Rekabet Kurumu Başkanlığından, REKABET KURULU KARARI Dosya Sayısı : 2008-4-281 (Önaraştırma) Karar Sayısı : 09-17/386-93 Karar Tarihi : 22.4.2009 A. TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER Başkan : Prof. Dr. Nurettin KALDIRIMCI (Başkan V.) 10 Üyel er : Süreyya ÇAKIN, Mehmet Akif ERSİN, Dr. Mustafa ATEŞ, İsmail Hakkı KARAKELLE Doç. Dr. Cevdet İlhan GÜNAY, Murat ÇETİNKAYA B. RAPORTÖRLER : Kerem TOMUR, Canan KARAMANOĞLU C. ŞİKAYET EDEN : Fikri ÖZDEMİR İstiklal Cd. No:36/1 K:4/19 Be yoğlu/İstanbul D. ŞİKAYET EDİL
Rekabet Kurumu Başkanlığından, REKABET KURULU KARARI Dosya Sayısı : 2008-4-281 (Önaraştırma) Karar Sayısı : 09-17/386-93 Karar Tarihi : 22.4.2009 A. TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER Başkan : Prof. Dr. Nurettin KALDIRIMCI (Başkan V.) 10 Üyel er : Süreyya ÇAKIN, Mehmet Akif ERSİN, Dr. Mustafa ATEŞ, İsmail Hakkı KARAKELLE Doç. Dr. Cevdet İlhan GÜNAY, Murat ÇETİNKAYA B. RAPORTÖRLER : Kerem TOMUR, Canan KARAMANOĞLU C. ŞİKAYET EDEN : Fikri ÖZDEMİR İstiklal Cd. No:36/1 K:4/19 Be yoğlu/İstanbul D. ŞİKAYET EDİLEN : Ark Turizm Ltd. Şti. 20 Germencik Sk. No:2 D:1 Bebek Beşiktaş/İstanbul E. DOSYA KONUSU : Kartepe Kayak Merkezi nde yer alan liftlerin ( ski-pass) işletme hakkının tek bir seyahat acent esine verildiği ; söz konusu acen tenin bu hizmeti günübirlik kayak turu düzenleyen diğer seyahat acent elerine fahiş fiyattan satarak pazardaki rekabeti engellediği iddiası . F. İDDİALARIN ÖZETİ: Şikayet dilekçesinde, Kartepe Kayak Merkezi ndeki tüm liftlerin işletme hakkını elinde bulund uran Ark Turizm Ltd. Şti. (Turuncu Seyahat ) nin haftasonu günlük sınırsız lift kullanımını diğer firmalara 75 TL . den 30 sağladığı ; şikayetçi nin sahibi olduğu Folklorik Turizm seyahat acent esinin lift dışında kalan günübirlik kayak turu (bu tur rehberlik -ulaşım-öğle yemeği -günlük sınırsız lift kullanımından oluşmaktadır. ) için belirledi ği fiyatın 85 TL . olduğu, bu nedenle müşterilerine 160 TL . fiyat verebildikleri ; ancak aynı hizmeti Turuncu Seyahat acent esinin 115 TL . ye sunduğu belirtilmiş ve söz konusu duru mun Turuncu Seyahat in diğer seyahat acente leriyle arasındaki rekabeti engellediği ifade edilmiştir. Şikayetin özünü, hem lift işletmeciliği olarak tanımlanabilecek üst pazar da hem de günübirlik kayak turu hizmeti olarak belirlenen alt pazarda faaliyet gösteren ve üst pazardaki girdi üretiminde tekel konumunda bulunan Turuncu Seyahat in, üst pazardaki bu gücünü girdi fiyatlandırmasını alt pazardaki rakiplerini 40 dışlayacak ve rekabeti engelleyecek şekilde bir nevi fiyat sıkıştırması yaparak kötüye kullandığı iddiaları oluşturm aktadır. G. DOSYA EVRELERİ: Kurum kayıtlarına 29.12.2008 tarih ve 8401 sayı ile giren başvuru üzerine hazırlanan 9.2.2009 tarih ve 2008 -4-281/İİ-09-CK sayılı İlk İnceleme Raporu, 18.2.2009 tarih ve 09-07 sayılı Kurul toplantısında görüşü lmüş ve 4054 sayılı Rekabetin Korunması Hakkında Kanun un 4. ve 6. maddelerinin ihlaline ilişkin bir soruşturma açılmasına gerek olup olmadığının belirlenmesi 09-17/386 -93 2amacıyla, Kanun'un 40/1. maddesi uyarınca önaraştırma yapılmasına 09-07/123 -M sayı ile karar veri lmiştir. 50 İlgili karar uyarınca düzenlenen 15.4.2009 tarih ve 2008 -4-281/ÖA -09-KT sayılı Önaraştırma Raporu aynı tarih, REK.0.08.00.00 -110/114 sayılı Başkanlık Önergesi ile 09-17 sayılı Kurul toplantısında görüşülerek karara bağlanmıştır. H. RAPORTÖR GÖRÜ ŞÜ: İlgili raporda; Turuncu Seyahat hakkında 4054 sayılı Kanun un 41. maddesi uyarınca soruşturma açılmasına gerek olmadığı görüşüne yer verilmiştir. I. İNCELEME VE DEĞERLENDİRME 60 I.1. İlgili Pazar Şikayete konu olan Kartepe Kayak Merkezi , İstanbul a 115 km uzaklıkta yer alması nedeniyle , günübirlik kayak turları için tercih edilen bir tatil mek ânıdır. İstanbul ve civar iller açısından bakıldığında , söz konusu kayak merkezine günübirlik kayak turları için alternatif oluşturacak başka bir kayak merkezi bulu nmadığı ndan, dosya kapsamında ilgili pazar, Kartepe ye yapılan günübirlik kayak turu hizmeti olarak belirlenmiştir. I.2. Hakkında Şikâyette Bulunulan Teşebbüs (Turuncu Seyahat ) 9 yıldır Türkiye Seyahat Acenta ları Birliği (TÜRSAB) ne bağlı 3424 No lu A grubu 70 seyahat acentesi olan Turuncu Seyahat ağırlıklı olarak yurt içinde pazarlama ve satış faaliyetlerini sürdürmekte ve yurtiçi ve yurtdışı tesisleri nde tatil hizmeti sunmaktadır. Merkezi İstanbul da bulunan Turuncu Seyahat, aynı zamanda, www.seyahatturk .com adresli internet sitesiyle ülkemizin güney kıyıları ve Ege'de 100'ü aşkın turistik tesis, mavi yolculuk, tekne kabin kiralama, yurtiçi kültür turları, yurtdışı turları, paket turlar, Kıbrıs programları, araç kiralama, yurtiçi, yurtdışı uçak bileti sat ışı ile internet kullanıcılarına hizmet vermektedir. Şirketin hissedarlık yapısı aşağıdaki şekildedir: Tablo : Turuncu Seyahat in Hissedarlık Yapısı HİSSEDAR ADI HİSSE ORANI (%) Osman Kayahan GÖLTEPE 50 Rubi SÜMER 50 TOPLAM 80 I.3. Yapılan Tespitler ve Deliller Yukarıda değinilen ön araştırma iddialarına ilişkin olarak TÜ RSAB, Turuncu Seyahat, Folklorik Turizm ve Kartepe Turizm A.Ş. (Kartepe Turizm ) den bilgi talep edilmiştir. TÜRSAB tarafından Kuruma gönderilen yazıda , - Kartepe Kayak Merkezi nde bu lunan liftlerin işletme hakkının devredildiğine yönelik bilginin doğru olmadığı, lift hizmetlerinin işletim hakkının Kartepe Turizm e ait olduğu; ancak Kartepe Turizm ile Turuncu Seyahat arasında günübirlik kayak 09-17/386 -93 3turları için bir Sözleşme bulunduğu ve b u Sözleşme ye göre, 15.12.2008 -31.3.2009 tarihleri arasında kalan dönem de Turuncu Seyahat acentesinin Kartepe Turizm den 90 ulaşım hariç günlük sınırsız lift kullanımı+yemek (içecek dahil) hizmetini haftasonu 65 TL ., haftaiçi ise 50 TL . hizmet bedeli üzerinden s ağladığı ; - Turuncu Seyahat in kayak sezonunda her hafta günübirlik münferit veya grup organizasyonu gerçekleştirdiği, tur kapsamındaki diğer hizmet ve harcama kalemleri için (ulaşım+rehberlik+yol ikramları+kredi kartı komisyonu) müşterilerden ilave bedel talep edildiği ve tüm bu hizmetlerin tek bir pakette müşteriye pazarlandığı ; - 1618 sayılı Seyahat Acentaları Birliği Kanunu na göre , düzenlenen turun komisyon karşılığı başka bir seyahat acentesi tarafından pazarlanarak , satışının gerçekleştirilebileceği ya da başka bir seyahat acentesinin organize ettiği günübirlik 100 tur programı hizmeti kapsamında tura katılan müşterilerin Turuncu Seyahat aracılığıyla Kartepe Kayak Merkezi ne gönderilmesinin de mümkün olabileceğ i belirtilmiştir. Söz konusu yazı dan, Turunc u Seyahat in, günübirlik kayak turlarını kendi adına düzenlediği gibi , düzenlediği tur programı kapsamında talepte bulunan diğer seyahat acente lerinin günübirlik turlar ı için de komisyon karşılığı hizmet verdiği anlaşılmaktadır. Bu kapsamda diğer seyahat acentelerinin müşterileri için talep edilen bedel , kendi müşterileri için açıkladığı (haftaiçi ve haftasonu ) günübirlik tur fiyatı olup bundan %9 -10 komisyon mahsup edilmek suretiyle diğer acentelere ödeme yapıl maktadır. 110 Son olarak , yazıda kayak merkezine d iğer seyahat acentelerinin günübirlik tur hizmeti düzenlemekte serbest oldukları belirtilmiştir. Kartepe Turizm tarafından Kurum a gönderilen yazıda, Kartepe Kayak Merkezi nde bulunan liftlerin işletme hakkının devrinin söz konusu olmadığı ve Kartepe Turizm ile Turuncu Seyahat arasında imzalanan Sözleşme uyarınca , Turuncu Seyahat in günübirlik tur organizasyonları için tek yetkili acente olarak tanındığı açıklamasına yer verilmiştir. Sözleşme deki hükümler incelendiğinde, sö zleşme döneminin 15.12.2008 - 31.3.2009 tarihlerini kapsadığı ; Turuncu Seyahat ve Kartepe Turizm arasında ki konaklama ve günübirlik gezi turları bağlantısına ilişki n konuların düzenlendiği 120 görülm üştür. Sözleşme ye göre, tek yetkili acente olan Turuncu Seyahat günübirlik tur organizasyonu için günlük sınırsız lift+yemek (içecek dahil) hizmeti için kişi başı hafta sonu 65 TL ., hafta içi ise 50 TL . ödeyecektir. Turuncu Seyahat tarafından Kuruma gönderilen cevap yazılarında , Kartepe deki liftlerin işletim hakkının Kartepe Turizm e ait olduğu, taraflar arası ndaki işbirliğinin kendileri ile Kartepe Turizm arasındaki lift kartları ve otel odalarını satmaya ilişkin Sözleşme çerçevesinde yürütüldüğü belirt ilmiştir. Gönderilen bilgilere göre, Kartepe Turizm in 2008 -2009 sezonu için belirlediği 1 günlük lift ücreti otel satış fiyatı haftasonu için 70 TL ., haftaiçi için ise 40 TL . dir. Bunun yanı sıra otelde verilen yemeğin ücre ti 10 TL ., meşrubat ücreti ise 5 TL . dir. 130 Dolayısıyla, günlük sınırsız lift+yemek (içecek dahil) hizmetinin doğrudan otelden sağlanması durumunda fiyat haftasonu 85 TL ., haftaiçi ise 55 TL . olmaktadır. Kayak merkezine dışarıdan da kumanya getirilebilmekted ir. 09-17/386 -93 4Turuncu Seyahat acentesi ise aynı hizmeti otelden haftasonu için 65 TL ., haftaiçi ise 50 TL . den almaktadır. Turuncu Seyahat tarafından diğer seyahat acente lerine haftasonu 75 TL ., haftaiçi ise 55 TL . fiyat uygulanmaktadır. J. GEREKÇE ve HUKUKİ DAYAN AK Önaraştırma sürecinde edinilen bilgilerden, Kartepe Turizm ile Turuncu Seyahat arasında ticari işbirliğinin bulunduğu ve tarafların 4.11.2008 tarihinde imzaladıkları 140 Sözleşme ye göre Turuncu Seyahat in günübirlik kayak turu organizasyonları için lift sa ğlama hizmetinde tek sağlayıcı konumuna geldiği anlaşılmaktadır. Dolayısıyla, Kartepe Kayak Merkezi ne tur düzenleyen diğer seyahat acente leri lift hizmetini, Turuncu Seyahat ten sağlamaktadırlar. Ancak, Sözleşme nin konusu sadece günübirlik kayak turları için geçerlidir, münferit olarak gelen müşterilere Kartepe Turizm tarafından lift hizmeti verilmektedir. Bu çerçevede, Turuncu Seyahat in yeniden satıcı olarak bu hizmeti diğer seyahat acente lerine ve müşterilerine sağladığı düşünüldüğünde Kartepe Turizm ile Turuncu Seyahat arasındaki i lişkinin dikey nitelikte olduğu anlaşılmaktadır. Bu dikey ilişki neticesinde tek alıcı konumunda bulunan Turuncu Seyahat lehine bir 150 alıcı gücü oluşmakta ve anılan şirket lift hizmetinde tekel konumuna gelmektedir. 2003/3 ve 2007/2 sayılı Rekabet Kurulu Tebliğleri ile Değişik, 2002/2 sayılı Dikey Anlaşmalara İlişkin Grup Muafiyeti Tebliği nin Kapsam başlıklı 2. maddesinde, t ek alıcıya sağlama yükümlülüğü içeren dikey anlaşmalarda , muafiyet alıcının dikey anlaşma konusu malla rı ve hizmetleri aldığı ilgili pazardaki payının %40 ı aşmaması koşuluyla uygulanır , denilmektedir. Tebliğ deki, bu düzenlemenin amacının sağlayıcının bulunduğu pazardaki rekabetçi endişeleri gidermek olduğu, ancak dosya özelinde anlaşma öncesinde tekel ko numunda bulunan sağlayıcının faaliyet gösterdiği pazarda zaten rekabetin olmadığı düşünüldüğünde, lift hizmetlerinin Kartepe Turizm ya da Turuncu Seyahat tarafından sağlanması 160 açısından rekabetçi endişelerin , ancak Turuncu Seyahat in alt pazardaki davranış larının ilgili pazardaki rekabeti bozması durumunda oluşacağı kanaatine varılmıştır. Nitekim şikayetin konusunu da Turuncu Seyahat in lift hizmetindeki hakim durumunu fiyat sıkıştırması yoluyla kötüye kullandığı iddiaları oluşturmaktadır. Bu nedenle, şikay ete konu olan uygulama, 4054 sayılı Kanun un hakim durumun kötüye kullanılmasını düzenleyen 6. maddesi kapsamında incelenmiştir. Turuncu Seyahat , Kartepe Turizm le yaptıkları Sözleşme ye dayanarak , şikayete konu hizmeti haftasonu için 65 TL ., haftaiçi ise 50 TL . den almaktadır. Anılan şirket bu hizmeti diğer seyahat acente lerine haftasonu fiyatı 75 TL ., haftaiçi fiyatı ise 55 170 TL. den sunmaktadır. Turuncu Seyahat , günübirlik kayak turu hizmeti içinde yer alan diğer kalemlerin maliyetinin kişi başı 35 TL . olduğunu, toplamda paketin maliyetinin 100 TL . ye ulaştığını, kendilerinin verdiği fiyatın ise %5 komisyon içerdiğini dile getirmiştir. Nitekim, mezkur acente ulaşım, rehberlik, yol ikramları, kredi kartı komisyonu dahil paketi de münferit müşteriye 115 TL . den, gruplara 105 TL . den satmaktadır. Dosya mevcudu belgelerden, Turuncu Seyahat tarafından diğer seyahat acente lerine iki alternatif sunulduğu, paket turun tamamı için (rehberlik -ulaşım -öğle yemeği -günlük sınırsız lift) 105 TL ., sadece lift ve yemek içi n 75 TL . (haftasonu fiyatı) talep edildiği anlaşılmıştır. Turuncu Seyahat in şikayete konu hizmeti Kartepe Turizm den 65 180 09-17/386 -93 5TL. ye (haftasonu fiyatı) aldığı ve günübirlik kayak turu hizmetini 115 TL . ye sattığı düşünüldüğünde, bu hizmeti 75 TL . ye alan bir acentenin, diğer kalemler için yaptığı 35 TL . harcamayı dahil ederek , aynı hizmeti şikayet dilekçesinde iddia edilenin çok altında bir fiyatla sunmasında engel olmadığı görülmektedir. Kaldı ki , dosya mevcudu bilgilere göre, Sözleşme öncesinde Kartepe Turizm lift hizmeti ni 70 TL. den sun muştur. Şikayet dilekçesinde, Turuncu Seyahat in haftasonu günlük sınırsız lift kullanımını diğer firmalara 75 TL . den sağladığı , kendilerinin lift dışında kalan günübirlik kayak turu için belirledikleri fiyatın 85 TL . olduğu, bu durumda müşterilerine 160 TL . fiyat verebildikleri, ancak aynı hizmeti Turuncu Seyahat in 115 TL . ye sunduğu belirtilmiş ve bu durumun Turuncu Seyahat ile diğer seyahat 190 acente ları arasındaki rekabeti engellediği iddia e dilmiştir. Bu iddiadan , şikayetçin in belirlediği hizmet bedelinin Turuncu Seyahat in uyguladığı fiyatların çok üzerinde olduğu ve şikayetçinin Turuncu Seyahat in fiyatları ile rekabet etme olanağı bulunmasına rağmen aşağı seviyelerdeki bir fiyat rekabetini tercih etmedi ği, fiyat sıkıştırma sı iddialarının yerinde olmadığı anlaşılmaktadır. K. SONUÇ Düzenlenen rapora ve dosya kapsamına göre, başvuru konusu ile ilgili olarak, Ark Turizm Ltd. Şti. hakkında 4054 sayılı Rekabetin Korunması Hakkında Kanun un 41. maddesi uyarınca soruşturma açılmas ına gerek olmadığı na, şikayetin reddine 200 OYBİRLİĞİ ile karar verilmiştir.