal ettikleri , 2- Kanun un 16. maddesinin altıncı fıkrasında yer verilen şartların gerçekleşmesi nedeniyle takdiren Sinyalizasyon Elektronik İnşaat San. ve Tic. Ltd. Şti. ne ceza verilmesine yer olmadığı, 3- 5388 sayılı Kanun un 2. madd esi ile 4054 sayılı Kanun un 4. maddesi kapsamında yer alan anlaşmalar bakımından bildirim yükümlülüğünün kaldırılmış olması nedeniyle bu konuda karar verilmesine gerek olmadığı 08-26/283 -91 5ifade edilmiştir. 200 I. İNCELEME VE DEĞERLENDİRME I.1. İlgili Pazar I.1.1. İlgil i Ürün Pazarı Siemens ile 6 bayi arasında imzalanmış olan bayilik sözleşmesine konu ürün ve sistemlerin listesi, sözleşmenin 2 nolu ekinde yer almaktadır. Ek 2 de, trafik kontrol sistemlerinin kurulmasında gerekli olan çeşitli elektronik cihazlar (yaya sinyal verici, oto sinyal verici, yaya butonu, master ssm vb.), bu cihazların parçaları (halojen ampul, master saat pili vb.), cihazların tamirinde kullanılan 210 diğer cihazlar (master ssm tamiri, master mmi tamiri vb.), elektronik olmayan üniteler (ünite camı, ünite siperlik, ünite gövde vb.) ve bunların parçalarından (ünite cam contası vb.) oluşan çok sayıda ve çeşitte ürün ve sistem sayılmıştır. Çeşitli yazılımların kurulmasını da gerektiren çok çeşitli elektronik ürün ve sistemden ve bunları tamamlayan parça lar ve elektronik olmayan ünitelerden oluşan söz konusu ürün grubuna kısaca akıllı trafik kontrol ya da yönetim sistemleri de denilmektedir. Söz konusu ürünlerden oluşan pazar genel olarak trafik sinyalizasyon sistemleri olarak tanımlanabilir. Ortana ile bayiler arasında imzalanmış olan bayilik sözleşmesinde de 220 sözleşme konusu ürünler sözleşmenin 2 nolu ekinde yer almaktadır. Bu ürünler, değişken mesaj işaretleri (VMS), grafik değişken mesaj işaretleri (grafik VMS), değişken trafik işaretleri, doppler radar hız ikaz sistemi ve mobil değişken trafik işaretleri olmak üzere Siemens ile imzalanan bayilik sözleşmesinden farklı ve genel olarak ledli sistemler olarak adlandırılan ürünlerden oluşmaktadır. Ledli sistemler, grafiklerin veya yazılı mesajların (harf ve rakam) yer aldığı ışıklı uyarı ve bilgilendirme panolarıdır. Bu ürünlerin Türkiye deki en önemli üreticisi Ortana dır. Bu açıklamalar ışığında ilgili ürün pazarları trafik kontrol ünitelerini içeren 230 trafik sinyalizasyon sistemleri ve ledli sist emler dir. I.1.2. İlgili Coğrafi Pazar Şikayet konusu sözleşme ve uygulamalara konu ürünlerin tüm Türkiye sınırları içinde satış ve pazarlamasının olması nedeniyle coğrafi pazar Türkiye Cumhuriyeti sınırları olarak belirlenmiştir. I.2. Hakkında İşlem Yapılan Taraf Sinyalizasyon Elektronik İnş. San. ve Tic. Ltd. Şti. (Sinyalizasyon) 240 Sinyalizasyon, 2001 yılından önce trafik sinyalizasyon ürünleri üreticisi olarak faaliyet göstermekte iken, Kasım 2001 tarihinden sonra Siemens bayisi olarak faaliyetlerine devam etmiş, soruşturma sürecinde Siemens ile olan bayilik sözleşmesine son verilmiştir. Söz konusu dönemde, teşebbüsün hisselerinin %60 ı Hasan Erseven e, %40 ı ise Süleyman Erseven e aittir . 08-26/283 -91 6I.3. Yapılan Tespitler ve Deliller I.3.1. Siemens Bayilik Si steminin ve Bayilik Sözleşmelerinin Değerlendirilmesi 250 Trafik sinyalizasyon ve ledli sistemler pazarlarının en önemli alıcıları Karayolları Genel Müdürlüğü ve belediyelerdir. Müteahhitlere taşeron olarak yapılan işlerin miktarı ise kamu ile karşılaştırıldı ğında küçük bir tutar oluşturmaktadır. Dolayısıyla söz konusu sistemlerin asıl müşterisi kamu kesimidir. Bu anlamda piyasadaki rekabet de genellikle kamunun alımlarını gerçekleştirdiği ihalelerde ortaya çıkmaktadır. Söz konusu ihalelere bakıldığında, zaman zaman birden fazla ürün ve sistemin bir arada kullanılarak ve gerekli bağlantıların tesis edilerek kavşak, üst geçit, yaya geçidi v.b. projelerin trafik kontrol sistemlerinin bir paket halinde kurulduğu 260 anlaşılmaktadır. Bu anlamda, söz konusu idareler al ımları gerçekleştirirken, işlemi yalnızca trafik sinyalizasyon sistemi alımı olarak yapabilecekleri gibi, bir yapım veya müteahhitlik işi içerisinde trafik sinyalizasyon sistemine duyulan ihtiyacın da birlikte karşılanması şeklinde yapabilmektedirler. Bir başka deyişle , örneğin bir tünel veya hemzemin geçit inşası içinde trafik sinyalizasyon sistemlerine de ihtiyaç duyulduğunda, alım işlemi söz konusu ihtiyacı da giderecek şekilde bir bütün olarak karşılanmaktadır. Bu anlamda söz konusu yapım işini üstlenm ek isteyen ancak trafik sinyalizasyon ürünlerini üretmeyen teşebbüslerin de, söz 270 konusu ürünleri bir şekilde temin etmeleri gerekmektedir. Dolayısıyla trafik sinyalizasyon ürünleri ile ilgili alım işlemleri için ihalelere katılan teşebbüsleri iki kategor iye ayırmak mümkündür: - Trafik sinyalizasyon sistemleri üreticileri, - Üretici olmamakla birlikte, trafik sinyalizasyon sistemlerini Türkiye de yerleşik diğer üreticilerden veya ithalat yoluyla temin eden diğer teşebbüsler. 280 İkinci kategoriye giren teşeb büsleri yapım işini üstlenen müteaahitlerden, elektrik işi ile ilgilenen teşe bbüslere kadar geniş bir yelpaze de konuşlandırmak mümkündür. Söz konusu teşebbüsler açılan ihalelere katılmakta ancak kazanmaları halinde kendi alanları dışındaki trafik sinyaliz asyon sistemleri işini ya taşeronlar vasıtası ile ya da doğrudan temin etmek suretiyle gerçekleştirmeye çalışmaktadır. Aslında söz konusu teşebbüslerin trafik sinyalizasyon ürünlerini temin ettikleri kaynaklardan birisi de, birinci kategoride sayılan üreti cilerdir. Yukarıda kısaca anlatılmaya çalışılan piyasanın yapısı, Karar ın devamında 290 Siemens bayilik sisteminin neden rekabete aykırı olarak oluşturulduğunun tespit edilmesi ve amacının ortaya konulması bakımından önem arz etmektedir. Çünkü Siemens , bayil ik sistemini oluştururken, bayilerini kendisinin de yer aldığı birinci kategoride yer alan üreticiler arasından seçmiştir. Bu kategoride, ikinci kategoride yer alan teşebbüslerin aksine az sayıda teşebbüs bulunmaktadır. Bir başka deyişle Türkiye de trafik sinyalizasyon sistemlerini az sayıda teşebbüs üretmektedir. Bu anlamda Siemens tarafından oluşturulan bayilik sistemi ile amaçlanan ; esasen 08-26/283 -91 7üreticilerin bir araya toplanarak rekabetin kısıtlanması ve pazardaki en büyü k temin kaynağı haline gelinmesidir . 300 Dolayısıyla yukarıda yer verilen ayrım nedeniyle, Karar ın devamında sıkça karşılaşılacak olan rakiplik kavramı ile trafik sinyalizasyon sistemlerini üreten firmalar arasındaki ilişkilerin kastedildiği anlaşılmalıdır. Siemens ile bayileri arasında imz alanan bayilik sözleşmelerinin değerlendirilmesine geçmeden önce, bayilik sistemi öncesinde Siemens ve bayileri arasındaki rekabetin ortaya konulması yapılacak olan değerlendirmeler açısından gereklilik arz etmektedir. Bu anlamda yapılacak tespit ve değerl endirmeler bayilik öncesi, bayilik sözleşmeleri ve bayilik 310 sonrası durum olarak üç ana başlık altında ele alınacaktır. I.3.1.1. Bayilik Sistemi Öncesi Durumun Tespiti Türkiye de akıllı trafik kontrol sistemlerini az sayıda firma üretmektedir. Siemens in bayilik teşkilatını oluşturduğu 2001 yılı öncesinde ise soruşturma aşamasında Siemens in bayileri olan firmaların da bu alanda üretim yaptıkları ve bu bayilerin birbirleri ve Siemens ile rekabet halinde oldukları anlaşılmıştır . Bu anlamda Siemens tarafında n oluşturulan bayilik sistemi öncesi piyasada üretici veya satıcı olarak yer alan bayilerin, hem Siemens in hem de 320 birbirlerinin rakibi oldukları tespiti, yapılacak değerlendirmeler açısından çok önemlidir. Bu bölümde bayilik sözleşmeleri öncesi Siemens v e bayilerin rakip oldukları ve bu anlamda esasen bayilik sözleşmeleri nin 4054 s ayılı Kanun un 4. maddesi anlamında yatay seviyede (rakipler arasında) yapılan bir anlaşma1 olduğu gösterilecektir. Yerinde incelemeler esnasında SFA firmasından elde edilen ve aşağıda yer verilen belge, Siemens ve bayilerin bayilik sistemi öncesi rekabet halinde olduklarını gösteren delillerden birisidir. Belge el yazısı ile yazılmıştır. 330 05/10/1999 5 Firma katıldı. TEKLİFLER SFA : 290 000 000 000 TL. SİMKO : 325 000 000 000 TL. ULTRA : 313 494 000 000 TL. SİNYALİZASYON : 168 800 000 000 TL. DETAY : 229 000 000 000 TL. 340 Komisyona havale edildi Simko aldı. SFA, DETAY, SİNYALİZASYON komisyonda elendi 5/10/1999 1 Üretim veya dağıtım z incirinin aynı seviyesinde yer alan teşebbüslerin yapmış oldukları anlaşmalar. Söz konusu anlaşmaların rekabeti sınırlayıcı olup olmadıkları Karar ın ilerleyen bölümlerinde ele alınmaktadır. 08-26/283 -91 8Görüldüğü üzere, Sieme ns ile sonradan Siemens in bayisi olan SFA, Sinyalizasyon ve daha sonra entegrat örlük anlaşması imzalanan Ultra ihalede rekabet halinde fiyatlarını sunmuşlardır. 350 Aşağıda yer verilen tablolarda bulunan ihale bilgileri teşebbüslerin rakipliklerini gösterme amacından ziyade, bayilik öncesi ve bayilik sonrası dönemler arasındaki farkı net bir biçimde ortaya koymak için detaylı bir biçimde oluşturulmuştur. Bu bilgilere göre bayilik öncesi dönemde teşebbüsler farklı bölgelerdeki ihalelere birbirlerine rakip olar ak girerlerken, bayilik sonrası dönemlerde bu durum ortadan kalkmıştır. Bayilik sistemi kurulduktan sonra birden fazla bayinin aynı bölgedeki ihalelere girmelerinin altında yatan amaç ise daha ayrıntılı bir şekilde izleyen bölümlerde ele alınacaktır. 360 Aşağ ıda yer alan Tablolarda belediye ve karayolları ihaleleri ayrı ayrı gösterilmiştir. Siemens ve bayilerin isimleri büyük harfler ile diğer katılımcıların isimleri ise küçük harfler ile yazılmıştır. Bayilik öncesi ve sonrası dönem , sözleşmelerin imzalandığ ı 1.11.2001 tarihine göre belirlenmiştir. Ancak bayilik sistemi ile ilgili hazırlıkların, sözleşmenin imzalanması öncesine uzandığı ilgili teşebbüsler arasındaki yazışmalardan anlaşılmaktadır. En az iki sistem üyesinin (Siemens veya bayiler) katıldığı bazı ihaleler aşağıdadır. 370 Tablo 1: Bayilik sistemi öncesi yapılan bazı belediye ihaleleri İşveren İhale Tarihi Katılımcılar Kazanan Ankara B.B. 22.5.2001 SIEMENS SFA Buharalılar Buharalılar Ardahan Bel. 13.7.2001 SIEMENS TRASİN SİNYALİZASYON SFA SIEMENS Erzurum B.B. 3.7.2001 TKS SFA Buharalılar Odisan Odisan Kayseri B.B. 29.5.2001 TKS SIEMENS SFA Buharalılar Odisan SIEMENS Kırkpınar Bel. 15.5.2001 SFA TKS Odisan SFA 08-26/283 -91 9Sapanca Bel. 6.6.2001 SFA SİNYALİZASYON İsbak SFA İzmit B.B. 29.6.1999 SİMKO2 SİNYALİ ZASYON Kubik Nilka Gün.Alk. SİNYALİZASYON İzmir B.B. 2.11.2000 SİMKO ULTRA Yüzey y. Gül-iş Snef SİMKO Gaziantep Bel. 16.8.2001 TRASİN SIEMENS Teknotel SIEMENS Konya B.B. 21.12.1999 SİMKO ULTRA SİMKO Antalya B.B. 13.4.1999 SİMKO SİNYALİZASYON SİMKO 13.8.2000 SİMKO SİNYALİZASYON SİMKO3 2.8.2001 SIEMENS SİNYALİZASYON TKS Antalya Sin. Ant.Sin. 1.3.2001 SIEMENS SİNYALİZASYON ULTRA SİNYALİZASYON Kayseri B.B. 29.5.2001 SIEMENS TKS SFA Buharalılar Akdol -Ortadoğu Buharalılar Bursa B.B.4 5.7.2001 TKS SİNYALİZASYON Selçuk m. Tgs. TKS 9.1.2000 SİNYALİZASYON SİMKO Selçuk m. Tgs. Selçuk m. 7.11.2000 SİNYALİZASYON TKS Selçuk m. Tgs. Tgs. Trabzon Bel. 22.8.2000 SFA TKS Angira SFA Bolu Bel. 14.8.2001 SFA TKS 2 Simko (Siemens) bayilik sözleşmesi öncesi İzmit Belediyesi nin düzenlemiş olduğu 8 ihalenin 4 üne katılmasına rağmen bayilik sözleşmesi sonrası hiç bir ihaleye iştirak etmemiştir. 3 Bayilik sözleşmeleri öncesi Antalya Belediyesi nin alımlarının çoğu SİMKO ve Sinyalizasyon tarafından karşılanmıştır. 4 1999 yılından ba yilik sözleşmesi imzalanan döneme kadar Belediye toplam 12 ihale açmıştır. Sinyalizasyon söz konusu ihalelerin 8 tanesine, TKS 2 tanesine, SFA ve SIMKO (Siemens) 1 tanesine katılmış olmalarına rağmen söz konusu firmalar, bayilik sözleşmesi sonrasında yap ılan 2 ihaleye de katılmamışlardır. 08-26/283 -91 10TKS TRASİN Denizli Bel. 7.10.1999 ULTRA SİMKO İsbak SİMKO Ankara B.B. 5.10.1999 SİNTEK SIMKO SİMKO 12.10.1999 SIMKO SFA SİNYALİZASYON ULTRA Detay SİMKO Tablo 2: Bayilik sistemi öncesi yapılan bazı karayolları ihaleleri İşveren İhale Tarihi Katılımcılar Kazanan TCK 2. Bölge / İzmir 31.5.2000 SİMK O ULTRA SİNTEK Göknil SİNTEK 28.6.2001 SİNTEK SİNYALİZASYON SIEMENS SİNYALİZASYON 30.10.2001 SİNYALİZASYON SFA Ortadoğu Ortadoğu 30.10.2001 SİNYALİZASYON SFA Odisan Odisan 22.10.2001 SFA ULTRA Aysolar SFA TCK 3. Bölge /Konya 4.9.2000 TRASİN SİNYAL İZASYON TRASİN 8.11.2000 SİNTEK SİNYALİZASYON SİNYALİZASYON 8.7.2001 TRASİN SİNTEK SİNYALİZASYON SIEMENS Buharalılar Ortadoğu SİNTEK 8.8.2001 SİNTEK SİNYALİZASYON TRASİN Buharalılar SİNTEK TCK 4.Bölge/Ankara 17.6.1999 EMT ULTRA Buharalılar Buharalıl ar 1.10.1999 EMT ULTRA Ortana Ortana 3.4.2001 SFA SİNTEK SİNYALİZASYON SİNTEK 2.3.2001 SİNTEK SFA ULTRA SİNYALİZASYON SİNTEK 08-26/283 -91 11Buharalılar Ortadoğu TCK 5. Bölge/ Mersin 17.12.1999 SİNYALİZASYON SİNTEK TRASİN Tülü Çelebi TRASİN 14.6.2000 SİNYALİZASY ON Arı SİNYALİZASYON 6.4.2001 SİNYALİZASYON SİNTEK SİNYALİZASYON 13.6.2001 SİNYALİZASYON SIEMENS Buharalılar Ortadoğu SIEMENS TCK 6. Bölge/ Kayseri 2.12.1999 SİNYALİZASYON TRASİN Zek.Mecan TRASİN 11.6.2001 SIEMENS SİNYALİZASYON SİNTEK Buharalılar Nurhat T. SİNYALİZASYON 10.7.2001 SIEMENS SİNYALİZASYON SİNTEK TRASİN Asmen TRASİN TCK 7.Bölge/Samsun 10.9.1999 TRASİN ULTRA TRASİN 13.7.2001 TRASİN SIEMENS SİNYALİZASYON Ada T. Ceysan SİNYALİZASYON TCK 10. Bölge 16.6.2000 TRASİN ULTRA Ortadoğu Ortado ğu TCK 11. Bölge 23.6.2000 SİNYALİZASYON SİNTEK Buharalılar SİNYALİZASYON TCK 12. Bölge /Erzurum 7.10.1999 TRASİN SİNTEK Bay-Müh. Yıl.Dön. M.Seid. G. TRASİN 23.5.2001 TRASİN SİNYALİZASYON SFA Buharalılar Yıl.Dön. Özdemir Buharalılar TCK 13. Bölge /Antalya 9.11.1999 SİNTEK ULTRA SİNTEK 19.10.2000 SİNTEK SİNYALİZASYON Buharalılar SİNYALİZASYON 17.10.2001 SİNTEK SİNTEK 08-26/283 -91 12SIEMENS Ortadoğu 17.10.2001 SİNTEK SIEMENS Ortadoğu SİNTEK 17.10.2001 SİNTEK SIEMENS Ortadoğu SİNTEK TCK 14. Bölge/Bursa 6.8.19 99 SİNTEK SİNYALİZASYON SİNTEK 22.11.1999 SİNTEK SİNYALİZASYON SİNYALİZASYON 16.9.1999 SİNTEK SİNYALİZASYON SİNYALİZASYON 30.5.2000 SİNTEK SİNYALİZASYON Ortadoğu Ortadoğu 15.6.2001 SİNTEK SİNYALİZASYON Ortadoğu Selçuk Buharalılar Buharalılar 15.6.2001 SİNTEK SİNYALİZASYON Ortadoğu Selçuk Buharalılar Ortadoğu TCK 16. Bölge 22.6.2000 TRASİN SİNTEK SİNYALİZASYON Buharalılar Atılım TRASİN 26.10.2000 TRASİN SİNTEK SİNYALİZASYON TRASİN 5.9.2001 TRASİN SİNTEK SİNYALİZASYON TRASİN Tablolarda yer a lan bilgilerden görüldüğü üzere , Siemens ve bayileri ile entegratör Ultra bayilik sistemi öncesinde ihalelerde birçok kez karşı karşıya gelmişlerdir. Bu durumda bayilik sistemi önc esinde Siemens, bayiler ve Ultra nın birbirlerine rakip oldukları çok açıktı r. Dolayısıyla birbirine rakip olan 380 teşebbüslerin bayilik sözleşmeleri imzalanmadan önce üretimlerini bırakarak pazardaki başka bir teşebbüsün bayisi olmak amacıyla görüşmelerde bulundukları, bu çerçevede üretim faaliyetlerini sona erdirdikleri ve zaten az sayıda teşebbüsün yer aldığı ilgili pazardaki yatay rekabeti olumsuz yönde etkileyecek şekilde bayilik sözleşmelerinin yapıldığı görülmektedir. Bu nedenle , söz konusu bayilik sözleşmeleri her ne kadar görünürde dikey anlaşma niteliği ne büründürülmeye çalı şılsa da , esas itibarıyla sözleşmeler yatay etkiler içermektedir. 390 08-26/283 -91 13I.3.1.2. Bayilik Sistemi ve Bayilik Sözleşmeleri I.3.1.2.1. Bayilik Sistemi Bayilik sözleşmelerinde yer alan hükümlere geçmeden önce, Siemens ve bayileri tarafından oluşturulan sistemi n rekabeti sınırlayıp sınırlamadığının tespit edilebilmesi bakımından, söz konusu sistemin hangi amaçlar ile oluşturulduğu ve taraflara hangi avantajları sağladığı konularını açıklamak gerekmektedir. 400 Siemens bayilik sistemi kurulduğu anda trafik sinyaliza syon alanında üretici olarak yer alan önemli büyüklükteki teşebbüsler aşağıdaki tabloda gösterilmektedir. Kamu nun yapmış olduğu alımlar incelendiğinde, bu alımlar için aşağıda belirtilen teşebbüslerin yanı sıra başkaca teşebbüslerin de teklif verdikleri gö rülmektedir. Söz konusu teşe bbüsler kazandıkları ihalelerde kullanacakları ürünleri yine Türkiye deki az sayıdaki üreticiden veya yurtdışından temin etmektedirler. 410 420 Tablodan da görüleceği üzere, trafik sinyalizasyonu alanında Siemens ve bayileri dışında önemli büyüklükte üretici olarak faaliyet gösteren belli başlı 4 rakip teşebbüs bulunmaktadır. Dolayısıyla 2001 yılı öncesinde piyasada Siemens ve az sayıda üretici bulunurken, Siemens in 6 rakibi ile bayilik teşkilatı oluşturması sonrasında , bu sisteme rakip olabilec ek, piyasada üretici niteliğini haiz çok az sayıda teşebbüs kalmıştır. 430 Bayilik sözleşmeleri imzalanması öncesinde, Siemens ile bayilik teklifini kabul eden firmalar arasında yapılan toplantının tutanağında yer alan ifadeler esas ında bayilik sisteminin hangi amaca yönelik olduğunu anlamak bakımından önemlidir. Söz konusu tutanakta yer alan ifadeler aynen aşağıdaki gibidir: 1. T.C. Karayollarındaki fiyatlar belirlenene kadar tüm ihale ve satın almalara teşekkür mektubu verilecekt ir. 2. T.C. Karayolları birim fiyatları piyasa rayiçlerine ulaştığında tüm 440 bayiler, işleri denk ciro payı sağlayacak şekilde alacaktır. İlk turda belirlenen sıra ile ikinci turda eşitlik sağlamaya yönelik dağılım Siemens ve Bayileri 1. TKS 2. TRASİN 3. SİNTEK 4. EMT 5. SFA 6. SİNYALİZASYON Entegratör 7. ULTRA + Rakipler 1. İSBAK 2. Buharalılar (Özbest) 3. Tekon 4. Odisan 08-26/283 -91 14olacaktır. 3. T.C. Karayolları 2002 birim fiyatları ilan edildiğinde fiyatların yetersiz olması durumunda ortak karar doğrultusunda davranılacaktır. ... 6. Bayiler dışında bir başka firmanın işlere teklif vermesi durumunda ihale indirimine Siemens karar verecek, işi olan 450 firmanın ilgili işlerden beklediği kar karşılıklı mutabakat ile Siemens tarafından karşılanacaktır. Böyle bir durumda Siemens satış fiyatının bayi transfer fiyatlarının altına düşmesi halinde bu işe ait %10 ciro payı havuza ayrılmayacaktır. 7. Bayiler kendi faaliyet bölgesini bir diğer bayiye kesinlikle devredemez ve kendi bölgesi dışında hiçbir surette faaliyette bulunamaz. Aksi durum Ana Sözleşme koşullarına uymadığı anlamına gelecektir. Bayiler arası uzlaşmazlıklarda Siemens hakem olarak tanımlanmıştır. 460 8. Bayi sayısındaki art ış, azalış veya ihracına ilişkin karar için 6 bayinin oybirliği esas ve yeterli olacaktır. Oy çokluğu halinde alınan kararı Siemens in veto etme yetkisi vardır. 9. Oy çokluğu için 7 taraftan en az 4 oy alınması gerek ve şarttır. 10. Büyük şehirlerde yap ılan satışların Siemens ciro toplamı 6 ya bölünerek bayilerin gerçekleştirdiği yıllık cirosuna eklenecektir. 470 11. TKS nin envanterinde bulunan malzeme 5.5 Euro/kg birim fiyatla Siemens tarafından aşağıdaki meblağ baremine ve tekabül eden takvime göre sat ın alınacaktır . Bu tutanak 6.9.2001 tarihli olup, Siemens, TKS, TRASİN, SİNTEK, EMT, SFA ve Sinyalizasyon temsilcileri tarafından imzalanmıştır. 24.10.2001 tarihli ve yine imzalı Bayi Toplantı Tutanağı nda aşağıda yer alan ifadeler bulunmaktadır: 480 - Teslim edilen kalıplarla ilgili tutanak yapılması kararlaştırıldı. - Çeklerin sözleşmenin şu maddesine göre alındığı ve 3. şahıslara verilmeyeceği ile ilgili tutanak verileceği kararlaştırıldı. - 18.2.4. maddesi konuşuldu maddenin ortaklık değişiminin sim ensin aleyhine olması durumunda diye değiştirilmesi konuşuldu. - 21. maddenin son kısmı tartışıldı: münhasır lafının kaldırılması istendi 490 daha sonra görüşülecek 08-26/283 -91 15- Tepkiler: Manisa : ne farkın vardı da bayi oldun, fiyat yükseldi, ben de Bursadaki adamlarda n alırım Bu benzeri tepkiler herkese geldiği söylendi. Sonuç olarak sinyal verici fiyatlarının aşağıya çekilmesi istendi. - Geri sayıcının fiyatı konuşuldu ve 240 euro ya içinin verilebileceği konuşuldu, kötü ledle yapılanında 165 euro olarak söylendi. 500 - İstanbul da alınacak işlerde Siemens alacak ve %10 nunu potaya atacak. - 1 Kasım a kadar tüm bayiler ellerindeki işleri ekteki tutanakla belirttiler bundan sonraki işleri kesinlikle sözleşmedeki şartlar dahilinde yapılacağı söylendi. - Yürüyen yaya için iyi ledli olarak 225 euro, diğer ledle 160 euro + %10 karı+ gövde fiyatı olarak belirlendi 510 - Altyapı işleri ile ilgili ortak taşeronlar oluşturulmaya çalışılacak - Karayolları işlerinin nasıl yürüyeceği tekrar konuşuldu: Karayolları işleri büyükşehirler kapsa mında değerlendirilecek yani malzemeler ihale bedelinin %20 altına verilecek, altyapı işleri ise karı potaya kalacak maliyet hesabı için ortak karar verilip belirlenecek 520 Karayollarından alınan işler ortak potada sayılacak ve herkese eşit kota olarak dağıl acak. - Liste fiyatına 200 lük ünitelerde %35 yapıldığı söylenmiştir. Ancak parça kalemlerde daha düşük fiyat istendi. - Bayilerin verdiği tüm tekliflerin bir örneği de nolu Siemens faksına çekilecektir. Bu tekliflerin alınma yüzdeleride belirtilecektir. 530 TKS de yerinde inceleme esnasında elde edilen ve bayilik sözleşmesinin imzalanmasından önce gerçekleştirilen bir toplantıya ait olduğu anlaşılan imzasız belgede yer alan aşağıdaki ifadeler de bayilik sistemini anlamak bakımından önemlidir: Yapılan T oplantılarda Uzlaşılan Konular ve Sözleşmeye Ek Koşullar: 1. TC Karayolları Bölgelerinde fiyatlar netleşene kadar tüm ihale ve satın almalara teşekkür teklifi verilecektir. 540 2. TC Karayolları birim fiyatları istediğimiz noktaya geldiğinde çıkan tüm işler sekiz (8) firma arasında eşit paylaştırılacaktır. Merkezi 08-26/283 -91 16alım olması durumunda Büyükşehirlere uygulanan havuz sistemi uygulanacaktır. 3. TC Karayolları 2002 birim fiyatları ilan edildiğinde ihaleli müteahhit ve taşeron ihalelerinde birim fiyatlarda %100, satınalma işlerinde %30 kar marjı sağlanacaktır. 550 7. Büyükşehirlerde yapılacak ihale ve satınalmalarda ortak 1 nolu havuz oluşturulacak, bu havuzdaki kar oranı %30 un altında olmayacaktır. 8. Diğer tüm işlerde %10 oranında 2 nolu ortak havuz oluşturulacaktır . 9. Siemens in trafik sistemlerinin temsilcileri, sözleşmede adı geçen 8 firma dışında başka firma olmayacaktır. 9. Firma için oybirliği ile karar alınacaktır. (Sözleşmedeki inhisari olmayan ibaresi çıkarılacaktır. 560 10. Taraflar dışında bir başka firmanın işlere teklif vermesi durumunda ihale indirimine Siemens karar verecek, işi alan firmanın ilgili işlerden beklediği kar Siemens tarafından karşılanacaktır. 15. 1 Kasım 2001 tarihinde firmalar tarafından beyan edilecek stoktaki malzemeler için Siemens fir malara, maliyet + %25 kar =malzeme fiyatı tutarını peşin olarak ödeyecektir. 570 16. Sözleşmeyi fesh etmek 1+8 firmanın oyçokluğu ile olacaktır. Bunun dışında Siemens herhangi bir nedenle (oy çokluğu ile haklı nedenler dışında) sözleşmeyi fesh etmesi durumund a 500.000 USD yi firmaya ödeyecektir. 17. Büyükşehirlerdeki UTC işlerinde %10 kar payı 2 nolu havuza aktarılacaktır. 18. Diğer şehirlerdeki UTC i şlerinde Bölgede çalışan firma ile iş, ortak yapılacak ve bölgede çalışan firmaya %20 kar payı aktarılacaktır . 580 19. Her firmaya Siemens tarafından kalıp bedelleri, işçi tazminatları ve geçiş dönemindeki cari harcamalar karşılığı 250.000 DM nakit ödeme yapılacaktır. Not: 1 nolu havuz %30 2 nolu havuz %10 oranındadır . Yukarıda yer alan belgelerdeki if adelerden teşebbüslerin kendi aralarındaki rekabete son vererek kamu alımlarında ortak hareket etmeye ve dolayısı ile 590 rekabeti ortadan kaldırarak kazançlarını ençoklamaya çalıştıkları anlaşılmaktadır. 08-26/283 -91 17 Sonuçta taraflar arasında yapılan görüşmeler ve uzlaşı lan konular dahilinde Siemens ve 6 firma arasında 1.11.2001 tarihinde bayilik sözleşmesi imzalanmıştır. Oluşturulan bayilik sistemi konusunda tarafların yerinde inceleme esnasında Raportörlere yapmış oldukları açıklamalar aşağıdaki gibidir: 600 EMT: Bayilik sistemi 2001 yılı başlarında oluşturulmuştur. Bayilik konusu ürünlerde ihaleye Siemens markası ile girmenin avantajı söz konusu olduğu için bayi olmak bizim açımızdan avantajlı olmuştur. Bayi olduğumuz zaman Siemens bayilerin üretim araçlarını satın alar ak bedelini tarafımıza ödemiştir . SFA: 2000 -2001 tarihi itibariyle Iskra Distribütörü olarak ve kendi ürünlerimiz ile faaliyette bulunmaktaydık. Bu dönemde Siemens de rakip olarak bizim karşımızda ihalelere girmekteydi. 2001 yılında ise Siemens bize ve diğer bazı firmalara bayilik teklif etmiştir. Biz de bu bayiliği kabul 610 ettik. SİNTEK : 24.10.2001 tarihi öncesinde trafik sinyalizasyonları ile ilgili olarak faaliyette bulunan ve bu alanda ihalelere katılan ve yukarıda açık adları belirtilen TKS , TR ASİN , SİNTEK , EMT , SFA ve Sinyalizasyon adlı şirketler, SIEMENS in teklifi üzerine SIEMENS bayisi haline gelmeyi kabul etmişlerdir ve buna ilişkin bir bayilik sözleşmesi imzalanmıştır. Daha önceden taşeron firmalar aracılığıyla bu işi yapmaya ça lışan Siemens bu aşamadan sonra biz bayileri aracılığıyla bu işi yapmaya başlamıştır. Bu çerçevede daha önce üretim yapan ya da 620 bu malzemeleri diğer üreticilerden temin eden firmalar fiili olarak işin üretim kısmından çekilerek Siemens bayisi olarak faaliy ete devam etmişlerdir . SİNYALİZASYON: Ülkenin içinde bulunan krizden kurtulabilmek ve en az zararla çıkmak amacı ile imalatımızı 2001 yılında durdurduk. Çünkü dövizdeki %60 lara varan artış yüzünden firmamızın batışını önlemek istedik. Alman Siemens fir masıyla üretim hakkımızı devir sözleşmesi yapıp en az zararla çıkmayı düşündük . 630 TKS: 01.11.2001 tarihinde Siemens ile çalışmaya başladık. Çalışma teklifi Siemens ten geldi. O güne kadar pazarda bayilik sistemi yoktu. Daha önce, 13.11.1998 den beri, üret ici olarak faaliyet göstermekteydik. Siemens tek tek firmalarla bağlantı kurarak sistemi oluşturuldu. Firma sayısı az olduğu için firmaları belirlemek sorun olmamıştır. Pazarda Siemens in üstünlüğü olduğunu söyleyebiliriz. Yaklaşık 35 yıldır Türkiye pazarında faaliyet göstermektedir. Daha önce kendi adına ihalelere katılıyordu. Biz bu ihalelere Siemens e rakip olarak giriyorduk . TRASİN : 1 Kasım 2001 tarihine kadar üretim yapan bir firma oldukları, 640 Türkiye de sinyalizasyon konusunda idarelere sunulan ürün ve hizmetlerin kalite standardını yükseltmek amacıyla üretimi tamamen 08-26/283 -91 18bırakıp, Siemens firmasının Türkiye de ürettiği ürünlerin ülke genelinde satışı ve dağıtımını yapmak üzere bayilik sözleşmesinin imzalandığı Şirketin üretimde bulunduğu dönemde ü rettiği ürünler ile Siemens bayisi olarak satışını yaptığı ürünlerin benzer ürünler olduğu . SIEMENS : Bayilik sistemi 2000 yılı sonu ve 2001 yılı başlarında meydana getirilmiştir. Genel anlamda müşterilerimizin belediyeler olması tüm Türkiye çapında be lediye sayısı düşünüldüğünde satışların 650 merkezden kontrolü ve ihalelerin takip edilmesi zor olduğundan bayilik sistemi oluşturulmuştur. Bayilerin seçiminde ise bu iş ile iştigal eden kimselerin tercih edilmesi uygun görülmüştür. Dolayısı ile daha önce aynı konularda üretim yapan kişiler bayi olarak seçilmiş, söz konusu bayiler üretim faaliyetlerini bırakarak yalnızca tarafımızdan tedarik edilen malların satışı ile ilgilenmeye başlamışlardır. Zaten bayilik sisteminin temel amaçlarından biri bayiler arasın da daha önce yaşanan çekişme ya da toplanarak beraber fiyatları belirlemek gibi konuların önüne de geçilmesidir. Kurulan sistem sonrası bayilerimize bir 660 standart gelmesi bu yolla sağlanmaktadır . Görüldüğü üzere Siemens in teklifini kabul eden 6 rakip teş ebbüs ile bir bayilik sözleşmesi imzalanmıştır. Bayilik sözleşmeleri ile hem Siemens ile bayilerin arasındaki hem de bayilerin kendi aralarındaki rekabet ortadan kaldırılmıştır. I.3.1.2.2. Bayilik Sözleşmeleri Tarafların bir önceki bölümde yer verilen t oplantı tutanaklarına yansıyan iradeleri, 1.11.2001 tarihinde bayilik sözleşmesi adı altında resmiyet 670 kazanmıştır. Soruşturma konusu açısından bayilik sözleşmelerinin öne çıkan maddeleri aşağıdaki başlıklar halinde toplanabilir: - Münhasır bölge tahsisi - Bayilerin üretim araçlarının devri ve bunun karşılığında Siemens tarafından bayilere yapılan ödeme - Bayilerin alım taa hhütleri ve Siemens e verilen teminat çekleri - Rekabet yasağı 680 - Fiyat ile ilgili hükümler ve havuz uygulaması. Yukarıda yer alan konu başlıklar ına bir bütün olarak bakıldığında; bayilerin üretim araçlarını devretmeleri ve rekabet yasağı karşılığında; hem münhasır bayiliğe hem de Siemens tarafından yapılan ödemelere hak kazandıkları anlaşılmaktadır. Ancak bayilerin bunların karşılığında yıllık ola rak Siemens e belirli bir alım taahhüdünde bulundukları ve bunun karşılığında karşı tarafa teminat verdikleri de görülmektedir. A. Münhasır Bölge Tahsisi 690 Bayilik sözleşmeleri ile önceden birbirlerine ve Siemens e rakip olan 6 08-26/283 -91 19teşebbüs, kendilerine tahsis edilen bölgelerde münhasır bayi olarak belirlenmişlerdir. Bayilik Sözleşmesi nin konusu, Sözleşme ekinde belirtilen ürünlerin bayiye tahsis edilen bölgelerde bayi tarafından satışıdır. Siemens, Sözleşme nin 1.2. maddesi uyarınca Sözleşme bölgesi içinde b aşka bir firmaya bayilik vermeyecektir ve bölgelere direkt satış yapmayacaktır . Siemens in her bayi ile imzalamış olduğu sözleşmelerin ekinde bayilere tahsis edilmiş bölgeler bulunmaktadır. Bölge tahsisi yapılırken her bayiye iki tane 700 büyükşehir verilm iştir. Bu bilgilere göre her bayinin sorumluluğu altındaki bölgeler aşağıda belirtilmiştir. Bayilerin sorumluluğu altında olan bu illerden ilk iki tanesi bayilere tahsis edilen büyükşehirlerdir. Bayilere bölgeleri tahsis edilirken İstanbul tahsis dışı bır akılmıştır. Bunun nedeni ise İstanbul da İSBAK gibi güçlü bir rakibin olması ve belediyenin bir çok ihalesini İSBAK ın almasıdır. 710 720 730 10.12.2001 tarihli ve Siemens ve 6 bayi tarafından imzalanan bayi toplantı 740 tutanağında ş u ifadeler yer almaktadır: SİNYALİZASYON 1. ADANA 2. SAMSUN 3. Adıyaman 4. Aydın 5. Bayburt 6. Çanakkale 7. Siirt 8. Şanlıurfa 9. Tekirdağ 10. Tunceli 11. Uşak 12. Sinop 13. Bolu TRASİN 1. KAYSERİ 2. BURSA 3. Ardahan 4. Bartın 5. Hatay 6. Kilis 7. Malatya 8. Rize 9. Sivas 10. Tokat 11. Van 12. Kars 13. Artvin 14. Yalova SİNTEK 1. KONYA 2. ANTALYA 3. Bilecik 4. Denizli 5. Giresun 6. Hakkari 7. Isparta 8. Kırklareli 9. Şırnak 10. Yozgat 11. Osmaniye 12. Mardin SFA 1. İZMİR 2. KOCAELİ 3. Bingöl 4. Bitlis 5. Çankırı 6. Edirne 7. Edirne 8. Erzincan 9. Erzurum 10. Karaman 11. Nevşehir 12. Trabzon 13. Elazığ 14. Niğde TKS 1. ANKARA 2. DİYARBAKIR 3. Afyon 4. Aksaray 5. Batman 6. Düzce 7. Iğdır 8. Kırıkkale 9. Kütahya 10. Manisa 11. Sakarya 12. Kahramanmaraş 13. Kırşehir 14. Ordu EMT 1. GAZİANTEP 2. ESKİŞEHİR 3. Ağrı 4. Amasya 5. Burdur 6. Çorum 7. Gümüşhane 8. İçel 9. Muğla 10. Muş 11. Zonguldak 12. Kastamonu 13. Karabük 08-26/283 -91 20 İŞ BEYANLARI Yürümekte olan eldeki ve ayrıca taa hhüt altındaki işlerin haricinde kavşak yapıldığı belgelenirse SIEMENS çe sözleşmenin ilgili hükümlerinin yerine getirileceği bildirildi. Bölgelerdeki iş ayrımına kesinlikle u yulması gerektiği görüşüldü. Güven ortamının 750 gerekliliğinin ve öneminin üstünde duruldu. ELDE KALAN MALLAR Önceki toplantılarda bayilerce verilen taahhüdü altındaki iş listeleriyle ilgili bu işlerin yapımında kullanılacak ve kullanılmış malzemelerin SIEMENS e belgeleriyle bildirileceği karara bağlandı ve bu bildirilen listeler dışında bayilerin kendi bölgeleri dışında iş yapamayacağı tekrar dile getirildi. 760 Yapılan yerinde incelemelerde, Raportörlere, Siemens yetkilileri tarafından bayilik sisteminin o luşumu şu şekilde ifade edilmiştir: Bayilik sistemi oluşturulurken her bayi için kura ile bir bölge belirlenmiştir. Bölgelerdeki şehirler ise daha önce A,B gibi kategorize edilmiş oldukları için bayi bazında belirli bir eşitliğin sağlanılmasına çalışıl mıştır. Sistem ayrıca dönüşümlü olarak işleyecektir . SİNTEK te yerinde incelemeler esnasında elde edilen F.ÜRKMEZ (Siemens) tarafından bayilere gönderilen yeni bölgeler konulu 3.6.2003 tarihli elektronik 770 postanın ekinde Türkiye haritası üzerinde bölgel er gösterilmektedir. Görüldüğü üzere münhasır bayilik sistemi ile sözleşme öncesinde birbirine rakip olan teşebbüsler arasında coğrafi pazar paylaşımı yapılmış, münhasır bayiliğin dönüşümlü olması ile bayiler arasında bir eşitlik sağlanmaya çalışılmıştır. B. Üretim Araçlarının Devri ve Siemens Tarafından Bayilere Yapılan Ödeme 780 Sözleşme nin en önemli noktalarından birisi daha önceden Siemens e üretim anlamında rakip olan şu andaki bayilerin, ellerinde bulunan üretim araçlarını Siemens e devretmeleridir. S iemens bu devir nedeniyle bayilere 125.000 EURO ödemeyi taahhüt etmiştir. Sözleşmenin 1.5. maddesi şu şekildedir: 1.5. İşbu Sözleşme nin akdedilmesi ile BAYİ, Sözleşme ye konu ürün ve sistemlerle ilgili olarak elinde bulundurduğu tüm üretim araçlarını kullanmayı durduracak ve söz konusu üretim araçlarını sözleşmenin 790 imza tarihinden itibaren 10 gün içerisinde SIEMENS e devredecektir . 08-26/283 -91 2127.12.2001 tarihinde Siemens ve bayiler arasında Ek Protokol imzalanmıştır. Ek Protokol ile Sözleşme nin yukarıda yer ve rilen 1.5. maddesi tadil edilmiş ve Siemens in bayilere, bayilerin üretim araçlarını kullanılamaz hale getirmeleri karşılığında ödeyeceği 125.000 EURO nun ödenmesine ilişkin usuller belirlenmiştir. Ek Protokol ün ilgili hükümleri aşağıdaki gibidir: 800 1. 01 Kasım 2001 tarihli Bayilik Sözleşmesinin 1.5 inci maddesi aşağıdaki şekilde değiştirilmiştir: İşbu Sözleşme nin akdedilmesi ile BAYİ, Sözleşmeye konu ürün ve sistemlerle ilgili olarak elinde bulundurduğu tüm üretim araçlarını kullanmayı derhal durdura cak ve söz konusu üretim araçlarını, Sözleşme nin imza tarihinden itibaren 10 gün içinde SIEMENS in gözetiminde kullanılamaz hale getirecektir . 810 2. Faturaların tanzim ve ödeme takvimi ekli tablodaki gibi değiştirilmiştir. 3. BAYİ tarafından düzenlenecek fatura ların açıklamasına SIEMENS Sanayi ve Ticaret A.Ş. ile imzalanan 01 Kasım 2001 tarihli sözleşmeye istinaden yazılacak olup, .ibaresi eklenecektir. 10.12.2001 tarihli ve Siemens ve 6 bayi tarafından imzalanan bayi toplantı 820 tutanağında şu ifadeler yer almaktadır: ÖDEMELER Simens A.Ş. nin bayilere sözleşme gereği yapacağı ödemelerle ilgili tablo ekte sunulmuştur. Bayilerin bu ödemeye karşı keseceği faturaların tek bir fatura olarak (70.000 euro) 2.1.2002 de TL bazında kesilmesi kararlaştırıldı. Ödemelerin ilki 15.01.2002 tarihinde 15.000 830 Euro olarak, diğerleri her ayın son Salı günü yapılacaktır. Tüm ödemeler, ödeme tarihindeki TCMB Döviz Satış kurundan ödenecektir. 19.2.2002 tarihinde toplam 70.000 euro nun %18 KDV si bir seferde fatura tarihin deki kur üzerinden TL bazında ödenecektir. Fatura açıklamasında SIEMENS A.Ş. ile imzalanan üretim faaliyetinin terkedilmesine ilişkin -tarih/ -sayılı sözleşmeye istinaden şeklinde yazılması istendi Mali ve hukuksal açıdan böyle yazılması gerektiği ifade e dildi. Üretim faaliyetinin terkedilmesi ifadesinin bayilerin 840 imajını zedeleyici olduğu bayilerce dile getirildi. Bu ifadenin fatura 08-26/283 -91 22açıklamasında yer alıp almayacağı konusu, SIEMENS çe mali müşavirlere danışılarak bayilere bildirilecektir. Sözleşmenin 1 .5 maddesindeki ifadenin devredilecek yerine kullanılamaz hale getirilecektir şeklinde değiştirilmesi kararlaştırılmıştır. Değişiklikleri içeren bir zeyilname hazırlanacaktır 850 Sonuçta, üretim araçlarının devri ile Siemens ve bayileri arasındaki reka bet tamamen ortadan kaldırılmıştır. Bu durumun potansiyel rekabet üzerindeki etkilerinin yanı sıra, zaten 3 yıllık rekabet yasağı hükmü ile potansiyel rekabet olabildiğince ortadan kaldırılmaya çalışılmıştır. C. Bayilerin Alım Taa hhütleri ve Siemens e Ver ilen Teminat Çekleri Sözleşme nin Hedef Ciro ve Teminatlar başlıklı 3. maddesi ile Sözleşme nin Ekleri ile Ek Protokol, bayilerin alım yükümlülükleri5 ile beraber bayiler tarafından SIEMENS e verilen teminat çeklerinin6 durumunu düzenlemektedir. 860 10.12 .2001 tarihli ve Siemens ve 6 bayi imzalı bayi toplantı tutanağında şu ifadeler yer almaktadır: ÇEK Bayilerce verilmiş çeklerin SIEMENS in muhasebe prosedörü gereği bankaya verildiği dile getirildi Bayiler bu durumun çeklerin takasa 870 verildiği anlamı na geldiğini söylediler. Bu konu çalışılacak ortak bir banka belirlenerek aşılmaya çalışılacaktır. Üretim araçlarının devri ile Siemens, bayisi olan teşebbüslerin rekabetinden tamamen kurtulmuş olduğu gibi, alım taa hhütleri ile de söz konusu bayilerin kendisinden mal tedarik etmesini de güvence altına almıştır. D. Rekabet Yasağı Sözleşme ile bayilere bayilik süresince ve daha da önemlisi bayilik sonrasında 880 3 yıllık bir rekabet yasağı7 getirilmiştir: 11. Rekabet Yasağı 11.1 BAYİ, SIEMENS in yazılı izni olmaksızın; 5 Bayilerin 2003 yılı alım taahhüt leri 350.000 Euro dur. 6 Teminat çekleri başlangıçta 100.000 Euro veya 200 milyar TL olarak belirlenmiş ve ilgili tutarın her yıl DİE enflasyon oranında artırılması hükme bağlanmıştır. 7 Sözleşmenin 11.1.4. numaralı bu hükmü soruşturma sürecinde rekabet yasağı sözleşme süresince olacak şekilde değiştirilmiştir. 08-26/283 -91 2311.1.1 . Sözleşme ye konu ürün ve sistemleri veya bunların parçalarını kendi başına değiştiremez, 11.1.2 . Sözleşme ye konu ürün ve sistemlerle veya bunların 890 parçalarıyla doğrudan veya dolaylı - rekabet eden orijinal veya taklit ürünleri satamaz, üretemez, satımına aracılık edemez, bunlarla rekabet edemez ve pazarlayamaz, 11.1.3 . Sözleşmeye konu ürün ve sistemlerle beraber kullanılan veya onlara monte edilebilen veya eklenebilen ürünleri, direk ve trafik levhaları hariç, üretemez ve satamaz, 900 11.1.4 . Sözleşme ye konu ürün ve sistemlerle iştigal edecek şekilde ayrı bir şirket kuramaz, bu ürün ve sistemlerle iştigal eden mavcut şirketlere ortak olamaz. BAYİ şirket yapısında meydana gelecek pay sahibi değişikliklerini en geç 1 (bir) hafta içerisinde SIEMENS e bildirecekti r. 11.2. 11. madde hükümleri, işbu Sözleşme nin SIEMENS tarafından haklı nedenle feshi durumunda da Sözleşme nin sona ermesinden itibaren 3 (üç) yıl süre ile geçerliliğini 910 muhafaza edecektir. Siemens, rekabet yasağı hükmü ile, bayiliklik sözleşmeleri bittikte n 3 yıl sonra dahi bayilerin potansiyel rekabetini ortadan kaldırmayı amaçlamıştır. E. Fiyat ile İlgili Hükümler ve Havuz Uygulaması Sözleşme nin Sözleşme Yapma maddesi fiyatlar ile ilgili hükümleri düzenlemektedir. 920 Madde metninde ; Sözleşme konus u olan ürün ve sistemlere esas teşkil edecek fiyatlar BAYİ nin SIEMENS ten aldığı geçerli fiyat listelerindeki fiyatlardır ifadelerinin devamında ; SIEMENS, BAYİ ye tavsiye ettiği son müşteri satış fiyatlarını verecektir. Ancak, BAYİ kendi satış fiyat larını belirlemekle serbesttir. BAYİ fiyatlarını diğer rakiplerin fiyatları ile rekabet edebilir ve pazar 930 tarafından kabul edilebilir olmasını garanti edebilecek şekilde haraket etmelidir ifadelerine yer verilmiştir. Sözleşme nin Ek 2 sinde ise, sözle şme konusu ürünler sayılarak karşısında 08-26/283 -91 24 bayi fiyatı (euro) ve liste fiyatı ibareleri yer almakta bir başka deyişle aynı ürün için iki ayrı fiyat belirtilmektedir. Sözleşme ekinin ilgili bölümleri aşağıdaki gibidir: 940 Ana Birim Bayi Fiyatı Liste Fiyatı Master 4 gr basic dedek. ( ) ( ) Master 4 gr compact ( ) ( ) . .. İlk bakışta yukarıda yer alan tablodaki fiyatlardan; - Bayi fiyatını, Siemens in bayiye ürün satış fiyatı, - Liste fiyatını, Siemens in bayinin nihai kullanıcı ürün satış fiyatı tavsiyesi olarak algılamak mümkündür. Ancak yerinde incelemelerde elde edilen belgelerde yer alan bayi fiyatı ve 950 liste fiyatı gibi kavramların kullanılarak söz konusu fiyatlar üzerinden havuzlara kaynak ayrılması, konuyu karmaşık hale getirme ktedir. Söz konusu belgelerden anlaşıldığı kadarıyla en az 2 tip havuz oluşturulmaktadır: - 1 no lu havuz: Belediye ve Karayolları ihalelerinden elde edilen gelirlerin belirli bir oranının aktarıldığı havuz . - 2 no lu havuz: Hedef ciro ve prim havuzu . 960 Metinlerden görüleceği üzere, 1 nolu havuzun amacı bayiler arasında gerçekleştirilen bölge dağılımında kaynaklanabilecek eşitsizliklerin bertaraf edilebilmesi amacıyla ortak bir havuz oluşturmak, ikinci havuzun amacı ise bayileri daha fazla teşvik etmek amacıy la prim sistemi oluşturmaktadır. Daha önce de yer verildiği üzere, Siemens yetkilileri tarafından bayilik sisteminin oluşumu şu şekilde ifade edilmiştir: Bayilik sistemi oluşturulurken her bayi için kura ile bir bölge 970 belirlenmiştir. Bölgelerdeki şehir ler ise daha önce A, B gibi kategorize edilmiş oldukları için bayi bazında belirli bir eşitliğin sağlanılmasına çalışılmıştır. Sistem ayrıca dönüşümlü olarak işleyecektir . Havuz uygulaması gibi bir konunun tartışılması ve uygulamaya konulmaya çalışılması dahi, esasen bayilik sisteminin kurulabilmesi ve devamı açısından ortak çıkarlardan bütün sistem üyelerinin faydalanabilmesinin önemini ortaya koymaktadır. Bir başka deyişle sistemin devamı ancak tüm üyelerin menfaatinin devamı ile mümkündür. Bilindiği gi bi bu tür yaklaşımlar rekabeti bozucu nitelikler taşıyan anlaşmaların en önemli özelliklerindendir. 980 Havuz uygulaması ve münhasır bayi bölgelerinin dönüşümlü olarak belirlenmesi gibi uygulamalar, herhangi normal bayilik uygulamalarının 08-26/283 -91 25dışında; kurulan sistemin bozulmaması, bayilerin sistemi sabote etmemesi gibi nedenler ile bayilerin payını eşitlemeyi amaçlayan davranışlardır. Bunun dışında fiyatlar konusunda ise Siemens in merkezi bir yönlendirmesinden bahsetmek mümkündür. F. Sözleşme Hükümlerinin De ğerlendirilmesi 990 Siemens ve bayileri arasında imzalanan sözleşmeye, özellikle yukarıda yer verilen hükümler açısından bir bütün olarak bakmak gerekmektedir. Bayilik sözleşmeleri öncesinde tarafların uzlaştıkları konular esasen sistemin neyi amaçlayarak kur ulduğunu çok açık bir biçimde ortaya koymaktadır. - Bayilik sözleşmeleri birbirine rakip olan teşebbüsler arasında yapılmıştır: Bayilik sistemi ile daha önce rekabet halinde olan teşebbüsler birbirleri ile rekabet etmek yerine bir bayilik sistemi oluşturara k Siemens in bayisi konumuna gelmişler, münhasır bayi uygulaması ile söz konusu bayilerin 1000 kendi aralarındaki rekabet de sona erdirilmiştir. Bunun dışında bayilik sözleşmesinin rekabet yasağı hükmü gereğince bayiler ile Siemens arasındaki rekabet de sonland ırılmıştır. Bu anlamda sözleşme ile hem bayiler ile Siemens, hem de bayilerin kendi aralarındaki rekabet sona erdirilerek ilgili pazarın önemli bir kısmında rekabet ortadan kalkmıştır. - Sistemin merkezinde Siemens bulunmaktadır: Siemens bayilik sözleşmeler i hem bayilerin rekabetini ortadan kaldırmış hem de bayilerin kendisinden mal temin etmelerini garanti altına almıştır. Sözleşme maddeleri ve uygulamalara birlikte bakıldığında, Siemens in bayileri 1010 merkezden çok sıkı bir biçimde kontrol ettiği görülmektedi r. Hatta prim sistemi için getirilen havuz uygulamasındaki paralar dahi, bayilerin toplam ciroları üzerinden belirli oranda kesilen paralardan oluşturulmaktadır. - Bayilerin ödülü de rekabetin sınırlandırılmasıdır: Bayiler üretim araçlarının devri ile Siem ens ten para almaya hak kazanmışlar, münhasır bayilik sistemi ile de kendilerine ait izole bölgelerde rekabetin sınırlandırılmasından olabildiğince faydalanmaya çalışmışlardır. - Sistem bayilik sisteminden daha çok rakipler arasında yapılan ve rekabetin 1020 yatay kısıtlanması sonucunu doğuran özellikler ve etkiler taşımaktadır: Bayilik sözleşmelerinde yer alan hükümlere ve uygulamalara bakıldığında esasen oluşturulanın yalnızca bir bayilik sistemi olmadığı çok rahat bir biçimde görülmektedir. Rekabeti sınırlay ıcı anlaşmaların da özelliklerinden olan rekabet yasağı, pazar paylaşımı, havuz uygulaması, üretim araçlarının devri gibi hükümler bahsi geçen bayilik sözleşmelerinin de en önemli konularını oluşturmaktadır. I.3.1.3. Bayilik Sistemi Sonrası Durumun Tespit i 1030 Kararın önceki bölümlerinde açıklandığı üzere, bayilik sistemi kurulması öncesinde hem Siemens hem de soruşturma aşamasında bayilik ağı içerisinde bulunan 6 teşebbüs bir çok ihalede birbirlerine rakip teklifler 08-26/283 -91 26sunmuşlardır. Ancak bayilik sözleşmesi ile her bayiye münhasır bölgeler tahsis edilmiştir. Bir başka deyişle o bölgede Siemens ürünlerinin satışı (buna o bölgedeki belediyeler ve karayolları tarafından açılacak ihaleler de dahil olmak üzere) yalnızca bölge sahibi bayi tarafından gerçekleştirilecek tir. Bu durum sözleşmeyle teminat altı na alın mış ve fiilen bir çok kere de uygulanmıştır. 1040 Ancak sözleşmenin söz konusu şartına rağmen bayiler birçok kez, sözleşme hükümleri uyarınca mal satmalarının yasak olduğu bölgelerdeki ihalelere katılarak teklif verm işlerdir. Bu durum ilk bakışta ilgili pazarda rekabetçi bir ortamın var olduğu şeklinde yorumlanabilir. Ancak bu ihalelerde de sistem içerisinde yer alan teşebbüsler arasında en iyi teklif bölge sahibine aittir.8 Bayilerin esasen mal satmalarının yasak ol duğu bir bölgedeki ihalelere teklif vermelerinin sebebi Siemens bayilik sisteminin oluşturulması ile aynıdır: Rekabetin ortadan kaldırılarak bütün ihalelerin olabildiğince sistemde yer alan 1050 teşebbüslerin kazanmasını sağlamak konusundaki ortak çıkar. Bu du rumda her bayi kendi bölgesindeki ihaleyi kazanma konusunda en yüksek şansa ulaşmayı hedeflemiştir. Kazanılan her ihalenin Siemens açısından daha fazla ürün satışı anlamına geldiği ise açıktır. Bu çerçevede Siemens tarafından oluşturulan bayilik sistemi t emel olarak iki konuda rekabeti ihlal etmektedir: 1- Siemens de dahil olmak üzere, rakip durumundaki teşebbüslerin bayilik 1060 ve münhasır bölge tahsisi sonucu aralarındaki rekabetten vazgeçmelerine yol açan bayilik sözleşmeleri, 2- Bayilik sözleşmelerindeki satış yasağına rağmen münhasır bölgeler dışındaki ihalelere de danışıklı teklifler verilmesi suretiyle ihalelerin bölge bayisi veya s istemde yer alanlar tarafından kazanılmasını sağlamak. Görüldüğü üzere bayilik sisteminin temel amacı ve sonucu; piyasadaki rekabetin sonlandırılarak, sistem üyelerinin karlarının ençoklaştırmaya 1070 çalışmaktır. Bayilik sistemi bu konuda bayilere iki şekilde yardımcı olmaktadır: - Birincisi sistemde yer alanlara maksimum getiri sağlamak bakımından her bayiye münhasır bölgeler tahsis edilerek o bölgeler açısından risk olabildiğince azaltılmışken; ikinci olarak diğer rekabet unsurlarını kontrol edebilmek, mevzuat engellerini aşabilmek veya rekabet yaşandığı görüntüsünü sağlamak amacıyla da bayiler bölge dışındaki ihaleler için danışıklı teklifler vermişlerdir. 1080 8 Az sayıdaki istisnaya Karar içerisinde yer verilecektir. 08-26/283 -91 27- Bu anlamda esasen oluşturulan bayilik sistemi ile genel olarak piyasada mal satma biçimi olan kamu ihalelerinde rekabet ortadan kaldırılmaktadır. I.3.1.3.1. Münhasır Bölge Tahsisi Bayilik sözleşmelerinin 1.2. maddesi tüm bayile re münhasır bir bölge tahsis etmektedir. Buna ek olarak sözleşmeler öncesinde yapılan yazılı mutabakatta da bayilerin kendi faaliyet bölgesini bir diğer bayiye kesinlikle devredemeyeceği ve kendi bölgesi dışında hiçbir surette faaliyette 1090 bulunamayacağı ifa deleri yer almaktadır. Her bir bayiye münhasır bölge tahsis edilmesi nedeniyle, bayiler bayilik sistemi öncesindeki piyasa yapısına göre rekabetin daha az yaşandığı ortamlarda ihalelere girebilme şansını elde etmişlerdir. (Bu durum tabiidir ki ayrıca sist em dışında kalan firmaların ihalelere katılıp katılmaması ile de bağlantılıdır.) Kararın yukarıda yer alan bölümlerinde bayilik sistemi öncesinde karayolları ve belediye ihalelerinde Siemens ve bayilerin rekabet içinde oldukları bir 1100 başka deyişle birbirle rine rakip oldukları açıkça gösterilmiştir. Bu bölümde ise -tam tersine - daha önce rekabet içinde olan Siemens ve bayilerin, bayilik sistemi sonrasında, münhasır bölge paylaşımı ile rekabeti nasıl ortadan kaldırdıkları tespit edilecektir. Aşağıda yer ala n ihale örneklerinde görüldüğü üzere, bir bölgedeki ihaleye ister sadece bölge sahibi isterse birden fazla bayi katılsın, ihaleleri sistem içerisinden genellikle bölge sahibi kazanmaktadır. Bu durumun tesadüf sonucu olmadığı açıktır. Bölge sahibi bayi dışı ndaki bayilerin kazanmayı bir türlü başaramadıkları ihalelere neden katıldığı ise Kararda Danışıklı 1110 Tekliflerin anlatıldığı bölümde ortaya konulacaktır. Aşağıdaki Tablolarda en az bir sistem üyesinin yer aldığı ihalelere yer verilmiştir. Tablo 3: Bayil ik sistemi sonrası yapılan bazı belediye ihaleleri İşveren İhale Tarihi Katılımcılar Kazanan Bölge Sahibi9 Diyarbakır B.Bel. 6.8.2003 TKS TKS TKS Edirne Bel. 16.5.2002 SFA SFA SFA 16.5.200210 SFA SFA Gebze Bel. 17.10.2002 SFA İsbak SFA SFA İzmir B.B el. 3.9.2002 SFA TKS SFA SFA Malatya Bel. 3.1.2002 TRASİN EMT TRASİN TRASİN 8.10.2002 TRASİN EMT SİNYALİZYON TRASİN 27.5.2003 TRASİN TRASİN 9 Siemens bayilik sisteminde bölgenin kime ait olduğu. Bayilik sözleşmeleri 1.10.2001 tarihin de imzalanmıştır. 10 Kararda tek bir idarenin aynı tarihli görülen ihaleleri farklı ihalelerdir. 08-26/283 -91 28SİNYALİZYON Best 12.6.2003 TRASİN SİNYALİZYON Best TRASİN 24.7.2003 TRASİN SİNYALİZYON Best TRASİN 27.5.2003 TRASİN SİNYALİZYON EMT TRASİN 5.9.2003 TRASİN SİNYALİZYON EMT Best TRASİN 5.9.2003 TRASİN SİNYALİZYON EMT Best TRASİN 2.12.2003 TRASİN SİNYALİZYON Best TRASİN 10.12.2003 TRASİN EMT Best TRASİN 19.12.2003 TRASİN EMT Best TRASİN Sivas Bel. 2.7.2002 TRASİN SİNYALİZYON EMT TRASİN TRASİN 29.7.2002 TRASİN SİNYALİZYON EMT TRASİN 20.11.2002 TRASİN SİNYALİZYON EMT TRASİN 20.1.2003 TRASİN SİNYALİZYON EMT TRASİN 19.2.2003 TRASİN SİNYALİZYON EMT TRASİN İzmir B.Bel. 29.8.2002 SFA TKS SİNTEK SFA SFA İzmit B.Bel. 2.10.2003 SFA TKS Seda Kaya Kaya SFA11 Gaziantep Bel. 17.2.2002 TRASİN TKS EMT EMT EMT 19.11.2002 TRASİN TKS EMT 11 Bayilik sözleşmesi sonrası İzmir Belediyesi nin açmış olduğu toplam 13 ihalenin 7 sine bayilerden yalnızca SFA katılmıştır. Y alnızca bir ihaleye TKS de teklif vermiş olmasına rağmen teklifi SFA dan daha yüksektir. Söz konusu ihaleyi SFA da kazanamamıştır. 08-26/283 -91 29EMT 18.6.2003 TRASİN EMT Trafik Market EMT Konya B.Bel. 9.4.2002 SİNTEK SFA SİNTEK SİNTEK12 Antalya B.B el. 14.4.2002 SİNTEK SİNYALİZASYON ULTRA Ant. T. Sin. Ant. T. Sin.13 SİNTEK 28.2.2002 SİNTEK SİNYALİZASYON ULTRA Ant. T. Sin. Ant. T. Sin. 10.10.2002 SİNTEK ULTRA Tgs Tgs Diyarbakır Bel. 6.8.2003 TKS TKS14 TKS Kayseri B.Bel. 20.11.2003 TRASİN ULTRA Özbest Teknopol Anadol E. TRASİN /Özbest TRASİN Bursa B.Bel. 4.6.2003 TRASİN Öztay TRASİN TRASİN 25.7.2002 EMT15 Tgs Özbest Özbest 4.12.2001 TRASİN Ortadoğu TRASİN Trabzon Bel. 13.12.2001 SFA TKS ULTRA Yeni Akabe SFA SFA 4.7.2002 SFA TKS SİNYALİZ ASYON SFA 20.2.2002 SFA TKS Seç Oto. SFA Ankara B.B. 30.10.2003 TKS TKS TKS 26.8.2003 TKS Trafik Market TKS 20.8.2002 EMT16 SIEMENS ULTRA17 Anfa18 Anfa 10.6.2002 SIEMENS SIEMENS 12 Sintek, bayilik sözleşmeleri sonrası Konya Belediyesi nin düzenlemiş olduğu diğer 7 ihalenin 6 sına katılmış ancak sadece 1 tanesini kazanabilmiştir. Söz konusu ihalelerin hiçbirine diğer bayiler , teklif vermemişlerdir. 13 Antalya Belediyesinin yapmış olduğu ihalelerin birçoğunu yerel firmalar kazanmıştır. 14 İhaleye sadece TKS katılmıştır. Şirketin vermiş olduğu bedel yaklaşık 497 milyar TL. dir. 15 Bölge sahibi TRASİN ihaleye katılmamıştır. 16 Teknik şartnamede istenilen temel özellikleri taşımadığı için ihale dışı bırakılmıştır. 17 Teknik şartnamede istenilen temel özellikleri taşımadığı için ihale dışı bırakılmıştır. 18 Anfa Ank ara Altınpark İşletmeleri Ltd.Şti. 08-26/283 -91 30TKS19 ULTRA Anfa 10.1.2002 SIEMENS SFA20 Özbest Afif Anfa Anfa Tablo 4: Bayilik sistemi sonrası yapılan bazı karayolları ihaleleri İşveren İhale Tarihi Katılımcılar Kazanan Bölge Sahibi21 TCK 2. Bölge /İzmir 2.11.2001 SFA ULTRA Aysolar SFA SFA 27.5.2002 SFA ULTRA Ortadoğu Ortadoğu 15.8.2003 SFA-Özgürler Satra Seltra SFA-Özgürler 27.10.2003 SFA Aysolar Özcan K. Ulukar Trafik M. Sun Power Aysolar 3.11.2003 SFA Aysolar Aysolar 20.11.2003 SFA ULTRA Odisan İPTAL TCK 3. Bölge/Konya 8.7.2002 SFA22 SİNTEK ULTRA Mah.Ek.. Ermak Özbest Özbest SİNTEK 10.7.2002 SIEMENS23 ULTRA Mah.Ek. Ermak SIEMENS 22.10.2003 SİNTEK Özc.Kam. Teknopol SİNTEK TCK 4. Bölge /Ankara 13.11.2002 (Ank-Bolu- Esk-K.kale) TKS SFA ULTRA TKS TKS 20.6.2003 TKS-Ortana ULTRA C.Albayrak TKS-Ortana 8.10.2003 TKS TKS 19 Teknik şartnamede istenilen temel özellikleri taşımadığı için ihale dışı bırakılmıştır. 20 İhale dışı bırakılmıştır. 21 Siemens bayilik sisteminde bölgenin kime ait olduğu. Bayilik sözleşmeleri 1 Kasım 2001 de imzalanmış tır. 22 Bu ihaleyi her ne kadar Sintek kazanamamış dahi olsa teklifi SFA dan daha düşüktür. 23 Siemens in kazandığı bu ihaleye Sintek katılmamıştır. 08-26/283 -91 31(Delice Ayrım, Güdül ..) SFA TRASİN Ortana 9.10.2003 (Mah -Ayr. Kazan .) TKS SFA TRASİN Ortana TKS TCK 6. Bölge /KAYSERİ 15.7.2003 TRASİN Özbest Ortadoğu Ortadoğu TRASİN 15.10.2003 EMT24 Uzman EMT TCK 7.Bölge/Samsun 12.8.2002 SİNYALİZASYON EMT Başkent SİNYALİZASYON SİNYA LİZASYON TCK 8.Bölge/Elazığ25 5.12.2001 SİNYALİZASYON Nurhat Nurhat SİNYALİZASYON 30.9.2003 SİNYALİZASYON Ortadoğu Teknopol Özbest Özcan Kam. Ortadoğu TCK 10. Bölge 30.10.2003 SFA Özbest SFA SFA TCK 11. Bölge 23.8.2002 SİNYALİZASYON Arma Süretli Ortadoğu Aker Süretli SİNYALİZASYON 18.7.2003 SİNYALİZASYON TKS SİNYALİZASYON TCK 12. Bölge /Erzurum 3.7.2003 SFA Özbest M.Ak.Ers. H.Ser.Kas. M.Ak.Ers. SFA 22.10.2003 EMT26 Özbest Özbest TCK 13. Bölge /Antalya 14.8.2002 SİNTEK ULTRA ULTRA SİNTEK 14.8.2002 SİNTEK ULTRA SİNTEK SİNTEK 10.01.2003 SİNTEK ULTRA Ortadoğu Özbest Aksel SİNTEK 10.01.2003 SİNTEK ULTRA Ortadoğu Özbest Aksel Ortadoğu 10.01.2003 SİNTEK ULTRA Ortadoğu ULTRA 24 Bölge TRASİN in olmasına rağmen, TRASİN ihaleye katılmamıştır. 25 Elazığ Karayolları ihaleleri açısından Si nyalizasyon, Belediye ihaleleri açısından SFA nın bölgesi içinde yer almaktadır. 26 SFA nın bölgesindeki ihaleye SFA katılmamıştır. 08-26/283 -91 32Özbest Aksel 10.01.2003 SİNTEK ULTRA Ortadoğu Özbest Aksel Özbest TCK 14. Bölge/Bursa 22.11.2001 TRASİN Ortadoğu Ortadoğu TRASİN 15.10.2002 TRASİN TRASİN 3.9.2003 TRASİN TEKON Özbest Tekon TCK 16. Bölge 18.9.2003 TRASİN SİNTEK Tekon Teknopol Özbest SİNTEK27 14.11.2003 TRASİN ULTRA ULTRA 1120 Görüldüğü üze re, ihalelere ya bölge sahibi bayi sistem içerisindeki tek aday olarak katılmakta ya da birden fazla sistem üyesinin ihaleye katılarak bölge sahibi bayinin ihaleyi almasına yardımcı olunmaktadır. I.3.1.3.2. Havuz Sistemi ve Fiyat Tespiti Sözleşme nin S özleşme Yapma başlıklı 10. maddesi fiyatlar ile ilgili hükümleri düzenlemektedir. Madde metninde; 1130 Sözleşme konusu olan ürün ve sistemlere esas teşkil edecek fiyatlar BAYİ nin SIEMENS ten aldığı geçerli fiyat listelerindeki fiyatlardır ifadesi yer a lmakta ve devamında da; SIEMENS, BAYİ ye tavsiye ettiği son müşteri satış fiyatlarını verecektir. Ancak, BAYİ kendi satış fiyatlarını belirlemekle serbesttir. BAYİ fiyatlarını diğer rakiplerin fiyatları ile rekabet edebilir ve pazar tarafından kabul edil ebilir olmasını garanti edebilecek şekilde hareket 1140 etmelidir ifadelerine yer verilmektedir. Sözleşme nin 2 numaralı Ekinde ise, sözleşme konusu ürünler sayılarak karşısında bayi fiyatı (euro) ve liste fiyatı ibareleri yer almakta bir başka deyişle ay nı ürün için iki ayrı fiyat belirtilmektedir. Sözleşme ekinin ilgili bölümleri aşağıdaki gibidir: 27 Bu ihale bölge sahibinin katılıp sistemdeki başka bir bayinin aldığı tek örnektir. İhaleyi kazanan SİNTEK taşeron olarak T RASİN il e anlaşmıştır. Bu konu Kararın I .3.1.3.3. numaralı bölümünde Danışıklı Teklifler başlığı altında daha detaylı olarak ele alınmıştır. 08-26/283 -91 33 1150 Ana Birim Bayi Fiyatı (Euro) Liste Fiyatı (Euro) Master 4 gr basic dedek. ( ) ( ) Master 4 gr compact ( ) ( ) . .. Yukarıda yer alan tablodaki fiyatlardan; - Bayi fiyatının, Siemens in bayiye uyguladığı ürün satış fiyatı, - Liste fiyatının, Siemens in bayiye tavsiye ettiği nihai kullanıcı ürün satış fiyatı olduğu anlaşılmaktadır. Ancak yerinde incelemelerde elde edilen belgelerde yer al an bayi fiyatı ve liste fiyatı gibi kavramlar kullanılarak söz konusu fiyatlar üzerinden havuzlara 1160 kaynak ayrılması konunun incelenmesini zorunlu hale getirmiştir. Söz konusu belgelerden anlaşıldığı kadarıyla 2 tip havuz bulunmaktadır: - 1 no lu havuz: B elediye ve Karayolları ihalelerinden elde edilen gelirlerin belirli bir oranının aktarıldığı havuzu ifade etmektedir. - 2 no lu havuz: Hedef ciro ve prim havuzunu ifade etmektedir. 1 nolu havuzun amacı bayiler arasında gerçekleştirilen bölge dağılımında kaynaklanabilecek eşitsizliklerin bertaraf edilebilmesi amacıyla ortak bir havuz 1170 oluşturmak ve sistem karını olabildiğince eşitlemek, ikinci havuzun amacı ise bayileri daha fazla satış hacmine teşvik etmek amacıyla prim sistemi oluşturmaktır. 25.9.2001 tarih li ve Siemens, TKS, TRASİN, SİNTEK, EMT, SFA ve Sinyalizasyon imzalı tutanakta aşağıda yer alan ifadelere yer verilmiştir: 1. TC Karayolları Bölge Müdürlükleri ve Sözleşme kapsamında Büyükşehir kategorisinde bulunan illerde Siemens Bayiye keseceği 1180 faturay ı liste fiyatı üzerinden düzenleyecek, liste fiyatı ile bayi fiyatı arasındaki tutar havuza aktarılacaktır . 24.10.2001 tarihli ve imzalı Bayi Toplantı Tutanağında aşağıda yer alan ifadeler bulunmaktadır: - Geri sayıcının fiyatı konuşuldu ve 240 euro ya içinin verilebileceği konuşuldu, kötü ledle yapılanın da 165 euro olarak söylendi . 1190 - Karayolları işlerinin nasıl yürüyeceği tekrar konuşuldu: Karayolları işleri büyükşehirler kapsamında değerlendirilecek yani malzemeler ihale bedelinin %20 altına ver ilecek, altyapı işleri ise karı potaya kalacak maliyet hesabı için ortak karar verilip belirlenecek 08-26/283 -91 34 Karayollarından alınan işler ortak potada sayılacak ve herkese eşit kota olarak dağılacak. 1200 - Liste fiyatına 200 lük ünitelerde %35 yapıldığı söylenmiştir. Ancak parça kalemlerde daha düşük fiyat istendi. . 10.12.2001 tarihli ve Siemens ve 6 bayi imzalı bayi toplantı tutanağında şu ifadeler yer almaktadır: ORTAK BÖLGELERDE HESAP ÇIKARILMASI 1210 Karı potaya konulacak bölgelerde kar hesabının nasıl yapıla cağı konuşuldu. Ortak bölgelerde alınacak işlerin sözleşme gereği maliyet dışında kalan karının potaya atılması gerektiği bir kez daha dile getirildi. Bu işlerle ilgili maliyet hesabının nasıl yapılacağı konuşuldu. Maliyetin belirlenmesindeki yöntemin Bay ındırlık fiyatından belli bir indirim yapılması olabileceği konuşuldu. TKS de yerinde inceleme esnasında elde edilen ve sözleşme imzalanması öncesi bir toplantıya ait olduğu düşünülen imzasız belgede yer alan aşağıdaki ifadeler de son derece çarpıcıdır: 1220 Yapılan Toplantılarda Uzlaşılan Konular ve Sözleşmeye Ek Koşullar: 2. TC Karayolları birim fiyatları istediğimiz noktaya geldiğinde çıkan tüm işler sekiz (8) firma arasında eşit paylaştırılacaktır. Merkezi alım olması durumunda Büyükşehirlere uygulan an havuz sistemi uygulanacaktır . 3.TC Karayolları 2002 birim fiyatları ilan edildiğinde ihaleli müteahhit ve taşeron ihalelerinde birim fiyatlarda %100, satınalma işlerinde %30 kar 1230 marjı sağlanacaktır. 7. Büyükşehirlerde yapılacak ihale ve satınalmalard a ortak 1 nolu havuz oluşturulacak, bu havuzdaki kar oranı %30 un altında olmayacaktır. 8.Diğer tüm işlerde %10 oranında 2 nolu ortak havuz oluşturulacaktır. 17. Büyükşehirlerdeki UTC işilerinde %10 kar payı 2 nolu havuza aktarılacaktır. 1240 18. Diğer şeh irlerdeki UTC işlerinde Bölgede çalışan firma ile iş, ortak yapılacak ve bölgede çalışan firmaya %20 kar payı aktarılacaktır. Not: 1 nolu havuz %30 2 nolu havuz %10 oranındadır . 08-26/283 -91 35 Siemens te yerinde inceleme esnasında elde edilen 3.1.2002 tari hli, Toplantı Notu konulu şirket içi elektronik postada aşağıda yer alan ifadeler bulunmak tadır: 1250 - Ortak olan bölgelerde hesap yapma yönteminin aşağıdaki şekilde olması gerektiği görüşüldü : Sadece malzeme alımı işlerinde Siemens in söz konusu bayisi ne alınan işin keşfinden %20 sini masraf karşılığı vermesini geri kalan miktar ile bayi fiyatı arasındaki farkı (var ise) potaya ayırması istendi. Bu konu ile ilgili Siemens in görüşü Bayilere iletilecek 1260 Ortak bölgelerdeki altyapı işleri 2001 yılındaki düşük fiyatlar nedeniyle bu sene işi alan bayiler tarafından halledilecek ve bunlarla ilgili bir hesaplama yapılmayacaktır. Altyapı işleri 2002 yılı fiyatları belli olduktan sonra tekrar görüşülecek, ancak altyapı işleri ile ilgili ortak taşeronlar oluştu rulacak ve bu işler belirli bir kavşak başı birim fiyat ile bu taşerona verilecek. - Bayilerin kendi bölgeleri dışında yaptığı satışların kontrol edilmesi ve 1270 önlenmesi Siemens ten istendi. Bununla ilgili fatura kontrol çalışması yapılacak. Siemens te yerinde incelemeler esnasında elde edilen 20.12.2001 tarihli şirket içi elektronik postdaki ifadeler aşağıdaki gibidir: Bayiler organizasyonu nedeniyle iki tip sipariş oluşmaktadır: 1- Normal bayi fiyatına göre açılan siparişler: 1280 Bu siparişlerde bayi fiyatı sabittir. Maliyetlerde tedarikçilerden gelecek fiyatlar değişmedikçe daha önce verilen ekteki file gereği bellidir. Ancak bu sene potaya atılmayacak olan %10 ortak kar seneye atılacaktır. Bu gönderdiğim toplantıdan sonra geçerli fiyatlardır. Siparişlerin tarihlerine göre geçerli fiyatlara göre kalkülasyon yapılmalıdır. 2- Zararına alınan işler: Bu siparişlerde sözleşme gereği Simko onayı çerçevesinde bayilerin 1290 zararına aldığı işlerdir ve simko malzemeyi alınan keşif birim fiyatlardan %20 indirimle bayiye satmaktadır. Bu tip işlerde bayiler işi zararına aldığının belgeleri ile birlikte siparişi tarafımıza vermektedirler. Siemens te yerinde incelemeler esnasında elde edilen 14.1.2002 tarihli şirket içi elektronik postadaki ifadeler ise aşağıdaki gibidir: 08-26/283 -91 36 Potaya girecek olan iller Sözleşme ekinde belirtilen şehirler ve Karayollarıdır. 1300 Bu kapsamda 3 türlü sipariş olacaktır: 1- Zararına alınan siparişler. Bunlar listede gösterilen bayi fiyatlarının altına alınmış işleri (Siemens oluru ile) kapsama kta olup, Siemens bayinin satmış olduğu fiyattan %20 indirimle bayilere vereceği siparişlerdir. 2- Bayi fiyatı ile liste fiyatı arasındaki siparişlerdir. Burada Siemens bayinin müşterisine satmış olduğu fiyattan Bayiye satış yapacak olup, aradaki fark potaya atılacaktır. Bu potada 1310 toplanan bedeller 3 ayda bir bayilere fatura karşılığında ödenecektir. (Bayiler toplam potada toplanan bedelin 1/6 sı oranında fatura keseceklerdir. ) 3- Liste fiyatınında üstündeki siparişler. Siemens bayiye liste fiyatından fatura kesecektir. Liste fiyatı ile bayi fiyatı arasındaki fark gene potaya atılacaktır. Aynı metin üzerinde el yazısı ile verilen örnek aynen aşağıdaki gibidir: 1320 60 .80. 100 20 20 20 lik bayi fatur a kesecek Bayi satış fiyatı Potaya atılacak vv ayrılacak Siemens satış fiyatı Yukarıda yer verilen bilgilerden anlaşıldığı üzere; havuz uygulaması, sistemin 1330 kuruluşu anında sistemde yer alan bayilerin ge lirleri arasında oluşabilecek olası farklılıkları ortadan kaldırmak amacıyla oluşturulmuştur. Bilindiği gibi sistem içerisinde her bayiye bir bölge tahsis edilmiş ve sistemin dönüşümlü olması kararlaştırılmıştır. Ancak yine de bazı bölgelerde çok fazla ve bazı bölgelerde çok az ihaleye çıkılması ve bayilerin gelirlerinde faklılıklar oluşması olasılığı karşısında; her bayinin kendisine düşen bölgeye rıza göstermesi bir diğer deyişle bayiler arasında oluşacak gelir farklılıklarını ortadan kaldırmak ve hem sis temin oluşumu hem de sistemin devamını sağlamak bakımından havuz sistemine ayrıca ihtiyaç duyulmuştur. 1340 Bayilik sistemi ile fiyatların yükselmiş olduğu konusundaki müşteri (Siemens veya bayilerden ürün alıp bunları satan diğer teşebb üslerin) şikayetlerine Kararın I .3.1.2.1. numaralı bölümünde yer verilmişti. Yukarıda yer verilen belgelerdeki ifadelerden bayilerin fiyatlar konusunda aralarında müzakerelerde bulunmalarının yanısıra Siemens inde birçok konuda ve özellikle fiyatlar ve kar paylaşımı ile ilgili olarak merkezi yönlendirmede 08-26/283 -91 37bulunduğu görülmektedir. Dolayısı ile sistemin temel amacının; ihalelerin sistem içerisindeki firmalar tarafından, rekabetin sınırland ırılması yolu ile en iyi fiyatla kazanılmasını ve 1350 bunun sistem üyeleri arasında paylaşımını sağlamak olduğu sonucuna ulaşılmaktadır. I.3.1.3.3. Siemens in Merkezi Koordinasyonu ve Danışıklı Teklifler Bayilik sistemi ile esasen her bayinin kendisine tahsis edilen bölgelerdeki ihalelere katılması esası benimsenmiş ve bu durum sözleşme ile hüküm a ltına alınmıştır. Bayilik sistemi içerisinde yasaklanmış olmasına rağmen zaman zaman bayilerin kendi bölgeleri dışındaki yerler için de teklif verdikleri görülmektedir. Ancak istisnalar dışında bayiler kendi bölgeleri dışındaki 1360 yerlerdeki ihaleleri kazanam amıştır. Bayilik sistemi ile yasaklanmış olmasına rağmen bayiler neden kendi bölgeleri dışındaki yerler için teklif vermektedir? Bu sorunun olası cevapları aşağıdadır: - Bayinin kendisine tahsis edilen bölgelerdeki ihalelere katılma yeterliğine sahip olmad ığı bir durumda, ihalenin sistem içerisinde kalması için bayi ağı içindeki başka bir bayinin o i haleye teklif verdiği durumlar, - Bir ihaleye bayilik sistemi dışında yer alan yani rakip olan bir firmanın da 1370 teklif verdiği durumlarda, birden fazla bayinin bi rlikte danışıklı teklifler vererek yine ihalenin sistem içerisinde kalmasının sağlanması durumu , - İhaleye sistem dışından rakip bir teklif verilmese dahi, ihalede rekabet yaşandığı görüntüsü vermek veya mevzuat engellerini bu yolla aşmak amacıyla28 danışıkl ı tekliflerin verilerek ihalelerin alınması durumu . Daha önce de belirtildiği üzere bayilik sistemi ile esas olarak amaçlanan 7 firma arasındaki rekabetin sonlandırılarak ihalelerin sistem içerisindeki firmalar tarafından kazanılmasıdır. 1380 A. Merkezi Koor dinasyon Sözleşmenin 2.3. maddesine göre bayiler Sözleşme kapsamındaki ürün ve sistemlerle ilgili resmi ihalelere SIEMENS e danışarak teklif vereceklerdir. Ayrıca, daha önce de belirtildiği gibi her ne kadar bayilerin kendi fiyatlarını belirleme serbes tisi bulunsa dahi rekabetçi bir ihalede fiyatın düşürülmesi gerektiği durumlarda Siemens in onayı ile fiyatlar düşürülebilmektedir. Bu konuya yönelik olarak TKS nin yerinde incelemeler esnasında Raportörlere 1390 yapmış olduğu açıklamalar aşağıdaki gibidir: İhalelere TKS teklif vermektedir. Tekliflerimizde Siemens ürünleri kullandığımız, onun bayisi olduğumuz belgelenmektedir. İhalelerde 28 Örneğin, 4734 sayılı Kamu İhale Kanunu pazarlık usulünde en az 3 katılımcı gereklidir. 08-26/283 -91 38vereceğimiz tekliflerin fiyatlarını kendimiz belirliyoruz. Ürünün fiyatları zaten ürün fiyat listesinde belirlenmiştir. Anca k ihalenin türüne göre, (pazarlık usulünde örneğin) fiyatı düşürmek gerekebilir. Bu durumda Siemens i arayıp şu fiyata indirebilir miyiz diye sorarız. Ancak sonuçta Siemens i aldığımız ihaleler ilgilendirmez, kar zarar bize aittir . 1400 Bu gibi durumlar bayil ik ağının oluşturulması aşamasında da gündeme gelmiştir. 25.9.2001 tarihli toplantıya ilişkin tutanakta şu ifadeler yer almaktadır: 2. Zararına alınan işlerde Siemens kendi sağladığı malzemeler için indirimli keşif bedelleri üzerinden %20 indirimle ma lzeme temin edecektir. Ancak bu işler için Siemens mutabakatının alınması şarttır. 1410 3.Büyükşehir kategorisinde bulunmayan şehirlerdeki merkezi sistem işleri SIEMENS tarafından alınacak ve o bölge Bayisi Siemens in taşeronu olarak çalışacaktır. SIEMENS merk ezi sistem fatura bedeli üzerinden %20 oranındaki tutarı BAYİ ye ayrıca ödeyecektir. 4. Bölge Bayi TCK işlerinden birini yapamayacağını belirtirse SIEMENS hangi Bayinin işi yapacağına karar verecektir. Kendi bölgesinde yer alan bir ihaleye teklif verme konusunda yeterliliğe sahip olmayan bayinin bölgesinde diğer bir bayi Siemens in onayını alarak teklif 1420 verebilmektedir. Konuyla ilgili EMT tarafından yerinde incelemeler esnasında Raportörlere yapılan açıklamalar aşağıdaki gibidir: Sözleşme gereği bayil er birbirlerinin bölgesindeki ihalelere teklif vermemektedirler. Ancak örneğin bir bayi teklif verme yeterliliğine sahip değilse Siemens in onayı alınarak bölge dışına da teklif verilebilir. Buna örnek olarak Erzurum, İzmir ihalesini gösterebilirim . 6.9.2001 tarihli Siemens ve bayiler imzalı tutanaktaki ifadeler aşağıdadır: 1430 . 5. Bayiler dışında bir başka firmanın işlere teklif vermesi durumunda ihale indirimine Siemens karar verecek, işi olan firmanın ilgili işlerden beklediği kar karşılıklı mutabakat ile Siemens tarafından karşılanacaktır. Böyle bir durumda Siemens satış fiyatının bayi transfer fiyatlarının altına düşmesi halinde bu işe ait %10 ciro payı havuza ayrılmayacaktır. 1440 8. Bayi sayısındaki artış, azalış veya ihracına ilişkin karar için 6 bayinin oybirliği esas ve yeterli olacaktır. Oy çokluğu halinde alınan kararı Siemens in veto etme yetkisi vardır. 08-26/283 -91 39Siemens te yerinde incelemeler esnasında elde edilen 20.12.2001 tarihli şirket içi elektronik postadaki ifadeler aşağıdaki gibidir: Bayiler organizasyonu nedeniyle iki tip sipariş oluşmaktadır: 1- Normal bayi fiyatına göre açılan siparişler 1450 Bu siparişlerde bayi fiyatı sabittir. Maliyetlerde tedarikçilerden gelecek fiyatlar değişmedikçe daha önce verilen ekteki file gereği bellidir. Ancak bu sene potaya atılmayacak olan %10 ortak kar seneye satılacaktır. Bu gönderdiğim toplantıdan sonra geçerli fiyatlardır. Siparişlerin tarihlerine göre geçerli fiyatlara göre kalkülasyon yapılmalıdır. 2- Zararına alınan işler: 1460 Bu siparişlerde s özleşme gereği simko onayı çerçevesinde bayilerin zararına aldığı işlerdir ve simko malzemeyi alınan keşif birim fiyatlardan %20 indirimle bayiye satmaktadır. Bu tip işlerde bayiler işi zararına aldığının belgeleri ile birlikte siparişi tarafımıza vermekte dirler. Siemens te yerinde incelemeler esnasında elde edilen 14.1.2002 tarihli şirket içi elektronik postadaki ifadeler ise aşağıdaki gibidir: Potaya girecek olan iller Sözleşme ekinde belirtilen şehirler ve Karayollarıdır . 1470 Bu kapsamda 3 türlü sip ariş olacaktır: 1. Zararına alınan siparişler. Bunlar listede gösterilen bayi fiyatlarının altına alınmış işleri (Siemens oluru ile) kapsamakta olup, Siemens bayinin satmış olduğu fiyattan %20 indirimle bayilere vereceği siparişlerdir. 2. Bayi fiyatı ile liste fiyatı arasındaki siparişlerdir. Burada Siemens bayinin müşterisine satmış olduğu fiyattan Bayiye satış yapacak 1480 olup, aradaki fark potaya atılacaktır. Bu potada toplanan bedeller 3 ayda bir bayilere fatura karşılığında ödenecektir. (Bayiler toplam potada toplanan bedelin 1/6 sı oranında fatura keseceklerdir. ) 3. Liste fiyatınında üstündeki siparişler. Siemens bayiye liste fiyatından fatura kesecektir. Liste fiyatı ile bayi fiyatı arasındaki fark gene potaya atılacaktır. Görüldüğü üzere Siemens sistemi sıkı bir biçimde kontrol etmektedir. Kurulan sistem ile her bayiye bir menfaat sağlanmaya çalışılmakta, bayiler arasındaki 1490 eşitliğin sağlanması ve denetim ile kontrol konuları Siemens e bırakılmaktadır. 08-26/283 -91 40B. Danışıklı Teklifler Bayilik sistemi ile esas en her bayinin kendisine tahsis edilen bölgelerdeki ihalelere katılması esası benimsenmiş ve bu durum sözleşme ile hüküm altına alınmıştır. 1500 Buna ek olarak sözleşmeler öncesinde yapılan yazılı mutabakatta da bayilerin kendi faaliyet bölgesini bir diğer bay iye kesinlikle devredemeyeceği ve kendi bölgesi dışında hiçbir surette faaliyette bulunamayacağı ifadeleri yer almaktadır. Bu durum SİNTEK yetkilileri tarafından Raportörlere yerinde incelemeler esnasında: bayiler listede yer alan ürünlere ilişkin olara k sözleşme ekinde yer alan yerler dışındaki ihalelere girmemeyi bayilik sözleşmesiyle taahhüt etmişlerdir . 1510 şeklinde ifade edilmiştir. Siemens bayilerin ihalelere katılmaları hakkındaki görüşlerini yerinde incelemeler esnasında Raportörlere; İhalel er g enel olarak trafik lambası gibi ürünlerin alımına yönelik olabileceği gibi, merkezi trafik sistemi kurulmasına yönelik olmaktadır. Merkezi sistem ihaleleri dışında, ihalelere yalnızca bayilerimiz katılmaktadır. Hangi ilin belediyesi ihaleye çıkmış ise, o bölgeden sorumlu bayimiz ihaleye katılmaktadır. Bir bayimizin katıldığı ihaleye 1520 doğal olarak başkaca bir bayimiz girmemektedir . şeklinde ifade etmiştir. Bu durumu teyid eder nitelikte, Siemens ten elde edilen ve Fetih Ürkmez tarafından Siemens in di ğer çalışanlarına elektronik posta ile gönderilen bir toplantı notunda, bayilerin kendi bölgeleri dışında teklif vermeleri konusu yer almaktadır. Toplantı notunun ilgili bölümü aynen; Bayilerin kendi bölgeleri dışında yaptığı satışların kontrol edilmesi ve 1530 önlenmesi Siemens ten istendi. Bununla ilgili fatura kontrol çalışması yapılacak şeklindedir. Siemens te yerinde incelemelerde elde edilen Toplantı Tutanağında da: YER: SFA Firması -Öveçler ANKARA 1540 Katılanlar: SFA, SİNYALİZASYON, TRASİN, TKS, E MT, SIEMENS, YAPI KREDİ Farabi Şb. ve Siteler Şb. Yetkilileri 08-26/283 -91 41Toplantıda aşağıdaki hususlar görüşülmüştür: 5. EMT ve Sinyalizasyon firmalarının Adana ve Datça da 3. Kişilere mal teslimatı/satımı hakkında endişeleri dile getirildi ve konuyla ilgili açıklama bekledikleri belirtildi. Bu bağlamda 3. Kişilere Siemens in mal satıp satmayacağı konusunda güvence istendi. 1550 ifadeleri yer almaktadır. 6.9.2001 tarihli toplantı tutanağında aynen: 7. Bayiler kendi faaliyet bölgesini bir diğer bayiye kesinlikle devredemez ve kendi bölgesi dışında hiçbir surette faaliyette bulunamaz. Aksi durum Ana Sözleşme koşullarına uymadığı anlamına gelecektir. Bayiler arası uzlaşmazlıklarda Siemens hakem olarak tanımlanmıştır. 1560 ifadeleri yer almaktadır. Yukarıda yer veril en bilgi ve belgelere göre bayilerin kendi bölgeleri dışındaki bir bölgede ihalelere girmeleri yasaktır. Ancak, bayilik sistemi gereğince yasak olmasına rağmen, bayiler kendilerine ait olmayan bölgelerde çok sayıda ihaleye katılarak teklif vermişlerdir. Bu radaki temel amaç ihaleyi kazanmak ya da fiyat rekabeti değil, danışıklı teklifler verilmesi suretiyle bölge sahibi bayinin ihaleyi kazanmasına yardımcı olmaktır. 1570 Bayilerin kullandıkları danışıklı teklif yöntemleri duruma göre değişiklikler göstermiştir. Danışıklı tekliflere genel olarak aşağıda yer alan iki temel amaç için başvurulmuştur: - Bir ihaleye bayilik sistemi dışında yer alan yani rakip olan bir firmanın da teklif verdiği durumlarda, birden fazla bayinin birlikte danışıklı teklifler vererek yine ihalenin sistem içerisinde kalmasının sağlandığı durum. - İhaleye sistem dışından rakip bir teklif verilmese dahi, ihalede rekabet yaşandığı görüntüsü vermek veya mevzuat engellerini bu yolla aşmak 1580 amacıyla29 danışıklı tekliflerin verildiği durum. Dolayısıy la, bayilik sistemi kendisine tayin edilen bölge içinde bayilere sistem dışından rakip çıkması halinde, ihalenin sistemde kalmasını teminen birden fazla bayinin danışıklı teklifleri ile bayiye yardımcı olmaktadır. 10.12.2001 tarihli ve Siemens ve 6 bayi imzalı bayi toplantı tutanağında şu ifadeler yer almaktadır: 1590 29 4734 sayılı Kanuna g öre pazarlık usulünde en az 3 katılımcı gereklidir. 08-26/283 -91 42Verilen teklifleri yan teklif olarak SIEMENS in de vermesi istendi. Bu konular idarelerce daha sonradan farklı yorumlandığı için uygun görülmemiştir. Her ne kadar SIEMENS in ihalelere kat ılarak yan teklif vermesi uygun görülmemiş ise de30, bu anlayış sistemce benimsenmiş ve bayiler ihalelerde birbirlerine destek olmak amacıyla danışıklı teklifler sunmuşlardır. Yukarıda bahsedilen hususlar ile ilgili ilk örneğimizde, kendi bölgesinde ihale 1600 açılan bayi yüksek teklifte bulunmakta diğer bayi ise düşük teklifte bulunmaktadır. Bayilerin planı, sistem dışında yer alan firmanın teklifi her iki bayinin teklifinin arasında ise, ihaleyi kazanan bayi taşeron olarak bölge sahibi bayiye işi devretmek, si stem dışında yer alan firmanın teklifi her iki bayinin teklifinin üzerinde ise, düşük teklif veren bayi ihale dokümanlarını tamamlamayarak ihalenin yapıldığı bölgenin bayisinin ihaleyi yüksek fiyattan kazanmasını sağlamaktır. Yapılan ihbarda şu ifadelere yer verilmiştir: 1610 T.C.K. Sivas 16. Bölge Müdürlüğü TRASİN Elektroniğin bölgesidir. Ancak SİNTEK firması diğer katılımcı firmaların işi almaması için 60.000.000.000 (altmış milyar) TL teklif verdi. Tekeli oluşturan SİNTEK firmasında iş kalsa idi eksik evra kları tamamlamayıp yeterlilik dışı kalacaktı. İş tekelci dışı firmada kalacağı hissedildiği için TRASİN firmasının 95.000.000.000 (doksanbeşmilyar) TL verdiği teklifte iş kalmayacağı hissedildi ve işi SİNTEK firması yapacak ve SİNTEK ile TRASİN firmaları f aturalaşacaklardır. SİNTEK firması evrakları tamamlamayıp iş SIEMENS bayisi dışında kalmamıştır . 1620 Yerinde incelemeler esnasında, bu ifadeleri destekler nitelikte bir takım belgeler elde edilmiştir. Bu belgelere göre söz konusu ihalede SİNTEK 67 milyar TL. teklif ile TRASİN in bölgesindeki ihaleyi kazanmış ancak TRASİN in 35 milyar TL lik taşeronluk teklifi üzerine, TRASİN ile 19.11.2003 tarihinde taşeronluk sözleşmesi imzalamıştır. TKS de yapılan yerinde inceleme esnasında elde edilen belgeler de bu durum u teyit eder niteliktedir. Bu belgeler, Ankara Büyükşehir Belediyesi nin bir ihalesine ait olan ve SFA, EMT ile SİNTEK e ait teklifler ve EMT ile SİNTEK e ait olan imzalı -mühürlü teklif zarflarıdır. 1630 Bilindiği gibi Ankara TKS nin bölgesi içerisinde yer alm aktadır. TKS de yerinde incelemeler esnasında bulunan SİNTEK, EMT ve SFA ya ait Ankara Büyükşehir Belediyesi Satın Alma Dairesi Başkanlığı 6 kalem muhtelif sinyal verici alımı işi için hazırlanmış fiyat teklifleri aşağıdaki gibidir: SİNTEK EMT SFA Mikroproserlü .. ( ) ( ) ( ) Ledli oklu . ( ) ( ) ( ) Geri sayıcı ( ) ( ) ( ) 30 SIEMENS in çok sayıda ihaleye katılıp kazanamaması hali. 08-26/283 -91 43Kamaşma .200 lük ( ) ( ) ( ) Kamaşma .300 lük ( ) ( ) ( ) Halojen .. ( ) ( ) ( ) TOPLAM 540.000.000.0000 599.000.000.000 551.000.000.000 Ancak Büyükşehir Belediyesi nin ihale komisyonu kararına bakıldığında, Başkanlığa yalnızca 1 adet fiyat teklifi verildiği anlaşılmıştır. İhaleyi TKS 499.250.000.000 TL. toplam teklif ile kazanmıştır. Diğer firmaların fiyat teklifi 1640 ise Belediyeye sunulmamı ştır. Diğer firmaların fiyat tekliflerinin faks ile TKS ye iletildiği üzerlerinde yer alan yazılardan anlaşılmaktadır. Ankara nın TKS nin bölgesi olduğu düşünüldüğünde, diğer bayiler tarafından ne için hazırlandığı belli olmayan ancak TKS nin elinde bulu nan tekliflerin pek de rekabetçi teklifler olmadığı ve başka amaçlara hizmet için her olasılığa karşılık hazırlanmış oldukları anlaşılmaktadır. Diğer bayilere ait ve Ankara Büyükşehir Belediyesine hitaben EMT ve SİNTEK tarafından hazırlanan imzalı ve şirke t kaşeli zarfların TKS de bulunması, bayilerin ihale öncesinde veya ihale aşamalarında birbirleri ile rekabeti bozacak şekilde bir 1650 koordinasyon içerisinde bulunduklarının çok açık bir göstergesidir. Yerinde incelemelerde elde edilen diğer bayilere ait zarf ve mühürler, diğer bayilerin tekliflerinin bölge bayisi tarafından her ihtimale karşı hazırlanmış olabileceğini akla getirmektedir. TKS tarafından SİNTEK e gönderilen ve TKS nin ARER İnşaat a verdiği fiyat teklifini içeren bir elektronik posta şu şekilde dir: 1660 Aynı şekilde yine TKS de bulunan, bayilik sistemi üyelerinin arasındaki 1670 rekabeti ortadan kaldırıcı nitelikte bir koordinasyon içerisinde bulunduklarını gösteren el yazılı bir belgede de aynen şu ifadeler yer almaktadır: 1680 Kimden : KENAN ÇELİK (***@***.***) Kime : (***@***.***) Gönderme Ta rihi : 24 Temmuz 2003 Perşembe 14:31 Ek : ARER INS.doc Konu : ARER Ins Fiyat ARER İnşaata verdigimiz fiyatlar ektedir üzerine çıkarak fiyat vermenizi rica ederiz. İlgilenilecek konular: 1- Ortak bölgelerde işi olmayan tarafa en az ihale bedelinin %10 u kar olarak verilecek. Eğer normal hesaplanan kar hesabı bu oranı geçiyorsa yüksek olan kar geçerli olacak. 2- İş sırası gelen diğerine devir ederse yukarıdaki hesap aynen uygulanacak ayrıca bunun üstüne ihale bedelinin %5 i kar olarak işi devreden tarafa öden ecek. 3- Faturalaşma düzeninde işi kim alıyorsa, Siemens satışı diğer tarafa kesecek diğer taraf da kar payını ekleyip faturayı işi alan tarafa kesecek. Bu konu zeyilname ile halledilecek. 4- Entegratör sözleşmesinin Siemens tasdiki için resmi yazışmalar yapılac ak. 08-26/283 -91 44TRASİN in 15.7.2003 tarihinde Karayolları 7. Bölge Müdürlüğü/Samsun için hazırlamış olduğu fiyat teklifi, rakip bir teşebbüs olan Sinyalizasyon a aynı gün faks ile gönderilmiştir. Bilindiği gibi Samsun Sinyalizasyon un bölgesi içerisinde yer almaktadır. Ancak ih ale gerçekleşmemiştir. Teşebbüslerin ihale için hazırlamış oldukları fiyat teklifleri aşağıdaki gibidir. Tekliflerden görüldüğü üzere Sinyalizasyon un tüm birimler için teklifi daha 1690 iyidir. Sinyalizasyon TRASİN CPU Kartı ( ) ( ) IQ Kartı ( ) ( ) Çıkış Kartı ( ) ( ) Besleme Ünitesi ( ) ( ) Gösterge Paneli ( ) ( ) TRASİN in karayolları için hazırlamış olduğu teklif, saat 16:36 da Sinyalizasyon a fakslanmıştır. Ancak daha ilginç olanı, TRASİN in saat 15:18 de Sinyalizasyona gönder diği faks metninde ise yukarıda yer verilen Sinyalizasyon ve TRASİN tekliflerinin el yazısı olarak ve kısaltma şeklinde istenen malzeme kalemlerinin yer aldığı boşluklarda; CPU Kartı ( . ..) IQ Kartı ( . ..) Çıkış Kartı ( . ..) Besleme Ünitesi ( . ..) Gösterge Paneli ( . ..) 1700 şeklinde yer almasıdır. Görüldüğü üzere kendi fiyatlarının ne olması gerektiği konusunda uzlaşıldıktan sonra TRASİN kendi (muhtemel) resmi teklif metnini Sinyalizasyon a fakslamıştır. Benzer şekilde TKS, 17.6.20 03 tarihli Karayolları Genel Müdürlüğü 15. Bölge Müdürlüğü/Kastamonu için hazırlamış olduğu fiyat teklifini rakip bir firma olan Sinyalizasyon a aynı gün saat 13:10 da fakslamıştır. Sinyalizasyon ise kendi teklifini saat 13:11 de Karayolları 15. Bölge Müdü rlüğü ne fakslamıştır31. 1710 Sinyalizasyon un teklif metninde dikkat çeken konu fiyat kısımlarının el yazısı ile doldurulmuş olmasıdır. TKS ihaleye katılmamıştır. Bilindiği gibi, Kastamonu Sinyalizasyon un bölgesi içerisinde yer almaktadır. Firmalar adına hazı rlanmış olan fiyat teklifleri aşağıdaki gibidir32. S.NO (Cinsi) Sinyalizasyon TKS 1 ( .) ( .) 31 İhaleye Sinyalizasyon un yanısıra Tekon ve Özbest firmaları da teklif vermiştir. İhale mevcut ödeneğin verilen teklifi karşılayamaması nedeniy le iptal edilmiştir. 32 Sinyalizasyon un teklif metninde 28 sıra numara ile mallar sayılmış olmasına rağmen, TRASİN in tekl ifinin yalnızca ilk sayfasının tedarik edilmesi karşısında ilk 21 mal cinsine yer verilebilmiştir. 08-26/283 -91 452 ( .) ( .) 3 ( .) ( .) 4 ( .) ( .) 5 ( .) ( .) 6 ( .) ( .) 7 ( .) ( .) 8 ( .) ( .) 9 ( .) ( .) 10 ( .) ( .) 11 ( .) ( .) 12 ( .) ( .) 13 ( .) ( .) 14 ( .) ( .) 15 ( .) ( .) 16 ( .) ( .) 17 ( .) ( .) 18 ( .) ( .) 19 ( .) ( .) 20 ( .) ( .) 21 ( .) ( .) Tekliflerden gö rüldüğü üzere Sinyalizasyon un tüm birimler için teklifi daha düşüktür. 1720 Benzer şekilde TRASİN 22.7.2003 tarihinde Malatya Belediye Başkanlığı için hazırladığı teklifi aynı tarihte Sinyalizasyon a fakslamıştır. Sinyalizasyon da aynı gün içerisinde Malatya Belediye Başkanlığı na teklifini sunmuştur. Hatırla nacağı üzere Malatya TRASİN in bölgesi içerisinde yer almaktadır. Firmaların birbirlerine gönderdikleri teklifler aşağıdaki gibidir: TRASİN Sinyalizasyon Q300 Oto Sinyal Verici ( .) ( .) Q200 Oto Sinyal Verici ( .) ( .) Q200 İkili ( .) ( .) Q200 Yaya Sinyal Verici ( .) ( .) TOPLAM 5.631.000.000 5.960.000.000 Tekliflerden görüldüğü üzere TRASİN in tüm birimler için teklifi daha düşüktür. İhalede sunulan teklifler ise aşağıda ki gibidir: 1730 FİRMA FİYATLAR33 TRASİN 5.631.000.000 Best 5.877.000.000 Sinyalizasyon 5.960.000.000 Görüldüğü üzere TRASİN ve Sinyalizasyon birbirlerine gönderdikleri fiyat tekliflerini idareye de aynen sunmuşlardır. İhaleyi TRASİN kazanmıştır. TKS de y erinde yapılan incelemelerde SFA nın ve TKS nin Aksaray Belediyesi için fiyat teklif belgeleri bulunmuştur. TKS nin fiyat teklifleri ile ilgili olarak hem üzerinde el yazısı ile bir çok ifadenin yer aldığı bir çalışma metni hem 33 Fiyatlar KDV hariçtir. 08-26/283 -91 46belediyeye gönderilmek için hazırlanan teklif mevcuttur. Bilindiği gibi Aksaray TKS nin bölgesinde yer almaktadır. Firmalarda bulunan hazırlık teklifleri 1740 aşağıdaki gibidir. TKS nin hem çalışma notunda yer alan hem de nihai olarak sunulduğu anlaşılan tekliflerinin her ikisine de tabl oda yer verilmiştir. Nihai teklif metni el yazısı ile doldurulmuştur. Malzeme SFA TKS Çalışma Notu TKS Teklif Metni 200 lük tekli sinyal verici ( .) ( .) ( .) Başüstü direk ( .) ( .) ( .) 7*1.5 Nyy Kablo ( .) ( .) ( .) Flaşör Kartı ( .) ( .) ( .) TOPLAM 5.913.500.000 5.710.000.000 İhalede Belediye ye sunulan teklifler aşağıdadır: Malzeme SFA EMT TKS 200 lük tekli sinyal verici ( .) ( .) ( .) Başüstü direk ( .) ( .) ( .) 7*1.5 Nyy Kablo ( .) ( .) ( .) TOPLAM 5.913.500.000 5.710.000.000 5.495.000.000 Görüldüğü üzere SFA ihalede aynen daha önce TKS ye göndermiş olduğu teklifi vermiş, TKS nin teklif metni olarak hazırlanan fiyatlar EMT tarafından 1750 sunulmuş, TKS ise söz konusu teklifl erin biraz daha aşağısını vererek kendi bölgesindeki ihaleyi kazanmıştır. SİNTEK te yerinde incelemeler esnasında elde edilen 29.8.2003 tarihli Fetih ÜRKMEZ (Siemens) tarafından SİNTEK e gönderilen elektronik postanın ekinde C.YEKE (Siemens -İzmir Büro) ta rafından hazırlanmış 28.8.2003 tarihli Sinyalizasyon ve Otomatik Bariyer Sistemi işi ile ilgili durum raporu mevcuttur. Söz konusu Raporda aşağıda yer alan ifadeler mevcuttur: Diğer bir konu olan Trafik Sinyalizasyon Sistemi ihaleleri ile ilgili 1760 olarak, EMT ve SFA nın girdiği 18.8.2003 tarihinde Bölge de yapılan ihale sonucunda, 21.8.2003 tarihinde tarafınıza gönderdiğim raporda da belirttiğim gibi, teklif mektubu ve keşif tutarları birbirini tutmamaktadır. Teklif mektubu keşif tutarından 40 milyar daha düşük olduğu halde keşif tutarları esas alındığından, ihale tutarı çok yüksek kalmıştır. Aradaki fark diğer firmalara göre 140 milyar dolayındadır. Daha sonra keşif tutarının teyidi resmi olarak istenmiştir. Sayın Cebrail Bey (SFA) EMT olarak ilgili mektub a cevap yazmış ve teyid vermiştir. Fakat tarafımca ilgili mektuba bir satır ilavesi ile düşük fiyat olan ön teklifimiz in geçerli sayılabilmesi ve bizimde bu fiyatı kabul 1770 edebileceğimiz hakkında bir taahhüt notu eklenmiştir. Yukarıda yer alan ifadelerde n anlaşıldığı üzere SFA dan Cebrail Bey EMT adına işlem yapmaktadır. Ayrıca işlemler hakkında Siemens in de bilgisi hatta müdahalesi olduğu yine belgede yer alan ifadelerden anlaşılmaktadır. Yukarıda yer verilen çok sayıda örnekte yer alan; 08-26/283 -91 47- Bayilere ait zarf ve mühürlerin diğer bayilerde bulunması, - İdarelere teklif verilmesi öncesinde tekliflerin birbirlerine gönderile rek 1780 esasen kimin ne kadar teklif vermesi gerektiğinin birlikte kararlaştırılması, - Birden fazla teklif verilmesi gerekebilecek durumlarda b ölge sahibi bayinin diğer bayilerin tekliflerini de hazırlaması veya diğer bayileri de temsil etmesi ve benzeri durumlara ilişkin delillerin ve hususların varlığı, bayilik sistemi içerisinde yer alan teşebbüslerin tam bir koordinasyon içerisinde hareket ettiklerini ve ihalelerin sistemde yer alan firmalar tarafından kazanılması için danışıklı teklifler verdiklerini açık bir şekilde göstermektedir34. 1790 İhalelerdeki rekabet karşıtı davranışlar e sasen daha önce bayilik sistemi ile varılan mutabakatın bir sonucu dur. Kurulan bayilik sistemi ile esas olarak firmalar arası reka betin önlenerek ihalelerin hem sistemde yer alan firmalar tarafından hem de yüksek fiyatlar ile kazanılması amaçlanılmıştır. I.3.1.4. Ultra nın Sisteme Dahil Edilmesi Siemens in 2001 yılında 6 teşebbüs ile oluşturduğu bayilik sistemine, 2003 yılında son olarak Ultra firması da eklenmiştir. Ultra firması, entegratörlük sözleşmesi35 öncesi piyasada üretim yapan ve hem Siemens in hem de 1800 bayilerin rakibi olan bir teşebbüstür. Ultra nın bayilik si stemine dahil edilmesi, Siemens ile Ultra arasında entegratörlük sözleşmesi akdedilerek yerine getirilmiştir. Bayiler ile Ultra arasında imzalanan entegratörlük sözleşmelerine Siemens yazılı olarak muvafakat vermiştir. 8.7.2003 tarihli ve Siemens ten tüm bayilere gönderilen elektronik postada şu ifadeler yer almaktadır: 1810 Sn. Bayiler; Bilindiği üzere sürdürülen altbayilik çalışmaları sonucu Siemens hukuk bölümünün hazırladığı entegratörlük sözleşmesi ekte görüşlerinize sunulmuştur. Entegratörlük sözleşme si Siemens ile bayileri arasındaki sözleşmenin bir benzeri olup Ultra ile yapılan görüşmeler çerçevesinde imzaya hazır hale getirilmiştir. Tarafınızın da görüşleri doğrultusunda her bayi ile ULTRA arasında imzalanacak entegratörlük sözleşmesi (aramızdaki s özleşme gereği) Siemens in de onayı ile yürürlüğe girebilecektir. 1820 Cuma akşamına kadar sözleşmenin tarafınızdan incelenmesi ve 34 Bu durum piyasadaki rekabeti sınırladığı gibi söz konusu ihalelerdeki rekabeti de olumsuz etkilemektedir. Dolayısı ile konunun hem 4054 sayılı RKHK hem de 4734 sayılı KİK açısından değerlendirilmesi gerekmektedir. 35 Entegratörlük sözleşmelerinin konusu, bayinin veya Siemens in trafik sektörü ile ilgili ürünlerdeki tüm pazarlama ve satış yetkilerinin bir kısmının bağımsız olara k çalışan entegratöre devridir. 08-26/283 -91 48imzasını takiben cumartesi günü Ultra ya topluca imzalatıla caktır. Yapılan incelemelerde bayiler ile Ultra arasındaki sözleş melerin imzalı nüshaları elde edilememiştir. Ancak hem Siemens tarafından verilen muvafakatlar hem de yukarıda yer verilen belge deki ifadeler bayiler ile Ultra arasındaki sözleşmelerin varlığını ortaya koymaktadır. Daha önce açıklandığı üzere bayilik sözl eşmeleri öncesinde imzalanan 1830 25.9.2001 tarihli tutanakta: Bayi sayısındaki artış, azalış veya ihracına ilişkin karar için 6 bayinin oybirliği esas ve yeterli olacaktır. Oy çokluğu halinde alınan kararı Siemens in veto etme yetkisi vardır. ifadelerin e yer verilerek, sisteme eklenecek yeni bayiler konusunda izlenecek yol belirlenmiştir. Bayiler ile Ultra arasındaki -imzasız - entegratörlük sözleşmelerine 1840 bakıldığında, söz konusu sözleşmelerin bayiler ile Siemens arasında imzalanan sözleşmenin hemen hem en aynısı olduğu görülmektedir. En önemli fark entegratörlük sözleşmesinde Siemens in rolünü bayilerin, bayilerin rolünü ise Ultr a nın üstlenmesidir. Yani, Ultra tarafın dan iş alınması durumunda, Ultra Siemens marka ürünleri işin alındığı bölgenin münhasır bayisi üzerinden alacaktır. Konuyla ilgili olarak SFA, Ultra hakkında fazla bir bilgilerinin olmadığını ancak Siemens ile bayilerin biraraya gelerek Ultra konusunu görüştüklerini beyan etmiştir. Görüşmelerin konusunun ne olduğu ise yerinde incelemeler 1850 esnasında Raportörlere EMT tarafından: Ultra ile entegratörlük sözleşmesi, Ultra nın bölgesinde yer alan bayinin Ultra nın da sisteme dahil edilmesi önerisi üzerine gerçekleşmiştir . şeklinde belirtilmiştir. Ultra nın b ölgesinde yer alan bayinin Ultra nın da sisteme neden dahil edilmesini istediği ise SIEMENS in Raportörlere yerinde incelemeler esnasında açıkladığı şu ifadelerinden anlaşılmaktadır: 1860 Ultra firması daha önce kendisi ihalelere katılmaktaydı. Firma zor durumda bulunduğu için ihalelerde düşü k fiyat teklif etmekteydi. Söz konusu firma ile bizim bayilerimiz arasında bir sözleşme akdedilmiştir. Yani firma bir nevi bayilerimizin bayisi gibi bir konuma gelmiştir . Yerinde incelemeler sırasında TKS den elde edilen ve SİNTEK ta