Rekabet Kurumu Başkanlığından, REKABET KURULU KARARI Dosya Sayısı : 2009 -2-210 (Menfi Tespit ) Karar Sayı sı : 09-59/1435 -373 Karar Tarihi : 16.12.2009 A. TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER Başkan : Prof. Dr. Nurettin KALDIRIMCI (Başkan V.) 10 Üyeler : Mehmet Akif ERSİN, Doç. D r. Mustafa ATEŞ, İsmail Hakkı KARAKELLE , Doç. Dr. Cevdet İlhan GÜNAY, Murat ÇETİNKAYA, Reşit GÜRPINAR B. RAPORTÖRLER: Ekrem SOLMAZ, Esma GÜNDOĞDU C. BİLDİRİMDE BULUNAN : - Türk Ytong Sanayi A.Ş. D. TARAFLAR : - Türk Ytong Sanay
Rekabet Kurumu Başkanlığından, REKABET KURULU KARARI Dosya Sayısı : 2009 -2-210 (Menfi Tespit ) Karar Sayı sı : 09-59/1435 -373 Karar Tarihi : 16.12.2009 A. TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER Başkan : Prof. Dr. Nurettin KALDIRIMCI (Başkan V.) 10 Üyeler : Mehmet Akif ERSİN, Doç. D r. Mustafa ATEŞ, İsmail Hakkı KARAKELLE , Doç. Dr. Cevdet İlhan GÜNAY, Murat ÇETİNKAYA, Reşit GÜRPINAR B. RAPORTÖRLER: Ekrem SOLMAZ, Esma GÜNDOĞDU C. BİLDİRİMDE BULUNAN : - Türk Ytong Sanayi A.Ş. D. TARAFLAR : - Türk Ytong Sanayi A.Ş. 20 Kaynarca, Pendik 34899 İstanbul - Türk Ytong Sanayi A.Ş. Yetkili Satıcıları E. DOSYA KONUSU: Türk Ytong Sanayi A.Ş tarafından Yet kili Satıcılara yönelik uygulanması planlanan YTONG Yetkili Satıcılık Münhasırlık Primi ne ilişkin duyuruya 4054 sayılı Kanun un 8. maddesi çerçevesinde menfi tespit verilmesi talebi. F. DOSYA EVRELERİ: Kurum kayıtlarına 16.07.2009 tarih, 6780 sayı i le gi ren, eksiklikleri en son 10.11.2009 tarih ve 8061 sayı ile tamamlanan başvuru üzerine 4054 sayılı Rekabetin Korunması Hakkında Kanun ve 2002/2 sayılı Dikey 30 Anlaşmalara İlişkin Grup Muafiyeti Tebliği nin ilgili hükümleri çerçevesinde yapılan inceleme sonucu nda düzenlenen 09.12.2009 tarih ve 2009 -2-210/MM -09-ESO sayılı Menfi Tespit Ön İnceleme Raporu, 11.12.2009 tarih, REK.0.06 .00.00 -130/512 sayılı Başkanlık önergesi ile 09 -59 sayılı Kurul toplantısında görüşülerek karara bağlanmıştır. G. RAPORTÖRLERİN GÖRÜŞÜ : İlgili Raporda, Türk Ytong Sanayi A.Ş . tarafından yapılan başvuruda yetkili s atıcılara yönelik uygulanması planlanan YTONG Yetki li Satıcılık Münhasırlık Primi ne ilişkin duyuruya Kanun un 4. ve 6. maddelerine aykırılık teşkil edebileceği nedeniyle 4054 sayılı Kanun un 8. maddesi çerçevesinde menfi tespit verilemeyeceği ifade edilmiştir. 40 H. İNCELEME VE DEĞERLENDİRME H.1. Taraflar H.1.1. Türk Ytong A.Ş. (Türk Ytong) Alman Ytong International lisansı ile 04.11.1963 tarihinde kurulan ve esas itibarıyla gazb eton sektöründe faaliyet gösteren Ytong, gazbeton üretimini Pendik, Saray (Tekirdağ), Antalya ve Bilecik tesislerinde gerçekleştirmektedir. Ayrı ca Gaziantep Ytong Sanayi A.Ş. unvanlı bir iştiraki vasıtasıyla da Gaziantep te de üretimi 09-59/1435 -373 2 bulunmaktadır. Ytong, Türkiye de lisanslı duvar malzemesi üretimi yapan ilk firma olup kuruluşundan beri duvar malzemesi pazarında yer alan bir teşebbüstür. H.1.2. Türk Ytong Yetkili Satıcıları 50 Türk Ytong un halihazırda Marmara, Ege, İç Anadolu, Akdeniz ve Karadeniz Bölgelerin e yayılmış durumda ( .) adet Türk Ytong yetkili satıcısı bulunmaktadır. Söz konusu yetkili satıcıların tümü muhtelif gazbeton duvar malzemelerinin yanısıra diğer inşaat malzemelerinin pazarlama ve satışını da yapmakla birlikte , Türk Ytong dan gazbeton ve g azbetonla ilgili tutkal, harç, montaj ve el aletleri gibi duvar malzemesi dışında herhangi bir ürün almamaktadırlar. Türk Ytong un halihazırdaki yetkili satıcıları arasında Türk Ytong un ürünlerine rakip olabilecek kendilerine ait markalı ürünü olanlar bul unmamaktadır. H.2. İlgili Pazar H.2.1. İlgili Ürün Pazarı 60 Bildirim formunda ilgili ürün pazarının yapılardaki duvar pazarı olarak tanımlanması gerektiği belirtilmiştir. Ancak Türk Ytong un faaliyet alanı gazbeton olarak bilinen duvar ve yapı malzemeler i ile bu malzemelerin tesisatında kullanılan tutkal ve harçların, montaj aparatları ve el aletlerinin ür etimi ve satışıdır. Öte yandan yetkili satıcılara yapılacak menfi tespit başvurusuna konu olan indirim uygulanmasının da gazbeton ürününe ve diğer Ytong ürünleri olan Ytong tutkalı, Ytong sıvası, Ytong montaj ve Ytong el aletlerine yönelik olacağı bildirilmektedir. Rekabet Kurulu nun 30.05.2006 tarihli ve 06 -37/477 -129 sayılı kararında gazbeton üretim ve satış süreci ile ilgili olarak şu değerlendirmeler yapılmıştır: Gazbeton, bünyesindeki milyonlarca gözenek nedeniyle ısı yalıtımı değeri çok 70 yüksek, hafif, esnek, depreme ve yangına karşı dayanıklı bir yapı malzemesidir. Her türlü betonarme, çelik, ahşap, prefabrike ve yığma yapının iç ve dış duvarların da kullanılabilen söz konusu yapı malzemesi, tek katlı ve çok katlı konutlarda, sosyal ve turistik tesislerde, ticari ve sanayi yapılarında yaygın bir kullanıma sahiptir. Gazbetonun üretiminde kullanılan temel hammadeler kuvarsit, çimento, kireç ve alçıtaş ıdır. Değirmende öğütülen kuvarsit; çimento , kireç, alüminyum tozu ve su ile karıştırıldıktan sonra elde edilen gazbeton harcı formelere dökülür. Gazbeton harcı, içinde bulunan kirecin su ile reaksiyona girmesi sonucu yüksek ısı açığa çıkar. Açığa çıkan bu ısı alüminyum tozunun kabartıcı etkisiyle gazbeton hamurunun kabarmasını ve gözenekli bir yapı kazanmasını sağlar. Kabaran ve gözenekli bir yapıya sahip olan 80 bu kütle belli bir sertlik kazandıktan sonra otomatik kesme makinasında çelik teller yardımıyla T SE normlarına uygun ölçülerde kesilir. Önyapımlı donatılı elemanların çelik hasırları, otomatik punto kaynak makinalarında hazırlanır. Hazırlanan çelik hasırlar bitümle kaplanır ve döküm kalıplarına önceden monte edildikten sonra üzerlerine gazbeton harcı dökülür. Kesim işlemi tamamlanan gazbeton kütlesinin düşük yoğunluk ve yüksek basınç mukavemetine erişmesi için otoklavlarda 12 atmosfer basınç ve 190 C sıcaklıktaki doymuş buharla 11 -12 saat süre ile sertleştirilir. Malzeme otoklavlardan çıktıktan sonra TSE normlarına uygun mukavemet ve hacim sertliğine ulaşmış olur. Bundan sonra otomatik boşaltma makinalarında boşaltılır ve stok sahasına alınarak piyasaya sunum için hazır hale 90 getirilir. 09-59/1435 -373 3 Gazbeton yapı malzemelerinin son kullanıcıya özellikle büyük tük eticilere satışı doğrudan üretici firmalar tarafından yapılabilmekte, ancak satışlar daha yaygın olarak ana ve tali bayiler aracılığı ile gerçekleştirilmektedir. İnşaat sektöründe faaliyet gösteren teşebbüsler ve müteahhitler ürünün son kullanıcısı durumun dadır Yukarıda yer verilen bilgiler ışığında dosya konusu menfi tespit başvurusunun değerlendirilmesi bakımından ilgili ürün pazarı , gazbeton ürününün tuğla, bimsblok, briket gibi diğer duvar malzemelerinden üretim süreci açısından arz ikamesi 100 yönünden; deprem ve ısı ve ses yalıtımında sağladığı avantajlar, fiyat düzeyinin değişik ve hafif bir ürün olma özelliği taşıması açısından talep ikamesi yönünden ayrılması nedeniyle yapılardaki duvar pazarı olmadığı, gazbeton duvar ve yapı malzemeleri olduğu kanaatine varılmıştır . Gazbeton duvar ve yapı malzemeleri, yapı malzemeleri ve yapı elemanları olarak iki ana gruba ayrılmakta; yapı malzemeleri kendi içerisinde tutkalla uygulanan duvar blokları, asmolen bloklar ve yalıtım plakaları şeklinde üç tip; yapı elemanları ise kendi içerisinde kapı ve pencere lentoları, döşeme plakaları, çatı plakaları, düşey ve yatay duvar elemanları, yalıtım elemanları gibi altı tip ürün barındırmaktadır Ayrıca, menf i tespit başvurusuna konu olan yetkili s atıcılara yapılacak ind irim 110 uygulanmasının Ytong tutkalı, Ytong sıvası, Ytong montaj ve Ytong el aletlerini de içereceği bildirilmekte ise de indirim konusu olan ürünlerin asıl önemli ve öncelikli kısmını gazbeton duvar ve yapı malzemeleri oluşturduğundan ilgili ürün pazarı olar ak "gazbeton duvar ve yapı malzemeleri belirlenmiştir. H.2.2. İlgili Coğrafi Pazar Münhasırlık Primi nin muhatabı olan Türk Ytong yetkili s atıcılarının Marmara, Ege, İç Anadolu, Karadeniz ve Akdeniz Bölgelerinde dağılmış olması, bu bölgelerin dışında satış yapmanın Türk Ytong açısından pek ekonomik olmaması, anılan bölgelerin işlemden Türkiye nin diğer bölgelerine nazaran çok daha fazla etkilenecek olmaları 120 nedeniyle ve Kurul un Antalya Ytong San. ve Tic. A.Ş. nin Türk Ytong tarafından devralınması ile i lgili 11.04.2007 tarih ve 07 -31/318 -116 sayılı k ararındaki gerekçelere paralel biçimde ilgili coğrafi pazar Marmara, Ege, İç Anadolu, Karadeniz ve Akdeniz Bölgeleri olarak belirlenmiştir. H.3. Yetkili Satıcılara Yapılacak Duyuru nun Niteliği Türk Ytong tarafından menfi tespit belgesi verilmesi talep edilen duyuru; Yetkili Satıcılara Duyuru; YTONG Yetkili Satıcılık Münhasırlık Primi işyerinde sadece YTONG ürünleri satan, aynı gruplarda başka bir ürün teşhir edip satmayan tüm Yetkili Satıcılara öden ecek 130 primdir. Bu prim, 2009 yılı için azami % ( .) olup, her yıl sonunda perakende cirosuna uygun olarak peşin, malen ya da cari hesaba mahsuben verilecektir. şeklindeki ifadeden ibaret olup, söz konusu duyuru sonrası, yetkili s atıcılardan münhasırlığı ter cih edenler Türk Ytong un rakiplerine ait Ytong ürünlerinin muadili olan ürünlerin tedariğini ve satışın ı yapmayacaklar, sattıkları takd irde kendilerine Münhasırlık Primi ödenmeyecektir. 09-59/1435 -373 4 Duyurunun amacının, sade ce Ytong ürünleri satışı yapan yetkili s atıcıların satış ve pazarlama giderlerine katkıda bulunmak ve sadece Ytong ürünü satmayı isteyen yetkili satıcıların yapılacak anlaşma ile teşvik edilmesi olduğu bildirilmektedir. Öte yandan dosya konusu başvuruda içeriği yukarıda belirtilen Yetkili Satıcılık 140 Münhasırlık Primine İlişkin Duyuru nun 4054 sayılı Kanun un özel olarak 4. maddesi 2. fıkrası (e) bendine aykırı olup olmadığının tespiti ve olmadığı takdirde menfi tespit kararının verilmesi talep edilmektedir. Türk Ytong tarafından daha evvelden imzalan mış olan Yetkili Satıcılık Sözleşmeleri nin, kabul edilen yeni şartlara göre revize edileceği bildirilmiş ve hâlihazırdaki yetkili satıcılık sözleşmelerinin bir örneği 13.10.2009 tarih ve 7354 sayı ile Kurum kayıtlarına intikal etmiştir. Yetkili Satıcılık Sözleşmesi nin 1. maddesinde, yetkili satıcılığın konusu, Şirket in İstanbul/Pendik, Tekirdağ/Saray, Bilecik/Bayırköy ve Antalya/Organize Sanayi Bölgesi nde kurulu fabrikalarında ürettiği Ytong gazbeton yapı elemanları ile diğer 150 ürünlerin piyasasını yara tmak için kaynak aramak, tüm kamu ve özel sektör kuruluşları ve kişilerle temaslarda bulunmak ve faaliyetleri hakkında Şirket e her ay yazılı bilgi vermek ve Ytong ürünlerinin Yetkili Satıcı tarafından satın alınarak satıcılığının yapılması olarak belirt ilmektedir. H.4. Pazarın Yapısına İlişkin Bilgiler Gazbeton duvar ve yapı malzemeleri olarak belirlenen ilgili ürün pazarında faaliyet gösteren firmaların pazar payları Türk Ytong tarafından, Ytong için % ( .), AKG için %( .), Nuh Yapı için ise % ( .) olarak bildirilmiştir. Ancak rakiplerden elde edilen belgelerde, Türkiye de gazbeton üretimi yapan teşebbüsler arasında, anılan üç 160 teşebbüs dışında Türk Ytong un iştiraki olduğundan rakibi sayılamayacak Gaziantep Ytong Sanayi A.Ş. ye ve ayrıca M artu İnşaat Ma lzemeleri Sanayi v e Ticaret A.Ş. (Martu) unvanlı bir teşebbüse de yer verilmiştir. Martu nun Mardin ili Organize Sanayi Bölgesindeki fabrikası, MARTU markasıyla gazb eton üretimi yapmaktadır. Martu yurtiçinde başta G üneydoğu ve Doğu Anadolu Bölge leri olmak üzere, Akdeniz ve İç Anadolu Bölgelerine de satışlar gerçekleştirmektedir1. Bu bakımdan Türk Ytong A.Ş. nin rakiplerinden biri olduğu sonucuna varılmıştır. Türk Ytong, Türkiye de lisanslı duvar malzemesi üretimi yapan ilk firma olup, kuruluşundan beri ilg ili ürün pazarında faaliyet göstermesi bakımından da marka 170 bilinirliği en yüksek olan gazbeton firmasıdır. Diğer taraftan başvuru formunda ilgili ürün pazarında hiçbir giriş engeli bulunmadığı ifade edilmekteyse de son yıllarda pazara giriş ve çıkışlarda h erhangi bir değişiklik olmadığı da belirtilmesi gereken bir husustur. Yine başvuruda bulunan teşebbüs tarafından gönderilen bilgilere göre ilgili pazarda, genel olarak son tüketici olan müteahhitlere yapılan satışların %60 -70 arasında bir kısmı yetkili sat ıcılar aracılığı ile gerçekleşmekte, Türk Ytong yetkili s atıcılarının yaklaşık %95 inden fazlası söz konusu Münhasırlık Primi nin uygulanacağı ürünler olan gazbeton duvar ve yapı malzemeleri ile tesisatında kullanılan harç, tutkal, montaj ve el aletleri dı şında diğer inşaat malzemelerinin de ticaretini yapmaktadırlar. 180 1 http://www.martu.com.tr/turkce/ (erişim tarihi 22.11.2009) 09-59/1435 -373 5 Bu hususun AKG ve Nuh Yapı nın satışını gerçekleştiren yetkili satıcılar ve bayiler için de geçerli olduğu görülmektedir. AKG nin satış sistemi içerisinde, hâlihazırda ( .) yetkili satıcısı, ( .) de çerçeve sözleşmeli satıcısı bulunmaktadır. AKG nin Ege, Marmara, İç Anadolu Bölge müdürlüklerine bağlı yetkili satıcıları için de ( .) tanesinin rakip gazbeton ürünlerinin de satışını gerçekleştirdikleri bildirilmektedir. Nuh Yapı nın ise 2009 yıl ında faali yete başlayan münhasır bayisi olan ve aynı zamanda bağlı olduğu grup Nuh Çimento ya ait Nuh Beton dışında, münhasır olmayan bağımsız ( .) bayisi bulunmaktadır. Bağımsız Nuh Yapı bayileri ise rakip firmaların ürünlerinin satışını yapabil mektedir. 190 Türk Ytong2 ve rakip teşebbüsler tarafından gönderilen bilgiler çerçevesinde hazırlanan aşağıdaki tabloda gazbeton üreticilerinden Türk Ytong ve rakiplerinin 2008 ve 2009 yılları (Ocak -Eylül) ayları kurulu üretim kapasiteleri, üretim miktarları ve kapasite kullanım oranları yer almaktadır: Tablo 1:Türk Ytong ve Rakip Gazbeton Üreticilerinin 2008 ve 2009 Yılları Üretim Kapasiteleri (En Son Kurulu Olan), Üretim Miktarları ve Kapasite Kullanım Oranları Gazbeton Yıllık Üretim Kapasitesi (m³)/yıl Gazbeton Üretim Miktarı (m³) Gazbeton Üretimi Kapasite Kullanım Oranı (%) Teşebbüs 2008 2009 2008 2009 2008 2009 Türk Ytong ( .) ( .) ( .) ( .) ( .) ( .) AKG ( .) ( .) ( .) ( .) ( .) ( .) Nuh Yapı ( .) ( .) ( .) ( .) ( .) ( .) Martu ( .) ( .) 2009 yılı üretim miktarı verileri Ocak -Eylül ayları arasındaki dönemi kapsamaktadır. 2009 Yılı Kapasite Kullanım Oranları, üretim miktarına ilişkin veriler dokuz aylık dönemi kapsadığı için 2009 yılına ilişkin yıllık kapasitele rin dokuz aylık kısmına tekabül eden kapasitelere göre 200 hesaplanmıştır. Nuh Yapı dan gelen belgelerde 2008 Eylül ve 2009 Eylül aylarında 100.000 er m³ lük kapasite artırımlarına gidildiği ifade edilmiştir. Kapasite kullanım oranları bu artırımların ta rihleri dikkate alınarak bir oranlama ile hesaplanmıştır3. Türk Ytong yetkili s atıcılarının kâr marjlarının satılan ürün miktarı ile değişmekle beraber % ( .) ila % ( .) arasında olduğu belirtilmektedir. Ayrıca yetkili satıcıların alımları, karşılaştıkları talebe ba ğlı olarak süreklilik arz etmekle beraber periyodik bir düzeni haiz değildir. Türk Ytong ürünlerinin nihai t üketicilere yapılan satışları Türk 2 Türk Ytong tarafından verilen ve Kurum Kayıtl arına 15.10.2009 tarih ve 7407 sayı ile giren bilgilerde Türk Ytong un mevcut kapasitesi ( .) m³/yıl olarak belirtilmişse de bu rakamın Türk Ytong un iştiraki Gaziantep Ytong Sanayi A.Ş. nin ( .) m³/yıl olan kapasitesi nin eklenerek belirt ildiği tahmin edilmektedir. Nitekim Tü rk Ytong un internet sitesinde 16.11.2009 tarihi itibarıyla ulaşılan bilgilere göre, Ytong Grubu nun Türkiye deki toplam kapasitesi ( .) m³/yıl, Türk Ytong un toplam kapasitesi ise ( .) m³/yıldır. 3 2008 yılı için, ilk sekiz ay 200.000, kalan dört ay 300.000 olarak, toplam yıllık kapasite (200.000/12 8) (300.000/12 4)=233 şeklinde belirlenmiş, aynı işlem 300.000 ve 400.000 rakamları ile 2009 yılı için de tekrarlanmıştır, üretim miktarları Eylül ayına kadar verilmiş olduğundan (300.000/12 8) (300.000/12)=225 olarak hesaplama yapılmıştır. 09-59/1435 -373 6 Ytong y etkili satıcıları, satış kanalı içinde Tali Satıcılar adı verilen bağımsız satıcılar 210 ve doğrud an doğruya Türk Ytong tarafından yapılan satışlar olmak üzere toplam üç kanaldan gerçekleş mektedir. Türk Ytong un, 2008 ve 2009 yılları gazbeton ürününe ilişkin yurt içi satış miktarları ve yurtiçi net satış gelirlerine aşağıdaki tabloda yer verilm ektedir : Tablo 2: Türk Ytong un ve Türk Ytong Satış Kanallarının 2008 ve 2009 Yılları Gazbeton Yurt İçi Satış Miktarları ve Net Satış Gelirleri Gazbeton Yurt İçi Satış Miktarı (m³) Gazbeton Yurt İçi Net Satış Geliri (TL) Satışı Gerçekleştiren Teşebbüs 2008 2009 (Ocak -Eylül) 2008 2009 (Ocak -Eylül) Türk Ytong A.Ş. (T.Yt) (Toplam) ( .) ( .) ( .) ( .) T.Yt Yetkili Satıcıları ( .) ( .) ( .) ( .) T.Yt Tali Satıcıları (Bağımsız Satıcılar) ( .) ( .) ( .) ( .) T.Yt (Ni hai Tüketicilere Doğrudan Yapılan Satışlar) ( .) ( .) ( .) ( .) Aşağıda, Türk Ytong ve ilgili pazarda yer alan rakiplerinden gelen bilgiler çerçevesinde hazırlanan, ilgili pazardaki teşebbüslerin üretim kapasitesi, üretim 220 miktarı, yurtiçi satış m iktarı ve yurtiçi satış gelirlerine ilişkin rakamlar ve pazar paylarına ilişkin karşılaştırmalı bir tablo yer almaktadır: Tablo 3 : Türk Ytong ve Rakipleri AKG, Nuh Yapı ve Martu ya ait 2008 Yılı Üretim Kapasitesi, Üretim Miktarı, Yurtiçi Satış Miktarı v e Satış Geliri Rakamları ve Pazar Payları4 Gazbeton Yıllık Üretim Kapasitesi Gazbeton Üretimi Gazbeton Yurtiçi Satışı Gazbeton Yurtiçi Satış Geliri Teşebbüs Kapasite( m³/yıl) Oran (%) Miktar (m³) Pazar Payı (%) Miktar (m³) Pazar Payı (%) Miktar (TL) Pazar Payı (%) Türk Ytong ( .) ( .) ( .) ( .) ( .) ( .) ( .) ( .) AKG ( .) ( .) ( .) ( .) ( .) ( .) ( .) ( .) Nuh Yapı ( .) ( .) ( .) ( .) ( .) ( .) ( .) ( .) Martu ( .) ( .) ( .) ( .) ( .) ( .) ( .) ( .) Toplam ( .) ( .) ( .) ( .) ( .) ( .) ( .) ( .) 4Dosya mevcudu belgelerde Martu nun üretim miktarı , yurtiçi satış miktarı ve yurtiçi satış gelirine ilişkin bilgi bulunmadığından ilgili pazardaki pazar payları hesaplanırken toplama diğer üç t eşebbüsün üretim ve yurtiçi satış miktarları ile yurtiçi satış geliri rakamları dahil edilm iştir. Pazar payı hakkında kararda verilen tüm bilgiler aksi belirtilmediği sürece bu tabloya dayanmaktadır . 09-59/1435 -373 7 H.5. Menfi Tespit Değerlendirmesi 230 H.5.1. Değerlendirmenin Kapsamı, İnceleme Metodu ve Münhasırlık Priminin 4054 sayılı Kanun un 4. Maddesi Açısından Değerlendirilmesi Dosya konusu menfi tespit başvurusu YTONG Yetkili Satıcılık Münhasırlık Primi işyerinde sadece YTONG ürünleri satan, aynı gruplarda başka bir ürün teşhir edip satmayan tüm Yetkili Satıcılara ödenecek primdir. Bu prim, 2009 yılı için azami %3 olup, her yıl sonunda perakende cirosuna uygun olar ak peşin, malen ya da cari hesaba mahsuben verilecektir şeklindeki Duyuru ya ilişkindir. Söz konusu duyuruda öngörülen münhasırlık koşulunu kabul eden yetkili satıcıların ödülü her yıl sonunda çeşitli biçimlerde verilebilecek olan % ( .) primdir. Menfi te spit başvurusunda, anılan duyurunun 4054 sayılı Kanun un 4. maddesi 2. 240 fıkrasının (e) bendine aykırı olup olmadığının tespiti ve aykırı olmadığının tespiti halinde menfi tespit kararının veri lmesi talep edilmektedir. 4054 s ayılı Kanun un 4. maddesinin (e) bendinde Münhasır bayilik hariç olmak üzere, e şit hak, yükümlülük ve edimler için e şit durumdaki ki şilere farklı şartların uygulanması yoluyla rekabetin engellenmesi, bozulması veya kısıtlanması amacını taşıyan veya bu etkiyi doğuran yahut doğurabilecek nitelikte anlaşmalar, uyumlu eylemler ve teşebbüs birliği kararları yasaklanmaktadır. 4054 s ayılı Kanun un Menfi Tespit başlıklı 8. maddesi ise İlgili te şebbüs veya teşebbüs birliklerinin ba şvurusu üzerine Kurul, elinde bulunan bilgiler çerçevesinde bir anla şmanın, kararın, eylemin veya birle şme ve devralmanın bu Kanunun 4, 6 ve 7 250 nci maddelerine aykırı olmadı ğını gösteren bir menfî tespit belgesi verebilir." hükmünü amirdir. 8. maddenin lafzına bakıldığında menfi tespit başvurularında Kurul tarafından y apılacak değerlendirmelerde Kanun un 4. , 6. ve 7. maddelerin in tümü açısından bir inceleme yapılacağı, anılan maddelerin herhangi birine aykırılık halinde menfi tespit belgesi verilemeyeceği şeklinde bir yorum yapılabilmektedir. Söz konusu maddenin gerekçe sinde ise Teşebbüsler ve teşebbüs birlikleri yaptıkları anlaşma, karar, uyumlu eylem veya yoğunlaşmaların yasal belirliliğini ve güvenliğini sağlamak amacıyla Rekabet Kuruluna başvurarak yaptıkları işlemlerin rekabet kurallarına aykırılık teşkil etmediğin e dair bir belgenin kendilerine verilmesini isteyebilmelidir. Bu ticari hayatın belirsizlikten kurtulması açısından bir zorunluluktur. ifadeleri yer 260 almaktadır. Madde gerekçesine bakıldığında, Kanun koyucu tarafından ticari hayatın belirsizlikten kurtulma sı ve yasal güvenliğin sağlanmasının amaçlandığı görülmektedir. Bu çerçevede 18.10.2007 tarihli, 07-79/980 -378 sayılı ve 15.05.200 8 tarihli 08 -33/421 -147 sayılı k ararlarda olduğu gibi Kurul kararlarının çok büyük bir kısmında başvuru konusu uygulama veya s özleşmelerin Kanun un 4., 6. veya 7. maddelerine aykırılık teşkil eden veya edebilecek kısımları belirtilerek grup muafiyeti/ bireysel muafiye t incelemesine geçilmektedir. Öte yandan, dosya konusu başvuruda, 4. maddenin (e) bendi açısından bir değerle ndirm e yapılması ve bu hükümden menfi tespit kararı verilmesi talep edilmektedir. Bu bağlamda Kurul un, Mey İçki Sanayi ve Ticaret A. Ş. tarafından nihai 270 satış noktalarıyla imzalanmak üzere hazırlanan tip dikey sözle şmelere rekabeti kısıtlayıcı herhangi bir hükü m içermemesi nedeniyle ve talep doğrultusunda 4054 sayılı Kanun un sadece 4. maddesi açısından menfi tespit belgesi vermiş olduğu 10.04.2008 tarih ve 08 -28/320 -104 sayılı k ararını zikretmek gerekmektedir. Anılan kararda Kurul, Sözleşme de düzenlenen hedef lerin ve teşviklerin rekabeti kısıtlayıcı bir amaç ve plan doğrultusunda uygulanabilme (kötüye kullanma) ihtimali olmakla birlikte , pe şinen böyle oldu ğu varsayımının da do ğru olmayaca ğı kanaatine 09-59/1435 -373 8 varılmı ştır. Verilecek menfi tespit belgesi mevcut durumun t espiti niteli ğinde olduğundan gelece ğe dönük bir garanti vermedi ği gibi talebe uygun olarak Kanun un 6. maddesini de kapsamamaktadır. Dolayısıyla Sözle şme nin ilgili hükümlerinin 280 bağlılık (sadakat) indirimi uygulamasına dönü ştürülecek şekilde dizayn edilme si ve uygulanması halinde Kanun un 6. maddesi kapsamına girmesi ve bu açıdan müdahaleye ve yaptırıma tabi olma olana ğı her zaman mevcuttur değerlendirmesinde bulunmaktadır. Bu çerçevede dosya konusu başvuru ya ilişkin sadece Kanun un 4. maddesinin (e) bend i çrçevesinde bir muafiyet değerlendirmesi yapılması imkanının varlığı tartışılabilmektedir. Ne var ki, anılan maddede zikredilen münhasır bayilik anlaşmalarının, münhasır olmayan diğer bayilerin veya genel olarak diğer alıcıların 4. maddenin (e) bendi kap samındaki itirazlarının reddi için bir gerekçe olabilmesi; diğer bir deyişle, eşit konumdaki alıcılara farklı koşul ve yükümlülüklerin öngörülmesi yasağının istisnası olabilmesi için, grup muafiyeti veya bireysel muafiyet 290 kapsamında yer alıyor veya alabile cek tarzda düzenlenmiş olmaları gerekmektedir. Bu bakımdan menfi tespit başvurusuna konu münhasırlık priminin yer aldığı anlaşmaların esas olarak bireysel muafiyet veya grup muafiyetinden yararlanabilecek bir anlaşma olup olmadığının incelenmes i gerektiği sonucuna ulaşılmış ve bu incelemenin de 4. ve 6. madde kapsamında yapılabilecek incelem eleri içereceği kanaatine varılmıştır. Netice olarak sadece 4. maddenin (e) bendi çerçevesinde bir inceleme yapılmasının ve kapsam açısından anılan bende özgü bir menfi tespit kararı verilmesinin a nlamlı olmadığı sonucuna varılmıştır. Dosya konusu başvuruda, başvuru sahibi teşebbüsün, Münhasırlık Primi Duyurusu na menfi tespit belgesi verilemediği takdirde muafiyet incelemesi yapılması 300 yönünde bir taleplerinin olup olmad ığı noktasında olumsuz bir cevabı bulunmaktadır . Bu açıdan, söz konusu duyuruya yönelik grup muafiyeti incelemesi yapılmakla birlikte, 5. madde kapsamında re sen bireysel muafiyet değerlendirmesi yapılabilmes ine imkân verecek nitelikte, üretimde veya dağıtımda etkinlik artışı, tüketicinin uygulamadan yarar sağlaması, ekonomik veya teknik gelişme ve iyileşmelerin sağlanması gibi hususlara yönelik herhangi beyanda bulunulmadığından, anılan konularda herhangi bir bilgi ve bulguya da ulaşılmadığından bireysel mua fiyet incelemesi yapılmamıştır . 2002/2 sayılı Dikey Anlaşmalara İlişkin Grup Muafiyet i Tebliği (Tebliğ) nin 2. maddesinde üretim ve dağıtım zincirinin farklı seviyelerinde faaliyet gösteren iki ya da 310 daha fazla teşebbüs arasında belirli mal veya hizmetin alımı, satımı veya yeniden satımı amacıyla yapılan anlaşmalar dikey anlaşma olarak tanımlanmaktadı r. Bu çerçevede Türk Ytong ile yetkili s atıcıları arasındaki ilişkide Türk Ytong sağlayıcı konumunda olup, a ralarındaki Yetkili Satıcılık Sözleşmeleri de birer dikey anlaşmadır. Tebliğ in 2. maddesi uyarınca, Tebliğ ile sağlanan muafiyet, sağlayıcının dikey anlaşma konusu mal veya hizmetleri sağladığı ilgili pazardaki pazar payının %40 ı aşmaması durumunda uygu lanmaktadır. Tablo 3 te yer alan pazar payına ilişkin verilen bilgilere bakıldığında, Türk Ytong un 2008 yılı pazar payı gazbeton üretim miktarında % ( .) yurtiçi satış miktarında % ( .) ve yurtiçi satış gelirinde % ( .) olduğu görülmektedir. Bu noktada belir tilmesi gereken 320 bir husus da pazar payları hesaplamasında Martu ya ait üretim ve satış miktarlarının dahil edilmemiş olmasının Tebliğ de belirtilen %40 eşiğinin aşılması bakımından herhangi bir değişiklik yaratmayacağıdır. Şöyle ki Türk Ytong un en düşük o larak tespit edildiği üretim miktarı baz alınan pazar payı hesaplamasında dahi, Martu nun tam kapasite ile üretim gerçekleştirdiği varsayılarak ve Martu nun da dahil edildiği bir 09-59/1435 -373 9 hesaplama sonucunda dahi, pazar payında Martu % ( .), Türk Ytong ise %40 olara k çıkmaktadır. Bu çerçevede Mardin de kurulu fabrikası ile Martu nun ilgili coğrafi pazara dahil olan İç Anadolu ve Akdeniz Bölgeleri nden ziyade ağırlıklı olarak Güney ve Doğu Anadolu Bölgelerine satış gerçekleştirdiği ve Türk Ytong un ürünlerinin daha pahalı olması neticesinde üretim miktarı verilerine göre hesaplanan pazar payından 330 %( .) kadar daha büyük ve Tebliğ in 6/A maddesi 1. fıkrası uyarınca öncelikle esas alınması gereken bir pazar payı verisi olan satış geli ri verilerine göre pazar payı nın %( .) olduğu göz önüne alındığında, Türk Ytong un yetkili satıcıları ile olan anlaşmalarının Tebliğ kapsamında olup olmadığı değerlendirmesinde Martu nun kayda değer bir fa rk yaratmayacağı anlaşılmıştır. Bunun dışında Tebliğ in Tanımlar başlıklı 3. maddesind e Rekabet Etmeme Yükümlülüğü, Alıcının anlaşma konusu mal veya hizmetlerle rekabet eden mal veya hizmetleri üretmesini, satın almasını, satmasını ya da yeniden satmasını engelleyen doğrudan veya dolaylı her türlü yükümlülük olarak tanımlanmıştır. Tebliğ deki anlamıyla rekabet etmeme yükümlülüğü alıcının anlaşma konusu mal veya hizmetleri 340 kendisinin üretmemesini ve sağlayıcı dışındaki başka bir kaynaktan tedarik etmemesini öngören bir yükümlülüktür. Türk Ytong un yetkili satıcılarına vermeyi planladığı mü nhasırlık priminin rakip ürünleri satmama karşılığında verilecek olması anlaşma konusu mal veya hizmetlerle rekabet eden mal veya hizmetleri üretmesini, satın almasını, satmasını ya da yeniden satmasını engelleyen doğrudan veya dolaylı bir yükümlülük olara k görülebilmektedir. Bu bağlamda a lıcıya getirilen rekabet etmeme yükümlülüğünün süresi önem taşımaktadır. Tebliğ in 5. maddesi uyarınca beş yıllık süreyi aşan rekabet etmeme yükümlülükleri grup muafiyetinden yararlanamamaktadır. Şayet alıcıya getirilen rekabet etmeme yükümlülüğünün süresi belirsiz ise yine grup muafiyeti 350 uygulanamayacaktır. Beş yıllık süreyi aşacak şekilde zımnen yenilenebilen rekabet etmeme yükümlülükleri de grup muafiyeti kapsamında değildir. Türk Ytong tarafından Kurum a gönderilen Yetk ili Satıcılık Sözleşme örneğinin sözleşme süresini düzenleyen 11. maddesinde, sözleşmenin sona ereceği tarih boş bırakılmış olmakla birlikte sözleşmenin feshinin bu tarihten en az bir ay önce postaya verilecek taahhütlü mektupla, fa ksla veya e -posta ile ih bar edilmediği takdirde diğer maddelerin yerine getirilmesi şartı ile bir yıl için kendiliğinden uzayacağının karar laştırılmış olduğu görülmektedir. Dolayısıyla sözleşmenin belirsiz süreli rekabet etmeme yükümlülü ğünü öngören bir sözleşme olduğu ve süreye ilişkin sözleşme maddesinin değiştirilmemesi halinde grup muafiyetinden süre açısından da yararlanamayacağı 360 sonucuna ulaşılmıştır. Tebliğ kapsamı dışında kalan dikey anlaşmalar kendiliğinden 4054 sayılı Kanun un 4. maddesine aykırı sayılmamaktadır. Fakat bu anlaşmalar için bireysel muafiyet incelemesi gerekebilmektedir. Rekabeti kısıtlayıcı etkilerin varlığında teşebbüsler etkinlik savunması getirebilir ve neden belirli bir dağıtım sisteminin Kanun un 5. maddesindeki koşulları karşılayacak fayda yarattığı nı açıklayabilirler. Ancak daha önce de ifade edildiği gibi başvuru sahibi teşebbüs tarafından bu tür bir talep dile getirilmemiş ve bu konuda yeterli bilgi de sunulmamıştır. Bu bakımdan bireysel muafiyet değerlendirmesinde bulunulmamakla birlikte münhasır lık priminin pazarda yaratabileceği rekabeti kısıtlayıcı etkiler üzerinde durulması yerinde olacaktır . 370 Bildirim formunda ise, menfi tespit başvurusunda bulunan teşebbüs tarafından verilmesi planlanan münhasırlık priminin pazarda herhangi bir değişikliğe yo l açmayacağı iddia edilm iştir. Primin amacının, halihazırda zaten rakip teşebbüslerin 09-59/1435 -373 10 ürünlerini satm adıkları belirtilen Türk Ytong yetkili s atıcılarının, sadece Ytong ürünleri satmaya devam etmek isterlerse onlara bir nevi teşvik indirimi sağlamak olduğu da ifade edilmektedir. Bu durum , Türk Ytong un mevcut durumda yetkili satıcıları ile olan ilişkisinde fiili olarak münhasırlık tesis ettiği ve bu münhasırlığı hukuken de sözleşmesel bir temele oturtmak istediği şeklinde y orumlanabilmektedir. Diğer b ir deyişle Türk Ytong y etkili satıcıları için getirilmesi planlanan prim sisteminin onların münhasır yetkili satıcılar olmaları için değil, münhasır yetkili satıcılar olarak 380 kalmalarını sağlamak amacını ta şıdığı kanaatine varılmıştır. Öte yandan hukuken de münhas ırlık primine ilişkin olarak sözleşmeye getirilecek hükmün, diğer sözleşme koşulları ile olan ve özellikl e sözleşme hüküm ve şartlarına yetkili s atıcı tarafından riayet edilmemesi halinde Türk Ytong tarafından feshetme Fesih başlıklı 10. madde ile olan i lgisi açık bir şekilde saptanamamaktadır. Bu çerçevede prim karşılığında rakip ürünleri satmamayı kabul ederek sözleşmeyi imzalayan yetkili satıcıların, rakip malları satmaları halinde söz konusu primi alamamak dışında sözleşmelerinin feshi veya cezai şart ödenmesi gibi başka yaptırımlara maruz kalıp kalmayacakları net değildir. Dolayısıyla münhasırlık primi uygulamasının yetkili satıcılar üzerindeki bağlayıcılığının ne olacağı konusunda 390 belirsizlik söz konusu olduğundan münhasırlık primi uygulamasının paza rı hukuken de rakip teşebbüslere kapama ihtima linin bulunduğu görülmektedir. Bunun dışında, Türk Ytong yetkili s atıcılarının % ( .)-( .) arasında değişen çok küçük kâr marjları ile çalıştıkları göz önüne alındığında sene sonunda ciro baz alınarak verilecek %( .) primin söz konusu satış noktaları açısından son derece etkili olacağı, yetkili satıcıların kâr kadar prim uygulamasından kolayca vazgeçemeyecekleri, dolayısıyla uygulamanın fiili münhasırlık doğurabileceği sonucuna ulaşılmıştır. Yukarıda da ifade ed ildiği gibi, yapılmak istenen uygulamanın, bu bağlamda söz konusu primden vazgeçerek başka ürünleri de satmak isteyen teşebbüsler için sadece prim mahrumiyetine mi yoksa anılan teşebbüslerin, tedarikçi firma Türk Ytong 400 ile olan ticari ilişkilerinin de sona ermesine mi sebep olacağı yeterince açık değildir. Münhasırlık priminin, halihazırda zaten sadece Ytong gazbeton ürününü satan her bir alıcı bazındaki etkisi aynı olmayabilecektir. Şöyle ki primden yararlanacak yetkili satıcılardan bazılarının, ileride ke ndisine daha iyi koşullar sağlayan rakip firmanın ürünlerini de satmak ve mağazasında birden fazla ürüne yer vererek ürün çeşitliliği sağlamak ve müşterilerine fiyatları karşılaştırmalı olarak sunarak onları arama maliyetinden kurtarmak gibi bazı avantajla ra sa hip olmak isteyebilecekleri ihtimal dahilindedir . Yetkili satıcıların bazılarının bu konudaki özgürlüğünün kısıtlanıp kısıtlanmamasına göre münhasırlık priminin her alıcı bazındaki etkisi değişmekle birlikte münhası rlık uygulamasının, Türk Ytong y etkili satıcıları ile bağımsız satıcılar 410 arasında rekabet açısından bir fark yarattığı ve Türk Ytong yetkili satıcılarının sağlayıcı seçimlerinde rekabeti kısıtladığı açıktır. Oluşturulacak bir hukuki veya fiili münhasırlığın pazardaki toplam etkisine bakıldığ ında, ilgili pazarda Türk Ytong un 2008 yılı pazar payının gazbeton üretim miktarında % ( .), yurtiçi satış miktarında % ( .) ve yurtiçi satış gelirinde % ( .) olarak gerçekleştiği görülmektedir. Türk Ytong un halihazırdaki yetkili satıcılarının toplam pazard aki payı değerlendirmede dikkate alınması gereken diğer bir unsur olar ak öne çıkmaktadır. Türk Ytong yetkili s atıcılarının 2008 yılında elde ettikleri ( .) TL gazbeton satış geliri, pazardaki toplam satış geliri olan ( .) nin % ( .) üne tekabül etmektedi r. Bu bağlamda, Türk Ytong yetkili s atıcılarının münhasır yetkili 420 satıcılar olmaları halinde, pazarın yaklaşık % ( .) ünün rakip firmalara fiilen kapatılmış 09-59/1435 -373 11 olduğu ve hukuken de kapatılma riski bulunduğu söylenebilecektir. Ytong münhasırlık priminin yer ala cağı türden anlaşmalar, pazar kapama etkisi yanında, mağaza içi rekabeti önleme, pazar paylarında katılığa yol açma ve işbirliğini kolaylaştırma, bağlama anlaşmaları ile rekabeti kısıtlama gibi başka olumsuz etkiler de doğurabilmektedir. Tüm bunlar ın yanıs ıra, tek marka yükümlülüğü anlaşmalarının yukarıda yer verilen olumsuz etkilerinin yanında bedavacılık sorununun çözülmesi, know -how devri ve katma değer yaratan yatırımların yapılması noktasında vazgeçme probleminin ortadan kaldırılması gibi olumlu etkile ri de bulunmaktadır. Dosya konusu başvuru 430 açısından bakıldığında , söz konusu münhasırlık primi uygulamasının yer alacağı ticari anlaşmaların tatbiki sırasında, alıcıya özgü kişisel bir yatırım veya herhangi bir know -how devri gerçekleşmediğinden, uygulaman ın olumlu etkilerden ikisini yaratmasının söz konusu olmayacağı, sadece bir sağlayıcının yaptığı promosyonlar gibi aktivitelerden diğer sağlayıcıların faydalanmasını önleyerek bedavacılık sorununu ortadan kaldırmak gibi olumlu bir etki yaratma ihtimali old uğu görülmektedir . Dikey sınırlamaların rekabet üzerindeki olumsuz etkilerinin, ara mal veya hizmet ya da toptancı seviyesinde daha sınırlı olduğu kabul edilmektedir. Üreticilerin, yalnızca kendi ürünlerine yönelik perakende satış mağazası açmalarının zorluğunun pazarda yarattığı veya yaratacağı önemli giriş engelleri göz önünde 440 bulundurulduğunda, perakende düzeyindeki dikey sınırlamaların, rakiplere pazarın kapatılması sonucunu doğurması çok daha olasıdır. Ayrıca, mağaza -içi markalar arası rekabetin azaltı lmasına yol açan asıl etken, perakende düzeyde rekabet etmeme yükümlülüğü içeren dikey anlaşmalardır. Ytong yetkili satıcılarının bulunduğu ticaret seviyesinin son tüketicilere satışların yapıldığı perakende seviyesi olduğu göz önüne alındığında, perakende seviyesinde gerçekleşen tek marka anlaşmalarının rekabeti kısıtlayıcı etkilerinin daha fazla olduğu kabulü çerçevesinde dosya konusu münhasırlık primlerinin pazarı rakip ürünlere kapama etkilerinin kısıtlı bir düz eyde kalmayacağı anlaşılmaktadır . Gaz bet on ürününün niteliğine bakıldığında homojen bir yapı sergilemesinin dışında, 450 ürünlere yön elik belli bir marka imajının yaratıldığı da ifade edilmelidir. 1965 yılında sektöre giren Ytong markasının bilinirliğinin, sektöre ondan uzun bir süre sonra giren diğer markalardan daha yüksek olduğu göz ardı edilmemesi gereken bir noktadır. Pazarın doygunluk seviyesi açısından bir değerlendirmede bulunmak gerekirse, yalıtım özelliği ve depreme dayanıklılık avantajları dolayısıyla mevzuat zorunlulukları ve uygulama açı sından pazarın yavaş da olsa gerek yurtiçinde ve gerek yurtdışında büyüme seyrinde bir pazar olduğu söylenebilecektir. Türk Ytong ve Nuh Yapı tarafından gerçekleştirilen kapasite artışlarının da bu olguyu destekler nitelikte olduğu gözden kaçırılmamalıdır. Bununla birlikte, bu konu hakkında dosya mevcudu bilgiler çerçevesinde rakamsal bazlı ve kesin bir değerlendirme yapma imkanı olmadığı için, 460 pazarın doygunluk seviyesi açısından net bir kanıya varma ola nağı bulunmamaktadır . Yukarıda yer verilen değerlendi rmeler ışığında Türk Ytong tarafından yetkili satıcılara duyurulması ve kabul eden yetkili satıcılarla imzalanacak sözleşmelere dercedilerek uygulanması söz konusu olan başvuru konusu münhasırlık primine, fiilen veya hukuken münhasırlık oluşturulmasına yol açabilecek ve bu çerçevede Tebliğ in 3. maddesinde tanımlanan ve 5. maddesi uyarınca beş yıllık bir süre şartı ile izin verilebilen rekabet etmeme yükümlüğü tarzındaki dikey kısıtlama niteliğini taşıyacak 09-59/1435 -373 12 olması nedeniyle, 4054 sayılı Kanun un 4. maddesi açısından menfi tespit belgesi verilebilmesinin mümkün olmadığı kanaatine varılmıştır . 470 H.5.2. Münhasırlık Priminin 4054 sayılı Kanun un 6. Maddesi Açısından Değerlendirilmesi Münhasırlık priminin rekabet hukuku literatüründe tek taraflı davranışlar açısınd an indirim sistemleri başlığı altında ele alındığı görülmektedir. Rekabet hukukunun indirim sistemlerine müdahalesinin arkasında ise bu uygulamaların ayrımcılık, yıkıcı fiyat, bağlama ya da münhasırlık benzeri uygulamalara yol açarak tüketici refahına ya da toplumsal refaha zarar verebileceği düşüncesi yatmaktadır. İndirim sistemlerinde alıcılara getirilen yükümlülük; herhangi bir ürüne ilişkin belirli b ir miktarın satıcıdan alınması ş eklinde objektif bir koşul olabileceği gibi, belirli bir referans dönem i çerisinde, alıcının ihtiyaçlarının önemli bir kısmını satıcıdan almasını 480 öngören bir miktar, ciro ya da pazar payı hedefi, alıcının satıcı dışındaki hiçbir sağlayıcıdan ürün almamasını öngören bir münhasırlık şartı ya da alıcının satış faaliyetlerine veya satış sonrası faaliyetlere katkı sağlaması gibi başka koşullar da olabilmektedir. İndirim sistemlerinin toplam etkisi ile her bir alıcı bazındaki etkisi ise aynı değildir. İndirim sisteminin toplam etkisi de diyebileceğimiz pazardaki etkisi, indirim in kendi niteliklerinin yanında indirimi veren teşebbüs ün pazar gücü, pazarın yapısı vb . gibi dışsal bir takım faktörlere de bağlı iken indirimin her bir alıcı bazındaki etkisi sadece indirimin kendi niteliklerine bağlıdır. Örneğin, dosya konusu menfi tesp it başvrusunda olduğu gibi herhangi bir teşebbüs tarafından, alıcının ihtiyaçlarının %100 ünü 490 kendisinden karşılaması karşılığında verilen bir indirim sisteminin indirim alan her bir alıcı bazındaki etkisi, alıcının münhasıran indirim veren firmaya bağlanm ası olacaktır. Bu etki, salt indirimin kendisine bağlı olup indirim veren teşebbüsten ya da diğer pazar koşullarından bağımsız bir etkidir. Oysa aynı indirimin pazardaki etkisi, yukarıda 4. madde ve Tebliğ kapsamında yapılan bağlı pazar payı değerlendirmel erinde de yer verildiği üzere, indirim veren teşebbüsün pazar gücüne ve pazarın yapısına göre değişebilecektir. Mesela, indirim veren teşebbüs %5 pazar payına sahipse, indirimin etkisi pazarın küçük bir kısmının kapanması şeklinde olabilecekken indirim ver en teşebbüs %90 pazar payına sahipse bu etki pazarın tamamının kapanması şeklinde olabilecektir. 500 Yukarıda da ifade edildiği gibi, münhasırlık primlerinin veya miktar indirimlerinin söz konusu olduğu tek marka yükümlülüğü içeren anlaşmalarda, alıcıların iht iyaç duydukları ürün miktarının tamamının veya önemli bir kısmını n hakim durumdaki teşebbüsten sağlama larının öngörülmesi nedeniyle, b u tür anlaşmaların doğası gereği pazarda kapama etkisi yaratma potansiyeline sahip olduğu kabul edilmektedir. Dosya mevcud u bilgiler ışığında, pazar payı % ( .) olan Türk Ytong un, ilgili pazarda hakim durum da olup olmadığı noktasında ise net bir değerlendirme yapılamamaktadır. Şöyle ki, ilgili pazarda Türk Ytong un rakiplerinin konumlarına bakıldığında, Türk Ytong un iki öne mli rakibi olduğu, en yakın rakibi AKG nin pazar payında üretim 510 miktarı olarak % ( .) pazar payı ile pazar lideri olduğu; satış miktarı ve satış geliri açısından ise % ( .) ve % ( .) lik oranlarla ikinci sırayı aldığı; Nuh Yapı nın pazar payının ise üretimde %( .), satış miktarında ve satış gelirinde % ( .) oranında üçüncü sırada olduğu görülmektedir. 09-59/1435 -373 13 Satış noktaları açısından bakıldığında ise, AKG nin ( .) nin üstünde, Nuh Yapı nın ise ( .) in üstünde olan satış noktası sayısının, Türk Ytong un ( .) olan yetk ili satıcı sayısı ile karşılaştırıldığında, anılan teşebbüslerin satış noktası açısından Türk Ytong tan geride olmadıkları, bu rakamların teşebbüslerin 2008 yılı üretim miktarları verileri ile de sıralama açısından uyumlu olduğu görülmektedir. Münhasırlık açısından, rakiplerin yetkili satıcılık sistemlerinin yapısına bakıldığında, 520 Nuh Yapı nın yetkili satıcıları tarafından tek bir tanesi dışında rakip ürünlerin de satılmakta olduğu; AKG nin yetkili satıcılarının ise sözleşmeleri gereği rakip ürünleri satma dıkları tespitine ulaşılmaktadır. İlgili pazarda yer alan yetkili satıcıların bir alım gücü (karşı güç) oluşturup oluşturmadığı noktasında ise, dosya mevcudu belgelerde herhangi bir veri bulunmadığından bu açıdan bir değerlendirme yapılamamaktadır. Pazar a girişler açısından ise, herhangi bir teknik ya da hukuki engel bulunmadığı görülmekle birlikte sektörde mevcut bulunan %30 -40 civarındaki kapasite fazlasının, pazara yeni giren teşebbüsler açısından bayi ağı oluşturmak noktasında da bir giriş engeli oluşturabileceği görülmektedir. 530 Tüm bunlara ilaveten, Türk Ytong yetkili s atıcılarının % ( .) -( .) arasında değişen çok küçük kâr marjları ile çalıştıkları göz önüne alındığında sene sonunda ciro baz alınarak verilecek % ( .) primin söz konusu satış noktaları açısından son derece etkili olacağı, yetkili satıcıların kâr kadar prim uygulamasından kolayca vazgeçemeyecekleri, dolayısıyla uygulamanın fiili münhasırlık doğura bileceği kanaatine varılmıştır . Türk Ytong un yetkili satıcılarının pazardaki toplam satışla r içinde % ( .) lük bir yer kapladığı göz önüne alındığında pazarın çok büyük olmasa bile önemli bir kısmının söz konusu yükümlülükten etkileneceği değerlendirmesinde bulunabilmek mümkün görünmektedir. Öte yandan münhasırlık priminin yer alacağı anlaşmaları n süresi ve 540 alıcı konumundaki yetkili satıcıların bu yükümlülüğü kısa süreli bir bildirimle sonlandırma imkânları olup olmayacağı belli değildir. Sonuç olarak, Türk Ytong un hakim durumda olup olmadığı konusunda kesin bir kanıya varma olanağı bulunmamakla beraber, yüksek bir pazar payına sahip olması, satışlarının büyük bir kısmını yetkili satıcıları aracılığıyla gerçekleştirmesi bakımından pazarın büyük bir kısmının uygulamadan etkilenebileceği ve uygulanması planlanan münhasırlık priminin, uygulamanın mu hatabı olacak yetkili satıcıların kâr marjları ile karşılaştırıldığında yeteri derecede yüksek olduğu göz önüne alındığında, ilgili pazarı mevcut ve potansiyel rakiplere kapama potansiyeli olduğu, bu nedenle 4054 sayılı Kanun un 6. maddesine aykırılık teşk il edebilme olasılığı bulunduğu görülmektedir. 550 Yukarıda yer verilen bilgiler ve yapılan değerlendirmeler ışığında, oldukça yüksek bir pazar payına sahip, marka bilinirliği yüksek ve satışlarının çok büyük bir kısmını yetkili satıcıları aracılığıyla gerçe kleştiren Türk Ytong un, yetkili satıcıları ile imzalayacağı anlaşmalarda içeriği yukarıda belirtilen % ( .) münhasırlık primi uygulamasına ilişkin hükümler eklenmesine, münhasırlık primi uygulamasının, fiili veya hukuki münhasırlık sonucunu doğurarak ilgil i pazarda rekabeti kısıtlayıcı etkiler yaratmak suretiyle 4054 sayılı Kanun un 4. maddesine aykırılık teşkil edebileceği ve 6. madde açısından bakıldığında anılan uygulamanın pazarı kapama ihtimali olabileceği görüldüğünden menfi tespit be lgesi verilemeyec eği sonucuna ulaşılmıştır . 560 09-59/1435 -373 14 I. SONUÇ Düzenlenen rapora ve incelenen dosya kapsamına göre; Türk Ytong Sanayi A. Ş. tarafından yetkili s atıcılara yönelik uygulanması planlanan YTONG Yetkili Satıcılık Münhasırlık Primi ne ilişkin duyuruya 4054 sayılı Kanun un 8. maddesi çerçevesi nde Menfi Tespit Belgesi verilemeyeceğine OYBİRLİĞİ ile karar verilmiştir.