Rekabet Kurumu Başkanlığından, REKABET KURULU KARARI Dosya Sayısı : 2010-2-70 (Önaraştırma) Karar Sayısı : 10-44/771 -253 Karar Tarihi : 17.06 .2010 A. TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER 10 Başkan : Doç. Dr. Mustafa ATEŞ (İkinci Başkan) Üyeler : Mehmet Akif ERSİN, İsmail Hakkı KARAKELLE, Doç. Dr. Cevdet İlhan GÜNAY, Murat ÇETİNKAYA, Reşit GÜRPINAR B. RAPORTÖRLER : Fatma GÖZLÜKAYA ANGI, Can TANERİ C. BAŞVURUDA BULUNAN : -Ali GÜMÜŞ Aydınlıyolu Cad. Kıbrıs Sok. No:35/A Kaynarca 20 Pendik/İstanbul D. HAKKIND
Rekabet Kurumu Başkanlığından, REKABET KURULU KARARI Dosya Sayısı : 2010-2-70 (Önaraştırma) Karar Sayısı : 10-44/771 -253 Karar Tarihi : 17.06 .2010 A. TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER 10 Başkan : Doç. Dr. Mustafa ATEŞ (İkinci Başkan) Üyeler : Mehmet Akif ERSİN, İsmail Hakkı KARAKELLE, Doç. Dr. Cevdet İlhan GÜNAY, Murat ÇETİNKAYA, Reşit GÜRPINAR B. RAPORTÖRLER : Fatma GÖZLÜKAYA ANGI, Can TANERİ C. BAŞVURUDA BULUNAN : -Ali GÜMÜŞ Aydınlıyolu Cad. Kıbrıs Sok. No:35/A Kaynarca 20 Pendik/İstanbul D. HAKKINDA İNCELEME YAPILAN : -Samsung Electronics İstanbul Pazarlama ve Ticaret Ltd. Şti. Flatofis İstanbul İş Merkezi Otakçılar Caddesi No:78 Kat:3 No:B3 Eyüp/İstanbul E. DOSYA ÖZETİ: Samsung Electronics İstanbul Pazarlama ve Tic. Ltd. Şti. tarafından 3. kişi tamircilere yedek parça sağlanmadığı iddiası. 30 F. İDDİALARIN ÖZETİ: Şikayet dilekçesinde özetle; - Gümüş Elektronik olarak cep telefonu tamiri işiyle uğraşmakta oldukları ancak Samsung marka cep telefo nlarının yedek parçalarını temin edemedikleri, - Yetkili servislerden yedek parça talebinde bulunmalarına karşın 3. şahıs veya firmalara yedek parça konusunda yardımcı olunamayacağının belirtildiği, - Samsung Electronics İstanbul Pazarlama ve Ticaret Ltd. Şti. nin (Samsung Türkiye) çağrı merkezinden de sadece yetkili servislere parça sağlandığı yönünde bilgi verildiği , - Hiçbir dönemde Samsung Türkiye ve yetkili servislerinden parça temin edemedikleri, sadece 2. el cep telefonu parçalarını ve yan sanayide üretile n 40 yedek parçalarını kullanabildikleri, bunların da batarya, şarj aleti ve kapak gibi parçalarla sınırlı olduğu iddia edilmektedir. G. DOSYA EVRELERİ : Kurum kayıtlarına 23.02.2010 tarih ve 1663 sayı ile intikal eden başvuru üzerine yapılan incelemeler net icesinde hazırlanan 16.03.2010 tarih ve 2010 -2-70/İİ-10-CT sayılı İlk İnceleme Raporu , 24.03 .2010 tarih ve 10-26/364-M 10-44/771 -253 2 sayılı Kurul toplantısında ele alınmış ve önaraştırma yapılmasına karar verilmiştir . İlgili karar uyarınca yapılan inceleme sonucu nda düz enlenen 08.06.2010 tarih ve 2010 -2-70/ÖA-10-341.FGA sayılı Önaraştırma Rapor u 10.06.2010 tarih ve 50 REK.0.06.00.00 -110/291 sayılı Başkanlık önergesi ile 10-44 sayılı Kurul toplantısında görüşülerek karara bağlanmıştır. H. RAPORTÖRLERİN GÖRÜŞÜ: İlgili rapor da; Samsung Electronics İstanbul Pazarlama ve Ticaret Ltd. Şti . hakkında 4054 sayılı Kanun un 41. maddesi uyarınca soruşturma açılmasına gerek olmadığı ifade edilmiştir. I. İNCELEME VE DEĞERLENDİRME I.1. Taraflar I.1.1. Hakkında İnceleme Yapılan Taraf: Samsung Electronics İstanbul 60 Pazarlama ve Ticaret Ltd. Şti. (Samsung Türkiye) Samsung Türkiye, 12.6.2007 tarihinde kurulmuş olup, Hollanda merkezli Samsung Benelux BV vasıtasıyla Samsung Electronics Co. Ltd. (Samsung Kore) tarafından kontrol edilmektedir. Tablo 1: Samsung Türkiye nin Ortaklık Yapısı ORTAKLAR HİSSE DAĞILIMI Samsung Benelux B.V. ( .) Chang Seong Lee ( .) Toplam Sermaye ( .) Samsung Kore faaliyetlerini, ev elektroniği, mobil iletişim, ofis altyapısı ve temel bileşenler olmak üzere dö rt ana iş kolunda sür dürmektedir. Samsung Türkiye nin ana faaliyet konusu ise, Samsung markalı tüm ürünlerin Türkiye ye ithali, satışı, pazarlanması ve satış sonrası hizmetlerin verilmesi olarak belirtilmiştir. Şirketin inceleme konusu alan ile ilgili faa liyetlerine bakıldığında ise, 70 01.05.2009 tarihinden itibaren cep telefonu yedek parçalarının tedariki, 01.01.2010 tarihinden itibaren ise cep telefonları ve aksesuarlarının tedariki işiyle uğraşmaya başladığı anlaşılmaktadır. Şirketin 2009 yılına ait cirosu ( .) TL dir. I.1.2. Başvuran Taraf: Ali GÜMÜŞ Ali Gümüş, 2002 yılından beri İstanbul Ticaret Odasına kayıtlı olarak cep telefonu tamiri işiyle uğraşmakta olan bir teşebbüstür. I.2. İlgili Pazar I.2.1. Cep Telefonu ve Yedek Parça, Bakım/Tamir Pazarı Hakkında Genel Bilgi Cep telefonları günümüzde hızla gelişen iletişim teknolojilerinin sağladığı olanaklara 80 cevap verebilmek üzere teknolojik açıdan sürekli geliştirilen ürünler halini almıştır. Bu bağlamda cep telefonları sadece ses ve kısa mesaj servisiy le iletişim kurmayı sağlayan araçlar olmaktan çıkarak televizyon izlenmesine, internet kullanımına, fotoğraf çekimine imkan tanıyan çok fonksiyonlu cihazlar haline gelmiştir. Bunun yanı 10-44/771 -253 3 sıra cep telefonu, tüketici gözünde saat, takı ve benzeri ürünler gibi moda ürünü olarak tanımlanabilecek bir ürün olarak da algılanmaya başlanmıştır. Bu tür özellikler sebebiyle cep telefonu kullanım süreleri gittikçe kısaltmakta, cep telefonu değiştirme sıklığı artmakta ve aynı anda birden fazla cep telefonu kullanımı yayg ınlaşmaktadır. Türkiye de cep telefonu pazarında, Nokia, Samsung, LG, General Mobile Sony Ericsson başta olmak üzere 20 (yirmi) civarında markanın satışı yapılmaktadır. 2009 90 yılı itibarıyla bu markaların pazar paylarının aşağıdaki gibi oluştuğu bildirilmiş tir. Tablo 2: Türkiye de satışı yapılan cep telefonlarının pazar payları Marka Satış Adedine Göre Pazar Payı (%) Satış Değerine Göre Pazar Payı (%) Nokia ( .) ( .) Samsung ( .) ( .) LG ( .) ( .) General Mobile ( .) ( .) Sony Ericsso n ( .) ( .) Diğer ( .) ( .) Kaynak: GFK Türkiye 2009 Raporu Cep telefonu yedek parçası ve bakım/tamir hizmetleri pazarları ise, cep telefonu satın alan bir kişinin cep telefonunun kullanım ömrü süresince ihtiyaç duyduğu pazarlar olduğundan cep te lefonu pazarına göre ikincil pazar olarak ortaya çıkmaktadırlar. Cep telefonunun çok sayıda yedek parçası bulunmakla beraber, pil, kapak, ekran, flexi, ana kart gibi parçaların sıklıkla değiştirilen parçalar olduğu ifade edilmektedir. Söz konusu yedek par çalar kullanılacakları cep telefonu modeline göre de değişen 100 oldukça geniş bir fiyat yelpazesi içinde fiyatlandırılmaktadır. Pazarda orijinal olarak tabir edilen ve cep telefonu üreticilerinden ya da ikinci el telefonların parçalanması suretiyle temin ed ilen parçaların yanı sıra Çin, Tayvan gibi ülkelerde üretilen yan sanayi olarak tabir edilen parçaların da satışı yapılmaktadır. Cep telefonu bakım ve tamir hizmeti bakımından pazarda genellikle yetkili teknik servisler atanması yönteminin tercih edildi ği görülmektedir. Satışın ardından belirli sürelerle sağlanan garanti dahilinde olmak üzere, cep telefonlarına ilişkin yedek parça değişimi, tamir ve bakım hizmetleri ücretsiz olarak gerçekleştirilmektedir. Bu süre ülkemizde kanunen 2 yıl olarak uygulanmak tadır. Bununla birlikte pazarda çok sayıda bağımsız cep telefonu tamircisinin faaliyet gösterdiği, bunların büyük kısmının 110 aynı zamanda ikinci el cep telefonu satışı da yapan teşebbüsler olduğu görülmektedir. I.2.2. Samsung Cep Telefonu, Yedek Parça Teda rik ve Bakım/Tamir Sistemi Hakkında Genel Bilgi Samsung Türkiye tarafından gönderilen cevap yazısında, Samsung ürünlerinin ithali ve dağıtım sistemi bakımından yakın zamanda stratejik bir değişimin yaşandığı, bu değişim ile yedek parça tedarikinde ve stok bulundurmada yaşanan sorunların önüne geçme nin ve cep telefonu satışlarını artırma nın amaçlandığı belirtilm ektedir . Bu bölümde yedek parçalar için 01.05.2009; cep telefonları için 01.01.2010 tarihinden itibaren uygulanmaya baş lanan bu yeni sistem incelenm iş, bu tarihlerden önceki 120 uygulamaya dipnotlarda yer veril miştir. 10-44/771 -253 4 Samsung markalı cep telefonu ve aksesuarları Türkiye ye 01.01.2010 tarihinden itibaren geçerli olmak üzere, Samsung Türkiye tarafından ithal edilmekte ve dağıtılmaktadır1. Bu kapsamda, an a üretici olan Samsung Kore den alınan ürünler, distribütörlere, bazı bayilere ve zincir mağazalara doğrudan Samsung Türkiye tarafından satılmaktadır. Sonraki aşamalarda, distribütörler diğer bayilere, bayiler de perakendecilere ürünleri dağıtmaktadır. Tük eticiler son satış noktaları olarak bayi, perakendeci ve zincir mağazalardan ürünlere ulaşabilmektedir. Bu sistem içinde Samsung Türkiye, ithalatçı/sağlayıcı ve dağıtıcı olarak toptan seviyedeki satışta rol almakta, son kullanıcılara doğrudan satış yapmam aktadır. 130 Samsung cep telefonlarının yedek parçaları bakımından Türkiye deki dağıtım ağı da 01.05.2009 tarihinden itibaren geçerli olacak şekilde yeniden düzenlenmiştir2. Buna göre, Kore ve Çin deki fabrikalarda üretilen cep telefonu yedek parçaları Samsun g Türkiye tarafından ithal edilmekte, stoklanmakta ve Türkiye içerisinde dağıtılmaktadır. Bu ürünler Samsung un cep telefonu pazarındaki iki ana distribütörü olan TELPA ve Başarı nın işlettiği Ulusal Servis Merkezlerine (USM) ve diğer bir yetkili servis ol uşumu olan Müşteri Servis Plazalarına (MSP) Samsung Türkiye tarafından dağıtılmaktadır. USM lerin alt kolu olan yetkili teknik servislere dağıtım ise USM lerce yapılmaktadır. Aşağıda yedek parça dağıtım ağı şema olarak gösterilmektedir: 140 Şema : Samsung cep t elefonları yedek parça dağıtım ağı 1 Samsung Türkiye tarafından gönderilen cevap yazısında, söz konusu tarihten önceki sistemde, Samsung markalı cep telefonları ve aksesuarlarının distribütörler Başarı ve TELPA tarafından doğrudan Samsung Kore den ithal edildiği, daha sonra bu ürünlerin distribütörler tarafından kendi bayilerine ya da zincir mağazalar gibi diğer kanallara dağıtıldığı, Samsung Türkiye nin bu sistem iç inde sadece denetim görevi yaptığı bildirilmiştir. 2 Samsung Türkiye tarafından gönderilen cevap yazısında söz konusu tarihten önceki sistemde, Samsung markalı cep telefonlarının yedek parçalarının, distribütörleri Başarı ve TELPA tarafından doğrudan Samsung Dubai den ithal edildiği, aynı zamanda birer Ulusal S ervis Merkezi olan Başarı ve TELPA nın bu yedek parçaları şubeleri olan yetkili servislere dağıttığı ve Samsung Türkiye nin bu sistem içindeki yerinin denetimle sınırlı olduğu bildirilmiştir. Samsung Fabrikası (Kore/Çin) Ulusal Servis Merkezi TELPA Ulusal Servis Merkezi BAŞARI Müşteri Servis Plazası (19) Yetkili Servisler (2) Yetkili Servisler (8) Samsung Türkiye 10-44/771 -253 5 Samsung yedek parçaları yukarıda gösterildiği şekilde dağıtıldıktan sonra nihai kullanıcıya bakım ve tamir hizmetleri iki farklı noktada verilmektedir; Müşteri Servis Plazaları ve yetkili serv isler. Yukarıda belirtildiği üzere yetkili servisler TELPA ve Başarı tarafından kontrol edilmekte olan merkezlerdir. MSPler ise bağımsız teşebbüsler tarafından işletilen ve yetkili servis hizmeti vermek üzere doğrudan Samsung Türkiye tarafından yetkilendir ilen işletmelerdir. Samsung Türkiye ile USM ve MSPler arasında herhangi bir yapısal bağ bulunmamakta, taraflar arasındaki hukuki ilişki yetkili servis anlaşmaları çerçevesinde kurulmaktadır. Türkiye genelinde 150 toplam 29 adet Samsung cep telefonu servis nokt ası bulunmaktadır. Bunlardan 19 u MSP, 10 u ise USM lerce işletilen yetkili servis merkezidir3. Söz konusu sistemde, garanti kapsamında yapılan işlemler aylık olarak Samsung Türkiye ye raporlanmakta ve hakedişler Samsung Türkiye tarafından ödenmektedir. Ga ranti dışındaki hizmetler bakımından faturalar tüketiciye yansıtılmaktadır. Bu bilgilerden anlaşıldığı üzere, Samsung Türkiye nin tüketiciye yedek parça satışı ve bakım ve tamir hizmeti verilmesi aşamasında herhangi bir faaliyeti bulunmamaktadır. I.2.3. İlgili Ürün Pazarı Dosya kapsamındaki başvurunun konusunu, kendisinden yedek parça talebinde 160 bulunan 3. kişi tamircilere Samsung Türkiye tarafından yedek parça sağlanmaması iddiası oluşturmaktadır. Bir ana ürün ile o ürüne ilişkin yedek parça ve/veya tekn ik hizmetler, farklı zamanlarda ihtiyaç duyulan ancak birbirini tamamlayıcı nitelikte olan ürünlerdir. Cep telefonu gibi uzun ömürlü ürünlerin de iç inde yer aldığı pazarlar, zamanla tamamlayıcı ürün ve hizmetlere ihtiyaç duymaları sebebiyle, birinci l vey a öncül pazarlar olarak; y edek parça, sarf malzemesi, tamir, bakım -onarım hizmetleri gibi birincil ürünle birlikte kullanılan ve birincil ürünün satın alınmasından belli bir süre sonra ihtiyaç duyulan ürün ve hizmetlerin bulunduğu pazarlar ise ikincil veya a rdıl pazarlar olarak tanımlanmaktadır. Bu kapsamda, rekabet hukuku açısından ele 170 alınması gereken hususlar öncelikle, i) söz konusu ürün ve hizmetlerin aynı pazara dahil edilip edilemeyeceği, ii) edilmezse ikincil ürün ve hizmetlerin yer aldığı pazarlar ın marka -spesifik tanımlanıp tanımlanamayacağı dır. Avrupa Birliği (A B) Komisyonu tarafından 2005 yılında yayı mlanan 82. Maddenin Modernizasyonu Hakkında Tartışma Metni nde4 (Tartışma Metni ), Komisyon un ikincil piyasalarda ilgili pazar tanımlanırken, nor mal bir pazar tanımında kullanılan yaklaşımı kullanacağı ifade edilmektedir. Bunun anlamı, ardıl pazarda yer alan ikincil ürünlerin ayrı bir pazar oluşturup oluşturmadığı incelenirken, birincil ürünün satışları üzerindeki etkilerin dikkate alınmayacağıdır5. Bir diğer deyişle , pazar tanımının odağında 180 gelecekte birincil ürünü alma olasılığı olan potansiyel müşterilere değil, hâlihazırda 3 Yetkili servis bulunmayan illerdeki tüketicilere hizmetin ne şekilde verildiği hakkındaki soru Samsung Türkiye nin cevap yazısında şu şekilde cevaplandırılmıştır: Yetkili servis bulunmayan illerde tüketicilerin iki alternatifi vardır. Tüketici, sorunlu telefonu herhangi bir bayiye bırakabilir, b ayi yetkili teknik servis ile irtibat kurar, yetkili teknik servis telefonu bayiden alır, onarımını yapar ve telefonu bayiye geri gönderir. İkinci olarak, tüketici Samsung çağrı merkezini arayarak en yakın yetkili tekn ik servisin adres ve telefon bilgilerini alıp onlarla do ğrudan irtibata geçebilir. 4 European Commission, DG Competition Discussion Paper on the Application of Article 82 of the Treaty to Exclusionary Abuses. 5 Tartışma Metni, parag. 247. 10-44/771 -253 6 birincil ürünü satın almış olan müşterilere yapılan ikincil ürün ve hizmet satışları yer almaktadır. Tartışma Metni ne gör e, iki halde marka -spesifik ardıl pazar tanımlanması söz konusu olamayacaktır. Bunların ilki, başka üreticilerin ürettiği ikincil ürünler e geçişin mümkün olması durumudur. Eğer ikincil ürün başka üreticiler tarafından da piyasaya sürülebiliyorsa, belli bir markanın birincil ürününü alan müşteri ardıl pazarda o markanın ikincil ürünlerini almak zorunda kalmayacağından (marka -spesifik olmayan) ortak bir ardıl pazar belirlem ek mümkün olacaktır. İk inci durumda , başka marka bir birincil ürüne geçiş ve böylece ar dıl pazardaki yüksek fiyatlardan kaçınabilme 190 olasılığı bulunmalıdır. Bu ikinci durumda bir üründen diğerine geçiş maliyetlerinin yüksek olmaması gerek mekted ir. Geçiş maliyetleri temel olarak iki şekilde ortaya çıkmaktadır. İlk halde, kullanılmış birincil ü rünü, geçişin ekonomik olduğu cazip bir fiyattan satmak mümkün olma malıdır. Bu durum , eğer birincil ürünün fiyatı ikincil ürüne göre yüksekse, daha da önemli hale gelmektedir. İkinci tür geçiş maliyetleri ise, fiyat hariç yatırımlar la ilgilidir. Bunlar eği tim, rutini değiştirme, yü klemeler, yazılım vb. olabilmektedir. Sonuçta ayrı bir ardıl pazarın olmadığına karar verildiği durumlarda analiz, (birincil ve ikincil ürünlerin birlikte yer aldığı) toplam sistem pazarı üzerinden yapılacaktır6. Konuya ilişkin ç eşitli Rekabet Kurulu kararları da bulunmaktadır. Bunlardan biri HP 200 kararı dır7. Bu kararda Kurul, HP marka yazıcılarda kullanılan yedek parçaların sadece HP tarafından üretiliyor olması, bunların üretiminin ileri teknoloji ve başlangıç maliyeti gerektirmes i nedeniyle başka teşebbüslerce üretim yapılmasının zor olması ve bu sebeple HP markalı yazıcıların yedek parçaları ve servis hizmetlerinin yakın ikamesinin bulunmaması gibi nedenlerle ilgili pazarları HP markalı yazıcıların satış sonrası servis hizmetler i, HP markalı yazıcılarda kullanılan yedek parça ve sarf malzemeleri pazarı olarak tanım lamıştır. Kurul Vestel kararında8 ise, pazarda, herhangi bir markanın ürünlerinin bakım onarım servis hizmetlerinin başka bir firmaca sağlanması önünde teknik ya da t icari olarak benzer bir imkânsızlık olmaması (belli bir düzeyde teknik donanıma sahip olduktan 210 sonra, bir reset leme işlemi ile sisteme ulaşımın mümkün olması) sebebiyle ilgili ürün pazarını ev güvenlik sistemleri bakım ve tamir hizmetleri olarak tanım lamıştır. Sonuç olarak, ardıl pazarların varlığı durumunda yapılacak bir rekabet hukuku analizinde pazarlar aşağıdaki şekilde tanımlanabilecektir: - birincil ve ikincil ürünlerin bir arada yer aldığı sistem pazarı, - birincil pazarda yer alan tüm markalara a it yedek parça ve teknik servisin yer aldığı bütüncül bir ardıl pazar, - herhangi bir markaya ait yedek parça veya teknik servis, bakım -onarımın yer aldığı marka -spesifik pazar. Yukarıda yer verilen açıklamalar ışığında, ilgili dosya bakımından tanımlanabi lecek 220 en dar pazar Samsung markalı cep telefonu yedek parçaları ve bakım/tamir hizmetleri pazarı olacaktır. Bu bağlamda, dosya kapsamında detaylı bir pazar analizine girilmeyerek kesin bir pazar tanımı yapılma mış ve inceleme en dar pazar tanımı üzerinden s ürdürül müştür . Bu nedenle dosya kapsamında, ilgili ürün pazarı 6 Tartışma Metni, parag. 248 -249. 7 08.05.2001 tarih ve 01 -22/192 -50 say ılı Hewlett Packard Bilgisayar ve Ölçüm Sistemleri A.Ş. kararı . 8 14.08.2008 tarih, 08 -50/758 -308 sayılı Vestel Elektronik Sanayi ve Ticaret A.Ş. kararı. 10-44/771 -253 7 Samsung marka lı cep telefonu yedek parçaları satışı ve bakım/tamir hizmetleri pazarı olarak varsayılmıştır. I.2.4. İlgili Coğrafi Pazar Tarafların faaliyetleri açısından hizmetlerin sunumunu n tüm Türkiye de gerçekleştirilebilmesinin önünde herhangi bir engelin ve pazardaki rekabet koşullarını farklılaştıran ya da bölge ayrıştırmasını gerektiren herhangi bir unsurun bulunmaması 230 sebebiyle dosya kapsamında ilgili coğrafi pazar Türkiye olarak b elirlenmiştir. I.3. Hâkim Durum Değerlendirmesi 4054 sayılı Rekabetin Korunması Hakkında Kanun un (4054 sayılı Kanun) Tanımlar başlıklı 3. maddesinde hâkim durum Belirli bir piyasadaki bir veya birden fazla teşebbüsün, rakipleri ve mü şterilerinden ba ğımsız hareket ederek fiyat, arz, üretim ve dağıtım miktarı gibi ekonomik parametreleri belirleyebilme gücü olarak tanımlanmıştır. İlgili ürün pazarı olarak ardıl pazarın belirlenmiş olması halinde yapılacak hakim durum analizinde, öncül ve ardıl pazarlardak i rekabetin birlikte incelenmesi gerekmektedir. Birincil pazardaki üreticilerin rakiplerinin ardıl pazarlarına girişini 240 engelleyen hususların varlığı halinde (giriş engellerinin yüksek olması durumunda), ardıl pazardaki hakim durum tespiti yapılırken söz k onusu pazarlar arasındaki ilişkinin ortaya konulması gerekmektedir9. AB Komisyonu da ardıl pazarlar için yapılacak bir hakim durum analizi ile ilgili olarak, satış sonrası ürün/hizmet pazarlarında pazar gücü değerlendirilirken, birincil pazar ve ardıl paza r arasındaki bağlantının göz önünde bulundurulmasının ve olay bazında analiz yapılmasının gerekli olduğunu ifade etmiştir10. Bu analizde temel olarak, davranışları inceleme konusu olan teşebbüsün birincil ürün pazarından bağımsız olarak ikincil ürünün fiyat larını artırıp artıramayacağı hususu incelenmektedir. Bu kapsamda yapılacak değerlendirmede, birincil piyasadaki ürünün ömrü ve fiyatı, ardıl piyasadaki fiyatların şeffaflığı, bu 250 ürünlerin fiyatlarının ana ürün fiyatına oranı ve bu bilgileri elde etme süre cinde katlanılan maliyetler ile bu bağlamda tüketicilerin ürünün toplam maliyetini hesaplayıp hesaplayamayacakları ve söz konusu hesabın tüketici tercihleri üzerindeki etkisi göz önünde tutulmalıdır. 11 Rekabet Kurulu nun Xerox marka yazıcıların tonerlerini n yüksek fiyata satıldı ğı ve bu nedenle tüketicilerin zor durumda bırakıldı ğı iddiası üzerine aldığı kararda12 ise; - Başvuru sahibi nin almış olduğu yazıcının ve kullanmak istediği tonerin fiyatı arasında yaklaşık üçte birlik bir oran olduğu, bu nedenle yazıcının ekonomik ömrü süresince kullanılacak tonerin toplam maliyetinin, yazıcı maliyetine oranının yüksek olduğu, 260 - Toner fiyatlarına ilişkin bilginin ulaşılabilir olduğu, - Toner fiyatlarının artması halinde başka marka yazıcıya geçişte ciddi bir maliyetin söz konusu olmadığı tespitleri yapılmıştır. Bu bağlamda, yazıcı almayı düşünen ve henüz tercih aşamasında olan kullanıcılar ın, ödeyecekleri toplam maliyetlerini düşünerek bir 9 Tartışma Metni, parag. 251. 10 AB Komisyonu 25. Rekabet Politikası Raporu 11 Benzer bir değerlendirme için bkz. Pelikan -Kyocera, Case IV/34330, European Commission 25. Report on Competition Policy 1995, s. 41, paragraf 87. 12 15.05.2008 tarih ve 08-33/417 -143 sayılı karar. 10-44/771 -253 8 marka seçebilecekleri, b u seçim sırasında yazıcı piyasasındaki firma sayısı kadar seçenek bulunduğu belirtilerek yazıcı pazarının rekabetçi yapısından dolayı Xerox firması için yazıcı ve toner pazarlarında hâkim durum tespitinin yapılamayacağı na karar verilmiştir. Aynı şekilde Kurul un 2010 tarihli HP kararında13, birincil piyasa ola n yazıcı pazarında 270 fiyatların düşük, ürün kul lanım ömrünün ise kısa olması, gerek yedek parça ve sarf malzemesi fiyatları gerekse servis/bakım -onarım bedelleri nin yazıcı fiyatına oranla yüksek kalma sı, HP markalı yazıcılara ait teknik servis/bakım onarım h izmetinin fiyatının artması durumunda başka markalı bir yazıcıya geçişte ciddi maliyetler söz konusu olmaması ve birincil ürün pazarında ciddi bir rekabetin yaşanması sebepleriyle ilgili teşebbüs için hakim durumda bulunduğu yönünde bir tespitte bulunulama yacağına karar verilmiştir. Yukarıda yer verilen açıklamalar ve içtihat ışığında bu bölümde, inceleme sürecinde Samsung Türkiye, Başarı ve TELPA ile Samsung ürünleri bakım/tamir ağında MSP olarak hizmet vermekte olan Destek Bilişim Prj. Serv. Hiz. San. ve Dış Tic. Ltd. Şti. 280 (Destek Bilişim) ve Bulut Teknik Ltd. Şti. den (Bulut Teknik) elde edilen bilgiler ışığında, Samsung Türkiye nin yedek parça satışı ve bakım/tamir pazarında hakim durumda olup olmadığı incelenecektir. Yukarıda Türkiye cep telefonu pazarıyla ilgili bölümde belirtildiği üzere, cep telefonu pazarı oldukça geniş bir marka ve model çeşitliliğine sahiptir. Her tüketicinin bütçesine uygun bir modeli seçme şansına sahip olduğu pazarda fiyatlar 100 -1500 TL aralı ğında oluşmaktadır. Yeni ürünlerin pazara girme hızı oldukça yüksek olduğundan, pi yasaya yeni sürülen bir cep telefonunun kısa süre içerisinde yeni modellerin ve yeni teknolojilerin ortaya çıkmasıyla demode hale geldiği görülmektedir . Yeni modellerin satış a çıkarılması ise eski modellerin fiyatında hızlı 290 düşüşlere sebep olmaktadır. Tüketiciler tarafından sıkça değiştirilen ve moda ürünü kabul edilen pek çok ürüne göre cep telefonlarının bütçe içinde tuttuğu yerin oldukça az olduğunu söylemek mümkündür. Ayr ıca satış noktaları tarafından yapılan kampanyalı paket satışlar (hat ile birlikte) ve taksitli satışlar yoluyla tüketicilerin cep telefonu sahibi olmaları oldukça ekonomik ve kolay hale gelmiş bulunmaktadır. Diğer taraftan, cep telefonları için ürünün fiy atı dışında hissedilir başka bir ek maliyetin; diğer teknolojik ürünlerdeki eğitim, yazılım, alışkanlıkların değiştirilmesi gibi ilave geçiş maliyetlerinin oluşmadığı da görülmektedir. Teknolojik özelliklerinin ön plana çıkması ve tüketiciler tarafından mo da ürün olarak algılanmaya başlaması gibi sebeplerle günümüzde cep telefonlarının ortalama 1,5 -2 yıllık sürelerde değiştirildiği 300 görülmektedir. Ayrıca, Türkiye de ikinci el cep telefonları pazarının oldukça hareketli olduğu, cep telefonunu değiştirmek iste yen tüketiciler bakımından cep telefonlarını uygun fiyatlara satmanın ve 2. el cep telefonu almanın kolay olduğu da bilinmektedir. Bütün bu hususlar sebebiyle, birincil ürün niteliğindeki cep telefonları pazarında rakip ürünler arasındaki geçiş kolaylaşm akta ve rekabetçi bir pazar ortamı ortaya çıkmaktadır. Cep telefonu yedek parçalarının fiyatları ve bunların öncül ürün fiyatlarına oranı açısından bakıldığında, öncelikle, çok sayıda ve çeşitteki cep telefonu yedek parçasının 1 -3 TL den başlayıp 100 -150 TL ye kadar çıkabilen bir fiyat paletinde 310 satıldığı tespit edilmiştir. Bu sebeple, bazı durumlarda yedek parça ve tamir ücreti 13 10-04/38 -18 tarih ve 12.01.2010 sayılı karar. 10-44/771 -253 9 birincil ürünün fiyatına oldukça yaklaşabilmektedir. Bu çerçevede, Bulut Teknik yöneticisi, garanti kapsamı dışındaki yedek parça /tamir ücretlerinin yüksekliği sebebiyle yetkili servisler tarafından kullanıcılara yeni ürün alınmasının tavsiye edilebildiğini belirtmiştir. Samsung Türkiye de, garanti kapsamı dışındaki yedek parça ve tamir fiyatlarının ana ürünün fiyatının üçte birine denk geldiği durumlara dikkat çekmektedir. Destek Bilişim yöneticisi tarafından da, kimi hallerde yedek parça ve onarım fiyatlarının, ihtiyaç duyulan parçanın niteliğine ve kullanılacağı modele göre, cep telefonunun ikinci el fiyatlarına yaklaşabildiği hat ta geçebildiği ifade edilmiştir . Esasen cep telefonu yedek parça değişimi ve tamir hizmetleri çoğunlukla garanti 320 süresi dahilinde yapılmaktadır. Yurtdışında cep telefonları için genellikle 1 yıl olan garanti süresi Türkiye de genellikle 2 yıl olarak tanınm akta, bu süre içinde ürün değişimi, yedek pa rça değişimi ve tamir hizmeti ücretsiz olarak sağlanmaktadır. Cep telefonlarının 1,5 -2 yıl gibi süreler içinde değiştirilmekte oldukları da göz önüne alındığında çoğu telefonun garanti süresi içinde ya da sürenin dolmasını takiben elden çıkarıldığı ve cep telefonu tamir bakım hizmetinin büyük oranda garanti süresi içinde gerçekleştiği anlaşılmaktadır. Nitekim yetkili servislerce verilen bilgi, garanti içi satış ve tamir hizmetinden elde edilen gelirin toplam gelir in yaklaşık %( .) ını bulduğuna, kalan %( .) luk bir payın garanti dışı satış ve hizmetlerden oluştuğuna işaret etmektedir . Samsung Türkiye de, 2010 yılında, bilgi verme tarihi itibarıyla elde 330 ettiği toplam gelirin sadece %( .)-( .) civarındaki bölümünün garanti dışı yedek parça satışından kaynaklandığını belirtmektedir . Ardıl pazardaki şeffaflı k, birincil ürünün potansiyel alıcılarının ilgili ürünün ömrü ve kullanım sürecinde ürünün toplam maliyeti (bu maliyet; ürünün fiyatına ek olarak, sarf malzemesi k ullanımı, bakım/tamir gibi kullanıcı tarafından yapılması muhtemel diğer masrafları da içermektedir) hakkında kolayca yeterli bilgiye ulaşabilmeleri ni sağlamaktadır. İnceleme sürecinde, cep telefonu yedek parça ve bakım/tamir hizmetleri açısından tüketicil erin bu fiyatlara kolaylıkla ve herhangi bir maliyete katlanmaksızın erişebildikleri (çağrı merkezleri, ürünleri satan internet siteleri ve diğer kanallar yoluyla), ürünün olası toplam maliyetini hesaplayabilme imkanına sahip 340 oldukları görülmüştür. Bununla birlikte, ürünün kullanım ve garanti süresi, başka bir birincil ürüne geçişin ciddi bir maliyet gerektirmemesi gibi sebeplerle tüketici gözünde bu durumun tercihlerini önemli ölçüde etkileyecek bir faktör niteliği taşımadığı kanaatine ulaşılmıştır. Bu ka psamda son olarak, öncül pazardaki rekabet yapısının incelenmesi uygun olacaktır. Zira , öncül pazardaki rekabet seviyesinin yüksekliği bu pazar daki üreticilerin ardıl pazardaki fiyat kararlarını etkilemektedir. Özellikle de cep telefonu gibi ürün fiyatları nın çok yüksek olmadığı birincil pazarlarda sağlayıcının pazar konumu zayıfladıkça ardıl pazarda hakim durumda kabul edilme olasılı ğı düşmektedir. Yukarıda cep telefonu pazarına ilişkin bölümde yer verildiği üzere, 350 Türkiye cep telefonu satış pazarı olarak tanımlanabilecek birincil pazarda yirmiden fazla marka rekabet etmektedir. Bu pazarda Samsung, yaklaşık %( .) luk payla ikinci sırada gelmekle beraber, yaklaşık %( .) lik pazar payıyla piyasa lideri olan Nokia ile arasında nispeten büyük bir fark bulunmakt adır. Son yıllarda söz konusu teşebbüslerin pazar paylarında iniş-çıkışlar da yaşanmaktadır. Dolayısıyla cep telefonu satışı pazarında Samsung Türkiye nin ardıl pazarlarında bağımsız olarak hareket edebilmesine olanak tanımayacak bir rekabet ortamının bulu nduğunu söylemek yanlış olmayacaktır. 10-44/771 -253 10 Buraya kadar yer verilen bilgilerden, Samsung Türkiye nin Samsung marka cep telefonlarında kullanılan yedek parça satışı ve bakım/tamir hizmeti pazar larında 360 hakim durumda bulunmadığı kanısına ulaşılmıştır. Bununla bir likte, Samsung un söz konusu pazarda hâkim durumda olduğunun varsayılması halinde iddia konusu uygulamanın 4054 sayılı Kanun kapsamında bir ihlal teşkil edip etmeyeceği hususu aşağıda incelenm iştir. I.4. Değerlendirme I.4.1. Rekabet Hukukunda Mal Vermeyi Reddetme Eylemi Rekabet hukuku uygulamasında ihlal olarak kabul edilebilecek mal vermeyi reddetme eylemi temel olarak , hakim durumdaki bir teşebbüsün herhangi bir rakip firmaya mal teminini doğrudan ve herhangi b ir gerekçe olmaksızın reddetmesi ya da yükse k fiyat ve/veya düşük kalitede mal temin etmek gibi olumsuz ticari koşullarda mal vermesi 370 şeklinde ortaya çıkabilmektedir . Mal vermeyi reddetme eyleminin rekabet hukuku kapsamında değerlendirilebilmesi için söz konusu teşebbüsün ilgili pazarda hakim durum da bulunmasının yanı sıra birtakım şartların da varlığı gerekmektedir. İlk olarak, v erilmeyen/ticari olarak daha kötü şartlarla verilen mal, nihai ürünün ortaya çıkarılması için vazgeçilemez nitelikte olmalıdır. Şayet o mal vazgeçilemez niteli kte değilse, o malı vermeme eylemi alt pazarda önemli bir zarar a yol açmıyor anlamına gelmektedir. Benzer şekilde, o malı alıp tekrar (herhangi bir katma değer eklemeksizin ) satmak isteyen yeniden satıcı söz konusu ise, mal verme yi reddetme eylemi rekabet hukuku kapsam ında değerlendirilmeyecektir. 380 Rekabet Kurulu TDİ kararında14, bir limana erişimin reddedilmesinin, alternatif bir liman yapmanın pazarda faaliyet göstermek isteyen rakipler açısından imkansız olmaması nedeniyle, ihlal olarak değerlendirilemeyeceğine hükme tmiştir. İkinci şart, eylemin temin edilmeyen malın kullanıldığı alt pazardaki rek abete önemli ölçüde zarar vermesi gerekliliğidir. Alt pazardaki rekabetin olumsuz etkilenmesine ilişkin olarak, Rekabet Kurulu içtihatları incelendiğinde, Kurul un temel de, alt pazarda rakiplerin azalması /rakibin pazar dışına itilmesi yoluyla rekab etin kısıtlanıp kısıtlanmadığına odaklandığı görülmektedir . Dolayısıyla, m al verme zorunluluğu, özellikle, alt pazara girişte önemli engeller olması halinde daha da önem kazanmaktadı r. Bununla birlikte, taraflar arasında her türlü anlaşmazlık, dışlama 390 tehdidi olarak algılan mamakta , mal vermeyi reddetme eyleminin alt pazarda rakibi pazar dışına çıkarıp çıkarmayacağını n detaylı bir şekilde analiz edilmesi gerekmektedir. Kurul pazardan dışlanma riskini tespit ederken, mal alamayan rakibin pazar payındaki azalma veya mal vermeyen hâkim teşebbüsün pazar payındaki artış; reddetme eyleminin süresi, iki teşebbüs arası ticari ilişkinin geçmişi gibi faktörleri de dikkate almaktadır. Örneğin, mal vermeyi reddetme eylemi incelenirken, hakim teşebbüsün pazar payı rakiplerine rağmen eski seviyesini koruyorsa veya artıyorsa, bu durum da reddetme eylemi nin, rakipler in pazardan dışlanmasına yol açar nitelikte olduğu varsayılabilecektir. Diğer taraftan, reddetme/mal vermeme eylemi, kısıtlı bir 400 zaman için gerçekleşmişse, bu durumun rakiplerin dışlanmasına yol açmayacağına hükmedile bilecektir. Ticari ilişkilerin geçmişi konusunda ise, şayet evvelden iki teşebbüs arasında, ilgili mal konusunda bir ticaret oluşmuşsa , mevcut durumda 14 09.01.2003 tarih, 03 -03/25 -7 sayı lı TDİ kararı. 10-44/771 -253 11 verilmeyen o malın faaliyet için gerekl iliği şartı aranmayabilecek, dolayısıyla mal vermeyi kesme eylemi, ihlal olarak değerlendirilebilecektir. Mal vermeyi reddetme eyleminin analizinde , hakim teşebbüsün bu konudaki niyeti de önem arz etmektedir. Bununla birlikte, salt niyetin varlığı bir ihlal için yeterli olmamakta, genellikle mal vermeme eyleminin etkilerinin incelenmesi sırasında destekleyici bir unsur olarak kullanılmaktadır. Özetle , Avrupa Komisyonu nun Roma Antlaşması nın 8 2. maddesinin uygulanmasına 410 yönelik çıkardığı Rehber e15 paralel olarak, hakim durumdaki bir teşebbüsün mal vermeyi reddetme eyleminin rekabet hukukunca ihlal olarak kabul edilebilmesi için gerekli şartlar şu şekilde sıralanabilir: Verilmeyen mal, alt pazar daki faaliyet için gerekli olmalıdır, Eylem sonucunda (alt) pazarda rekabet ortadan kalkıyor/önemli ölçüde azalıyor olmalıdır, Tüketici bu durumdan zarar görmelidir. Bütün bu koşulların varlığına rağmen ilgili teşebbüsün mal vermeyi reddetme eyleminin obj ektif ve haklı gerekçelere dayandığı iddiasının da göz ardı edilmemesi ve durumun özellikle sağlayıcının yenilikçi yatırımları üzerindeki etkisinin de 420 incelenmesi uygun olacaktır. I.4.2. Samsung Türkiye nin Yedek Parça Vermeyi Reddettiği İddiasının Değerl endirilmesi Bu bölümde, Samsung Türkiye nin 3. kişi tamircilere yedek parça vermediği yönündeki iddianın değerlendirilmesi için öncelikle reddetme eyleminin gerçekleşip gerçekleşmediğinin ardından bu davranışın rekabet hukuku anlamında bir ihlal niteliği taşıyıp taşımadığının tespiti gerekmektedir. Başvuru sahibi tarafından gönderilen belgelerden ve Samsung Türkiye nin cevap yazısından Samsung Türkiye nin üçüncü kişi tamircilere yedek parça satışının bulunmadığı anlaşılmaktadır. Samsung Türkiye, kendileri tarafından bu tür bir satışın 430 yapılmadığını ancak distribütörlerin üçüncü kişilere satışına herhangi bir kısıtlama getirilmediğini ifade etmektedir. Bu konuya ilişkin olarak TELPA, yedek parça ithalatını da yaptıkları dönemde sadece bazı MSP lere satış yap ıldığını, Başarı ise geçmiş dönemde stok durumuna göre sınırlı da olsa bazı servis noktalarına yedek parça temin e dildiğini beyan etmiş ve ilgili fatura örneklerini göndermiştir . Samsung Türkiye tarafından, Samsung markalı cep telefonları, yedek parçaları ve aksesuar larının Türkiye ye yalnızca Samsung Türkiye nin kontrolünde girme diği, paralel ithalat yoluyla da azımsanmayacak derecede Samsung markalı orijinal cep telefonları, yedek parçaları ve aksesuarları nın giriş yap tığı ifade edilmektedir . İnceleme sü recinde, özellikle en çok talep edilen yedek parçaların bavul ticareti 440 yoluyla Çin, Tayvan gibi ülkelerden Türkiye ye getirildiği, tüm cep telefonu markaları için kullanılabilecek bazı parçaların merdiven altı olarak tabir edilen atölyelerde üretilebil diği ve bu ürünlerin özellikle İstanbul Tahtakale ve Doğubank ta merkezi bulunan toptancılar tarafından tüm Türkiye ye sipariş üzerine gönderilebildiği anlaşılmıştır. Ayrıca bu parçaların bazı yerli ve yabancı internet sitelerinde de satıldığı görülmüştür. Sayıları az olmakla birlikte bazı parçaların da teknoloji 15 Guidance on t he Commission's Enforcement Priorities in Applying Article 82 of the EC Treaty to Abusive Exclusionary Conduct b y Dominant Undertakings. 10-44/771 -253 12 marketlerinden temin edilebildiği tespit edilmiştir . Bunların dışında, piyasası oldukça gelişmiş olan 2. el cep telefonlarının yedek parça temin etmek amacıyla kullanımının oldukça yaygın olduğu, b u tür orijinal parçalara erişimin de kolay olduğu görülmüştür. Samsung Türkiye bu tür satışlara yönelik herhangi bir müdahalede bulunmadığını 450 bildirmiştir. Dolayısıyla, tamir/ bakım hizmeti veren üçüncü kişi teşebbüslerin , Samsung cep telefonu yedek parçala rını orijinal cep telefonu üreticisi dışındaki kanallardan da temin ed ebildi kleri anlaşılmıştır. Esasen bu durum, şikayetçi tarafından önaraştırma sürecinde gönderilen yazıda da doğrulanmaktadır. Şikayetçi, kısıtlı olarak da olsa piyasadaki ikinci el telef onlardan ve yan sanayiden parça temin edebildiğini belirtmektedir. Önaraştırma sürecinde yapılan incelemelerde, cep telefonu tamir piyasasında çok sayıda teşebbüsün faaliyet gösterdiği görülmüştür . Bu teşebbüsler genellikle aynı zamanda ikinci el cep tele fonu satışı yapmakta ve tüm markalara yönelik tamir hizmeti ver mektedir. Şikayet çi tarafından gönderilen yazı , şikayetçinin 2002 yılından 460 beri İstanbul Ticaret Odasına kayıtlı olarak cep telefonu tamir işiyle uğraştığı na işaret etmektedir . Ayrıca şikayetçi , Samsung dan hiçbir zaman orijinal parça temin edemediğini de ifade etmektedir. Bu na karşın şikayetçinin , diğer çok sayıdaki tamirci gibi, uzun süredir bu alandaki faaliyetine devam edebiliyor olduğu tespit edildiğinden Samsung Türkiye nin inceleme konusu eylemi sebebiyle ilgili ardıl pazarda rekabetin ortadan kalktığını kabul etmek mümkün görünmemektedir. Bunların yanı sıra, Samsung Türkiye tarafından gönderilen cevap yazısından ve aynı paraleldeki yetkili servis görüşlerinden, Samsung un yetkili servis hizmeti veren anlaşmalı teşebbüslerine düzenli olarak internet üzerinden yeni ürünler hakkında bilgi gönderdiği ve canlı on -line bağlantılarla tamir/bakım hizmetleri hakkında eğitim 470 verdiği anlaşılmıştır. Samsung Türkiye , kurmuş olduğu yetkili servis siste minin , teknolojisi sürekli değişen cep telefonlarına yönelik hizmetlerin tüketicilere en iyi şekilde verilebilmesi ve satış sonrası hizmetlerde belirli bir kalitenin yakalanabilmesi için gerekli olduğunu ifade etmektedir. Ayrıca teşebbüs çe, rekabetin yoğun olarak yaşandığı birincil ürün pazarında marka imajının korunabilmesi ve rekabet edilebilmesi için standart bir satış sonrası hizmet uygulamasını n zorunlu olduğu ileri sürülmektedir . Bir üreticinin, cep telefonu tamir servisi sunan tüm teşebbüslere düzenl i eğitim sağlayabilmesi ve kendi standartlarına uygun nitelikte faaliyette bulunmasını temin edebilmesi mümkün görünmemektedir. Bu bakımdan, bu tür bir pazarda, sağlayıcının birincil pazardaki rekabet olanaklarını koruyabilmek amacıyla 480 ikincil pazardaki hizmet kalitesini koruma ya yönelmesi ve belirli sayıda yetkili teknik servis ataması ekonomik ve rasyon el bir karar olarak kabul edilmiştir. Diğer taraftan, yedek parça değişimi ve bakım/tamir hizmetinin çoğunlukla garanti süresi içinde ücretsiz olarak yapı lıyor olması ve ürünün kullanım/el değiştirme süresi, fiyatı gibi unsurlar da göz önüne alındığında söz konusu mal vermeme eylemi nedeniyle tüketicinin zarar gördüğü gibi bir sonuca da ulaşılama mıştır. Sonuç olarak, dosya kapsamında, inceleme konusu eyle min ihlal olarak nitelendirilebilmesi için gerekli olan, temini reddedilen ürünün ilgili pazar için gerekli olması, eylem sonucunda ilgili pazarda rekabetin ortadan kalkması/rakiplerin pazar dışına itilmesi ve tüketicinin eylem sonucunda zarar görmesi gibi unsurların varlığını 490 ortaya koyacak yeterlilikte bilgi ve belgenin bulunmadığı kanısına ulaşılmıştır. 10-44/771 -253 13 J. SONUÇ Düzenlenen rapora ve incelenen dosya kapsamına göre; dosya konusu iddialara yönelik olarak 4054 sayılı Kanun un 41. maddesi uyarınca soruşturma açılmasına gerek olmadığına OYBİRLİĞİ ile karar verilmiştir. 500