Rekabet Kurumu · D.2009 -2-92 (Önaraştırma) Karar Sayısı : 09-39/976- · K.09-39/976-244 Karar Tarihi : 26.08.2009 A. TOPLANT

Rekabet Kurumu Başkanlığından, REKABET KURULU KARARI Dosya Sayısı : 2009 -2-92 (Önaraştırma) Karar Sayısı : 09-39/976-244 Karar Tarihi : 26.08.2009 A. TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER Başkan : Prof. Dr. Nurettin KALDIRIMCI (Başkan V.) 10 Üyeler : Mehmet Akif ERSİN, Doç. Dr. Mustafa ATEŞ, İsmail Hakkı KARAKELLE, Doç. Dr. Cevdet İlhan GÜNAY, Murat ÇETİNKAYA, Reşit GÜRPINAR B. RAPORTÖRLER : Bayram Ali GEÇGİL, Remzi Özge ARITÜRK, Hüseyin ORMAN , Yalçıner YALÇIN C. ŞİKAYET EDEN : - Gizlilik talebi bulu nmak

Rekabet Kurumu Başkanlığından, REKABET KURULU KARARI Dosya Sayısı : 2009 -2-92 (Önaraştırma) Karar Sayısı : 09-39/976-244 Karar Tarihi : 26.08.2009 A. TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER Başkan : Prof. Dr. Nurettin KALDIRIMCI (Başkan V.) 10 Üyeler : Mehmet Akif ERSİN, Doç. Dr. Mustafa ATEŞ, İsmail Hakkı KARAKELLE, Doç. Dr. Cevdet İlhan GÜNAY, Murat ÇETİNKAYA, Reşit GÜRPINAR B. RAPORTÖRLER : Bayram Ali GEÇGİL, Remzi Özge ARITÜRK, Hüseyin ORMAN , Yalçıner YALÇIN C. ŞİKAYET EDEN : - Gizlilik talebi bulu nmaktadır. D. HAKKINDA ÖNARAŞTIRMA YAPILAN: 20 - Emaye Bobin Teli Üreticileri ve Derneği Emirhan Cad.No: 137, Tellioğlu İş Merkezi Kat:3, Beşiktaş / İstanbul E. DOSYA KONUSU : Emaye bobin teli üreticisi konumundaki firmaların anlaşmalı fiyat listeleri yay ımladıkları iddiası. F. İDDİALARIN ÖZETİ: Yapılan başvuruda özetle, emaye bobin teli üreticisi konumundaki firmaların anlaşmalı fiyat listeleri yayımladıkları ifade edilmiş ve bu iddialar kapsamında soruşturma açılması talebinde bulunulmuştur. G. DOSYA EVR ELERİ: Kurum kayıtlarına 24. 03.2009 tarih, 2118 sayı ve 07.05.2009 30 tarih, 3212 sayı ile giren başvuru üzerine yürütülen inceleme sonucunda hazırlanan 18.05.2009 tarih ve 2009 -2-92/İİ-09-HO sayılı İlk İnceleme Raporu , Rekabet Kurulu nun 09 -25 sayılı toplant ısında görüşülmüş ve emaye bobin teli üreticileri ve derneği hakkında önaraştırma yapılmasına karar verilmiştir. İlgili karar uyarınca yapılan inceleme sonucunda düzenlenen 21.08.2009 tarih, 2009 -2-92/ÖA-09-BAG sayılı Önaraştırma Raporu, 25.08.2009 tarih, REK.0.06.00.00 -110/326 sayılı Başkanlık Önergesi ile 09 -39 sayılı Kurul toplantısında görüşülerek karara bağlanmıştır. H. RAPORTÖRLERİN GÖRÜŞÜ: İlgili raporda, başvuru konusu iddialar ile ilgili olarak emaye bobin teli üreticileri ve derneği hakkında soru şturma açılmasına gerek olmadığı 40 ifade edilmiştir. 09-39/976 -244 2 I. İNCELEME VE DEĞERLENDİRME I.1. Emaye Bobin Teli (EBT) Sektörü1 I.1.1. EBT Sektörü Hakkında Genel Bilgiler EBT televizyon, radyo, video, müzik seti ve benzeri elektronik cihazların, trafo ve elektrik motor larının, büro ve hesap makinalarının üretiminde kullanılmaktadır. Ayrıca balast ve dağıtım transformatörlerin üretiminde kullanılan önemli bir girdidir. Külçe veya levha halindeki bakır eritilerek kalıplara alınır, kalıp halindeki bakır, makaralar yardımıy la çekil ip inceltilerek istenilen kalınlıkta tel haline getirilir , üzeri 50 vernikle emayelenir ve son olarak da makaralara sarılır. EBT çok farklı çap larda üretilebilmektedir. EBT hassas bir ürün olup son teknolojiler kullanılarak üretilmektedir. Üretim mal iyet kalemleri olarak elektrik enerjisi ve bakır önemli yer tutmaktadır. Bir üretim tesisinin aktif haldeyken 24 saat ara ve rmeden çalışması gerekmektedir. EBT nin ana girdisini, ürünün kalınlıklarına göre değişmekle birlikte ortalama % 70 -80 bakır oluştu rmaktadır. Bakırın fiyatı ise büyük ölçüde Londra Metal Borsası nda (LME) belirlenmektedir. Buna bağlı olarak dövizde yaşanan dalgalanmalar ürünün maliyetini etkilemektedir. Marka bağımlığının yaygın olmadığı belirtilen EBT , ikamesi olmayan, en önemli 60 rekabet unsurunun ve gücü nün fiyat olduğu bir ara üründür. EBT ürününde bazı kalite farklılıkları görülmesine rağmen, piyasada ortalama bir kalite ile üretim yapılmaktadır. EBT, homojen bir ürün olup marka imajı yok denecek kadar azdı r. Ayrıca EBT sektörüne i lişkin yapılan çalışmalarda, ü retim için ileri düzeyde know -how veya uzmanlaşma gerekmediği ve pazara üretici olarak girişi engelleyen veya zorlaştıran bir husus un bulunmadığı da belirtilmektedir. Sektörde ithalata yöne lik bir sınırlama bulunmamaktadır. An cak ithalat yapılması durumunda nakliye, gümrük ve finansman giderleri ile stok maliyetleri oluşmakta ve bu da iç piyasadaki fiyatlara göre maliyeti artırmaktadır. Ancak son dönemlerde yurtdışından oldukça uygun koşullarda ürün ithal edilebildiği anlaşılma ktadır. 70 Ürünün kısa sürede müşteriye tesliminin gerektiği durumlarda ithalatta , süre sorunu ortaya çıkmaktadır. Bu sorun da müşterilerle önceden sözleşme yapmak suretiyle çözülebilmektedir. EBT nin raf ömrü uzun ol up kolay bozulan bir ürün değildir. Satışlar doğrudan üretici firma ya da bayileri tarafından yapılmaktadır. EBT nin büyük bir kısmı uluslararası düzeyde faaliyet gösteren büyük üretici teşebbüsler tarafından kullanılmaktadır. ABD, Almanya, Fransa, İngiltere, İspanya, İsveç, İtalya, Japonya ve P olonya dünyadaki belli başlı EBT üreticisi ülkelerdir. I.1.2. Türkiye de EBT Üretimi ve Üreticileri 80 Türkiye de ise 7 büyük teşebbüs ile bunların dışında birkaç küçük teşebbüs tarafından üretim yapılmaktadır. Bemka Emaye Bobin Teli ve Kablo Sanayi A.Ş. (BEMKA), Hes Hacılar Elektrik Sanayi ve Ticaret A.Ş. (HES), Erikoğlu Emaye Bakır Tel Sanayi A.Ş. (ERİKOĞLU), Elsan Elektrik Gereçleri Sanayi ve Ticaret A.Ş. (ELSAN), Santel Emaye Bobin Teli Sanayi ve Ticaret A.Ş. (SANTEL), Emtel Emaye Tel ve Bobin Sanayi ve Ticaret A.Ş. (EMTEL) ve Gamak Makina Sanayi A.Ş. (GAMAK) EBT üretimi yapan büyük teşebbüslerden olup , bu grupta yer alan GAMAK kendi ürettiği ürünler için üretim yapmakta ve dışarıya ürün satmamaktadır. Üreticilerden bir kısmı Kablo ve 1 4.7.200 7 tarih ve 07-56/672 -209 sayılı Kurul Kararı ndan derlenmiştir. 09-39/976 -244 3 İzoleli İletken Sanay icileri Derneği (Dernek) adı altında İstanbul da kurulan derneğin üyesidirler . 90 I.1.2.1. Sektörün Önde Gelen Teşebbüsler i I.1.2.1.1 . Bemka Bemka Türkiye'nin önde gelen emaye bobin teli üreticileri olan Emsan Emaye Tel Sanayi A.Ş. (EMSAN), Kavi Kablo ve Ema ye Bobin Teli Sanayi A.Ş. (KAVİ), Botel Bobin Teli Kablo Sanayi ve Ticaret A.Ş. (BOTEL) ve Bektaş Bakır Emaye Kablo Sanayi ve Ticaret A.Ş. (BEKTAŞ)'ın birlikteliği ile kurulmuştur. Şirketin ortak girişim olarak kurulmasına Rekabet Kurulu 11.07.2002 tarih v e 02 -43/504 -209 sayılı Kararı (BEMKA Kararı) ile izin vermiştir. I.1.2.1.2 . Erikoğlu Bakır sektöründe AHMET NURİ ERİKOĞLU HOLDİNG A.Ş. kuruluşu olarak Denizli 100 de 1989 yılından faaliyete geçmiş tir. I.1.2.1.3 . Elsan Denizli de faaliyet göstermekte olup, yı llık ( .) ton kapa siteli üretim tesisi mevcuttur. I.1.2.1.4 . Emtel EMTEL 1974 yılından itibaren EBT sektöründe faaliyet göstermektedir. EMTEL firmasının aylık EBT üretim kapasitesi ( .) tondur. Firmanın aylık EBT üretimi ise ( .)- ( .) ton arasında olup sö z konusu fark Emtel in rakiplerinden satın aldığı mallarla karşılanmaktadır. I.1.2.1.5 . Santel Santel Emaye Bobin Teli San. ve Tic. A.Ş. Türkiye de elektrik -elektronik sektöründe 110 önde gelen teşebbüslerden birisidir. Şİrket 1986 yılında kurulmuş olup, 1990 yılından beri Gebze de elektrik -elektronikle ilgili her alanda kullanılan 0,050 -4,500 mm arasındaki çaplarda EBT üretimi yapmaktadır. Aydınlatma, elektronik eşya, beyaz eşya ve elektriksel aletlerin çoğunun yapımında kullanılan EBT nin üretimi yapan firma yurt içi ve yurt dışına satış yapmaktadır. I.1.2.1.6 . Hes Kayseri de ki üretim tesisleri nde her türlü kablo, iletken ve EBT üretimi ve satışı faaliyetinde bulunmaktadır. I.1.2.2. Dernek İstanbul da kurulu olan derneğin kısa adı İLETKEN dir. Dernek Tüzüğ ü nün 3. 120 maddesinde derneğin amacı T.C. Anayasası'nın öngördüğü ekonomik esaslara uygun olarak, Türkiye'de elektrik enerjisinin üretimi, iletimi, dağıtımı ve transformasyonunda izoleli iletken ve kablo sanayisinin gelişmesi, büyümesi ve çağdaş seviyede tutulmasına yardımcı olmaktır şeklinde belirtilmiştir. I.2. İlgili Pazar2 I.2.1. İlgili Ürün Pazarı İlgili ürün pazarı tüketicinin gözünde fiyatı, kullanım amaçları ve nitelikleri bakımından aynı sayılan mal veya hizmetlerden oluşan pazarı ifade etmektedir . İlgili ürün pazarının 2 4.7.2007 tarih, 07 -56/672 -209 sayılı Kurul Kararı ndan derlenmiştir. 09-39/976 -244 4 belirlenmesi aşamasında pazarı etkileyebilecek diğer unsurlar da göz önünde bulundurulur. 130 Önaraştırma kapsamındaki teşebbüslerin önaraştırmaya konu olan faaliyetlerini EBT üretimi ve satışı oluşturmaktadır. EBT gerek fiyat, gerekse kullanım amaçları bakımından diğer kablo ve sair ürünlerden ayrılmaktadır. EBT, daha önce açıklandığı üzere bakırın yanı sıra alüminyumdan da üretilebilmektedir. Her iki maddeden yapılan EBT nin, kullanım alanlarının benzer olduğu dikkate alındığında birbi rini ikame edebileceği görülmektedir. Dolayısıyla, ilgili ürün pazarı, Emaye Bobin Teli pazarı şeklinde tanımlanmıştır. Ancak, dosya konusunda incelenen teşebbüs faaliyetleri bakırdan yapılan EBT ye ilişkindir. I.2.2. İlgili Coğrafi Pazar EBT nin , pazard a yer alan teşebbüsler tarafından Türkiye sınırları içinde satış ve 140 pazarlamasının olması, Türkiye içinde farklı bölgelerin birbirinden ayrı pazarlar olarak değerlendirilmesini gerektirecek unsurların bulunmaması nedeniyle ilgili coğrafi pazar Türkiye ol arak belirlenmiştir. I.3. Değerlendirme I.3.1. EBT Üreticilerinin Fiyat Listeleri Yukarıda da yer verildiği üzere , şikayet dilekçelerinde EBT üreticisi firmaların anlaşmalı fiyat listeler i yayınladıkları iddia edilmiş, dosya mevcudu belgeler incelendiğinde söz konusu fiyat listelerinin hemen hemen aynı olduğu, EBT üreticilerinin bu ürüne yönelik benzer tarihlerde aynı oranlarda fiyat değişimine gittikleri gözlemlenmiştir . Konu ile ilgili önaraştırma kapsamında yapılan yerinde inceleme ler sırasında taraflard an 2008 -20093 150 yılı fiyat listeleri talep edilmiştir. Fiyat listeleri karşılaştırılarak farklı çaplara ait liste fiyatlarını gösteren bir tablo4 hazırlanmıştır. Tablo 1: EBT Ü reticilerine Ait Liste F iyatları Hafta Tarih5 Çap Hes Bemka (Kavi -Emsan) Erikoğlu Santel Elsan Emtel Ocak 2008 2. hafta 07.01.2008 0,30mm ( .) ( .)-( .) ( .) ( .) ( .) ( .) 3. hafta 14.01.2008 0,90mm ( .) ( .)-( .) ( .) ( .) ( .) ( .) 4. hafta 3,60mm ( .) ( .)-( .) ( .) ( .) ( .) ( .) 5. hafta 1,50mm ( .) ( .)-( .) ( .) ( .) ( .) ( .) Şubat 2008 ( .) ( .) ( .) ( .) ( .) 1. hafta 1,10mm ( .) ( .)-( .) ( .) ( .) ( .) ( .) 2. hafta 0,90mm ( .) ( .)-( .) ( .) ( .) ( .) ( .) 3. hafta 11.02.2008 0,85mm ( .) ( .) ( .) ( .) ( .) 4. hafta 18.02.2008 0,35mm ( .) ( .)-( .) ( .) ( .) ( .) ( .) 5. hafta 25.02.2008 0,60mm ( .) ( .)-( .) ( .) ( .) ( .) ( .) Mart 2008 ( .) ( .) ( .) ( .) ( .) 2. hafta 03.03.2008 0,80mm ( .) ( .)-( .) ( .) ( .) ( .) ( .) 3. hafta 10.03.2008 0,55mm ( .) ( .)-( .) ( .) ( .) ( .) ( .) 3 2009 yılı fiyat listelerinin, yerinde incelemenin yapıldığı tarihe kadarki kısmı talep edilmiştir. 4 Tabloda Hes, Bemka, Erikoğlu, Santel, Elsan ve Emtel e ait liste fiyat bilgilerine yer verilmektedir . Bemka Kavi ve Emsan markalı iki farklı EBT üretmektedir. Fiyat iskontolarına yer verilen bölüm ile i lişkili olması bakımından bu bölümde, haftalık bazda ve birden fazla teşebbüs tarafından satışı yapılan EBT çeşitlerine yer verilmiştir. Bu doğrultuda 2008 yılının Ocak ayından başlanarak fiyat listeleri ve f aturalar incelenmiş, liste fiyatı ile iskonto sonucu oluşan nihai fiyat karşılaştırmasının yapılabil mesi amacıyla da söz konusu EBT çeşitleri baz alınmıştır. Ancak fiyat listelerinde yer alan diğer EBT çeşitleri de bu tablo ile paralellik göstermektedir. 5 Tabloda yer verilen tarihler, liste fiyatlarının yayımlanma tarihleridir. 09-39/976 -244 5 4. hafta 17.03.2008 0,80mm ( .) ( .)-( .) ( .) ( .) ( .) 5. hafta 24.03.2008 1,25mm ( .) ( .)-( .) ( .) ( .) ( .) ( .) 6. hafta 31.03.2008 0,65mm ( .) ( .)-( .) ( .) ( .) ( .) ( .) Nisan 2008 1. hafta 0,70mm ( .) ( .)-( .) ( .) ( .) ( .) ( .) 2. hafta 07.04.2008 0,50mm ( .) ( .)-( .) ( .) ( .) ( .) ( .) 3. hafta 14.04.2008 0,30mm ( .) ( .)-( .) ( .) ( .) ( .) ( .) 4. hafta 1,00mm ( .) ( .)-( .) ( .) ( .) ( .) ( .) 5. hafta 28.04.2008 0,40mm ( .) ( .)-( .) ( .) ( .) ( .) ( .) Mayıs 2008 2. hafta 05.05.2008 0,60mm ( .) ( .)-( .) ( .) ( .) ( .) ( .) 3. hafta 12.05.2008 0,60mm ( .) ( .)-( .) ( .) ( .) ( .) ( .) 4. hafta 20.05.2008 0,75mm ( .) ( .)-( .) ( .) ( .) ( .) ( .) 5. hafta 1,10mm ( .) ( .)-( .) ( .) ( .) ( .) ( .) Haziran 2008 1. hafta 1,00mm ( .) ( .)-( .) ( .) ( .) ( .) ( .) 2. hafta 1,30mm ( .) ( .)-( .) ( .) ( .) ( .) ( .) 3. hafta 0,95mm ( .) ( .)-( .) ( .) ( .) ( .) ( .) 4. hafta 23.06.2008 0,40mm ( .) ( .)-( .) ( .) ( .) ( .) ( .) Temmuz 2008 1. hafta 30.06.2008 0,60mm ( .) ( .)-( .) ( .) ( .) ( .) ( .) 2. hafta 07.07.2008 1,25mm ( .) ( .)-( .) ( .) ( .) ( .) ( .) 3. hafta 0,15mm ( .) ( .)-( .) ( .) ( .) ( .) ( .) 4. hafta 21.07.2008 1,00mm ( .) ( .)-( .) ( .) ( .) ( .) ( .) 5. hafta 28.07.2008 1,10mm ( .) ( .)-( .) ( .) ( .) ( .) ( .) Ağustos 2008 1. hafta 0,95mm ( .) ( .)-( .) ( .) ( .) ( .) ( .) 2. hafta 04.08.2008 1,00mm ( .) ( .)-( .) ( .) ( .) ( .) ( .) 3. hafta 11.08.2 008 0,90mm ( .)-( .) ( .) ( .) ( .) ( .) 4. hafta 18.08.2008 0,40mm ( .) ( .)-( .) ( .) ( .) ( .) ( .) 5. hafta 25.08.2008 0,60mm ( .) ( .)-( .) ( .) ( .) ( .) ( .) Eylül 2008 1. hafta 0,80mm ( .) ( .)-( .) ( .) ( .) ( .) ( .) 2. hafta 0,55mm ( .) ( .)-( .) ( .) ( .) ( .) ( .) 3. hafta 0,45mm ( .) ( .)-( .) ( .) ( .) ( .) ( .) 4. hafta 0,90mm ( .) ( .)-( .) ( .) ( .) ( .) ( .) Ekim 2008 1. hafta 1,20mm ( .) ( .)-( .) ( .) ( .) ( .) ( .) 2. hafta 06.10.20 08 0,80mm ( .)-( .) ( .) ( .) ( .) ( .) 3. hafta 2,00mm ( .)-( .) ( .) ( .) ( .) ( .) 4. hafta 20.10.2008 1,00mm ( .) ( .)-( .) ( .) ( .) ( .) ( .) 5. hafta 0,90mm ( .) ( .)-( .) ( .) ( .) ( .) ( .) Kasım 2008 1. hafta 0,65mm ( .) ( .)-( .) ( .) ( .) ( .) ( .) 2. hafta 03.11.2008 0,80mm ( .) ( .)-( .) ( .) ( .) ( .) ( .) 3. hafta 10.11.2008 1,50mm ( .) ( .)-( .) ( .) ( .) ( .) ( .) 4. hafta 0,95mm ( .) ( .)-( .) ( .) ( .) ( .) ( .) 5. hafta 0,70mm ( .) ( .)-( .) ( .) ( .) ( .) ( .) Aralık 2008 1. hafta 0,60mm ( .) ( .)-( .) ( .) ( .) ( .) ( .) 3. hafta 15.12.2008 0,70mm ( .) ( .)-( .) ( .) ( .) ( .) ( .) 4. hafta 1,00mm ( .) ( .)-( .) ( .) ( .) ( .) ( .) 09-39/976 -244 6 5. hafta 1,10mm ( .) ( .)-( .) ( .) ( .) ( .) ( .) Ocak 2009 ( .) 2. hafta 1,00mm ( .) ( .)-( .) ( .) ( .) ( .) ( .) 3. hafta 12.01.2009 0,80mm ( .) ( .)-( .) ( .) ( .) ( .) ( .) 4. hafta 19.01.2009 0,80mm ( .) ( .)-( .) ( .) ( .) ( .) ( .) 5. hafta 26.01.2009 0,50mm ( .) ( .)-( .) ( .) ( .) ( .) ( .) Şubat 2009 ( .) 1. hafta 1,20mm ( .) ( .)-( .) ( .) ( .) ( .) ( .) 2. hafta 0,55mm ( .) ( .)-( .) ( .) ( .) ( .) ( .) 3. hafta 09.02.2009 0,45mm ( .) ( .)-( .) ( .) ( .) ( .) ( .) 4. hafta 16.02.2009 1,00mm ( .) ( .)-( .) ( .) ( .) ( .) ( .) Mart 2009 2. hafta 02.03.2009 0,70mm ( .) ( .) ( .) ( .) ( .) ( .) 3. hafta 09.03.2009 1,20mm ( .) ( .)-( .) ( .) ( .) ( .) ( .) 4. hafta 0,45mm ( .) ( .)-( .) ( .) ( .) ( .) ( .) 5. hafta 23.03.2009 1,30mm ( .) ( .)-( .) ( .) ( .) ( .) ( .) 6. hafta 30.03.2009 0,45mm ( .) ( .)-( .) ( .) ( .) ( .) ( .) Nisan 2009 1. hafta 1,45mm ( .) ( .)-( .) ( .) ( .) ( .) ( .) 2. hafta 0,85mm ( .) ( .)-( .) ( .) ( .) ( .) ( .) 3. hafta 13.04.2009 0,90mm ( .) ( .)-( .) ( .) ( .) ( .) ( .) 4. hafta 20.04.2009 0,80mm ( .) ( .)-( .) ( .) ( .) ( .) ( .) 5. hafta 1,00mm ( .) ( .)-( .) ( .) ( .) ( .) ( .) Mayıs 2009 2. hafta 04.05.2009 1,00mm ( .)-( .) ( .) 3. hafta 0,95mm ( .)-( .) ( .) ( .) 4. hafta 18.05.2009 0,80mm ( .)-( .) ( .) ( .) ( .) ( .) 5. hafta 0,35mm ( .)-( .) ( .) ( .) ( .) ( .) Haziran 2009 1. hafta 01.06.2009 0,85mm ( .) ( .)-( .) ( .) ( .) ( .) 2. hafta 08.06.2009 1,30mm ( .) ( .)-( .) ( .) ( .) ( .) 3. hafta 15.06.2009 0,35mm ( .) ( .)-( .) ( .) ( .) ( .) 4. hafta 20.06.2009 2,00mm ( .)-( .) ( .) ( .) ( .) ( .) Haftalık bazda ele alınan ve farklı EBT çeşitlerine yer verilen yukarıdaki tablo incelendiğinde, fiyat listelerinin istisnai durumlar dışı nda tüm teşebbüsler tarafından pazartesi günleri yayımlandığı, söz konusu teşebbüslerin liste fiyatlarının çok küçük farklılıklar dışında aynı olduğu görülmektedir. Rekabet Kurulu nun, EBT üreticilerine ilişkin olarak, Emaye Bobin Teli sektöründe faaliyet gösteren te şebbüslerin 4054 sayılı Kanun un 4. maddesini ihlal edip etmedikleri konulu, 4.7.2007 tarih ve 07-56/672 -209 sayılı soruşturma kararında da 160 fiyat listelerine ilişkin olarak benzer bir sonuç elde edilmiştir. Ancak anılan kararda başta fiyat listelerinin fakslanması olmak üzere, teşebbüsler arası iletişim ve koordinasyonun varlığını ortaya koyan bilgi ve belgel ere de ayrıca yer verilmiştir. Bu bakımdan dosya konusu EBT üreticileri arasında bir iletişim ve koordinasyonun var olup olmadığının ortaya konulması, söz konusu fiyat listeleri ile birlikte dosya mevcudu diğer bilgi ve belgelerin incelenmesi sonucunda müm kün olabilecektir. 09-39/976 -244 7 I.3.2. EBT Sektörünün Yapısına İlişkin Genel Değerlendirme6 EBT pazarında, kapasitesi belli büyüklüğün üstünde olan altı teşebbüs bulunmaktadır. 2002 yılında söz konusu pazarda dokuz büyük teşebbüs bulu nmaktayken, dört 170 teşebbüsün Bemka yı kurmasının ardından bu sayı altıya düşmüş tür. Mevcut durumda EBT üretimi ve satı şı yapan altı te şebbüsün yurtiçi ve toplam cirolarına bakıldı ğında ise, Bemka nın rakiplerine göre %( .) pazar payı ile belirgin biçimde önde olduğu, Bemka yı %( .) pazar pa yı ile Erikoğlu nun takip ettiği anlaşılmaktadır. Tablo 2: EBT Üreticileri Ciroları v e Yurtiçi Pazar Payları7 Y.içi Ciro ( TL) Y.dışı Ciro (TL) Pazar payı (y.içi ciroya göre %) Bemka ( .) ( .) ( .) Elsan ( .) ( .) ( .) Emtel ( .) ( .) ( .) Erikoğlu ( .) ( .) ( .) Hes ( .) ( .) ( .) Santel ( .) ( .) ( .) Toplam ( .) ( .) 100 İlgili pazarda, üretimin önemli bir kısmını gerçekleştiren altı teş ebbüsün bulunması, az sayıda üreticinin faaliyet gösterdiği piyasa olarak tanım lanan oligopolistik piyasanın varlığına i şaret etmektedir. Oligopol piyasaları, az sayıda satıcının faaliyet gösterdiği piyasalar olarak tanımlansa 180 da oligopol terimi özünde az sayıda firmanın pazarı kontrol etmesi anlamını taşımaktadır. Oligopol piyasalar ında faaliyet gösterecek firma herhangi bir karara varabilmek için rakiplerin beklenebilecek davranış larını hesaba katmak zorundadır. Bu durum firmanın karşı karş ıya bulunduğu taleple ilgili olarak önemli bir belirsizlik unsurunu ortaya çıkarmaktadır. Klas ik oligopol modelleri firmaların birbirleriyle anlaş ma yapmadan bağımsız hareket ettikleri varsayımından yola çıkarak fiyat ve üretim miktarının nasıl oluşacağına cevap bulmaya çalış maktadır. a) Kar şılıklı Ba ğımlılık Oligopol piyasalarının yapısal şartlar ı nedeniyle bu piyasalardaki teşebbüsler rakipleri 190 ile fiyat ve fiyat dışı rekabet yapma yönünde istekli olmamaktadırlar. Bu noktada oligopolistik karş ılıklı bağımlılık teorisi, firmaların diğer firmalarla rekabet hukuku tarafından yasaklanan iş birliği vey a koordinasyon yoluna gitmeden de firma sayısının azlığı nedeniyle rekabet -üstü karlar elde edebilmesinin mümkün olduğunu iddia etmektedir. Eğer bir oligopolist firma fiyat indirirse rakiplerinden müşteri çekecektir ancak rakip firmalar bu duruma hemen tep ki verecektir. Bu nedenle teori, rakiplerin birbirlerinin varlıklarından haberdar olmaları ve pazarlama stratejilerini takip etme zorunluluğu nedeniyle birbirlerine bağlı olduklarını, sonuç olarak rakipler arasında fiyat rekabetinin çok az ya da hiç olmaya cağını öngörmektedir. Nitekim dosya mevcudu bilgiler ışığında, liste fiyatlamasının döviz ve LME deki metal 200 fiyatı baz alınarak haftalık olarak düzenlendiği, söz konusu fiyat listelerinin gerek web sayfası gerekse faks yoluyla bayi ve müşterilere duyuruld uğu, rakiplerin ise 6 4.7.2007 tarih, 07 -56/672-209 sayılı Kurul Kararı ndan derlenmiştir. 7 Sektörde yer alan ve Diğer başlığı altında sayılabilecek küçük teşebbüslerin satışları değerlendir me dışı bırakılmıştır. 09-39/976 -244 8 kendilerine ait fiyat listelerini piyasadan kendi imkanları ile temin ettiği ifade edilmektedir. Ayrıca sektörde fiyatların piyasa tarafından belirlendiği ve EBT üreticilerinin bu fiyatlara uymak durumunda kaldıkları, kendilerinin hang i fiyatı istediklerinin öneminin bulunmadığı, kendi müşterilerinde rakip firmaların fiyat listelerini gördükleri ve müşterilerinin rakiplerine ait fiyat listeleri üzerinden kendileriyle fiyat pazarlığında bulundukları ifade edilmektedir. Yine dosya mevcudu nda liste fiyatının amacının alıcıların bu fiyatlar üzerinden her bir firmanın kendi iskontosunu görerek mukayese etmek istemesi olduğu, geçmiş dönemde, liste fiyatı yerine doğrudan 210 iskontolu fiyatı dolayısıyla nihai satış fiyatı - uygulanmak istenildiği, fakat müşterilerinin (piyasanın) bu uygulamayı benimsemediği ifade edilmektedir. Ayrıca Emtel in, aynı zamanda rakipleri olan Hes, Elsan, Santel ve Bemka firmalarından EBT aldıkları, söz konusu alımlar esnasında rakiplerinin fiyat listelerine erişebildikl eri ifade edilmektedir. Yukarıda yer verilen bilgi ve belgelerden, her ne kadar firmalarca fiyat listeleri yayınlansa da müşterilerden gelen talep ve bilgi akışı nedeniyle fiyat listeleri konusunda teşebbüsler arası karşılıklı bağımlılığın söz konusu olduğ u anlaşılmaktadır. Bununla birlikte, oligopol piyasalarında faaliyet gösteren teşebbüsler arasında gerçekleştirilen rekabeti bozucu veya sınırlayıcı nitelikteki koordinasyonların, karşılıklı 220 bağımlılıktan ayrı düşünülmesi gerekmektedir. Zira rakip teşebbüs ler arasında oluşan rekabeti bozucu veya sınırlayıcı nitelikteki işbirliği ve diğer koordinasyon halleri rekabet hukuku kapsamında yasaklanmış eylemlerdir. b) Fiyatlandırma Oligopol piyasaların bir diğer özelliği de fiyatlandırma stratejileridir. Eğer bir piyasada fiyatlar rakiplerin koordinasyonundan bağımsız bir ş ekilde belirleniyorsa fiyat liderliği öne çıkmaktadır. Fiyat liderliği açısından firmalar üçe ayrılmaktadır. Dominant firma , genellikle pazardaki en büyük firmadır. Diğer firmalar geniş çaplı bi r fiyat indiriminden çekindikleri için, dominant firmanın fiyat politikasını takip ederler. Söz konusu küçük ölçekli firmaların pazar paylarının küçük olması bağımsız karar vermelerini 230 engellemektedir. Muvazaalı (collusive) firma, birden çok firmanın birbi rine bağımlılı ğının söz konusu olduğu oligopol pazarlardaki firmadır. Bu tür piyasaların en iyi örneği, her firmanın ürettiği malın ikamesinin yüksek olduğu ve tek fiyat politikasının belirlendiği pazarlardır. Fiyat belirlemenin resmi olmasına gerek yoktur ; fiyat değişimleri, fiyat değiştiren firmanın diğerlerinin de değiştirebilmesi için duyuru yaparak onların da fiyat değişimini öğrenmelerini sağlamak seklinde gayri resmi bir şekilde yapılabilmektedir. Firmaların pazar payları bağımsız hareket edebilm elerini sağlayacak kadar büyüktür. Bu sebeple, fiyat liderinin hep aynı firma olması gerekmez, genellikle ilk değ işimi yapan firma fiyat lideri konumundadır. Barometrik firma ise, pazardaki tecrübesi ve bilgisi gibi nedenlerle pazar gücünün faz la 240 olmamasına ra ğmen, piyasa koş ullarının fiyat değişimine uygun olduğunu anlayarak hareket eden firmadır. Firma, pazardaki fiyatları belirlediği sürece bu konumunu sürdürür. Dosya mevcudu bilgilerde, EBT üreticilerinin, fiyat listelerini kendilerinin hazırlamadığı, Bemka tarafından yayınlanan fiyat listesini baz aldıkları ifade edilmektedir. Yukarıda yer verilen bilgi ve belgelerden ve yerinde incelemede yapılan görüşmelerden , sektörde rakiplerinden belirgin biçimde önde olan Bemka nın fiyat liderliğinin söz konusu olduğu , diğer firmaların ise bu firmanın fiyat listelerini takip ettiği anlaşılmaktadır. 250 09-39/976 -244 9 c) Fiyatlar Konusunda Koordinasyon Oligopol piyasalarda fiyatlandırma ile ilgili genel bilgilerin verildiği yukarıdaki bölümde, teşebbüslerin aralarında var olan rekabeti bozucu veya sınırlayıcı nitelikteki işbirliği, bilgi deği şimi vb. şekilde gerçekleş en koordinasyon yöntemleri uygulanmaksızın ortaya çıkabilecek durumlardan bahsedilmektedir. Ancak belirtilen bu durumların aksine, oligopol piyasalard a zaman zaman az sayıda teş ebbüsün var olması neden iyle, te şebbüsler arasında rekabeti bozucu veya sınırlayıcı koordinasyon ve işbirliği durumları ortaya çıkabilmektedir. Çok sayıda firmanın yer ald ığı diğer piyasalara göre iletiş imin daha kolay sağlandığı oligopol piyasalarda, teşebbüsler arasında varlığı kolayca tespit edilen anlaşmalar 260 olabildiği gibi, açık bir anlaş mayı ispat edebilecek nitelikte bilgi ve belgenin bulunamadığı, ancak teşebbüslerce paralel davranış ların sergilendiği ve bu paralel davranış ların t eşebbüsler aras ında bilinçli ve ileti şimli bir ş ekilde gerçekle ştirildiğinin de çeşitli bilgi ve belgeler ile ispat edilebildiği durumlar bulunmaktadır. Bilinçli paralellik olarak nitelendirildiğinde rekabet ihlali olarak değerlendirilen bu durumlarda, firmaların en önem li savunmaları, piyas anın yapısından kaynaklanan karş ılıklı bağımlılık savunmasıdır. Firmalar tarafından getirilen ve göz önünde bulundurulması gereken bir diğer savunma ise maliyet kalemlerinin büyük ölçüde benzer olu şudur. Ancak, oligopol piyasalarda faa liyet gösteren firmalar arasında gerçekle ştirilmi ş olan bir koordinasyonun ve iletiş imin varlığını gösteren bilgi ve belgeler bulunabildiğinde, 270 bilinçli p aralellik ya da paralel davranış tartış malarına girilmeden bir ih lalin varlığından bahsedilebilecektir . Koordinasyonun ve iletiş imin ispat edilmesi halinde piyasanın yapısının nası l olduğu ihlalin varlığını değiş tirmemektedir. Zira, düopol piyasalarda , oligopol piyasala rda ya da tam rekabetçi piyasalarda da olsa rekabeti bozan, kısıtlayan ya da engelleyen anlaşmalar, uyumlu eylemler ve teşebbüs birliği kararları 4054 s ayılı Kanun a göre yasaklanmaktadı r. Bu çerçevede, sektörde fiyatlar konusunda bir koordinasyonun söz konusu olup olmadığı yerinde inceleme esnasında tespit edilmeye çalışılmış ve buna yöneli k değerlendirmelere aşağıdaki bölümde yer verilmiştir. I.3.3. Yerinde İncelemede Elde Edilen Bilgi ve Belgeler 280 Yukarıda yer verilen sektöre ilişkin genel değerlendirmede özetle, EBT pazarının oligopol bir piyasa niteliğine sahip olduğu, bu tür piyasalarda fiyat liderliğinin ve diğer firmaların da fiyat politikalarında fiyat liderini izlemesinin mümkün olabildiği, ancak söz konusu durumun firmalar arası bir koordinasyonun neticesinde gerçekleşmesi halinde 4054 sayılı Kanun kapsamında sakınca yaratacağı ifade edilmektedir. Nitekim Rekabet Kurulu nun EBT üreticileri hakkında açılan soruşturma neticesinde, 4.7.2007 tarihinde almış olduğu 07 -56/672 -209 sayılı soruşturma kararında ; Dosya çerçevesinde elde edilen bulgulardan, önce EBT üreticilerinin fiyatları tesp it ederken beraber hareket etmiş olabilecekleri gündeme gelmiştir. Daha sonra yapılan incelemelerde elde edilen bilgi ve belgelerden EBT üreticilerinin fiyat listeleri 290 konusunda birbirleriyle iletişim içerisinde oldukları anlaşılmıştır. Haklarında soruşt urma yürütülen teşebbüslerin rekabet stratejilerinin en önemli değişkeni ve aracı niteliğinde olan fiyatlara, kapasite kullanımlarına, üretim miktarlarına, müşteri bazında satış rakamlarına ilişkin bilgi alışverişinde bulunmalarının rekabeti kısıtlayıcı ol duğu ve 4054 sayılı Kanun un 4. maddesi çerçevesinde bir ihlal niteliğinde değerlendirilmesi ve anılan Kanun un 16. maddenin ikinci fıkrası gereğince idari para cezası ile cezalandırılmaları gerektiği sonucuna ulaşılmıştır. ifadeleri y er almaktadır. 09-39/976 -244 10 Bu çe rçevede yapılan yerinde incelemelerde elde edilen ve önaraştırma süreci içerisinde talep edilen bilgi ve belgelere değinmek, EBT üreticileri arasında başta fiyatlar olmak üzere piyasa parametrelerine ilişkin bir iletişimin var olup olmadığının 300 belirlenmesi bakımından aydınlatıcı olacaktır . Öncelikle, önaraştırma kapsamında yapılan yerinde incelemelerde, piyasada fiyatlar konusunda koordinasyonun varlığını ortaya koyacak rakipler arası faks, e -posta vb. yollarla bilgi paylaşımına yönelik iletişime dair bir b ilgi ve belgeye ulaşılamamıştır. Dosya kapsamında Bemka da düzenlenen tutanakta liste fiyatlamasının döviz ve LME metal fiyatı baz alınarak belirlendiği, listelerdeki birim fiyatların müşterilere ve bayilere yapılan farklı iskontolarla gerçek birim fiyatl ara dönüştüğü, fiyat listelerinin rakip teşebbüslere doğrudan iletilmesinin ve bu yönde bir yönlendirmenin söz konusu olmadığı ifade edilmektedir. Santel de düzenlenen tutanakta, LME metal fiyatları ile işçilik bedellerini baz alarak fiyat listelerini yayı mladıkları, alıcılara satarken de kendi 310 liste fiyatları üzerinden diğer firmalar gibi iskonto uyguladıkları, her firmanın mali ve pazardaki durumuna göre farklı iskonto yaptıkları ifade edilmektedir. Hes de düzenlenen tutanakta ise, fiyatların LME ve işçil ik maliyetleri baz alınarak otomatik olarak belirlendiği, bu nedenle önceden fiyat listesi belirlenmesinin ve fiyatların önceden başka rakiplerin eline geçmesi gibi bir durumun söz konusu olmadığı ifade edilmektedir. Hes in İstanbul ofisinde düzenlenen tut anakta da, fiyatlarının %90 ını LME metal fiyatının belirlediği, fiyat listelerinin referans teşkil ettiği ancak uygulanmadığı, fiyat listeleri üzerinden iskontolar yapıldığı, fiyat listelerinin sadece pazarlık için baz oluşturduğu ifade edilmektedir. Yuka rıdaki ifadelerden de görüleceği üzere, EBT fiyat listelerinin otomatik olarak LME 320 metal fiyatı ve işçilik bedelleri baz alınarak belirlendiği, ancak, her firmanın gerek kendi gerek müşterilerinin mali durumuna göre farklı iskontololar uyguladığı, nihayeti nde ürünün nihai satış koşullarının birbirinden farklı olduğu ifade edilmektedir. Bu çerçevede sektörün önde gelen üreticilerine ait EBT satış faturaları incelenmiştir. Sektördeki firmaların müşterilerine yönelik liste fiyatı ve iskonto uygulamasına ilişki n tabloya8 aşağıda yer verilmektedir. 330 340 8 Bu tablo, faturaların haftalık olarak gruplandırılması neticesinde birden fazla teş ebbüsün satışını gerçekleştirdiği EBT çeşidi baz alınarak oluşturulmuştur. Faturalar incelendiğinde, hesaplama yapılı rken bazı faturalarda o haftaya ait liste fiyatının kullanılmadığı görülmüştür. Bu nedenle fatura üzerind e yer alan ve esasen o haftaya ait olmayan liste fiyatlarına tablonun sol bölümünde ayrıca yer verilmiştir. Yine bu bölümde yer alan ve koyu renk ile gösterilen fiyat bilgileri iskontolu birim fiyatları göstermektedir. Tablonun sağ bölümünde, iskontolu birim fiyat bilgilerine yer verilmekt edir. Bu fiyatlar müşterinin KDV hariç ödemesi gereken birim fiyatlar olup uygulanan vadeye, alınan miktara ve diğer birtakım kriterl ere göre belirlenen iskonto oranlarının farklılaşması sonucu şekillenmektedir. 09-39/976 -244 11 Tablo 3: EBT üreticilerine ait faturalarda yer alan liste fiyatları ve bu fiyatlar üzerinden hesaplanan isko ntolu satış fiyatları. FATURA ÜZERİNDE YER ALAN LİSTE FİYATLARI İSKONTOLU FİYATLAR Hafta Çap Hes Bemka Erikoğlu Santel Elsan Emtel Hes Bemka Erikoğlu Santel Elsan Emtel Ocak 2008 1.hafta 0,90mm ( .) ( .) ( .) ( .) ( .) ( .) ( .) ( .) 2.hafta 0,30mm ( .) ( .) ( .) ( .) ( .) ( .) 3.hafta 0,90mm ( .) ( .) ( .) ( .) ( .) ( .) 4.hafta 3,60mm ( .) ( .) ( .) ( .) 5.hafta 1,50mm ( .) ( .) ( .) ( .) ( .) ( .) Şubat 2008 1.hafta 1,10mm ( .) ( .) ( .) ( .) 2.hafta 0,90mm ( .) ( .) ( .) ( .) ( .) ( .) 3.hafta 0,85mm ( .) ( .) ( .) ( .) ( .) ( .) ( .) ( .) ( .) ( .) 4.hafta 0,35mm ( .) ( .) ( .) ( .) ( .) ( .) ( .) ( .) 5.hafta 0,60mm ( .) ( .) ( .) ( .) ( .) ( .) Mart 2008 1.hafta 2.hafta 0,80mm ( .) ( .) ( .) ( .) ( .) ( .) 3.hafta 0,55mm ( .) ( .) ( .) ( .) ( .) ( .) 4.hafta 0,80mm ( .) ( .) ( .) ( .) ( .) ( .) ( .) ( .) 5.hafta 1,25mm ( .) ( .) ( .) ( .) ( .) ( .) 6.hafta 0,65mm ( .) ( .) ( .) ( .) ( .) ( .) ( .) ( .) Nisan 2008 1.hafta 0,70mm ( .) ( .) ( .) ( .) ( .) ( .) 2.hafta 0,50mm ( .) ( .) ( .) ( .) ( .) ( .) ( .) ( .) 3.hafta 0,30mm ( .) ( .) ( .) ( .) ( .) ( .) 4.hafta 1,00mm ( .) ( .) ( .) ( .) 5.hafta 0,40mm ( .) ( .) ( .) ( .) ( .) ( .) ( .) ( .) ( .) ( .) Mayıs 2008 2.hafta 0,60mm ( .) ( .) 3.hafta 0,60mm ( .) ( .) ( .) ( .) ( .) ( .) 4.hafta 0,75mm ( .) ( .) ( .) ( .) ( .) ( .) 5.hafta 1,10mm ( .) ( .) ( .) ( .) Haziran 2008 09-39/976 -244 12 1.hafta 1,00mm ( .) ( .) ( .) ( .) 2.hafta 1,30mm ( .) ( .) ( .) ( .) 3.hafta 0,95mm ( .) ( .) ( .) ( .) 4.hafta 0,40mm ( .) ( .) ( .) ( .) ( .) ( .) ( .) ( .) Temmuz 2008 1.hafta 0,60mm ( .) ( .) ( .) ( .) 2.hafta 1,25mm ( .) ( .) ( .) ( .) 3.hafta 0,15mm ( .) ( .) ( .) ( .) 4.hafta 1,00mm ( .) ( .) ( .) ( .) ( .) ( .) ( .) ( .) 5.hafta 1,10mm ( .) ( .) ( .) ( .) Ağustos 2008 1.hafta 0,95mm ( .) ( .) ( .) ( .) 2.hafta 1,00mm ( .) ( .) ( .) ( .) ( .) ( .) 3.hafta 0,90mm ( .) ( .) ( .) ( .) ( .) ( .) 4.hafta 0,40mm ( .) ( .) ( .) ( .) ( .) ( .) 5.hafta 0,60mm ( .) ( .) ( .) ( .) Eylül 2008 1.hafta 0,80mm ( .) ( .) ( .) ( .) ( .) ( .) ( .) ( .) ( .) ( .) 2.hafta 0,55mm ( .) ( .) ( .) ( .) ( .) ( .) ( .) ( .) 3.hafta 0,45mm ( .) ( .) ( .) ( .) ( .) ( .) 4.hafta 0,90mm ( .) ( .) ( .) ( .) ( .) ( .) ( .) ( .) ( .) ( .) Ekim 2008 1.hafta 1,20mm ( .) ( .) ( .) ( .) 2.hafta 0,80mm ( .) ( .) ( .) ( .) ( .) ( .) ( .) ( .) ( .) ( .) 3.hafta 2,00mm ( .) ( .) ( .) ( .) 4.hafta 1,00mm ( .) ( .) ( .) ( .) ( .) ( .) 5.hafta 0,90mm ( .) ( .) ( .) ( .) ( .) ( .) Kasım 2008 1.hafta 0,65mm ( .) ( .) ( .) ( .) 2.hafta 0,80mm ( .) ( .) ( .) ( .) ( .) ( .) ( .) ( .) 3.hafta 1,50mm ( .) ( .) ( .) ( .) ( .) ( .) 4.hafta 0,95mm ( .) ( .) ( .) ( .) ( .) ( .) 5.hafta 0,70mm ( .) ( .) ( .) ( .) ( .) ( .) ( .) ( .) ( .) ( .) Aralık 2008 09-39/976 -244 13 1.hafta 0,60mm ( .) ( .) ( .) ( .) 2.hafta 3.hafta 0,70mm ( .) ( .) ( .) ( .) ( .) ( .) ( .) ( .) ( .) ( .) ( .) ( .) 4.hafta 1,00mm ( .) ( .) ( .) ( .) ( .) ( .) ( .) ( .) 5.hafta 1,10mm ( .) ( .) ( .) ( .) ( .) ( .) ( .) ( .) Ocak 2009 2.hafta 1,00mm ( .) ( .) ( .) ( .) ( .) ( .) 3.hafta 0,80mm ( .) ( .) ( .) ( .) ( .) ( .) 4.hafta 0,80mm ( .) ( .) ( .) ( .) 5.hafta 0,50mm ( .) ( .) ( .) ( .) ( .) ( .) Şubat 2009 1.hafta 1,20mm ( .) ( .) ( .) ( .) 2.hafta 0,55mm ( .) ( .) ( .) ( .) ( .) ( .) 3.hafta 0,45mm ( .) ( .) ( .) ( .) 4.hafta 1,00mm ( .) ( .) ( .) ( .) ( .) ( .) Mart 2009 2.hafta 0,70mm ( .) ( .) ( .) ( .) ( .) ( .) 3.hafta 1,20mm ( .) ( .) ( .) ( .) ( .) ( .) 4.hafta 0,45mm ( .) ( .) ( .) ( .) ( .) ( .) 5.hafta 1,30mm ( .) ( .) ( .) ( .) 6.hafta 0,45mm ( .) ( .) ( .) ( .) Nisan 2009 1.hafta 1,45mm ( .) ( .) ( .) ( .) 2.hafta 0,85mm ( .) ( .) ( .) ( .) ( .) ( .) ( .) ( .) 3.hafta 0,90mm ( .) ( .) ( .) ( .) ( .) ( .) ( .) ( .) 4.hafta 0,80mm ( .) ( .) ( .) ( .) ( .) ( .) 5.hafta 1,00mm ( .) ( .) ( .) ( .) ( .) ( .) Mayıs 2009 2.hafta 1,00mm ( .) ( .) ( .) ( .) ( .) ( .) ( .) ( .) 3.hafta 0,95m m ( .) ( .) ( .) ( .) ( .) ( .) 4.hafta 0,80mm ( .) ( .) ( .) ( .) ( .) ( .) ( .) ( .) 5.hafta 0,35mm ( .) ( .) ( .) ( .) ( .) ( .) ( .) ( .) Haziran 2009 1.hafta 0,85mm ( .) ( .) ( .) ( .) ( .) ( .) 09-39/976 -244 14 2.hafta 1,30mm ( .) ( .) ( .) ( .) ( .) ( .) 3.hafta 0,35mm ( .) ( .) ( .) ( .) ( .) ( .) ( .) ( .) 4.hafta 2,00mm ( .) ( .) ( .) ( .) 5.hafta 0,75mm ( .) ( .) ( .) ( .) 6.hafta 0,55mm ( .) ( .) ( .) ( .) Temmuz 2009 1.hafta 0,90mm ( .) ( .) ( .) ( .) ( .) ( .) 2.hafta 1,10mm ( .) ( .) ( .) ( .) 3.hafta 0,55mm ( .) ( .) ( .) ( .) 09-39/976 -244 15 Fiyat listeleri ile faturalar karşılaştırıldığında , o haftaya ait yeni fiyat listesinin 350 yayımlanmasına karşın bazı teşebbüslerin bu yeni fiyat listesini uygulamayarak 1 hafta öncesindeki fiyat listesini esas aldığı görülmüştür9. Yine bu karşılaştırma esnasında, az sayıda da olsa, daha eski tarihli liste fiyatları üzerinden satış yapılabildiği görülmektedir10. Yine bu bölümde yer alan ve koyu renk ile gösterilen fiyat bilgileri iskontolu birim fiyatları göstermektedir. Bu da teşeb büsler tarafından bazı faturalarda iskonto hesaplamasına gidilmediğini, doğrudan iskontolu fiyatlar üzerinden hesaplama yapıldığını göstermektedir. Tablonun sağ bölümünde yer alan iskontolu birim fiyatlar uygulanan vadeye, alınan miktara ve diğer birtakım kriterlere göre belirlenen iskonto oranlarının farklılaşması sonucu şekillenmektedir. Tablodan da görüleceği üzere, fiyat listelerindeki paralelliğin 360 aksine, EBT üreticileri tarafından farklı iskonto oranları uygulanması sonucunda piyasada gerçekleşen niha i fiyatlar arasında , birtakım istisnai durumlar dışında önemli farklılıklar bulunmaktadır. Faturalar ile fiyat listeleri çerçevesinde yapılan karşılaştırmaya ek olarak yerinde incelemelerde elde edilen diğer belgelere değinilmesi sektördeki üreticilerin p iyasaya yönelik değerlendirmelerini ortaya koymak bakımından yararlı olacaktır. Erikoğlu nda yapılan yerinde incelemede, ( .TİCARİ SIR .) Emaye Bütçe Toplantısı başlıklı ve 13.09.2007 tarihli ( .TİCARİ SIR .) şeklinde bulunan not ile rakiplerde n Elsan a ilişkin maliyet ve BEMKA ya ilişkin fabrika giriş fiyatı analizlerinin yapıldığı ve bu anlamda Erikoğlu nun rakipleri karşısındaki rekabet 370 avantaj/dezavantajlarının ortaya konulduğu 15.07.2009 tarih ve Emaye İçin Fiyat Yorumlamaları başlıklı bi r değerlendirmede ( .TİCARİ SIR .) şeklinde yer alan ifadelerden, Erikoğlu nun rakiplere ait bilgileri herhangi bir koordinasyona işaret etmeyecek şekilde başta müşteriler olmak üzere esas itibarıyla piyasadan, dolaylı yoldan temin ettiği anlaşılmakt adır. Erikoğlu pazarlama birimi çalışanı tarafından müşteri -bayi ziyaretlerine ilişkin hazırlanan ve şirket yöneticilerine gönderilen 18.06.2009 tarihli bir iç raporda, ( .) iskonto ile 4 aylık 5 aylık çekler bazen de senetler ile Bemka Bayisi Elektro Akt an Kavi marka emaye tel alabildiğini Fabrikamıza borçlarını kapatıp Erikoğlu ile bir daha çalışmayacaklarını ilettiler. Fabrika olarak bizim 90 güne ( .) iskonto yapmamız 380 Bemka bayisinden 4 -5 ay vadeye ( .) iskonto alması kendilerinde sıkıntı oluşturmaktad ır. ve ( .) pazarlama birimi çalışanları ile Genel Müdürü arasında 03.06.2009 tarihli ve PELSAN hakkında konulu e -posta yazışmasında ( .) nın bu davranışının ilk anda akla gelen 2 nedeni olabilir. Birincisi elinde geçmiş LME değerleri ile siparişi açık olarak bağladığı bakırı vardır ve bunu bir avantaj olarak müşterisine yansıtmada kullanmaktadır. İkincisi ise kendi priminden fedakarlık etmektedir ve bunu prim indirimi yerine (çünkü prim indirimi yaparsa kalıcı olacaktır) LME avantajı olarak müşteri sine sunmaktadır. Bu tür rekabet karşısında eğer benzer şekilde bizim de elimizde eski fiyattan mal varsa biz de aynısını yapabiliriz. şeklindeki ifadelerden, rakiplerden Bemka ile Erikoğlu arasında iskonto -vade bazında 390 rekabet yaşandığı, yine 18.06.200 9 tarihli iç raporda; Bayimiz ( .) ziyaret edildi. ( .) firmasının sahibi ( .) de oradaydı. ( .) İletim in 9 Örneğin, 11.02.2008 tarihli fiyat listesin in yayımlandığı hafta 0,85mm EBT nin satışında Hes ve Santel in 14.01.2008 tarihli listeyi Elsan ve Emtel in ise o hafta yayımlanan 11.02.2008 tarihli lis teyi baz aldığı görülmüştür. 10 Örneğin, 13.04.2009 tarihinde Bemka, Erikoğlu, Elsan ve Emtel tarafınd an satışı gerçekleştirilen 0,90mm EBT nin liste fiyatı olarak Bemka 26.01.2009 tarihli listeyi, Elsan ise 30.03.2009 tarihli li steyi baz almıştır. 09-39/976 -244 16 yurtdışından tel getirmesini olumlu karşılıyor ve hatta kendisinin de bu aydan itibaren Bemka daki siparişlerini azalttığını İran daki tel üreticisi ile yakın ilişkiler içerisinde olduğunu, kısa bir süre içerisinde kendisinin de Elektro Aktif olarak İran dan tel getirteceğini ima etmiştir Eğer Elektro aktif İran dan tel getirirse Elektro Ak ın da İspanya dan tel getireceği piyasada konuşulma ktadır. şeklindeki ifadelerden, halihazırda İletim firmasının yurtdışından iç piyasaya ürün getirdiği ve başka firmaların da başka ülkelerden yine tel ithalatı yapmaya hazırlandığı, dolayısıyla halihazırdaki iç piyasa talebini karşılayan EBT üreticilerini n aynı zamanda ithalat 400 baskısı ile de karşı karşıya kaldığı/kalacağı ve aynı raporda yer alan Bayimiz ( .) ile görüşmemde ( .) ayrıca ( .) içine Tel satabileceğini, bu yapıyı gerek araç ile gerekse de ekip ile kurabileceklerini belirttiler. ( .) içerisinde gerek ( .) ile gerekse ( .) ve ( .) ile rekabet edeceğini, bizim sunacağımız iskontoların kendilerini cezbetmesi gerektiğini belirtmiştir. Firma iskontoların rekabetçi olması durumunda aylık tonaj bağlantısına da girebileceğini belirtmişt ir. Fakat gerek İletim in getirdiği tel gerekse de Elektro Aktif firmasının sahibi ( .) in İran dan getirmeyi düş ündüğü tel için bizden rekabetçi bir iskonto talebi olmaktadır. Eğer rekabetçi bir iskonto verebilirsek kendileri ( .) içerisine Tel satmay a hazırlar. şeklindeki ifadelerden de Erikoğlu özellikle ( .) pazarına 410 yönelik olarak ( .) ve ithalat yapan/yapacak olan firmalar arasında rekabetin yaşandığı anlaşılmaktadır. Yine ( .) pazarlama birimi çalışanı tarafından müşteri -bayi ziyaretlerine ilişkin hazırlanan ve şirket yöneticilerine gönderilen 21.05.2009 tarihli ve Rapor konulu bir e-postada, Bayimiz ( .) ziyaret edildi. ( .) 500.000 tl lik emaye bakır tel alımı yapacak. ( .) ile görüşmüş. Kendilerine teklif ileteceklerini bildirdi . Bu haftaiçi ( .) ın teklifi gelecek kendisine. Bizden teklif almadan kesinlikle ürün almayacaklar. ( .) ın teklifini bu ha ftasonu bana bildirecek . ( .) ın teklifine göre bizden aldığı teklifi değerlendirecek. Bu arada Hes ve ( .) den de teklif alıyor. Ben size bütün firmalardan almış olduğu fiyat tekliflerini bildireceğim. 420 şeklinde ifadeler yer almaktadır. Benzer şekilde pazarlama birimi çalışanları tarafında n ticaretten sorumlu genel müdür yardımcısı ( .) na gönderilen sırasıyla 17.05.2009 ve 14.09.2008 tarihli ve Haftalık Rapor ve Günlük Rapor konulu e -postalardan da EBT üreticilerinin halihazırdaki müşterileri, potansiyel müşterileri ya da bayileri aracılığıyla rakiplerinin yalnız liste fiyatlarına değil müşteri bazında uyguladıkları i skonto oranları, sundukları vade seçenekleri gibi satış koşullarına ilişkin bilgilere de erişebildikleri görülmektedir. Erikoğlu nun Mardin deki bir müşterisinden gönderilen Bemka ya ait proforma fatura faksı Diyarbakır daki bir müşterisinden gönderilen Be mka nın Emsan ve Kavi marka EBT ye ilişkin fiyat listesi faksları , Erikoğlu nun bayisi Yavuz Elektrik tarafından İletim 430 Elk. Malz. San. ve Tic. A.Ş. tarafından İtalya dan ithal edilen De Angeli marka EBT ye ilişkin fiyat listesi faksı , Erikoğlu pazarlam a birimi çalışanı tarafından Erikoğlu müşterilerinden elde edilen emaye kaplı alüminyum tel ile ilgili veriler , Erikoğlu nun Şanlıurfa ve Diyarbakır daki müşterilerinden gönderilen Santel e ait alüminyum emaye bobin teline ilişkin fiyat listesi, sevk irsal iyesi, fiyat teklifi faksları , Elsan ile müşterisi arasında rakip EBT üreticileri tekliflerine istinaden Elsan teklifinin revize edilmesi talebini içeren e -posta EBT üreticilerinin müşterileri ile yaptıkları görüşmelerden, yazışmalardan elde ettikleri ya d a doğrudan müşterilerin daha uygun satın alma koşulları sağlamak amacıyla gönderdikleri rakiplere ilişkin bilgilere örnek olarak gösterilebilir. 440 EBT talep eden söz konusu müşteriler, daha uygun koşullarda ürün temin edebilmek amacıyla EBT üreticilerinden aldıkları satış koşullarına ilişkin teklifleri diğer EBT 09-39/976 -244 17 üreticilerine göndermektedirler. Müşteri bazında rekabetin yaşanmasına yol açan bu durum aynı zamanda, EBT üreticilerinin rakiplerinin yalnız liste fiyatları değil hemen hemen her türlü satış koşulla rı hakkında bilgi sahibi olması sonucunu doğurmaktadır. Yine Erikoğlu Genel Müdürü Ertan Türkoğlu tarafından hazırlanan Erikoğlu Emaye A.Ş. analizi konulu iç raporda , ( .TİCARİ SIR .) şeklinde yer alan ifadelerden ve Elsan da List-Müşt konulu iç yazışmada (söz konusu yazışmanın ekinde potansiyel müşterilerin hangi rakiplerle çalıştığını gösterir bir tablo yer almaktadır) ( .TİCARİ SIR .) şeklinde yer alan ifadelerden EBT 450 üreticileri arasında fiyatlara yönelik koordinasyondan ziyade rakipler tarafından benimsenen yer yer farklı taktikler sonucunda tezahür edebilen rekabetin varlığından, rakiplerin mevcut müşterilerini kazanmaya yönelik rekabetten, piyasaya yönelik ithalatın getirdiği rekabetçi baskıdan söz edilebileceği anlaşılmaktadır. Eriko ğlu pazarlama birimi çalışanı tarafından Erikoğlu Genel Müdürü ( . ) ve Genel Müdür Yardımcısı ( . ) na gönderilen 08.07.2009 tarih ve Rapor konulu e-postada Bayimiz Yavuz Elektrik firmasından ziyaretimde Emtel den Hes markalı ürün alan Cengiz Ticar etin kdv dahil ( . ) Anadolu da Hes markalı Tel sattığını belirtmiştir. Cengiz Ticaretin bu fiyat politikasından dolayı kendisinin Fabrikamızdan almış olduğu Erikoğlu tellerinin piyasada satışında çok zorlandığını 460 belirtmektedir. bizden bu duruma yönelik iskonto iyileştirmesi yapmamızı beklemektedir. Ayrıca piyasada De angeli markası ile satılan İtalyan tellerinin 200 dereceye kadar dayandığını ve piyasada kaliteli olarak adlandırıldığının da bilgisi alınmıştır. Bu durum hem bizim hem de rakiplerim izin pazarını olumsuz yönde etkileyecek bir husustur. Ayrıca önümüzdeki hafta Elsan dan ( . ) Bey Emtel den ( . ) Bey den randevu aldığını ( . ) tel alımı için nakit iskontolarını öğreneceğini ve bana vermiş oldukları teklifi göstereceğini belirtmiştir. Bizden en son teklif alacaktır. Piyasada sizin de bildiğiniz üzere aşırı rekabetten dolayı firma en uygun fiyatı veren firmadan ( . ) emaye bakır teli nakit olarak alacağını belirtmiştir. 470 Bayimiz Tempo Elektrik firması ile yapmış olduğum görüşmede İle tim firması ile Adapazarı nda, Çanakkale de ve Antalya da rekabet içinde olduğunu fakat ( . ) Bey piyasadaki aşırı rekabet ten dolayı fiyat avantajı sunan firmalara ilginin yöneldiğini bayilerimizin hitap ettiği piyasalarda kalitenin artık çok fazla önem li olmadığını EBT ihtiyacı olan firmaların kaliteden çok fiyatlara focus olduğunu belirtmektedir. Bizden piyasadaki astronomik iskontolar ile rekabet edebilecek düzeyde iskonto talebi vardır. şeklinde yer alan ifadelerden de, EBT pazarında müşteri bazında piyasadaki EBT üreticilerinin pek çoğunu kapsayan yoğun bir rekabetin yaşandığı, yurtdışından getirilen EBT ürünleri ile iç piyasada ithalat baskısının da başlamış olduğu, sektörde yaygın bir uygulama olan iskonto 480 uygulamasının vade seçenekleri ile birlik te esasen rekabetin ciddi biçimde görüldüğü alan olduğu anlaşılmaktadır. ( . ) yapılan yerinde incelemede elde edilen 18.07.2008 tarih ve İç Piyasada EBT Sektörüne Bakışımız başlıklı iç raporda, 4. Satış Politikası başlığı altında, Satış şekline gör e oluşan müşteri kategorileri düşünüldüğünde Politikanın iki ayaktan oluşması gereği ortaya çıkıyor: ( .TİCARİ SIR .) 490 09-39/976 -244 18 şeklinde yer alan ifadelerden talebin ağırlıklı kısmını oluşturan büyük müşterilere yönelik olarak EBT fiyatlarının zaten yeterinc e düşük düzeylerde olduğu ve müşterilerin makul kabul ettikleri bu düzeylerden taleplerini farklı üreticiler arasında paylaştırabildikleri, buna bağlı olarak piyasanın bu segmentinde fiyatların görece daha oturmuş -durağan olduğu ancak, piyasanın geri kalan ını oluşturan küçük çaplı müşteriler bakımından fiyat ve vade açısından rekabetin geçerli olduğu ve de uygulanan rekabetçi fiyat -vade politikaları nedeniyle piyasada yayınlanan fiyat listelerinin pratikte giderek bir anlamı kalmayacağının öngörüldüğü anlaş ılmaktadır. Zira raporun 6. Uygulama Planı başlığı altında, 500 ( .TİCARİ SIR .) şeklinde sıralanan pazarlama -satış eylem planın da EBT üreticilerinin, piyasa ve piyasanın her bir segmentinde geçerli olan koşullar çerçevesinde rekabet etmelerinin rasyonel ve elverişli olduğu durumlarda rekabetçi davrandıklarını gösterdiği kanaatine ulaşılmıştır. Söz konusu raporun 7. Risk Analizi başlığı altında ise, 510 ( .TİCARİ SIR .) şeklinde yer alan değerlendirmelerden, piyasa oyuncularının piyasa için geçerli olan oligopolistik karşılıklı bağımlılıktan ve bunun izlenecek politikaların sonuçlarına başta kendileri bakımından yansımalarından haberdar oldukları, bu anlamda piyasa fiyatlarının mevcut düzeylerden çok daha aşağılara inmemesinin bu bağıml ılığın varlığından kaynaklandığı, ancak piyasada rekabet için elverişli -rasyonel 520 segmentlerin -noktaların da üreticiler tarafından değerlendirildiği, bu bağlamda rekabetin yerine göre müşteri , yerine göre müşteri grupları , yerine göre de pazar segmenti bazı nda ciddi biçimde yaşandığı anlaşılmaktadır. Son olarak, raportörlerce Elsan da şirket yetkilileri ( . ) ve ( . ) ile görülmüş ve aşağıdaki tutanak ifadelerine yer verilmiştir: ( .TİCARİ SIR .) LME fiyatları veri olarak kabul edildiği için müşteril ere uygulanan fiyatlar, yine müşterilerin alım ve ödeme koşullarına göre kâr payı değiştirilmek suretiyle farklılaşmaktadır. Ancak LME nin nasıl belirleneceği müşteri ile yapılan görüşmeler sonucunda da sözleşme altına alınır. Örneğin, LME fiyatları genell ikle Londra Metal Borsası nda bir ay önce oluşan bakır fiyatlarının aylık 530 ortalaması olarak alınır. Bu fiyatlama sistemi bütün sektörde de kabul görmeye başlamıştır. Müşterilerin dünyadaki uygulamalara paralel olarak LME bilgisi arttıkça fiyat listesi üzer inden iskonto uygulamasının yakın zamanda ortadan kalkacağını düşünmekteyiz. 09-39/976 -244 19 Söz konusu ifadelerden, fiyat listesi üzerinden iskontoya dayalı fiyatlama sisteminin yerine yeni bir fiyatlama sisteminin11 uygulanmaya başlandığı ve bu yeni uygulamanın giderek geçerlilik kazan abileceği sonucuna ulaşılmaktadır. Yerinde inceleme sırasında Elsan da elde edilen ve müşterilerle gerçekleştirilen e - posta yazışmaları da yeni uygulamaya yönelik ifadeleri destekler niteliktedir. Bu yazışmalarda , müşteri ile şirket yetkil isinin, ( .TİCARİ SIR .)12 ile 540 oluşturulan nihai fiyat üzerinden p azarlıklarını gerçekleştirdikleri görülmektedir. LME bazlı fiyat teklifine ilişkin bir belge de yine Elsan da yapılan yerinde incelemede elde edilmiştir. Ayrıca yerinde inceleme sırasında Erikoğlu nda elde edilen belgelerden benzer bir uygulamanın Erikoğlu tarafından da gerçekleştirildiği görülmektedir. EBT üreticileri arasında başta fiyatlar olmak üzere piyasa parametrelerine ilişkin bir iletişim ve koordinasyonun varlığına yönelik herh angi bir bulguya ulaşılamamıştır. Bu bağlamda, fiyat listelerinin hemen hemen aynı olması durumunun, EBT üreticileri arasındaki bilinçli bir paralelliğin sonucu olarak ortaya çıktığından söz etmek mümkün görünmemektedir. Dolayısıyla söz konusu fiyat listel eri arasındaki paralelliğin sektörün oligopolistik yapısına bağlı olabileceği kanaatine ulaşılmıştır . 550 Ayrıca baz alınan fiyat listeleri, T ablo 1 ve 3 de görüldüğü üzere, zaman zaman önceki dönemlere ait fiyat listelerinin uygulanabilmesi nedeniyle, teşebb üsler arasında farklılık gösterebilmektedir. Ancak aynı liste baz alınsa dahi, teşebbüslerin ilan ettikleri fiyat listelerinden ve birbirlerinden farklı ve bağımsız olarak EBT birim fiyatı uygulamasına gittikleri , dolayısıyla iskontolar sonucu oluşan nihai fiyatların farklı olduğu ve dosya mevcudu diğer bilgi ve belgeler göz önünde bulundurulduğunda, taraflar arasında iletişim ve koordinasyona dayanan bilinçli bir paralelliğin varlığından ziyade rekabetçi bir anlayışın varlığından söz edil ebileceği sonucuna varılmıştır. 560 J. SONUÇ Düzenlenen rapora ve incelenen dosya kapsamına göre; emaye bobin teli üreticileri ve Derneği hakkında 4054 sayılı Kanun un 41. maddesi çerçevesinde soruşturma açılmasına gerek olmadığına, ş ikayetin reddine OYBİRLİĞİ ile karar veri lmiştir. 11 Söz konusu sistemden ( .TİCARİ SIR .) olarak bahsedilmektedir. 12 ( .TİCARİ SIR .) 09-39/976 -244 20

• Rekabet Kurumu · D.2003 -3-148 (Muafiyet) Karar Sayısı : 05-7/63-28 K · K.05-7/63-28 Karar Tarihi : 3.2.2005 A. TOPLANTIYA K
• Rekabet Kurumu · D.2007 -2-6 (Devralma) Karar Sayısı : 07-27/252 -87 · K.07-27/252 -87 Karar Tarihi : 22.3.2007 A-TOPLANTIY
• Rekabet Kurumu · D.2008-4-263 (Devralma ) Karar Sayısı : 09-02/19-12 · K.09-02/19-12 Karar Tarihi : 14.1.2009 A. TOPLANTIYA
• Rekabet Kurumu · D.2009 -3-87 (Önaraştırma) Karar Sayısı : 09-41/988 · K.09-41/988 -250 Karar Tarihi : 9.9.2009 A. TOPLANTI