Rekabet Kurumu Başkanlığından, REKABET KURULU KARARI Dosya Sayısı : 2010 -2-86 (Önaraştırma) Karar Sayısı : 10-44/772-254 Karar Tarihi : 17.6.2010 A. TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER 10 Başkan : Doç. Dr. Mustafa ATEŞ (İkinci B aşkan) Üyeler : Mehmet Akif ERSİN, İsmail H akkı KARAKELLE, Doç. Dr. Cevdet İlhan GÜNAY, Murat ÇETİNKAYA, Reşit GÜRPINAR B. RAPORTÖRLER: Remzi Özge ARITÜRK , Esma GÜNDOĞDU C. BAŞVURUDA BULUNAN : - Mobil İletişim Araçları ve Bilgi Teknolojileri İşadamları D erneği (MOBİSAD) Temsil
Rekabet Kurumu Başkanlığından, REKABET KURULU KARARI Dosya Sayısı : 2010 -2-86 (Önaraştırma) Karar Sayısı : 10-44/772-254 Karar Tarihi : 17.6.2010 A. TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER 10 Başkan : Doç. Dr. Mustafa ATEŞ (İkinci B aşkan) Üyeler : Mehmet Akif ERSİN, İsmail H akkı KARAKELLE, Doç. Dr. Cevdet İlhan GÜNAY, Murat ÇETİNKAYA, Reşit GÜRPINAR B. RAPORTÖRLER: Remzi Özge ARITÜRK , Esma GÜNDOĞDU C. BAŞVURUDA BULUNAN : - Mobil İletişim Araçları ve Bilgi Teknolojileri İşadamları D erneği (MOBİSAD) Temsilcisi:Av. Derya ZENGİN GÜLFİDAN 20 Abide -i Hürriyet Caddesi No:182 Kat:8 Şişli/İstanbul D. HAKKINDA İNCELEME YAPILAN: -Tesco Kipa Kitle Pazarlama Ticaret ve Gıda Sanayi A.Ş. (Tesco Kipa) İzmir Çiğli Havaalanı Cad. No:40 Çiğli/ İzmir E. DOSYA KONUSU: Tesco Kipa İzmir Çiğli AVM sinin bazı cep telefonu modellerinde piyasadaki rayiç bedelin altında olacak şekilde indirime giderek zararına satış yaptığı ve yıkıcı fiyat uyguladığı iddiası. F. İDDİALARIN ÖZETİ: MOBİSAD vekili tarafında n gönderilen dilekçede özetle; İzmir in Çiğli ilçesinde bulunan Tesco Kipa AVM nin diğer elektroni k ürünlerin 30 satışının yanı sıra MOBİSAD üyeleri gibi cep telefonu satışı alanında da faaliyet gösterdiği, Söz konusu AVM nin dilekçe ekinde sunulan reklam ins ertindeki fiyatlar incelendiğinde , cep telefonlarının rayiç bedellerinden düşük fiyatlarla satılmakta olduğunun görü ldüğü ve söz konusu indirimin hâlâ devam ettiği, Örneğin yapılan indirim neticesinde Nokia 5800 model cep telefonunun fiyatının 499 TL, Noki a 6303 cep telefonunun ise 299,90 TL olduğu, Söz konusu fiyatların halka arz edilen rayiç bedele rağmen yeni ve kat î surette kâr marjı olmayan bir fiyat tespiti anlamına geldiği ve rekabet hukuku literatüründeki yıkıcı fiyatlandırma olarak adlandırılan hâkim durumun kötüye 40 kullanılması haline örnek teşkil ettiği, Anayasa nın Devlet, para, kredi, sermaye, mal ve hizmet piyasalarının sağlıklı ve düzenli işlemelerini sağlayıcı ve geliştirici tedbirleri alır; piyasalarda fiili veya anlaşma sonucu doğacak tek elleşme ve kartelleşmeyi önler şeklindeki 167. maddesi uyarınca rekabete uygun hareket etmenin anayasal bir zorunluluk oluşturduğu, 10-44/772 -254 2 Anılan davranışın ayrıca TTK nın 57. maddesinin 3. bendi ve özellikle, Rakipler hakkında da cari olan kanun, nizamname, m ukavele yahut mesleki veya mahalli adetlerle tayin edilmiş bulunan iş hayatı şartlarına riayet etmemek ifadelerini haiz 10. bendi anlamında haksız rekabet teşkil ettiği, 50 Söz konusu AVM ni n hem zararına satış yapmasıyla hem de tüketicinin reklama itimat ed erek talepte bulunmasını sağlayarak MOBİSAD a üye firmaların aynı ürünü fahiş bedelle sattığı yönünde tüketiciler arasında mesnetsiz bir kanaat uyandırdığı, Ticari hacim olarak büyük firmaların belli başlı ürünlerde zararın a satış yaparak portföy oluşturma larının ve diğer bazı ürünlerin satışından elde edilen kâr ile ticari hayatlarına devam etmelerinin, bu firmaların zararına satışını yaptığı ürünleri satan küçük ölçekli şirketleri çok ciddi şekilde etkilediğinin v e etkileyeceğinin aşikar olduğu ifade edil mekte, söz konusu uygulamaların ivedilikle son bulması için bahsi geçen 60 firmaya cezai ve hukuki müeyyidelerin uygulanması adına gerekli işlemlerin yapılması talep edilmektedir. G. DOSYA EVRELERİ: Kurum kayıtlarına 18.3.2010 tarih ve 2363 sayı ile giren şikâyet üzerine yapılan inceleme neticesinde hazırlanan 5.4.2010 tarih ve 2010 -2- 86/İİ-10-RÖA sayılı İlk İnceleme Raporu, Rekabet Kurulu nun 15.4.2010 tari h ve 10 - 31 sayılı toplantısında görüşülmüş ve Tesco Kipa hakkında önaraştırma yapılmasına karar verilmiş tir. Yapılan inceleme sonucunda hazırlanan 9.6.2010 tarih ve 2010 -2- 86/ÖA-10-355.RÖA sayılı Önaraştırma Raporu 11 .6.2010 tarih, REK.0.06.00.00 - 110/293 sayılı Başkanlık Önergesi ile 10-44 sayılı Kurul toplantısında görüşülerek karara bağlanmıştır. 70 H. RAPOR TÖRLERİN GÖRÜŞÜ: İlgili raporda; dosya konusu iddialara yönelik olarak 4054 sayılı Kanun un 41. maddesi uyarınca soruşturma açılmasına gerek olmadığı sonuç ve kanaatine ulaşıldığı ifade edilmektedir. I. İNCELEME ve DEĞERLENDİRME I.1. İlgili Pazar I.1.1.İl gili Ürün Pazarı Şikâyete konu olan ürün cep telefonu ve şikâyet edilen teşebbüs Tesco Kipa dır. Cep telefonu, içine takılan hizmet sağlayıcı kartlar (SIM CARD) aracılığıyla kablosuz iletişim sağlayan taşınabilir, elektronik aygıtlardır. Türkiye de satışla r, üretici firmaların ülkemizdeki distribütörleri veya bu markaları paralel ithalat yoluyla yurtiçine getiren 80 teşebbüsler vasıtasıyla gerçekleştirilmektedir. Başvuru dilekçesinde, cep telefonları fiyatlarını indirerek zararına satış yaptığı iddiası ile şik âyet edilen Tesco Kipa, Türkiye de perakendecilik sektöründe faaliyet göstermekte, ürün portföyünde cep telefonuna da yer vermektedir. Dolayısıyla Tesco Kipa nın iddiaya konu uygulamalarının etkisi, cep telefonlarının perakende olarak satıldığı pazarda gör ülecektir. Bu sebeple dosya kapsamında ilgili ürün pazarı, perakende cep telefonu satış hizmetleri pazarı olarak belirlenmiştir. 90 10-44/772 -254 3 I.1.2. İlgili Coğrafi Pazar Şikâyete konu işlem açısından coğrafi pazarın bölgesel veya ulusal olarak belirlenmesinin işle min sonucunda herhangi bir etki doğurmaması, cep telefonu arz ve talebinin gerek bölgesel ve gerekse internet aracılığıyla ulusal ölçekte sağlanabilmesi sebebiyle dosya kapsamında ilgili coğrafi pazar tanımı yapılmamıştır. I.2. Değerlendirme Şikâyete konu iddialar, haksız rekabet ve zararına satış yapma şeklinde iki ayrı başlık altında değerlendirilecektir. I.2.1. Haksız Rekabet Değerlendirmesi Haksız rekabet, 6762 sayılı Türk Ticaret Kanunu nun 56. maddesinde aldatıcı 100 hareket veya hüsnüniyet kaideleri ne aykırı sair suretlerle iktisadi rekabetin her türlü suistimali şeklinde tanımlanmıştır. Haksız rekabet teşkil eden hallerden bazıları ise anılan Kanunun 57. maddesinin bentlerinde örnekleme şeklinde sayılmıştır. Bu kapsamda olmak üzere 3. bentte Kend i şahsi durumu, emtiası, iş mahsulleri, ticari faaliyeti veya ticari işleri hakkında yanlış veya yanıltıcı malumat vermek veyahut; üçüncü şahıslar hakkında aynı şekilde hareket etmek suretiyle rakiplerine nazaran onları üstün duruma getirmek ve 10. bentt e de Rakipler hakkında da cari olan kanun, nizamname, mukavele yahut mesleki veya mahalli adetlerle tayin edilmiş bulunan iş hayatı şartlarına riayet etmemek şeklinde tezahür eden davranışlar haksız rekabet olarak nitelen dirilmiştir. 110 Öte yandan, Türk Ti caret Kanunu kapsamındaki uygulamalar adli yargı bünyesindeki ticaret mahkemelerinin ve ticaret mahkemelerinin olmadığı yerlerde ise asliye hukuk mahkemelerinin görev alanına girmektedir. 4054 sayılı Rekabetin Korunması Hakkında Kanun un kapsamını ve Rekabet Kurumu nun görev alanını belirleyen Kanun un 2. maddesinde ise her türlü teşebbüsün aralarında yaptığı rekabeti engelleyici, bozucu ve kısıtlayıcı anlaşma, uygulama ve kararlar ile p iyasaya hâkim olan teşebbüslerin bu hâkimiyetlerini kötüye kullanmaları ve rekabeti önemli ölçüde azaltacak birleşme ve devralma niteliğindeki her türlü hukuki işlem ve davranışlar, rekabetin korunmasına yönelik tedbir, tespit, düzenleme ve denetlemeye ili şkin işlemler bu Kanun kapsamına girer hükmü yer 120 almaktadır. Bu sebeple, haksız rekabete ilişkin olarak öne sürülen iddiaların 4054 sayılı Kanun kapsamında olmadığı kanaatine varılmıştır. I.2.2. Yıkıcı Fiyat İddiası Şikâyet edilen teşebbüs Tesco Kipa nın İzmir Çiğli deki AVM lerinden birinin bazı cep telefonu modellerinde, piyasadaki rayiç bedelin altında olacak şekilde indirime giderek zararına satış yaptığı ve bu suretle yıkıcı fiyat uyguladığı iddiası anılan indirimin 4054 sayılı Kanun un 6. maddesinde yasaklanan hâkim durumun kötüye kullanılması hallerinden birini teşkil eden yıkıcı fiyatl andırma eylemi teşkil edip etmediği nokta sında incelenmiştir. 130 Yıkıcı fiyat, üzerinde anlaşma sağlanan genel kabul görmüş bir tanımı olmamakla birlikte, rekabetin el imine edilmediği veya en azından kısıtlanmadığı durumda, kârlı olmayan fiyat olarak ifade edilmektedir . Bu nedenle yıkıcı fiyatlama yapan teşebbüsün daha sonra fiyatlarını rekabetçi seviyenin üzerine çıkararak zararını telafi etmeyi amaçladığı kabul edilme ktedir. Dolayısıyla yıkıcı fiyat uygulaması genellikle 10-44/772 -254 4 maliyet altı fiyat olarak ortaya çıkmaktadır. Olağandışı düşük fiyatlara katlanılmasının gerekçesini ise, rakiplerin söz konusu fiyatlar ile rekabet edemeyerek piyasa dışına itilmesi amacı oluşturmakta dır. Yıkıcı fiyatlama döneminde katlanılan zararlar, rakiplerin piyasa dışına itilmesinden sonra yapılan fiyat artışları ile karşılanabilecektir. Bu anlamda bir yıkıcı fiyatlama uygulamasından bahsedilebilmesi içi n teşebbüsün 140 hâkim durumda bulunması, fiyat ın maliyet altı olması, rakiplerin piyasa dışına çıkarılmasının amaçlanması ve yıkıcı fiyatlama dönemindeki zararların karşılanabilmesi başlıca unsurlar olarak karşımıza çıkmaktadır. Bu çerçevede başvuru konusunun yukarıda yer verilen unsurların varlığı b akımından değerlendirilmesi gerekmektedir. İlk unsurun sağlanması açısından Tesco Kipa nın perakende cep telefonu satış hizmetleri pazarında hâkim durumda olup olmadığının tespiti gerekmektedir. Hâkim durumun en önemli göstergesi teşebbüsün ilgili pazard aki payıdır ve çoğu durumda %40 ın altındaki pazar payları hâkim durum tespiti için yeterli gösterge olarak kabul edilmemektedir. Bu bağlamda raportörler tarafından Tesco Kipa nın anılan pazardaki pazar payının 150 tespiti için GFK Araştırma Hizmetleri A.Ş. (GFK) den 25.5.2010 tarih ve 2485 sayılı yazı ile bilgi talebinde bulunulmuştur1. Söz konusu araştırma şirketinin verilerine göre, Tesco Kipa nın ve Tesco Kipa nın da içinde bulunduğu hipermarketler, süpermarketler ve yapı marketle r ile çok katlı mağazalar ve online satış kanallarının toplan arak oluşturulduğu belirtilen MASS kanalının toplam perakende cep telefonları satış hizmetleri pazarındaki 2008 -2010 arası pazar payları aşağıdaki tablolarda yer almaktadır. Tablo 1: Tesco Kipa nı n ve MASS Kanalının Topla m Perakende Cep Telefonları Satış Hizmetleri Pazarındaki 2008 -2010 Arası Pazar Payları 2008 (%) 2009 (%) 2010 (%) Ciro Adet Ciro Adet Ciro Adet Tesco Kipa ( .) ( .) ( .) ( .) ( .) ( .) MASS Kanalı ( .) ( .) ( .) ( .) ( .) ( .) Tablodan da görüleceğ i üzere, Tesco Kipa nın s ahip olduğu %( .) u geçmeyen pazar 160 payı itibarıyla perakende cep telefonu pazarında hâkim durumda olamayacağı anlaşılmaktadır. Öte yandan söz konusu teşebbüsün içinde yer aldığı MASS kanalının dahi toplam pazarın % ( .) una ulaşamad ığı görülmektedir. Bunun dışında raportörler tarafından yapılan incelemede Tesco Kipa nın şikâyete konu olan indirimlerinin uygulandığı cep telefonlarının, online satışlar gibi piyasadaki 1 Söz konusu araştırma şirketinin 2000 yılından beri telekomünikasyon sektö ründe yaptığı araştırmalar sonucunda düzenli olarak cep telefonu raporlarının üretildiği, ayda bir kez olmak üzere yılda 12 ker e yayınlandığı belirtilmektedir. Bu çerçevede anılan şirketin sınıflandırma siteminde; mobil telefon operatör münhasır satış mağa zaları, bağımsız mobil ve sabit telefon satış mağazaları, tüketici elektroniği münhasır satış mağazaları, tüketici elektroniği karma satış mağazaları, tüketici elektroniği satan zincir mağazalar, züccaciye, halı -mobilya satış noktaları, hipermarket -süperma rketler/yapı marketler, çok katlı mağazalar, online satışlar: olmak üzere çeşitli satış/bilgi kanalları bulunmakt adır. Bunun dışında anılan kanallardan hipermarket -süpermarketler/yapı marketler ve çok katlı mağazalar ile online satış kanallarının toplandığ ı MASS Kanalı adı verilen bir kanal bulunmaktadır. 10-44/772 -254 5 diğer teşebbüsler tarafından yapılan satışlarda aynı veya daha düşük fiyatlarla tüketicilere sunulduğu tespit edilmiştir2. Yukarıda yer verilen değerlendirmeler ve dosya kapsamında elde edilen bilgiler ışığında, Tesco Kipa nın perakende cep telefonu satış hizmetleri pazarında hâkim durumda olmadığı göz önüne alındığında, Tesco Kipa nın şikâyete konu indirimlerinin 170 yıkıcı fiyatlandırma bağlamında 4054 sayılı Kanun un 6. maddesinde yasaklanan hâkim durumun kötüye kullanılması niteliğinde bir ihlal teşkil edemeyeceği sonucuna varılmıştır. J. SONUÇ Düzenlenen rapora ve inc elenen dosya kapsamına göre ; dosya konusu iddialara yönelik olarak 4054 sayılı Kanun un 41. maddesi uyarınca soruşturma açılmasına gerek olmadığına OYBİRLİĞİ ile karar verilmiştir. 2 Örneğin 17.5.2010 tarihi itibarıyla www.gittigidiyor.com adlı online alışveriş sitesinde Nokia 5800 model telefonunun fiyatı 410 TL; www.hepsiburada.com adlı sitede Nokia 5800 model cep telefonunun fiyatı 482,84 TL (havale ile), Nokia 6303 model cep telefonunun fiyatı ise 296,63 TL (havale ile); www.cimri.com adlı sitede ise Nokia 5800 model cep telefonunun anılan sit enin sisteminde kayıtlı olan çeşitli mağazaların ve teşebbüslerin sunduğu fiyatlar temel alınarak verilen fiyat aralığı 443-529 TL; Nokia 6303 model telefon için ise 248-324 TL olarak belirtilmektedir.Tesco Kipa nın yıkıcı fiyat olduğu iddia edilen fiyatla rı ise yukarıda belirtildiği üzere Nokia 5800 model cep telefonu için 499 TL, Nokia 6303 cep telefonu için ise 299,90 TL dir.