Rekabet Kurumu Başkanlığından, REKABET KURULU KARARI Dosya Sayısı : 2012 -2-164 (Önaraştırma) Karar Sayısı : 13-27/371 -172 Karar Tarihi : 09.05.2013 A. TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER Başkan : Prof. Dr. Nurettin KALDIRIMCI Üyeler : Kenan TÜRK , Doç. Dr. Mustafa ATEŞ, İsmail Hakkı KARAKELLE , Dr. Murat ÇETİNKAYA, Reşit GÜRPINAR, Fevzi ÖZKAN B. RAPORTÖRLER: Ümit Nevruz ÖZDEMİR, Necla SÜMER C. BAŞVURUDA BULUNAN : - Türk Telekomünikasyon A.Ş. Turgut Özal Bulvarı 06103 Aydınlıkevler/ Ankara D. HAKKINDA İN
Rekabet Kurumu Başkanlığından, REKABET KURULU KARARI Dosya Sayısı : 2012 -2-164 (Önaraştırma) Karar Sayısı : 13-27/371 -172 Karar Tarihi : 09.05.2013 A. TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER Başkan : Prof. Dr. Nurettin KALDIRIMCI Üyeler : Kenan TÜRK , Doç. Dr. Mustafa ATEŞ, İsmail Hakkı KARAKELLE , Dr. Murat ÇETİNKAYA, Reşit GÜRPINAR, Fevzi ÖZKAN B. RAPORTÖRLER: Ümit Nevruz ÖZDEMİR, Necla SÜMER C. BAŞVURUDA BULUNAN : - Türk Telekomünikasyon A.Ş. Turgut Özal Bulvarı 06103 Aydınlıkevler/ Ankara D. HAKKINDA İNCELEME YAPILAN : - Turkcell İletişim Hizmetleri A.Ş. Turkcell Plaza Meşrutiyet Cad. No:153 34430 Tepebaşı/İ stanbul (1) E. DOSYA KONUSU: Turkcell İletişim Hizmetleri A.Ş. tarafından tek ses pazarı veya "GSM hizmetleri" ve "mobil şebekeler üzerinden arama" pazarlarında fiyat sıkıştırması ve yıkıcı fiyatlandırma yoluyla h âkim durumun kötüye kullanıldığı iddiası. (2) F. İDDİALARIN ÖZETİ: Başvuruda özetle; Turkcell İletişim Hizmetleri A.Ş. (Turkcell) in; Bireysel müşteriler için "Her Yöne Paketler" kategorisinde "Minik Paket ve Hepsi Birarada Paketler kategorisinde "Full Paket faturalı uygulamaları ile rakiplerin piyasadaki faaliyetlerinin zorlaştırılmasını amaçlayan yıkıcı ve dışlayıcı fiyat politikasına dayalı eylemlerde bulunmak, Bazı şebeke içi tarifelerini, diğer GSM şebekelerine girdi olarak temin ettiği ara bağlantı ücretinin altında belirleyerek fiyat sıkıştırması uygulamak suretiyle hâkim durumunu kötüye kullandığı , Son kullanıcılar açısından sabit ve mobil şebekeler arasında asimetrik ikâme ve düşük de olsa tamamlayıcılık ilişkisi olduğu, bu sebeple ilgili ürün pazarının tek ses pazarı olarak tanımlanması gerektiği, pazarın tek ses pazarı olarak tanımlanmaması halinde "GSM hizmetleri pazarı" ve "mobil şebekeler üzerinden arama pazarı" olarak tanımlanması gerektiği, her iki pazar tanımlamasında da T urkcell in hâkim durumda olduğu iddia edil mektedir . (3) G. DOSYA EVRELERİ: Kurum kayıtlarına 19.10.2012 tarih ve 7970 sayı ile intikal eden başvuru üzerine hazırlanan 28.1.2013 tarih ve 2012 -2-164/İİ sayılı İlk İnceleme Raporu 06.02.2013 tarihli Kurul toplantısında görüşülerek, 13-09/124-M sayı ile önaraştırma yapılmasına karar verilmiştir. İlgili karar uyarınca yapılan inceleme üzerine hazırlanan 22.04.2013 tarih ve 2012 -2-164/ÖA sayılı Önaraştırma Raporu görüşülerek karara bağlanmıştır. (4) H. RAPORTÖRLERİN GÖRÜŞÜ: İlgili raporda; önaraştırma konusuna ilişkin olarak T urkcell hakkında 4054 sayılı Kanun un 41. maddesi uyarınca soruşturma açılmasına gerek olmadığı sonuç ve kanaatine ulaşıldığı ifade edilmektedir. (13-27/371 -172) 2/16 I. İNCELEME VE DEĞERLENDİRME I.1. Bilgi Teknolojileri ve İletişim Kurulu (BTK) Görüşü (5) Başvuru konusuna ilişkin olarak, 5809 sayılı Elektronik Haberleşme Kanunu nun 7. maddesinin, "Rekabet Kurulu, elektronik haberleşme sektörüne ilişkin olarak yapacağı inceleme ve tetkiklerde, birleşme ve devralmalara ilişkin ol arak vereceği kararlar da dahil olmak üzere elektronik haberleşme sektörüne ilişkin olarak vereceği tüm kararlarda öncelikle Kurum'un görüşünü ve Kurum'un yapmış olduğu düzenleyici işlemleri dikkate alır şeklindeki 2. fıkrası uyarınca BTK dan görüş talep edilmiştir. Anılan kurum görüşü 18.01.2013 tarih ve 378 sayılı yazı ile Rekabet Kurumu kayıtlarına intikal etmiştir. (6) Söz konusu yazıda; Hâlihazırda geçerli olan pazar analizleri kapsamında mobil telekomünikasyon hizmetleri ile sabit telefon hizmetlerinin birbirlerini ikâme ettiği iddiasının kabulünün mümkün olmadığı, bu hizmetlerin farklı pazarların konusu olarak dikkate alındığı, 2013 yılı Eylül ayında nihayetlendiril mesi öngörülen "Elektronik Haberleşme Sektöründe Sabit -Mobil İkamesi" başlıklı çalışmanın , elektronik haberleşme sektöründe sabit -mobil ikâmesine ilişkin değerlendirmeleri ve olası düzenleme önerilerini ihtiva edeceği, pazar analizlerinin söz konusu çalışmanın tamamlanmasını müteakip yenilenebileceği , 25.03.2009 tarih ve 2009/DK -07/149 sayılı Kurul Kararı ile Turkcell in şebeke içi görüşme ücretleri ile ara bağlantı ücretlerinin ilişkisi ve şebekeler arası çağrılara uygulanan tarifelerin seviyesine yönelik uygulamaları mobil pazarın durumu da göz önünde bulundurularak değerlendirildiği ve diğ er işletmecilere uygulamakta olduğu ağırlıklı ortalama sonlandırma ücretinin her bir abonelik paketi bazında kullanıma bağlı olarak ortaya çıkan dakika başına tarifesinden (0,0313 t/dk) daha yüksek olmaması gerektiği nin karara bağlandığı, 2012/DK - 07/181 s ayılı Kurul Kararı ile Turkcell'in her bir abonelik paketinin yanı sıra, uygulayacağı kampanyaların da 2009/DK -07/149 sayılı yükümlülük kapsamına alındığı , Aşağıdaki tabloda da yer verildiği üzere, "Minik Paket" ve "Full Paket" adlı paketlerin, kullanıma bağlı olarak ortaya çıkan dakika başına ortalama şebeke içi tarife değerlerinde, anılan yükümlülüğe aykırı bir durum bulunmadığı, "Minik Paket"in gerçekleşen tarifesinin, çağrı sonlandırma ve başlatma ücretleri toplamı olan 0,0626 TL /dk değerinin -Mart 2012 hariç - dahi üstünde seyrettiği, Tablo 1: Turkcell'in Minik Paket ve Full Paket tarife alt seçeneklerinin ş ebeke içi gerçekleşen tarifelerinin gelişimi Şubat -Ekim 2012 (TL/dk) Tarife Paketi -2012 Şubat Mart Nisan Mayıs Haziran Temmuz Ağustos Eylül Ekim Hepsi Bir Arada Full Paket ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) Her Yöne Minik Paket ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) Kaynak: BTK Görüşü Vodafone Cep Avantaj Mini Süper" tarifesi kapsamında her yöne 500 dakika ses hizmetinin 34 TL karşılığında sunulduğu ve Turkcell'in aynı içerikteki hizmeti Vodafone'den oldukça düşük bir ücretle (26 TL) sunmasının yıkıcı fiyatın en açık göstergesi olduğu iddiasına yönelik olarak ; bu iddia nın gerçeği yansıtmadığı , başvuru kapsamında "Her Yöne Minik Paket"in fiyat artışı yapılmış olan güncel ücretinin değil daha düşük olan eski ücretinin kullanıldığı , Vodafone tarafından "Hesabını Bilen Midi Tarife" kapsamında 12 ay taahhüt verilmesi halinde her yöne "500 dakika, 5 0 SMS ve 50 MB internet in ayda 25 TL karşılığında sunulduğu, Benzer şekilde Turkcell'in "Full Paket" ve Vodafone'nin "Cep Avantaj Her Yöne Ekstra" tarifelerinin aynı fiyat (59 TL) üzerinden sunulmasının yıkıcı fiyatlandırmaya örnek olduğunun (13-27/371 -172) 3/16 iddia edildiğ i, ancak Turkcell "Full Paket" inin taahhütsüz fiyatının 69 TL olup, Vodafone'nin benzer tarifesi olan "Hesabını Bilen Hepsi 1000 Tarifesi kapsamında yurtiçi her yöne 1000 dakika, 1000 SMS ve 1 GB internetin taahhütsüz 55 TL karşılığında sunulduğu, Aşağıdaki tablodan görüldüğü üzere, fiyat sıkıştırması i ddiasına konu edilen kampanyaların gerçekleşen tarifeleri1 açısından anılan Kurul Kararlarının ihlali niteliğinde bir durumun söz konusu olmadığı , Tablo 2: Turkcell Kampanyaları Şebeke İçi Gerçekleşen Tarifeleri Ekim 2012 (TL/dk) Kampanya Adı (Ekim 2012) Abone Sayısı Şebeke içi Gelir (TL/dk) Şebeke içi Trafik Şebeke içi ARMU2 (TL/dk) Son 3 Ay Bedava ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) Son 3 Ay Bedava ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) Hoşgeldin Profesyonel 5000 Paketi ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) Kontratlı Profesyonel 5000 ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) Kontratlı Şirket İçi Paketi ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) Kaynak: BTK Görüşü ifade edilmiştir. I.2. Değerlendirme I.2.1. Yıkıcı Fiyatla ndırma ve Fiyat Sıkıştırması Kavramları (7) Yıkıcı fiyatla ndırma, genel olarak, hâkim durumdaki bir teşebbüsün rakiplerinin piyasadan çıkmasını sağlamak için kısa dönemde düşük fiyatlar uygulamasını ve bunu takiben orta -uzun dönemde fiyatları artırmasını içeren strateji olarak tanımlanabilir. Avrupa Birliği Komisyonu tarafından yayımlanan ve Komisyon un uygulama önceliklerini belirleyen dokümana3 (AB Komisyonu Dokümanı) göre, bir fiyatlama davranışının yıkıcı fiyatlama olarak değerlendirilebilmesi için feragatin belirlenmesi gerekmektedir. Komisyon, feragatte bulunman ın, hâkim durumdaki teşebbüsün ilgili zaman diliminde üretim miktarının tamamı veya belirli bir kısmı için düşük fiyat uygulayarak aslında kaçınılabilecek olmasına karşın zarar etmiş olması veya ediyor olmasıyla gösterilebileceğini belirtmektedir4. Dolayıs ıyla yıkıcı fiyatlama, temel olarak maliyet -altı fiyatlama yapmak suretiyle gerçekleştirilen b ir ihlal türü dür. (8) AB Komisyonu Dokümanı nda yıkıcı fiyatlama için rekabeti kısıtlayıcı kapama nın da ihlal tespiti için gerekli olduğu belirtilmekte, bunun ortay a konması için rakiplerin piyasadan fiilen çıkmış olmasının gerekmediği, rakiplerin disiplin altına alınması ihtimalinin de göz önünde bulundurulması gerektiği ifade edilmektedir. (9) Benzer şekilde, fiyat sıkıştırması da firmaların fiyatlama davranışına ilişk in olarak ortaya çıkan bir ihlal türüdür. Fiyat sıkıştırması dikey ilişkili pazarlarda faaliyet gösteren ve üst pazarda hâkim durumda bulunan bir teşebbüsün üst pazar ürünü fiyatı ile alt pazar ürünü fiyatı arasındaki marjı, alt pazarda eşit derecede etkin bir rakibin dahi kârlı bir şekilde kalıcı olarak ticari faaliyette bulunmasına imkân vermeyecek nitelikte belirlemesidir. (10) Rekabet Kurulu nun 04.03.2010 tarih ve 10 -21/271 -100 sayılı kararında fiyat sıkıştırmasının unsurları ; 1 Kullanıma bağlı olarak ortaya çıkan dakika başına ortalama şebeke içi tarife değerleri 2 average revenue per minute used - kullanılan dakika başına ortalama gelir 3 Guidance on the Commission's Enforcement Priorities in Applying Article 82 of the EC Treaty to Abusive Exclusionary Co nduct by Dominant Undertakings 4 paragraf 64 (13-27/371 -172) 4/16 Dikey bütünleşik bir teşebbüsün üst pazarda hâkim durumda bulunması, Bu pazarda sunulan ürün veya hizmetin alt pazarda kendisi ve rakiplerinin üretim yapabilmeleri ve rekabet ederek pazarda kalabilmeleri için zorunlu olması, Alt ve üst pazar fiyatı arasındaki marjın, hâkim dur umdaki teşebbüsün veya hâkim durumdaki teşebbüs kadar etkin olan bir rakibin bile alt pazarda kâr edemeyeceği kadar düşük belirlenmiş olması, Hâkim durumdaki teşebbüsün fiyat sıkıştırmasına yol açan davranışı sonucunda alt pazardaki rakiplerin dışlanması, yeni girişlerin engellenmesi ya da rakiplerin faaliyetlerinin sınırlandırılması gibi tüketici refahına zarar verecek rekabete aykırı etkilerin doğması ya da doğması ihtimalinin bulunması, Hâkim durumdaki teşebbüsün fiyat sıkıştırmasına yol açan fiyatlama p olitikasına ilişkin olarak objektif gerekçelerinin bulunmaması olarak sıralanmıştır. Görüldüğü üzere, Kurul değerlendirmesinde ihlâl tespitinde maliyet -altı fiyatlamayı yeterli görmemiş; bunun yanı sıra AB Komisyonu Dokümanı nda ortaya konan yaklaşım çerçev esinde davranışın tüketici refahına zarar verecek rekabete aykırı etkilerin doğması ya da doğması ihtimalinin bulunması gerektiği yaklaşımını benimsemiştir. (11) Nitekim 09.05.2012 tarih ve 12 -25/728 -208 s ayılı Rekabet Kurulu kararında ; Üst pazar ürününün alt pazardaki rakibin etkin bir şekilde rekabet edebilmesi için objektif olarak gerekli olması, Eylemin alt pazardaki etkin rekabetin ortadan kalkması sonucunu doğurması ihtimalinin olması, Eylemin tüketici zararına yol açma ihtimalinin olması durumlarında fiyat sıkıştırması incelemelerine öncelik verildiği belirtilerek yine davranışın etkilerinin öneminin altı çizilmiştir. (12) Yukarıdaki bilgiler ışığında, öncelikle şikâyet konusu kampanya ve paketler hakkında bilgi sunulacak, ardından ilgili pazar ve hâkim dur uma ilişkin değerlendirmelere yer verilecek ve son olarak söz konusu kampanya ve paketlere ilişkin fiyat -maliyet analizleri çerçevesinde maliyet - altı fiyatlama yapılıp yapılmadığı ve ilgili pazardaki etkin rekabet üzerindeki muhtemel etkileri incelenecektir. I.2.2. Şikâyet Konusu Tarifeler ve Paketler (13) Başvuruda Turkcell tarafından yürütülmekte/yürütülmüş olan yedi ayrı kampanya ve paket ismen zikredilerek şikâyet edilmektedir. Bunlardan bireysel müşteriler için "Her Yöne Paketler" kategorisinde "Minik Paket ve Hepsi Birarada Paketler kategorisinde "Full Paket faturalı uygulamaları yıkıcı fiyatlama iddiasıyla şikâyet edilmekte; Kontratlı Profesyonel 5000 Paketi, Hoşgeldin Profesyonel 5000 Paketi, Kontratlı Şirket İçi Paketi Kampanyası, Son Üç Ay Bedava Kampanyası (Ofis ve Star Paketleri) ise fiyat sıkıştırmasına yol açan kampanyalara örnek olarak gösterilmektedir . Dosya kapsamında sadece başvuruda ismen zikredilen kampanya ve paketler incelenecek, bunun dışında kalan kampanya ve paketler incel enmeyecektir. (14) Söz konusu kampanya ve paketlerin aylık bazda kümülatif abone sayıları aşağıda gösterilmektedir : (13-27/371 -172) 5/16 Tablo 3: Şikâyet Konusu Paketlerin Aylık Kümülatif Abone Sayıları Kampanyalar /Paketler Aylar Hepsi Bir Arada Full Paketi Her Yöne Minik Paket Hoşgeldin Profesyonel 5000 Paketi Kontratlı Profesyonel 5000 Paketi Kontratlı Şirket İçi Paketi Kampanyası Son 3 Ay Bedava5 (Ofis ve Star Paketleri) Oca.12 ( ..) ( ..) Şub.12 ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) Mar.12 ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) Nis.12 ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) May.12 ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) Haz.12 ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) Tem.12 ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) Ağu.12 ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) Eyl.12 ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) Eki.12 ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) Kas.12 ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) Ara.12 ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) Oca.13 ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) Şub.13 ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) Mar.13 ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) Kaynak: Turkcell (15) Tablo 3 den de görüldüğü üzere, 2013 yılı Mart ayı sonu itibarıyla, Hoşgeldin Profesyonel 5000 Paketi, Kontratlı Profesyonel 5000 Paketi ve Son Üç Ay Bedava Kampanyasının (Ofis ve Star Paketleri) abone sayıları sırasıyla ( ..), ( ..) ve ( ..) olarak gerçekleşmiştir . Bu paket ve kampanyaların abone sayılarının kayda değer büyüklükte ve yapılacak değerlendirmeyi etkileyecek nitelikte olmaması nedeniyle bu aşamadan sonra yapılacak değerlendirme, Hepsi Bir Arada Full Paket, Her Yöne Minik Paket ve Kontratlı Şirket İçi Paketi Kampanyası üzerinden gerçekleştirilecektir. a) Hepsi Bir Arada Full Paket (16) Hepsi Bir Arada Full Paket 16.02.2012 tarihinden itibaren tüketicilere sunulmaktadır. Paket kapsamında, kullanıcılara tamamı her yöne olmak üzere aylık 1.000 dakika konuşma süresi, haftalık 1.000 SMS ve aylık 1 GB internet erişimi sunulmaktadır. Ayrıca haf tada 2 gün Turkcell aboneleri ile ücretsiz konuşma yapılabilmektedir. Paket fiyatı yıllık abone olunması halinde aylık 59 TL, aksi halde aylık 69 TL olarak belirlenmiştir. b) Her Yöne Minik Paket (17) 24.02.2012 tarihinde tüketicilere sunulan Her Yöne Minik Paket kapsamında, tüketiciler aylık her yöne 200 dakika konuşma yapabilmektedir. İlk sunulduğunda 25 TL olan aylık abonelik bedeli, 20.07.2012 tarihinde 26 TL ye, 10.10.2012 tarihinde ise 29 TL ye yükseltilmiştir. İncelenen süre zarfında söz konusu paket kapsamı nda çeşitli kampanyalar düzenlenmiş, 5 Son 3 Ay Bedava Ofis Paketi ve Son 3 Ay Bedava Star Paketi nin abone sayılarının kümülatif olarak bildirilmiş olması nedeniyle, bu iki paketin abone sayıları toplamı tek kolonda g österilmiştir. (13-27/371 -172) 6/16 kampanyalarda yine paket kapsamında sağlanan tek hizmet olan ses hizmeti, değişen sürelerde ve değişik tutarlarda sunulmuştur. c) Kontratlı Şirket İçi Paketi Kampanyası (18) 21.10.2009 ile 31.01.2013 tarihleri arasında yürürlük te kalan kampanya kapsamında şirket içi 6.000 dakika görüşme 10.11.2012 tarihine kadar 10,50 TL, bu tarihten sonra da 12 TL ye sunulmuştur. Bu kampanyada da sadece ses hizmeti sunulmaktadır. Kampanya Ocak 2012 - Mart 2013 dönemi kapsamında incelenecektir. I.2.3. İlgili Pazar ve Hâkim Durum Analizi (19) Yukarıda da belirtildiği üzere, fiyat sıkıştırması iddiası bakımından, Turkcell in bir üst pazarda hâkim durumda bulunması ve fiyatlama davranışları sonucunda alt pazardaki rakiplerin Turkcell ile rekabet edememesi beklenmelidir. Yıkıcı fiyat bakımından ise, Turkcell in hâkim durumda bulunduğu pazardaki fiyatlama davranışı yoluyla rakiplerini dışla dığı iddiası değerlendirilmelidir. (20) Her iki iddia nın da, temel olarak, Turkcell tarafından fiyatlama yoluyla rakiplerin dışlandığı varsayımına dayandığı dikkate alındığında, iddia kapsamında herhangi bir pazar tanımına gidilmeden, Turkcell in hipotetik bir üst pazarda ve/veya hipotetik bir alt pazarda hâkim durumda bulunduğu varsayımı ile hareket edilecektir. Yukarıda da belirtildiği gibi şikâyetçinin iddiaları arasında mobil telekomünikasyon hizmetleri ile sabit telefon hizmetlerinin bir arada değerlendirilerek ilgili ürün pazarının tek ses pazarı olarak tanımlanması gerektiği iddiası da yer almaktadır. Öncelikle bu iddia değerlendirilecektir . (21) İddianın değerlendirilmesi, teorik olarak iddia konusu hizmetlerin birbirine ikâme olup olmadığının tespiti üzerinden gerçekleştirilebileceği gibi, şikâyet dilekçesi nde yer verildiği üzere var olduğu iddia edilen tek ses pazarı nda Turkcell in hâkim durumda olup olmadığının tespiti üzerinden de gerçekleştirilebilecektir. Dosya kapsamında ikinci yöntem tercih edilecektir. Zira söz konusu değerlendirme ile var olduğu i ddia edilen tek ses pazarı nın varlığının incelenmesinden bir adım ileri gidilerek, böyle bir pazarın varlığının kabul edilmesi halinde Turkcell in bu pazarda hâkim durumda olup olmayacağı ortaya konulabilecektir. (22) Aşağıdaki grafiklerde sırasıyla, toplam m obil ve sabit trafik miktarı, mobil trafiğin dağılımı ve sabit trafiğin Türk Telekom ile alternatif işletmeciler arasındaki dağılımına yer verilmektedir. Grafik 1: Toplam Yıllık Arama Trafik Miktarı ( milyar dakika) (13-27/371 -172) 7/16 Kaynak: BTK 2012 4. Çeyrek Pazar Verileri Raporu Grafik 2: Mobil İşletmecilerin Dönemlere Göre Toplam Trafik Miktarı ( milyar dakika) Kaynak: BTK 2012 4. Çeyrek Pazar Verileri Raporu Grafik 3: Türk Telekom ile Diğer Sabit Telefon Hizmetleri (STH) Sunan Teşebbüslerden Başlatılan Trafi ğin Oranı (%) Kaynak: BTK 2012 4. Çeyrek Pazar Verileri Raporu (23) Yukarıdaki verileri aşağıdaki tablo ile özetlemek mümkündür: Tablo 4: 2012 Yılı Toplam Mobil ve Sabit Trafik Miktarları (Milyar Dakika) İşletmeci 2012 -1 2012 -2 2012 -3 2012 -4 Toplam Oran Turkcell 17,32 19,55 20,14 19,13 76,14 % 40,25 Vodafone 12,56 14 14 13,96 54,52 % 28,82 Avea 9,2 9,94 9,94 10,03 39,11 % 20,67 Mobil Toplam 39,08 43,49 44,08 43,13 169,78 % 89,74 Türk Telekom6 15,91 % 8,41 6 2012 yılında Türk Telekom kaynaklı sabit trafiğin toplam trafiğin %82 sini oluşturduğu kabul edilmiş tir. (13-27/371 -172) 8/16 Alternatif İşletmeciler 3,49 % 1,85 Sabit Toplam 19,4 % 10,26 TOPLAM 189,18 % 100 Kaynak: BTK 2012 4. Çeyrek Piyasa Verileri Raporu (24) Tablo 4 e göre, toplam trafikte Turkcell in %40,25, Vodafone un %28,82 ve Türk Telekom Grubu nun ise %29,08 oranında pay sahibi olduğu anlaşılmaktadır. Benzer bir karşılaştırmayı aşağıdaki tablo üzerinden, gelir bakımından da yapmak mümkündür: Tablo 5: 2012 Yılı Toplam Mobil ve Sabit Gelir Miktarları ve Oranları İşletmeci Gelir (TL) Oran Turkcell 8.725.255.983,00 % 39,80 Vodafone 4.917.505.697,00 % 22,43 Avea 3.474.740.229,00 % 34,57 Türk Telekom7 4.105.309.262,02 Alternatif İşletmeciler 701.543.736,00 % 3,20 TOPLAM 21.924.354.907,02 % 100 Kaynak: BTK 2012 4. Çeyrek Piyasa Verileri Raporu (25) Gelir üzerinden yapılan değerlendirme dikkate alındığında da, Turkcell in %39,80, Vodafone un %22,43 ve Türk Telekom Grubu nun ise %34,57 oranında pay sahibi olduğu anlaşılmaktadır. (26) Her iki hesaplama yönteminde de var olduğu iddia edilen tek ses pazarı n da Turkcell in pazar payının %40 civarında gerçekleştiği; buna karşılık toplam trafiğe göre rakiplerin yaklaşık %30 ar pazar payına sahip olduğu, gelir bakımından ise Türk Telekom Grubu nun %35 pazar payına sahip olduğu görülmektedir. Mevcut verilerle, te k ses pazarı iddiası kabul edilse bile Turkcell in hâkim durumda olduğu tespitinde bulunulamayacaktır. I.2.4. Fiyat - Maliyet Analizi (27) Bu ba şlık altında hipotetik ilgili pazardaki rekabeti etkileme ihtimali bulunacak derecede abone sayısına sahip olan Hepsi Bir Arada Full Paket in, Her Yöne Minik Paket in ve Kontratlı Şirket İçi Paketi Kampanyası nın kârlılık durumları incelenecektir. Yapılacak incelemede, daha önceki Kurul kararları ile uyumlu bir şekilde, Turkcell tarafından uygulanan efektif fiyatlar8, hem Turkcell tarafından uygulanması gereken çağrı sonlandırma ücretiyle, hem de Turkcell in toplam çağrı maliyetleri ile karşılaştırılacaktır. a) Efektif Fiyat Çağrı Sonlandırma Ücreti Karşılaştırması (28) BTK nın 10.02.2010 tarih ve ve 2010/DK -07/88 sayılı kar arı ile Turkcell de sonlanan çağrıların ücreti 3,13 Kr/dk olarak belirlenmiştir. BTK nın 25.03.2009 tarih ve 2009/DK -07/149 sayılı kararı ile ise Turkcell in diğer işletmecilere uygulamakta olduğu ağırlıklı ortalama sonlandırma ücretinin her bir aboneli k paketi bazında kullanıma bağlı olarak ortaya çıkan dakika başına tarifesinden (0,0313 TL/dk) daha yüksek olmaması gerektiği karara bağlanmıştır. BTK görüşünde, bu yükümlülük kapsamında Hepsi Bir Arada Full Paket ile Her Yöne Minik Paket in incelen diği ve Tablo 1 de yer verilen sonuçlara ulaşıl dığı görülmektedir. Tablo incelendiğinde, Turkcell in şebeke içi gerçekleşen tarifelerinin çağrı sonlandırma ücretinin üzerinde gerçekleştiği görülmektedir. (29) Öte yandan, Turkcell tarafından gönderilen bilgiler çerçevesinde teşebbüsün Ocak 2012 - Mart 2013 arasında gerçekleşen efektif fiyatlarını da hesaplamak mümkün olmuştur. Buna göre, her üç kampanya nın efektif fiyatların ın da Turkcell in çağrı sonlandırma ücretinin üzerinde gerçekleştiği görülmektedir: 7 PSTN gelirlerinin toplam gelire oranı (%56,60) dikkate alınarak hesaplanmıştır. 8 Efektif fiyat, gerçekleşen gelir rakamlarının gerç ekleşen trafiğe bölünmesiyle bulunmaktadır. (13-27/371 -172) 9/16 Tablo 6: İncelenen Paket ve Kampanyaların Efektif Ses Gelirleri (TL/dk) Hepsi Bir Arada Full Paketi Her Yöne Minik Paket Kontratlı Şirket İçi Paketi Kampanyası Şub.12 ( ..) ( ..) ( ..) Mar.12 ( ..) ( ..) ( ..) Nis.12 ( ..) ( ..) ( ..) May.12 ( ..) ( ..) ( ..) Haz.12 ( ..) ( ..) ( ..) Tem.12 ( ..) ( ..) ( ..) Ağu.12 ( ..) ( ..) ( ..) Eyl.12 ( ..) ( ..) ( ..) Eki.12 ( ..) ( ..) ( ..) Kas.12 ( ..) ( ..) ( ..) Ara.12 ( ..) ( ..) ( ..) Oca.13 ( ..) ( ..) ( ..) Şub.13 ( ..) ( ..) ( ..) Mar.13 ( ..) ( ..) ( ..) Kaynak: Turkcell b) Efektif Fiyat -Maliyet Karşılaştırması (30) Her ne kadar efektif fiyat ile çağrı sonlandırma ücretinin karşılaştırması Turkcell in çağrı sonlandırma fiyatının üzerinde fiyatlama yaptığına işaret etse de, söz konusu analiz Turkcell in kampanyalarının kârlılığına ve dolayısıyla kârdan feragat edip etmediğine ilişkin bir veri sunmamaktadır. Bu noktada, fiyat -maliyet analizi , Rekabet Kurulu nun 04.07.2007 tarih ve 07 - 56/634 -216 sayılı kararı esas alınarak yapılacaktır . Anılan k ararda, alt perakende pazarda faaliyet gösteren etkin bir operatörün normal kâr elde etmesine yetip yetmeyeceğinin değerlendirilmesi nde marj şu şekilde hesaplanmıştır : M= A (B+C) M= Fiyat sıkıştırması bakımında n değerlendirmeye alınacak marj A= Turkcell in kurumsal kullanıcılar için kampanya fiyatları da dahil olmak üzere gerçekleşen ortalama perakende fiyatı B= Turkcell in çağrı sonlandırma ücreti C= Etkin bir operatörün çağrı başlatma maliyeti (31) Anılan kararda bir operatörün çağrı maliyetinin çağrı başlatma ve çağrı sonlandırma ücretlerinden oluştuğu kabul edilmiş; Turkcell den daha az etkin olduğu kabul edil en şikâyetçinin çağrı başlatma ücretleri kullanılarak Turkcell in toplam çağrı ücretleri hesaplanmıştır. Dolayısıyla, dosya konusu şikâyet bakımından çağrı başlatma ve çağrı sonlandırma ücretlerinin belirlenmesi önem kazanmaktadır. Her bir mobil ya da sabit operatörün çağrı sonlandırma ücreti, B TK nın 10.02.2010 tarih ve 2010/DK -07/88 sayılı kararı ile belir lenmiş durumdadır. Öte yandan, çağrı başlatma ücretlerinin belirlenmesi bakımından, BTK nın 13.03.2013 tarih ve 2013/DK -ETD/142 kararı önem kazanmaktadır. Söz konusu kararda Turkcell e ilişkin olarak, (13-27/371 -172) 10/16 Mobil şebeke işletmecileri için geliştirilen maliyet modellerinden hareketle on-net (şebeke içi) çağrıların maliyeti, çağrı sonlandırma maliyetinin 1,71 katı olarak hesaplanmış olup, Kurumumuz tarafından ilgili mevzuat çerçevesinde on -net (şebeke içi) çağrıların ücretlerinin belirlenmesinde bu oran (ses için 5,35/3,13 ve SMS için 2,91/1,70) esas alınmıştır. değerlendirmesine yer verilmektedir. Söz konusu tarifenin maliyet esaslı belirlenip belirlenmediğinden bağımsız olarak, karar maliyet analizi bakımından en azından bir referans noktası oluşturabilece ktir. BTK nın anılan iki kararı referans alınarak ortaya çıkan dakika başına toplam çağrı maliyetleri şu şekildedir: Tablo 7: BTK Tarafından Belirlenen Ses Çağrı Sonlandırma Ücretleri ile Bunlara Dayanılarak Tespit Edilen Referans Maliyetler (Kr/dk) ÇAĞRI SONLANDIRMA ÜCRETİ TOPLAM ÇAĞRI MALİYETİ TURKCELL 3,13 5,35 VODAFONE 3,23 6,36 AVEA 3,70 6,83 Alternatif İşletmeciler 3,20 6,33 TÜRK TELEKOM9 1,86 4,99 - YEREL 1,39 4,52 - ALAN İÇİ 1,71 4,84 - ALAN DIŞI 2,24 5,37 (32) Ayrıca, SMS hizmetine ilişkin olarak da BTK tarafından 08.07.2009 tarih ve 2009/UK 07/346 sayılı karar verilmiştir. Buna göre, tarifenin maliyet esaslı belirlenip belirlenmediğinden bağımsız olarak, maliyet analizi bakımından referans noktası oluşturmak üzere hesaplanan toplam SMS maliyetleri şöyle dir: Tablo 8: BTK Tarafından Belirlenen SMS Çağrı Sonlandırma Ücretleri ile Bunlara Dayanılarak Tespit Edilen Referans Maliyetler (Kr/dk) SMS ÇAĞRI SONLANDIRMA TOPLAM SMS MALİYETİ TURKCELL 1,70 2,91 VODAFONE 1,73 3,43 AVEA 1,87 3,57 Alternatif STH İşletmecileri10 - - TÜRK TELEKOM 1,70 3,40 (33) Dosya mevcudu bilgilere göre Turkcell tarafından BTK ya raporlanan şebeke içi dakika başına ses hizmeti maliyeti ( ..) TL dir. Ancak Turkcell in bu maliyeti Hesap Ayrımı ve Maliyet Muhasebesine İlişkin Usul ve Esaslar ile belirlenen yöntem ile hesapladığı nı, Turkcell in gerçek maliyetlerini ve iradesini yansıtmadığı belirt mesi neden iyle, söz konusu maliyetler hesaplamalarda dikkate alınmamıştır. (34) Dosya kapsamında incelenen üç paket ve kampanyaya ilişkin fiyat -maliyet analizine aşağıda yer verilmektedir: Hepsi Bir Arada Full Paket Hepsi Bir Arada Full Paket kapsamında ses, SMS ve internet erişimi hizmeti sunulmaktadır. Turkcell tarafından sunulan verilerde her bir hizmete ilişkin olarak gelir ve trafik verileri yer almakta ancak herhangi bir maliyet verisi ne yer verilmemektedir . Bu nedenle BTK verileri referans alınarak bir hesaplama yapılmıştır . 9 Türk Telekom un çağrı sonlandırma ücreti, BTK tarafından sağlanan aramaların %3 ünün yerel, %67 sinin alan içi, %30 unun alan dışı olduğu bilgisi çerçevesinde ağırlandır ılmak suretiyle hesaplanmıştır. 10 Alternatif STH işletmeci lerine ilişkin SMS çağrı sonlandırma ücreti SMS trafiğinin çok düşük olması nedeniyle hesaplanmamıştır. (13-27/371 -172) 11/16 Tablo 9: Hepsi Bir Arada Full Paket Ses Fiyat - Maliyet Yapısı TOPLAM GELİR (TL) TOPLAM MALİYET11 (TL) KÂR/ZARAR (TL) SES GELİR (TL/dk) SES MALİYET (TL/dk) KÂR/ZARAR (%) Şub.12 ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) Mar.12 ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) Nis.12 ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) May.12 ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) Haz.12 ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) Tem.12 ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) Ağu.12 ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) Eyl.12 ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) Eki.12 ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) Kas.12 ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) Ara.12 ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) Oca.13 ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) Şub.13 ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) Mar.13 ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) Kaynak: Turkcell (35) Görüldüğü üzere, Hepsi Bir Arada Full Paket kapsamında elde edilen ses geliri, referans maliyeti karşılayamamaktadır. Ancak paket kapsamında SMS ve internet erişimi hizmetlerinin de sağlandığı dikkate alındığında, paketin karlılığının hesaplanmasında bu iki hizmete ilişkin fiyat-maliyet analizinin de hesaplamaya dâhil edilmesi gerek mektedir . Tablo 1 0: Hepsi Bir Arada Full Paket SMS Fiyat - Maliyet Yapısı TOPLAM GELİR (TL) TOPLAM MALİYET (TL) KÂR/ZARAR (TL) SMS GELİR (TL/SMS) SMS MALİYET (TL/SMS) KÂR/ZARAR (%) Şub.12 ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) Mar.12 ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) Nis.12 ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) May.12 ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) Haz.12 ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) Tem.12 ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) Ağu.12 ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) Eyl.12 ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) Eki.12 ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) Kas.12 ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) 11 Bu ve bundan sonraki tablolarda yer verilen t oplam maliyet , Turkcell tarafından sağlanan trafik verileri ile birim refera ns maliyetleri ile çarpılarak hesaplanmıştır. (13-27/371 -172) 12/16 Ara.12 ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) Oca.13 ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) Şub.13 ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) Mar.13 ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) Kaynak: Turkcell (36) SMS fiyat -maliyet hesaplamasına ilişkin veriler de Hepsi Bir Arada Full Paket kapsamında elde edilen SMS gelirinin referans maliyeti karşılayamadığını göstermektedir. Paket kapsamında son olarak internet erişim hizmeti gelirleri incelenecektir. Ancak, söz konusu hizmete ilişkin olarak ne Turkcell tarafından bir veri sunulabilmiş, n e de referans alınabilecek herhangi bir veriye ulaşılabilmiştir. Bu bağlamda, söz konusu hizmetlerden sağlanan gelirin ne kadar bir kârlılık oranına ulaşması halinde ses ve SMS hizmetlerinden kaynaklanan zararı karşılayabileceği hesaplanmıştır. Tablo 1 1: Hepsi Bir Arada Full Paket Internet Erişim Gelirleri SES VE SMS HİZMETLERİ ZARARI İNTERNET ERİŞİMİ GELİRLERİ BAŞABAŞ KÂRLILIK NOKTASI (%) Şub.12 ( ..) ( ..) ( ..) Mar.12 ( ..) ( ..) ( ..) Nis.12 ( ..) ( ..) ( ..) May.12 ( ..) ( ..) ( ..) Haz.12 ( ..) ( ..) ( ..) Tem.12 ( ..) ( ..) ( ..) Ağu.12 ( ..) ( ..) ( ..) Eyl.12 ( ..) ( ..) ( ..) Eki.12 ( ..) ( ..) ( ..) Kas.12 ( ..) ( ..) ( ..) Ara.12 ( ..) ( ..) ( ..) Oca.13 ( ..) ( ..) ( ..) Şub.13 ( ..) ( ..) ( ..) Mar.13 ( ..) ( ..) ( ..) Kaynak: BTK 2012 4. Çeyrek Piyasa Verileri Raporu (37) Tabloya göre, Hepsi Bir Arada Full Paket ancak internet erişim hizmetlerinden ortalama olarak % ( ..) oranında bir kâr elde edilmesi halinde başa baş noktasına ulaşabilmektedir. Her Yöne Minik Paket (38) Her Yöne Minik Paket , esasen ses hizmeti sağlamak üzerine sunulmuş bir pakettir. Bu nedenle, öncelikle söz konusu paketten elde edilen ses geliri, ses kaynaklı referans maliyetle karşılaştırılacak, ardından bu paketi kullanan abonelerin ses dışında kullandık ları hizmetlere ilişkin oluşan gelir ve giderler de incelenecektir. Tablo 1 2: Her Yöne Minik Paket Ses Fiyat - Maliyet Yapısı TOPLAM SES GELİRİ TOPLAM SES MALİYETİ TOPLAM KÂR/ZARAR ORTALAMA SES GELİRİ (TL/dk) ORTALAMA SES MALİYETİ (TL/dk) NET KÂR/ZARAR (13-27/371 -172) 13/16 Şub.12 ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) Mar.12 ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) Nis.12 ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) May.12 ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) Haz.12 ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) Tem.12 ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) Ağu.12 ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) Eyl.12 ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) Eki.12 ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) Kas.12 ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) Ara.12 ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) Oca.13 ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) Şub.13 ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) Mar.13 ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) Kaynak: Turkcell (39) Görüldüğü üzere, Her Yöne Minik Paket kapsamında sunulan ses hizmeti, referans maliyetin ortalama olarak % ( ..) üzerinde seyretmektedir. Aşağıdaki tablodan benzer bir durumun SMS hizmeti için de geçerli olduğu görülmektedir. Tablo 1 3: Her Yöne Minik Paket SMS Fiyat - Maliyet Yapısı TOPLAM SMS GELİRİ TOPLAM SMS MALİYETİ TOPLAM KÂR/ZARAR ORTALAMA SMS GELİRİ (TL/dk) ORTALAMA SMS MALİYETİ (TL/dk) NET KÂR/ZARAR Şub.12 ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) Mar.12 ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) Nis.12 ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) May.12 ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) Haz.12 ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) Tem.12 ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) Ağu.12 ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) Eyl.12 ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) Eki.12 ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) Kas.12 ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) Ara.12 ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) Oca.13 ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) Şub.13 ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) Mar.13 ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) Kaynak: Turkcell (13-27/371 -172) 14/16 (40) Paket kapsamında toplam ( ..) TL internet data geliri elde edilmiştir. Ancak yukarıda da belirtildiği üzere, söz konusu hizmete ilişkin olarak bir maliyet verisi elde edilemediğinden herhangi bir hesaplama yapılamamıştır. (41) BTK görüşünde, Her Yöne Minik Paket e ilişkin olarak; gerçekleşen tarifenin çağrı sonlandırma ve başlatma ücretleri toplamı olan 0,0626 TL/dk değerinin dahi Mart 2012 - hariç - üzerinde seyretmektedir. değerlendirmesine yer verilmektedir. Gerek yapılan hesaplamalar , gerek BTK tarafından sağlanan veriler ışığında söz konusu pa kete ilişkin ortaya çıkan efektif fiyatın maliyetlerinin üzerinde olduğu kanaatine ulaşılmıştır. Kontratlı Şirket İçi Paketi Kampanyası (42) Değerlendirilen iki kampanyanın aksine kurumsal müşterilere yönelik bir paket olan Kontratlı Şirket İçi Paketi de ses hizmeti sağlanmasına yönelik bir pakettir. Paket dâhilinde sağlanan ses hizmetine ilişkin fiyat -maliyet yapısı şu şekildedir: Tablo 14 : Kontratlı Şirket İçi Paketi Kampanyası Ses Fiyat - Maliyet Yapısı TOPLAM SES GELİRİ TOPLAM SES MALİYETİ TOPLAM KÂR/ZARA R ORTALAMA SES GELİRİ (TL/dk) ORTALAMA SES MALİYETİ (TL/dk) NET KÂR/ZARAR Oca.12 ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) Şub.12 ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) Mar.12 ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) Nis.12 ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) May.12 ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) Haz.12 ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) Tem.12 ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) Ağu.12 ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) Eyl.12 ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) Eki.12 ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) Kas.12 ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) Ara.12 ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) Oca.13 ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) Şub.13 ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) Mar.13 ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) Kaynak: Turkcell (43) Veriler, söz konusu paketin Ocak -Temmuz 2012 arasında referans maliyetin altında kaldığını, sonrasında ise paketin kâra geçtiğini göstermektedir12. Ayrıca, incelenen dönemde paketin ortalama %3,57 oranında bir kârlılığa sahip olduğu anlaşılmaktadır. Her ne kadar pak et esas olarak ses hizmeti sağlamaya yönelik olsa da , aboneler SMS ve internet hizmetinden de yararlanmaktadır . Tablo 1 5: Kontratlı Şirket İçi Paketi Kampanyası SMS Fiyat - Maliyet Yapısı 12 Eylül 2012 de % ( ..) oranında ihmal edilebilir bir zarar ortaya çıkmıştır. (13-27/371 -172) 15/16 TOPLAM SMS GELİRİ TOPLAM MALİYET TOPLAM KÂR/ZARAR SMS GELİR (TL/SMS) SMS MALİYET (TL/SMS) NET KÂR/ZARAR Oca.12 ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) Şub.12 ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) Mar.12 ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) Nis.12 ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) May.12 ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) Haz.12 ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) Tem.12 ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) Ağu.12 ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) Eyl.12 ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) Eki.12 ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) Kas.12 ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) Ara.12 ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) Oca.13 ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) Şub.13 ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) Mar.13 ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) Kaynak: Turkcell (44) Tabloya göre Turkcell, Kontratlı Şirket İçi Paketi Kampanyası kapsamında SMS lerden aylık ortalama %80 in üzerinde kâr elde etmiştir. Paketin kârlılığının tam olarak yansıtılabilmesi için ses hizmetinden elde edilen gelirin yanı sıra SMS ve internet hizmetlerinden elde edilen gelirin de dikkate alınması gerekmektedir: Tablo 1 6: Kontratlı Şirket İçi Paketi Kampanyası Ses, SMS, Internet Hizmetleri Fiyat - Maliyet Yapısı TOPLAM SES KÂR/ZARAR TOPLAM SMS KÂR/ZARAR GENEL TOPLAM İNTERNET GELİRİ Oca.12 ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) Şub.12 ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) Mar.12 ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) Nis.12 ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) May.12 ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) Haz.12 ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) Tem.12 ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) Ağu.12 ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) Eyl.12 ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) Eki.12 ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) Kas.12 ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) Ara.12 ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) (13-27/371 -172) 16/16 Oca.13 ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) Şub.13 ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) Mar.13 ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) Kaynak: Turkcell (45) Söz konusu verilerin analiz edilmesinden Kontratlı Şirket İçi Paketi Kampanyası nın 2012 yılının Şubat ve Temmuz ayları arasında referans maliyetlere göre zarar et tiği görülmektedir. I.2.5. Etki Analizi (46) Turkcell tarafından bazı şebeke içi tarifelerinin diğer GSM şebekelerine girdi olarak temin edilen ara bağlantı ücretinin altında belirlenerek fiyat sıkıştırması yoluyla hâkim durumun kötüye kullanıldığı iddiasının incelendiği 04.03.2010 tarih ve 10 -21/271 -100 sayılı Rekabet Kurulu kararında, fiyat sıkıştırmasının unsurları arasında Hâkim durumdaki teşebbüsün fiyat sıkıştırmasına yol açan davranışı sonucunda alt pazardaki rakiplerin dışlanması, yeni girişlerin engellenmesi ya da rakiplerin faaliyetlerinin sınırlandırılması gibi tüketici refahına zarar verecek rekabete aykırı etkilerin doğması ya da doğması ihtimalinin bulunması da sayılmış ve şikayet konusu uygulamaların etkisi sırasıyla; abone artışları, numara taşınabilirliği kapsamında kazanılan ve kaybedilen aboneler, toplam gelir ve toplam trafik değişimleri göz önüne alınarak incelenmiştir. (47) Anılan Kurul kararı doğrultusunda, referans maliyetin altında kalan Hepsi Bir Arada Full Paket ile Şubat -Temmuz 2012 arasında referans maliyetin altında kal an Kontratlı Şirket İçi Paketi Kampanyası nın rekabete aykırı etkilerin doğması ya da doğması ihtimali ne yol açıp açmadığı abone sayıları ve bu sayılardaki değişim üzerinden incelenecektir. (48) İncelenen zaman diliminde, Turkcell in bireysel abone sayısı 3 1.000.000 civarında yatay bir seyir izlemiştir. Bu dönemde, Hepsi Bir Arada Full Paket ile toplam ( ..) abone kazanılmıştır. Bu abone sayısı, Şubat 2013 itibarıyla Turkcell in toplam bireysel abonelerin in %( ..) sına denk gelmektedir. Dosya mevcudu bilgilere göre bu abonelerden ( ..) i diğer operatörlerden Turkcell e geç miştir . Buna göre, söz konusu paket ile kazanılan abonelerin sadece %( ..) sinin rakip operatörlerden Turkcell e geç tiği anlaşılmaktadır. Tablo 1 7: Turkcell in Toplam Bireysel Abone ve İncelenen Bireysel Paketlerinin Abone Sayıları Bireysel Abone Bireysel Abone Sayısındaki Değişim Hepsi Bir Arada Full Paket Hepsi Bir Arada Full Paket Abone Sayısındaki Değişim Her Yöne Minik Paket Her Yöne Minik Paket Abone Sayısındaki Değişim Şub.12 ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) Mar.12 ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) Nis.12 ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) May.12 ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) Haz.12 ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) Tem.12 ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) Ağu.12 ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) Eyl.12 ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) Eki.12 ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) Kas.12 ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) (13-27/371 -172) 17/16 Ara.12 ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) Oca.13 ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) Şub.13 ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) Kaynak: Turkcell (49) İncelenen zaman diliminde Kontrat lı Şirket İçi Paketi Kampanyası nın abone sayısı yaklaşık 40.000 den 30.000 e kadar gerilemiştir. Kampanyanın referans maliyetin altında kaldığı 2012 yılının Şubat ve Temmuz ayları arasında ise ( ..) abonelik bir azalma söz konusudur . Aynı dönemde Turkcell in toplam kurumsal abone sayısı ise yaklaşık ( ..) azalm ıştır. (50) Abone sayıları ve bu abone sayılarındaki değişim incele ndiğinde, referans maliyetin altında kalan paket ve kampanyaların rekabete aykırı etkilerin doğmasına ya da doğması ihtimaline yol açacak nitelikte olmadıkları kanaatine ulaşılmıştır. (51) Bu hususlar ışığında; Turkcell in yıkıcı fiyatlama ve/veya fiyat sıkıştırması yoluyla rakipleri dışlamayı amaçladığı iddiası kapsamında; - Şikâyet dilekçesinde ismen zikre dilen yedi paket ve kampanya dan dördünün kayda değer abone sayısına sahip olmadığı , - Hepsi Bir Arada Full Paket , Her Yöne Minik Paket ve Kontratlı Şirket İçi Paketi Kampanyası na ilişkin olarak BTK tarafından belirlenen çağrı başlatma ve çağrı sonlandırma ücretleri referans alınarak gerçekleştirilen efektif fiyat -maliyet analizi çerçevesinde , Hepsi Bir Arada Full Paket den elde edilen gelirlerin incelenen zaman diliminin tamamında, Kontratlı Şirket İçi Paketi Kampanyası ndan elde edilen gelirlerin ise Şubat - Temmuz 2012 ayları arasında referans alınan maliyetleri karşılayamadığı , - Ancak anılan paket ve kampanyalarda efektif fiyatın referans maliyetleri karşılayamadığı dönemlerde abone sayıları ve bu abone sayılarındaki değişim incelen diğinde , bu paket ve kampanyaların rekabete aykırı etkilerin doğmasına ya da doğması ihtimaline yol açacak nitelikte olmadıkları sonuç ve kanaatine ulaşılmıştır. J. SONUÇ (52) Düzenlenen rapora ve incelenen dosya kapsamına göre, 4054 sayılı Kanun un 41. maddesi uyarınca şikayetin reddi ile soruşturma açılmamasına OYBİRLİĞİ ile karar verilmiştir.