Rekabet Kurumu Başkanlığından, REKABET KURULU KARARI Dosya Sayısı : 2004 -2-72 (Önaraştırma) Karar Sayısı : 04-78/1115 -282 Karar Tarihi : 9.12.2004 A. TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER Başkan : Mustafa PARLAK Üyeler :Tuncay SONGÖR, A. Ers an GÖKMEN, R. Müfit SONBAY, 10 Murat GENCER, Prof. Dr. Zühtü AYTAÇ, Rıfkı ÜNAL, M. Sıraç ASLAN, Süreyya ÇAKIN. B. RAPORTÖRLER : Murat ÇETİNKAYA, Ali DEMİRÖZ, H. Suat ÖLMEZ, A. Ogün SARI C. ŞİKAYET EDEN : - İbrahim Hakkı SARIOĞLU Acıbadem Cad. Ak çaağaç Sok. No:7/4 Üsk
Rekabet Kurumu Başkanlığından, REKABET KURULU KARARI Dosya Sayısı : 2004 -2-72 (Önaraştırma) Karar Sayısı : 04-78/1115 -282 Karar Tarihi : 9.12.2004 A. TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER Başkan : Mustafa PARLAK Üyeler :Tuncay SONGÖR, A. Ers an GÖKMEN, R. Müfit SONBAY, 10 Murat GENCER, Prof. Dr. Zühtü AYTAÇ, Rıfkı ÜNAL, M. Sıraç ASLAN, Süreyya ÇAKIN. B. RAPORTÖRLER : Murat ÇETİNKAYA, Ali DEMİRÖZ, H. Suat ÖLMEZ, A. Ogün SARI C. ŞİKAYET EDEN : - İbrahim Hakkı SARIOĞLU Acıbadem Cad. Ak çaağaç Sok. No:7/4 Üsküdar/İstanbul - Oluşum Bilgisayar İletişim Ltd. Şti 20 Temsilcisi: Av. Nedim IRMAK F. Kerim Gökay Cad. Okul Sok. Altunizade Sitesi Blok D:2 81190 Üsküdar/İstanbul - Pasifik Bilgisayar Uluslararası Ticaret Ltd. Şti. Temsilcisi: Av. Tülin BAŞTURAN Kocamansur Sok. No:81/7 Uğur Apt. Şişli/İstanbul D. HAKKINDA ÖNARAŞTIRMA YAPILANLAR : -Türk Telekomünikasyon A.Ş. Samsun Kavşağı, Turgut Özal Bulvarı 30 Aydınlıkevler/Ankara - Elkotek Veri İletişim Sistemleri Ticaret. A.Ş., Gazeteciler Sitesi Sağlam Fikir Sokak N:3 Esentepe/ İstanbul - Datateknik Bilgisayar Sistemleri Ticaret San. A.Ş. Mecidiyeköy İş Merkezi Şehit Sok N:4 K.14 Mecidiyeköy /İstanbul - Sentim Telekomünikasyon Hizmetleri A.Ş. Samandıra Yolu2. bölge 7 . Esenşehir Kürkçüler Cad. Yukarıdudullu/İstanbul 40 E. DOSYA KONUSU : Türk Telekomünikasyon A.Ş. ile son kullanıcılara DSL internet erişim hizmeti vermek üzere çözüm ortağı olarak anlaşan Elkotek Veri İletişim Sistemleri Ticaret. A.Ş. (Elkotek), Datatekn ik Bilgisayar 04-78/1115 -282 2 Sistemleri Ticaret Sanayi A.Ş. (Datateknik) ve Sentim Telekomünikasyon Hizmetleri A.Ş. nin (Sentim) objektif bir gerekçe olmaksızın, son kullanıcıların, adı geçen firmaların pazarladıkları modem cihazları haricinde cihaz bağlamalarını engelle yerek 4054 sayılı Kanun u ihlal ettikleri iddiası . F. İDDİALARIN ÖZETİ : Kurum kayıtlarına 31.8.2004 tarih ve 4782 sayı ile giren İbrahim Hakkı SARIOĞLU nun şikayet dilekçesinde, 50 Türk Telekominikasyon A.Ş. nin (Türk Telekom) 2000 yılından beri ADSL konusun da çalışmalar yapmakta olduğu ve kullanıcılara satın alınabilir fiyatlarla sürekli internet bağlantısı sağladığı, Türk Telekom un, müşteri tarafında kurulum ve destek hizmeti verecek çözüm ortakları; Elkotek, Datateknik ve Sentim ile yaz başında çalışmaya başladığı, 2003 yılında 90$+KDV ödeyerek alınabilen modemle aynı özellikte bir modem için çözüm ortaklarının bu yıl 150$+KDV istediği; bilişimde tüm fiyatlar düşme eğiliminde iken, ADSL modem fiyatlarının artmasına anlam verilemediği, Her bir kurulum için 5 milyon TL. bedel karşılığı Türk Telekom ile anlaşan bu firmaların, müşteriye eleman göndermenin maliyetini bile karşılamayan bu 60 ücret yüzünden çözümü modem fiyatlarını artırmakta buldukları, Kendilerinden modem almayan kullanıcılara kurulum yapılmadığı, sadece kendi satmakta oldukları markaları önerdikleri, Tecrübesiz ADSL kullanıcıları kurulumu yapamadığında ya da Türk Telekom un bakır hatlarındaki problemler nedeniyle kurulum gerçekleştirilemediğinde bile, Türk Telekom elemanlarının kullanıcının modem markasını sorduğu, belirli markalardaki modemleri kullanmaları halinde problem olmayacağını ifade ederek, son kullanıcıları çözüm ortağı şirketlerin sattıkları modemlere yönlendirdiği, Bayi sözleşmelerinde, bayilerin sadece kendilerinden modem alabilecekler i, 70 başka marka modem satmayacakları taahhütlerinin yer aldığı, Her üç şirketin de kendi modem tekellerini yarattıkları ve tüketici aleyhine modem fiyatlarını yükselttikleri, ifade edilerek tüketiciler aleyhine tekel oluşturmak için ortak eylem halinde olan Elkotek, Datateknik ve Sentim firmalarının bu eylemlerine son vermelerine yönelik tedbirlerin alınarak gereken cezanın uygulanması talep edilmiştir. Kurum kayıtlarına 10.9.2004 tarih ve 5010 sayı ile giren Oluşum Bilgisayar İletişim Ltd. Şti. nin (Oluşum Bilgisayar) şikayet dilekçesinde, Türk Telekom un, şikayet edilen Elkotek, Datateknik ve Sentim şirketleriyle ADSL hizmetlerinin yaygınlaştırılması, pazarlanması, satılması, kurulması ve 80 servis hizmetlerinin verilmesi konusunda çözüm ortaklığı sözleşmele ri yaptığı, Türk Telekom un, çözüm ortaklığı yaptığı bu üç şirket ve çözüm ortaklarının kurmuş oldukları bayi ağıyla, Oluşum Bilgisayar ın da içinde bulunduğu, aynı 04-78/1115 -282 3 hizmetleri daha kaliteli ve daha ucuz veren şirketleri piyasa ve rekabetten dışladığı, bu ü ç şirketin ADSL modem sunumunda kartel oluşturarak fiyatları yükselttiği, Şikayet edilen firmaların, nominal değeri 50 -60$ olan Zoom marka modemleri yan gelir ve giydirme hesaplarla 150 -160$ a varan maliyetlerle abonelere sattıkları ve bu firmaların ayrıca her abone için Türk Telekom dan %20 prim 90 aldıkları, Muhtelif kullanıcı ve satıcı mektup örneklerinden de anlaşılabileceği üzere, bu firmaların, değişik gerekçelerle, kendi pazarladıkları ADSL modemler dışında hiçbir ürünün bakım ve montaj işlemlerini yapm adıkları, Telekomünikasyon Kurumu onayından geçmeyen ürünlerin kullanılmasının mümkün olmadığı, çözüm ortağı firmaların kendi ürünlerini öne çıkaran haksız davranışlarıyla rekabet ortamını bozduğu, Şikayet edilen şirketlerin, Oluşum Bilgisayar tarafından i thal edilen modemlerin teknik ve hukuki olarak hiçbir eksikliğinin olmadığını, kendi ürünleri gibi yasal olarak piyasada bulunduğunu bilmelerine rağmen, Türk Telekom ile yaptıkları 100 sözleşmeye binaen, ticari kaygılarla, rakip firmalar tarafından satılan modemleri kullandırmamalarının rekabeti bozduğu ifade edilerek Türk Telekom ile Elkotek, Datateknik ve Sentim arasındaki sözleşmelerin feshedilmesi, 4054 sayılı Kanun u ihlal eden firmaların ve yöneticilerinin cezalandırılması ve serbest rekabet ortamının olu şturulması talep edilmiştir. Kurum kayıtlarına 13.9.2004 tarih ve 5874 sayı ile giren Pasifik Bilgisayar Uluslararası Ltd. Şti. nin (Pasifik Bilgisayar) şikayet dilekçesinde, Türk Telekom un ADSL internet erişim hizmeti sunmaya başladığı ve Pasifik Bilgis ayar ın Türk Telekom tarafından verilen Telekom Şebekesine 110 Bağlanabilirlik Onay Belgesi ile ilgili modem cihazlarını ithal ettiği ve satışa sunduğu, Ancak Türk Telekom un internet sitesinde ADSL hizmeti ile ilgili tanıtım yapılırken tavsiye modemler adı altındaki sayfada birtakım farklı modemlerin sayıldığı, Pasifik Bilgisayar ın ithal ettiği ve bizzat Türk Telekom tarafından uygunluk onayı verilen modem cihazlarının isimlerinin tavsiye olunan modemler dışında bırakıldığı, Bu uygulama ile kullanıcıların, onaylı olduğu halde, Türk Telekom un tavsiye listesinde bulunmayan modemlerden iyi netice alınamadığı gibi yanlış bir kanıya vardıkları, bu durumun rekabet ortamını bozduğu, 120 Ayrıca bazı Türk Telekom çalışanlarının, kullanıcılara internet sitesindeki modeml eri tavsiye ettikleri ve bunların dışındakilerini kötüledikleri, Bu duruma ilişkin Türk Telekom a, söz konusu uygulamanın ortadan kaldırılmasına ilişkin Beyoğlu 10. Noterliği aracılığıyla ihtarname gönderildiği ancak cevabi ihtarname ile Türk Telekom un ya saya aykırı bir durumun olmadığını, iddiaların kabul edilemeyeceğini bildirdiği, 04-78/1115 -282 4 Türk Telekom un, müşteri tarafında kurulum ve destek hizmeti vermek üzere Elkotek, Datateknik ve Sentim ile anlaştığı, Bu şirketlerin de bayilerle yaptıkları sözleşmelerine, k endi şirketlerine ait olmayan modemlerin satılmasını önleyici hükümler koydukları, 130 Bayilerin, çözüm ortağı firmalar tarafından kendilerine verilen müşteri bilgilerini kullanarak kullanıcılara gittikleri ve kendi modem cihazlarını kullanıcılara bağladıkları , Kullanıcıların piyasadaki diğer modem cihazlarının çok üstünde bir fiyat ödediklerinden habersiz, başka alternatiflerinin olduğunu bilmeden bayiler tarafından sunulan modemleri satın almak durumunda bırakıldıkları, Bu şekilde, ADSL modem cihazlarının sa tışının tekel halini aldığı, Kullanıcılar açısından çözüm ortaklarının pazarladığı ADSL modemleri dışındakilerin onaylı olmadığı gibi yanlış bir kanının oluştuğu, Bu uygulamalarla ADSL modem cihazlarının satışı konusunda pazarın 140 paylaşıldığı, pazarın rekab ete aykırı davranışlar nedeniyle diğer modem satıcılarına kapatıldığı ifade edilerek Türk Ticaret Kanunu ve haksız rekabet kuralları çerçevesinde, söz konusu haksız rekabetin engellenmesi ve ortadan kaldırılması için gerekli işlemlerin yapılması, ADSL mode m cihazlarının satışının tekel haline getirilmesinin önlenmesi ve ilgili kanunlar çerçevesinde gerekli cezaların verilmesi talep edilmiştir. G. DOSYA EVRELERİ: Kurum kayıtlarına 31.8.2004 tarih, 4782 sayı, 10.9.2004 tarih, 5010 sayı ve 13.9.2004 tarih, 587 4 sayı ile giren başvurular üzerine hazırlanan 30.9.2004 tarih ve 2004 -2-72/İİ-04-FT sayılı İlk İnceleme Raporu, 150 19.10.2004 tarih ve 04 -66/957 -M sayılı Kurul toplantısında görüşülmüş ve 4054 sayılı Kanun kapsamında soruşturma açılmasına gerek olup olmadığı nın tespiti amacıyla, Kanun'un 40/1. maddesi uyarınca önaraştırma yapılmasına karar verilmiştir. İlgili karar uyarınca düzenlenen 1.12.2004 ve 2004 -2-72/OA -04-MÇ sayılı Önaraştırma Raporu 6.12.2004 tarih, REK.0.06.00.00/191 sayılı Başkanlık önergesi ile 04 -78 sayılı Kurul toplantısında görüşülerek karara bağlanmıştır. H. RAPORTÖRLERİN GÖRÜŞÜ: İlgili Rapor'da, Türk Telekomünikasyon A.Ş. ile ADSL internet erişimi için son kullanıcıya kurulum ve destek hizmeti vermek üzere çözüm ortağı olarak anlaşan Elkotek V eri İletişim Sistemleri Ticaret A.Ş., 160 Datateknik Bilgisayar Sistemleri Ticaret Sanayi A.Ş. ve Sentim Telekomünikasyon Hizmetleri A.Ş. nin son kullanıcıların, çözüm ortaklarının sattıkları modem haricindeki modemleri kurmalarını engelledikleri ve modem fiya tlarını artırdıkları iddialarına yönelik olarak soruşturma açılmasına gerek olmadığı görüşüne yer verilmiştir. 04-78/1115 -282 5 I. İNCELEME VE DEĞERLENDİRME I.1 İlgili Pazar I.1.1.ADSL İnternet Erişimi Hizmetleri Hakkında Genel Bilgi 170 ADSL (Asimetrik Dijital Abone Hattı -Asymmetric Digital Subscriber Line ) bir çeşit geniş bant internet erişim türüdür. ADSL, ses hizmetleri için kullanılmakta olan telefon hatları üzerinden çalışır. Bu teknolojiyle aynı anda hem telefon, hem de yüksek hızda, kesintisiz internet erişimi sunulab ilmektedir. Bu sistemde, telefon gibi düşük frekans alanlarını kullanan cihazlardan gelen sinyaller ile internet gibi yüksek frekans alanını kullanan hizmetlere ait sinyaller aynı bakır kablo üzerinden santral binasına taşınmaktadır. Burada ayırıcılar vasıtasıyla ayrıştırılan sinyaller ait oldukları şebekeye anahtarlama ekipmanları aracılığıyla gönderilirler. Son kullanıcıların ADSL hizmeti alabilmeleri için ses trafiği ile internet veri trafiğini 180 ayırabilen özel modemlere ihtiyaç duyulmaktadır. Şikayet ko nusu olay da kullanıcı tarafındaki bu modemlerin satış ve kurulumuna ilişkindir. Şekil1: ADSLSistemi ses internetModem Bölgesel Telefon Santrali ayrıştırıcı splitterADSL modem PSTN ses internetModem Bölgesel Telefon Santrali ayrıştırıcı splitterADSL modem PSTN ADSL internet erişim hizmeti halihazırda Telekomünikasyon Kurumu nun yapmış olduğu düzenlemeler çerçevesinde Türk Telekom ve diğer internet servis sağlayı cılar tarafından verilmektedir. 653 adedi internet servis sağlayıcılar tarafından fiilen çalıştırılmakta olan ADSL internet erişim hizmetinin yaklaşık 270.000 portluk kapasitesi bulunmaktadır. Türk Telekom pazarın hemen hemen tamamını elinde bulundurmaktad ır. Dolayısıyla, 190 fiilen Türkiye genelinde ADSL internet erişim hizmetinin Türk Telekom tarafından verildiğini söylemek yanlış olmayacaktır. ADSL hizmetinin alınabilmesi için gerekli bir ekipman olan modemin, piyasada fiyat ve fonksiyonlarına göre farklılı klar gösteren çeşitleri bulunmaktadır. Raportörlerce yerinde inceleme sırasında, 300 civarında farklı marka modemin Türkiye de satıldığı ifade edilmiştir. Bu modemler, farklı kullanım amaçlarına göre 04-78/1115 -282 6 farklı özellikler göstermekle birlikte, temel olarak yuk arıda da ifade edildiği gibi ses ve veri trafiğini ayırmak amacıyla kullanılmaktadır. I.1.2. İlgili Ürün Pazarı ve Coğrafi Pazar Yukarıda yapılan açıklamalar çerçevesinde, önaraştırma konusu iddiaların 200 değerlendirilmesinde ADSL ve Kablo -TV şebekesi üzerin den sağlanan internet erişim hizmetlerinden oluşan geniş band internet erişim hizmetleri pazarı ve ADSL modem pazarı olarak iki farklı ürün pazarının göz önüne alınması gerekmektedir. Yukarıda değinildiği gibi, fiyat ve kullanım amacı açısından çeşitl i ADSL modem ürünleri bulunmakla birlikte, tüm ADSL modemleri tek bir ürün pazarı olarak ele alınmıştır. İlgili ürün pazarlarında rekabetin coğrafi olarak farklılaşmasına yol açacak unsurlar bulunmadığından ilgili coğrafi pazar Türkiye Cumhuriyeti coğrafi sınırları olarak kabul edilmiştir. I.2. YAPILAN TESPİTLER 210 I.2.1. ADSL Hizmetinin Son Kullanıcıya Sunulması: Çözüm Ortaklığı Sistemi Daha önce de belirtildiği gibi şikayet konusunu, Türk Telekom ile son kullanıcılara ADSL internet erişim hizmeti ile ilgili kurulum ve servis hizmeti vermek üzere çözüm ortağı olarak anlaşan Elkotek, Datateknik ve Sentim in son kullanıcıların çözüm ortakları tarafından pazarlanan modemler haricinde cihaz bağlamalarını engellemek ve modem fiyatlarını artırmak suretiyle 4054 say ılı Kanun u ihlal ettiği iddiası oluşturmaktadır. Bu kapsamda Türk Telekom un ADSL internet erişimi alanındaki hakimiyeti ve diğer internet servis sağlayıcıların bu pazardaki faaliyetlerinin sınırlı olduğu dikkate alınarak, Türk Telekom un mevcut sistemde ADSL hizmetini son 220 kullanıcıya nasıl sunduğu üzerinde durulacaktır. Türk Telekom Kasım 2003 tarihinden itibaren 60.000 portluk bir kapasiteyle ADSL hizmeti vermeye başlamıştır. Haziran 2004 tarihine kadar, Türk Telekom ADSL abonelik işlemlerini fiilen ke ndisi yürütmüş, herhangi bir çözüm ortaklığı sistemine de geçmemiştir. Bu dönemde, ADSL modem sağlanması, kurulumu ve servisi abonelerin kendileri tarafından piyasadan sağlanmış ancak kurulumdan kaynaklanan sorunlar nedeniyle aboneler sıkıntı yaşamış ve Tü rk Telekom önemli oranda arıza çağrısı almıştır. Haziran 2004 tarihinden itibaren ADSL kapasitesini artıran Türk Telekom, bu yeni dönemde yukarıda belirtilen sıkıntıları azaltmak ve daha iyi bir hizmet vermek 230 amacıyla, abone bulma, abonelik işlemlerini ya pma, modem ve kurulum sağlama ve destek hizmetleri verilmesi amacıyla çözüm ortaklığı sistemine geçmiştir. I.2.2. Çözüm Ortaklığı Sözleşmeleri Türk Telekom, 30.3.2004 tarihinde Sentim ve Datateknik ile, 6.4.2004 tarihinde Elkotek ile Çözüm Ortaklığı Sö zleşmesi imzalamıştır. Ancak, yukarıda da değinildiği gibi, bu sözleşmeler fiilen Haziran 2004 tarihinden itibaren uygulanmaya başlamıştır. Raportörlerce yerinde inceleme sırasında, adı geçen 04-78/1115 -282 7 çözüm ortaklarına ek olarak Türk Telekom a çözüm ortağı olmak ü zere yeni başvuruların yapıldığı ve önümüzdeki dönemde yeni çözüm ortaklarının atanabileceği belirtilmiştir. 240 Türk Telekom ile Sentim, Datateknik ve Elkotek in taraf olduğu Çözüm Ortaklığı Sözleşmesi ekinde yer alan Türk Telekomünikasyon A.Ş. nin ADSL Hizm etlerinin Satış ve Pazarlamasının Çözüm Ortaklığı Şeklinde Yürütülmesine İlişkin Esaslar da çözüm ortağı firmalarda aranan idari ve teknik özellikler belirlenmiştir. Bu özelliklerden en önemlisi, çözüm ortağı firma adına satış yapan ve servis hizmeti veren, özellikle ADSL hizmeti verilen illerde olmak üzere, bir bayi ağının bulunmasıdır. Çözüm Ortaklığı Sözleşmesi nin Sözleşme Konusu başlıklı 2. maddesinin İşbu sözleşmenin konusu müşterilerimize ADSL hizmetinin ilk etapta EK:3 de belirtilen illerde yay gın olarak pazarlanması, satılması kurulması ve 250 servis hizmetlerinin verilmesinin yaygın bayi ve servis ağına sahip firmalarla çözüm ortaklığı şeklinde yürütülmesidir şeklindeki hükmü, çözüm ortaklığı ilişkisinin kapsamını belirlemektedir . Bu aşamada, ö naraştırma konusu şikayetler dikkate alınarak Çözüm Ortaklığı Sözleşmesi nde yer alan aşağıdaki hususların dikkate alınması gerekmektedir. Çözüm Ortaklığı Sözleşmesi nin 7. maddesi gereğince çözüm ortağı firmalara yüklenen yükümlülüklerden bazıları aşağıd a özetlenmiştir: kendilerine yapılan abonelik başvurusu, modem ve kurulum taleplerini sözleşme ekinde yer alan Tesis Yönergesi ne göre yerine getirmek (a), abonelere önerecekleri ADSL ürünleri listesini, bu ürün (modem), ürüne 260 ilişkin kurulum ve bir yıl lık servis fiyatını Türk Telekom a bildirmek ve bildirilen bu fiyatlar üzerinde satış yapmamak (b), kendi modemi bulunan abonelere de bedeli ödenmesi şartıyla Tesis Yönergesi hükümlerince hizmet vermek (c), modem satışı yapılan aboneye iki yıl süreyle gar anti kapsamında ücretsiz servis ve onarım hizmeti vermek (f). Ayrıca anılan sözleşmenin Haksız Rekabetin Önlenmesi başlıklı 17. maddesi ise, Türk Telekom Ülke genelinde aynı yer veya bölge içinde, birden fazla firma ile sözleşme yapabileceğinden, tüm Fi rmalar ile aynı koşullarda sözleşme 270 yapacaktır. Firma Çözüm Ortağı, Türk Telekom a önceden vereceği ve Türk Telekom ca onaylanan model, özellik bilgileri ile ürüne ilişkin kurulum ve bir yıllık servis hizmeti için son kullanıcı fiyatları yer alan listelerd e belirtilen ADSL ürünlerini onaylanmış olan fiyatlarına üst limit olarak uymayı taahhüt eder . hükmünü getirmektedir. 04-78/1115 -282 8 Sözleşme ekinde yer alan Tesis Yönergesi hükümlerine bakıldığında; Modeme sahip olan abonelerin isterlerse sadece kurulum ve servis hizmetini çözüm ortağı firmalardan alabileceği ( Madde3) 280 Kurulum ve servis hizmetini çözüm ortağı firmalardan almayan abonelere arıza durumunda Türk Telekom un sadece bina ankastresine kadar olan hat arızaları konusunda servis verileceği, modem ve bilgisaya r ayarlarından kaynaklanan sorunlarda Türk Telekom un servis yükümlülüğü olmayacağı konusunda abonelik sözleşmelerinde yer alacağı ve abonelerin bilgilendirileceği (Madde 4) hükümlerinin getirildiği görülmektedir. I.2.3. Bayilik Sözleşmeleri Çözüm Ortaklı ğı Sözleşmesi ni imzalayarak çözüm ortağı olan Datateknik, Elkotek ve Sentim, bayileri ile imzaladıkları sözleşmeler yoluyla, ADSL hizmetinin 290 pazarlanması, gerekli ekipmanın kurulumu ve servisi konularında hizmet vermektedirler. Bu sözleşmelerde genel olar ak çözüm ortaklığı sözleşmesindeki yükümlülükler esas alınarak bayilerin ve çözüm ortaklarının karşılıklı yükümlülükleri belirlenmektedir. Bu çerçevede, kendi modemine sahip abonelere kurulum ve servis hizmetinin bayi tarafından ücreti karşılığında verilec eği hükmü getirilmiştir. Bu çerçevede, Elkotek ve Sentim bayileriyle yaptıkları ADSL Satış ve Servis Noktası Sözleşmesi nde rakip modemlerin kurulumu ve servisinde bayinin uygulayacağı azami fiyatları fiyat listesi nde ayrıca belirlemiştir. Datateknik ise bayileriyle yaptığı ADSL Bayiliği ve Servisi Sözleşmesi nde modemi kendisi temin eden abonelere de ücreti karşılığında kurulum ve servis hizmeti verileceği 300 yükümlülüğünü getirmekte, Datateknik tarafından satılan ürünlere, bu ürünlere ilişkin kurulum v e servis fiyatlarına ilişkin uygulanacak fiyat listesini internet sitesinde yayımlamaktadır. Bu fiyat listeleri incelendiğinde, çözüm ortaklarının, kendi sattıkları ürünler dışındaki ürünlerin kurulumu için kendi ürünlerinin kurulumu için belirledikleri fiyatların üstünde bir fiyat belirledikleri görülmektedir. Örneğin, Datateknik kendi ürünlerinin kurulum bedeli için ürünün özelliğine göre 30 milyon ile 85 milyon TL arasında değişen fiyatlar belirlerken, Datateknik tarafından satılmayan tüm ürünler için k urulum bedelini 60 Milyon TL olarak belirlemiştir. Elkotek ve Sentim in fiyat listelerinde ise Elkotek ya da Sentim tarafından satılan bir USB modem için 30 310 milyon TL, bir ethernet modem için 40 Milyon TL kuruluş bedeli belirlenmişken, farklı marka bir U SB modem için 45 Milyon TL, ethernet modem için de 60 Milyon TL kuruluş bedeli belirlenmiştir. Ayrıca bu bayilik sözleşmelerinde, abonelere önerilecek ADSL ürünlerini bayilerin sadece kendi çözüm ortaklarından almak zorunda olduğuna yönelik hükümler getird ikleri görülmüştür. Yukarıda belirtilen sözleşme koşulları bir bütün olarak değerlendirildiğinde, çözüm ortaklarının, Türk Telekom ile birlikte, bayileri vasıtasıyla, abonelik işlemlerini gerçekleştirme, kurulum ve servis hizmeti verme ve modem sağlama hi zmetleri verdikleri, sağlanan ürün ve hizmetlerin azami fiyatlarının bir liste halinde 320 04-78/1115 -282 9 belirlendiği ve Türk Telekom tarafından onaylandığı görülmektedir. Bununla birlikte, isteyen abonelerin, modemi, kurulumu ve servisi çözüm ortaklarından almayabilecekler i ya da isterlerse sadece kurulum ve servisi çözüm ortaklarından sağlayabilecekleri, böyle bir durumda hat arızaları dışında Türk Telekom un servis yükümlülüğü bulunmadığı görülmektedir. Çözüm ortakları, abonelerin talebi halinde abonelerin kendi temin ett ikleri modemleri kurmakla yükümlü tutulmakta ancak, yukarıda belirtildiği gibi, kurulum ve servis ücreti, çözüm ortağınca dağıtımı yapılan ürünlere uygulanan fiyatlardan ayrı bir fiyat listesi şeklinde düzenlenmektedir. Bu sözleşmeler çerçevesinde, rakip m odemlerin satışının çözüm ortakları 330 tarafından engellenmesinin ya da rakip firmaların sattığı bu modemlere abone tarafından istenmesi halinde çözüm ortaklarınca kurulum ve servis hizmeti sağlanmamasının mümkün olmadığı görülmektedir. I.3. YERİNDE İNCELEMED E ELDE EDİLEN BİLGİ VE BELGELERİN DEĞERLENDİRİLMESİ Raportörlerce önaraştırma döneminde Sentim, Elkotek ve Datateknik te yapılan incelemeler neticesinde, şikayet edilen bu firmaların pazarladıkları modemler haricinde son kullanıcıların başka marka modem ba ğlamalarının engellendiğine yönelik iddiaları doğrulayacak herhangi bir bilgi veya belgeye ulaşılamamıştır. Ayrıca yapılan incelemelerde, Türk Telekom ile çözüm ortaklığına ilişkin olarak, 340 çözüm ortağı olan firmalar tarafından hazırlanan 19.8.2004 tarihli çalışma raporunda, çözüm ortakları tarafından yapılan ADSL modem satışlarının yalnızca %20 sinde hatla birlikte satış ın gerçekleştiği ileri sürülmüştür. Bu durum yerinde incelemeler sırasında çözüm ortağı yetkilileri tarafından da dile getirilmiştir. Datateknik yetkilileri yaptıkları açıklamalarda, kendileri tarafından abonelik işlemleri yapılan abonelerin %80 inin modemini kendisinin temin ettiğini, abonelik işlemlerine yoğunlaşmaları nedeniyle modem satışlarında düşüş yaşandığını ifade etmişlerdir. Bu bilgilere ek olarak, Sentim yetkilileri tarafından mevcut ADSL abonelerinin %15-17 sine çözüm ortakları tarafından hizmet verilebildiği ifade edilmiştir. Bu 350 durumda çözüm ortakları vasıtasıyla modem satışının toplam modem satışları içerisinde az bir yer t utacağı anlaşılmaktadır. Bu çerçevede, incelemeler sırasında Sentim den elde edilen bir diğer belgede ise Zoom modemleri[nin] şu an piyasada satılmış olan modemlerin yarısı olduğu ifade edilmiştir. Dolayısıyla, çözüm ortağı firmalar dışındaki modem satıc ılarının, çözüm ortaklığı sistemine rağmen piyasada önemli miktarda modem sattığı sonucuna ulaşılmaktadır. Bu çerçevede, yerinde incelemelerde, çözüm ortaklarının, Çözüm Ortaklığı Sözleşmesi nde belirlenen şartların dışına çıkarak, aboneleri kendi satışın ı yaptıkları modemlerin kurulmasını sağlamak için rakip modemlerin kurulmasını engellediklerine ilişkin bilgi ve belge bulunamamıştır. 360 04-78/1115 -282 10 I.3.1. Satış ve Kurulum Faaliyetlerine İlişkin İnceleme Önaraştırma konusu iddialarla ilgili olarak yukarıda yapılan t espitlere ek olarak, çözüm ortağı firmalardan modem satış miktarları ve modem satış fiyatlarına ilişkin bilgiler talep edilerek, pazarda gerçekleşen rakamların iddiaları destekleyecek nitelikte olup olmadığı incelenmiştir. Dosya mevcudunda yer alan veriler ışığında genel bir değerlendirme yapıldığında, çözüm ortaklarının çözüm ortağı olarak faaliyete başladıkları dönem öncesi ve sonrası satışları arasında dikkate değer bir değişimin olmadığı1, hatta bazı 370 firmaların satışlarının düştüğü; aynı şekilde modem f iyatlarının da şikayet dilekçelerinde ifade edildiği üzere yüksek oranlarda artmadığı, hatta bazı modemlerin fiyatlarında düşüşlerin olduğu görülmüştür. Firma bazında yapılan incelemenin sonuçlarına, özet grafikler ışığında aşağıda yer verilmiştir. Grafik -1: Elkotek in aylık bazda toplam modem satış grafiği (Grafik, ticari sır ihtiva ettiği gerekçesiyle Karar dan çıkartılmıştır.) 380 Elkotek in yukarıda verilen modem satış grafiği incelendiğinde, çözüm ortağı olarak faaliyete başladığı Temmuz 2004 ten iti baren satış grafiğinin arttığı gözlenmektedir. Bu durumun ilerideki grafiklerde de görüleceği üzere Türk Telekom un 200.000 portluk yeni ADSL kapasitesini hizmete açtığı döneme denk gelmesinden kaynaklandığı ve sadece çözüm ortaklarının değil, piyasada öne mli bir yere sahip olan Zoom marka modemlerin satışında da aynı dönemde yükselme olduğu anlaşılmaktadır. Ancak pazar genelinde yaşanan bu yükselişe rağmen firmanın, çözüm ortaklığı öncesindeki dönemde yapmış olduğu satışlara dahi ulaşamadığı görülmektedir. 390 1 Bu değerlendirme Datateknik ve Elkotek için geçerlidir, Sentim, modem satışlarına, çözüm ortağı olduktan sonra başlamıştır. 04-78/1115 -282 11 Grafik -2: Elkotek in satışını yaptığı modemlerin fiyat ve satış değişimini gösterir grafik (Grafik, ticari sır ihtiva ettiği gerekçesiyle Karar dan çıkartılmıştır.) Yukarıdaki grafikte Elkotek in, Temmuz 2004 teki (çözüm ortaklığının fiilen uygula nmaya başladığı tarih) fiili satışları 100 birime endekslenerek hazırlanan 400 satış miktarı ve fiyat değişimleri gösterilmiştir. Modem satışlarının Temmuz 2004 sonrası artışa geçtiği görülmekle beraber, öncesi dönemdeki istikrarını koruyamamıştır. Modem fiyat larında ise dikkate değer bir değişim görülmemiştir. Grafik -3: Sentim in aylık bazda toplam modem satış grafiği (Grafik, ticari sır ihtiva ettiği gerekçesiyle Karar dan çıkartılmıştır.) 410 Sentim in yukarıda gösterilen modem satış grafiği incelendiğinde, satışlarda Temmuz 2004 ten Eylül 2004 e kadar bir düşüş yaşandığı görülmektedir. Ekim 2004 te yaşanan yükselişin ardından kasım ayına gelindiğinde modem satışlarında yeniden düşüş eğilimi görülmüştür. Haziran 2004 itibarıyla modem satışlarına başlayan Sen tim in bu satış grafiğinden firmanın çözüm ortaklığı öncesi satışının bulunmaması nedeniyle önemli bir sonuç çıkarılamamakla birlikte, firmanın satış trendinin istikrasız bir grafik çizdiğinin belirtilmesi gerekmektedir. 04-78/1115 -282 12 Grafik -4: Datateknik in en çok s atışını yaptığı modemlerinin, Temmuz 2004 satışları 100 e 420 endekslenerek hazırlanan satış miktarlarının değişimini gösterir grafik (Grafik, ticari sır ihtiva ettiği gerekçesiyle Karar dan çıkartılmıştır.) Yukarıdaki grafikte ise, Datateknik in özellikle Nisan, Mayıs ve Haziran aylarında yakaladığı başarılı satış grafiğinin devamını çözüm ortaklığı sonrasında sağlayamadığı görülmektedir. Nisan, Mayıs ve Haziran aylarında satışların artmasının daha önce de değinildiği gibi, Türk Telekom un bu dönemde yeni bir 430 ADSL kapasitesini piyasaya sürmesinden kaynaklandığı anlaşılmaktadır. Ağustos ayında yaşanan kısmi yükseliş, Eylül ve Ekim aylarında yerini düşüşe bırakmıştır. Grafik -5: Datateknik in satışını yaptığı modemlerin fiyat değişimlerini gösterir grafik (Grafik, ticari sır ihtiva ettiği gerekçesiyle Karar dan çıkartılmıştır.) 440 Ocak 2004 fiyatları baz alınarak hazırlanan yukarıdaki grafikten Datateknik in modem fiyatlarındaki değişimin düşüş yönünde olduğu görülmektedir. Tüm modemlerin Ekim ayı itibarıyl a satış fiyatı Ocak ayındaki fiyatların altında gerçekleşmiştir. Ağustos ayında %30 un üzerinde artışın olduğu görülen Zyxel 630-11 model modemin fiyatının Eylül ayında yeniden düştüğü ve Ekim ayında Ocak ayına göre yaklaşık %20 daha ucuz olduğu görülmekte dir. İddiaların aksine, 04-78/1115 -282 13 Datateknik in çözüm ortaklığı sonrasında modem fiyatlarını artırmaktan ziyade düşürdüğü anlaşılmaktadır. Çözüm ortağı firmaların satış rakamları ve satış fiyatlarına ilişkin yukarıdaki 450 grafikler birlikte değerlendirildiğinde, bazı m odemlere ilişkin fiyatlar belli bir dönem artmış olmakla birlikte, genelde modem fiyatlarında bir yükseliş olmadığı, aksine fiyatlarda düşüş yaşandığı görülmektedir. Modem satış rakamlarına bakıldığında ise çözüm ortaklığı döneminin başlamasıyla, çözüm ort aklarının satışlarında önemli ve sürekli bir artışın ortaya çıkmadığı, Türk Telekom un 200.000 portluk kapasitesini hizmete sunduğu Haziran 2004 ve öncesinde yaşanan modem satış artışının sonraki dönemlerde sürmediği anlaşılmaktadır. Bu değerlendirme ve e ğilimler, çözüm ortaklarının modem satışları ile çözüm ortaklığı dışında kalan Zoom marka modem satışlarının karşılaştırılacağı aşağıdaki grafikten daha net bir şekilde görülecektir. 460 Grafik -6: Çözüm ortağı firmalar ile çözüm ortağı firmaların en büyük rak ibi konumunda olan ve aynı zamanda şikayetçi olan Oluşum Bilgisayar ın Zoom marka modem satış miktarlarının karşılaştırılması (Grafik, ticari sır ihtiva ettiği gerekçesiyle Karar dan çıkartılmıştır.) 470 Şikayetçiler arasında yer alan Oluşum Bilgisayar ı n ithal ederek piyasaya sunduğu Zoom marka modem satışları ile çözüm ortağı firmaların modem satışlarının karşılaştırıldığı yukarıdaki grafikten, şikayetçi firmanın diğer firmalara kıyasla oldukça yüksek satış rakamlarına ulaştığı anlaşılmaktadır. Daha önc e de belirtildiği gibi hem çözüm ortaklığının başladığı hem de Türk Telekom un 200.000 portluk yeni kapasitesinin hizmete girdiği Haziran 2004 öncesinde çözüm ortaklarının satışlarında olduğu gibi rakip modem satışlarında da bir sıçrama görülmektedir. Dola yısıyla, modem satışlarının çözüm ortaklığından bağımsız olarak, incelenen dönem içinde yükseliş ve düşüşler gösterdiği, çözüm ortaklığı sistemi nedeniyle çözüm ortağı firma dışındaki modem satıcılarının satış 480 grafiklerinin farklı bir seyir izlemediği görü lecektir. Yukarıdaki grafikte (Grafik 6) kesik çizgi ile gösterilen Zoom marka modem satışları ile çözüm ortağı firmaların satış grafikleri arasında, Haziran 2004 haricinde, birbirinin aksine bir hareketlilik 04-78/1115 -282 14 değil, belirgin bir paralellik göze çarpmaktadı r. Çözüm ortaklarının aktif olarak Haziran 2004 te çözüm ortağı olarak faaliyete geçtikleri dikkate alındığında, Haziran ayında görülen çözüm ortağı firmaların lehine hareketliliğin, ihlal niteliğinde bir uygulamanın neticesinde olmayıp, daha önce değinile n yeni kapasitenin hizmete sunulmasından kaynaklanan bir değişim olduğu anlaşılmaktadır. Yukarıdaki bilgilere ek olarak mevcut ADSL aboneliklerinin ne kadarının Türk 490 Telekom tarafından, ne kadarının çözüm ortakları tarafından gerçekleştirildiğini gösteren grafik, çözüm ortaklığı sisteminin modem satışlarına etkisinin sınırlı olacağını göstermektedir. Grafik -7: Türk Telekom un yapmış olduğu abonelikler ile Çözüm Ortaklarının yapmış olduğu aboneliklerin karşılaştırması 05.00010.00015.00020.00025.00030.00035.00040.00045.00050.000 Haz.04 Tem.04 Ağu.04 Eyl.04 Eki.04 Kas.04 Türk Telekom Çözüm Ortakları Grafikte ç özüm ortağı firmaların faaliyete başladıkları dönemden sonra yapmış oldukları abonelik sayısı ile doğrudan Türk Telekom üzerinden yaptırılan aboneliklerin sayısı görülmektedir. İddia konusunu, çözüm ortağı firmaların ADSL aboneliği yaparken, çözüm ortaklar ının kendi modemleri dışında kullanıcıların 500 farklı marka modem kurmalarını engellemeleri oluşturduğu gözönüne alındığında, Türk Telekom tarafından yapılan abonelik işlemlerinin miktarı önem kazanacaktır. Kullanıcıların, diledikleri marka modemleri piyasada n temin ederek kendi bağlantılarını gerçekleştirmeleri mümkün olduğu dikkate alındığında, çözüm ortaklığı sistemine dahil olmadan abonelik işlemlerini Türk Telekom üzerinden yapan kullanıcıların, modem tercihlerini kendilerinin yaptıkları sonucuna varılabi lecektir. Yukarıda Grafik -6 da gösterildiği gibi Oluşum Bilgisayar tarafından ithal edilen Zoom marka modemlerin pazardaki önemli konumunun yanı sıra, Türk Telekom tarafından yapılan abone sayısının çözüm ortağı firmaların yaptıkları toplam 510 abone sayısınd an oldukça fazla olduğu (Grafik -7) da dikkate alındığında, şikayet konusu iddialarının piyasa gerçeklerini yansıtmadığı kanaatine varılmaktadır. 04-78/1115 -282 15 J. DEĞERLENDİRME Önaraştırma konusu şikayetlerin temelinde, Türk Telekom ile ADSL internet erişim hizmetlerinin pazarlanması, kurulması ve servis hizmeti verilmesi faaliyetlerini çözüm ortağı olarak birlikte yürüten Datateknik, Sentim ve Elkotek in, abonelerin kendi sattıkları modem dışında modem kurmalarını engelledikleri ve modem fiyatlarını artırdıkları iddiası oluşturmaktadır. Söz konusu iddialara ilişkin olarak önceki bölümde yer verilen tespit ve değerlendirmelerin 4054 sayılı Kanun hükümleri ışığında değerlendirilmesi gerekmektedir. 520 Bu çerçevede, öncelikle şikayet edilen çözüm ortaklarının ADSL internet erişi m hizmetlerinin sunulmasındaki rolleri tespit edilmelidir. Daha önce de değinildiği gibi, ADSL internet erişim hizmetlerinin de içinde yer aldığı geniş band internet erişim hizmetleri pazarında Türk Telekom un hakim durumda bulunduğu konusunda bir tereddüt bulunmamaktadır. Türk Telekom geniş çaplı ADSL internet erişim hizmetini 2003 yılı Kasım ayından itibaren vermeye başlamış, özellikle kullanıcı tarafında modem kurulumu ve hat bağlanması konusunda yaşanan sıkıntılar nedeniyle, bu alanda yaptığı yeni yatır ımlarla birlikte pazarlama ve servis konusunda yeni bir sisteme geçmiştir. Bu çerçevede, kendi pazarlama faaliyetlerinin yanında, adı geçen üç çözüm ortağı firma ile sözleşme imzalayarak 530 pazarlama ve servis konusunda iyileştirme sağlamaya çalışmıştır. Önceki bölümlerde ayrıntılarıyla değinilen Çözüm Ortaklığı Sözleşmesi çerçevesinde, Türk Telekom, çözüm ortağının bulduğu abone karşılığında abonelerden alınan bağlantı ücretinin %20 sini çözüm ortaklarına vermekte ve bunun dışında herhangi bir ücret ödemem ektedir. Çözüm ortakları, abonelere bayileri vasıtasıyla modem satma, modem kurulumu ve servis verme gibi gelirleri elde etmek amacıyla Türk Telekom un ADSL hizmetini pazarlamaktadır. Çözüm Ortaklığı Sözleşmeleri nde çözüm ortaklarının kendi modem ürünler ini satabilecekleri, müşterinin kendi modeminin bulunması durumunda eğer müşteri talep ederse çözüm ortağının ücreti karşılığında başka bir teşebbüsten sağlanan 540 modemi kurmak ve servis sağlamakla yükümlü olduğu belirlenmiştir. Başka bir ifadeyle, abone bağ ımsız olarak modemini seçebilecek ve kurulumunu yaptırabilecektir ve isterse dışarıdan temin ettiği modeminin kurulumunu ücreti karşılığında çözüm ortaklarına kurdurabilecektir. Dolayısıyla, Türk Telekom un Çözüm Ortaklığı Sözleşmeleri yoluyla geniş band i nternet erişim hizmetleri pazarındaki hakimiyetini, bir hizmet ya da ürünün alımını başka bir hizmet ya da ürünün alımına bağlayarak kötüye kullandığına yönelik bir eyleminin bulunmaması nedeniyle 4054 sayılı Kanun a aykırı bir husus bulunmamaktadır. Ayrıca sözleşmelerin uygulanmasına bakıldığında ise, yapılan incelemelerde çözüm ortaklarının aralarında anlaşarak ya da tek başlarına, aboneleri sadece 550 çözüm ortaklarının pazarladıkları modemleri almaya zorladıklarına ya da modem fiyatlarını birlikte artırdık larına dair bir bulguya rastlanmamıştır. Çözüm ortaklarının piyasada bir ya da birkaç farklı markanın dağıtımını yaptıkları dikkate alınarak, ADSL modem pazarındaki satış ve fiyat rakamları çözüm ortaklığı öncesi dönemle karşılaştırılarak ayrıntılı olarak analiz edilmiştir. Bu analizlerde; 04-78/1115 -282 16 - Çözüm ortaklarından Datateknik ve Elkotek in çözüm ortaklığı öncesinde de modem satışının bulunduğu, ancak çözüm ortaklığına geçişle birlikte satışlarında önemli bir artışın gerçekleşmediği, çözüm ortaklığına geçiş olan Haziran -Temmuz 2004 tarihinde yaşanan artışların Türk Telekom un yeni 560 ADSL kapasitesini bu dönemde hizmete açmasından kaynaklandığı, - Bu tarihten sonra çözüm ortaklarının satışlarında istikrarlı bir artışın görülmediği ve belli dönemlerde düşüşün yaşandığı, - Çözüm ortaklığı ertesinde ve çözüm ortaklığı boyunca fiyatların istikrarlı seyrettiği, fiyatlarda önemli artışların olmadığı hatta düşüş trendi yaşandığı sonucuna ulaşılmıştır. Bu analizlere ek olarak, çözüm ortaklarının satışları, şikayetçi firmalardan bi ri olan Oluşum Bilgisayar ın ithal ettiği Zoom marka modem satışları ile karşılaştırılmış, hiç bir çözüm ortağının bu markanın satışlarına ulaşamadığı, çözüm ortaklarının satış trendleri ile Zoom un satış trendinin (sadece kısa bir dönem hariç) paralellik 570 gösterdiği, dolayısıyla çözüm ortaklığı sisteminin Zoom marka modemlerin satışında önemli etkisinin olmadığı sonucuna ulaşılmıştır. Ayrıca, mevcut abonelerin abonelik işlemlerinin önemli kısmının Türk Telekom un kendisi tarafından gerçekleştirildiği ve çöz üm ortaklarının da hat satılan abonelerin ancak %20 sine modem satabildikleri göz önüne alındığında, çözüm ortaklığı sisteminin ADSL modem pazarındaki etkisinin sınırlı olacağı belirlenmiştir. Dolayısıyla uygulamada da çözüm ortaklarının, diğer modem satıc ılarını, abonelerin bu satıcıların modemlerini kurmalarını engellemek yoluyla dışladıkları ve modem fiyatlarını artırdıkları yönündeki iddialar gerçeği yansıtmamaktadır. Bunlara ek olarak, çözüm ortağı sayısının artması yönündeki gelişmeler ve 580 zamanla diğe r internet servis sağlayıcılarının da geniş band internet erişim pazarındaki faaliyetlerini artıracakları dikkate alındığında, çözüm ortaklığı sisteminin modem pazarındaki etkisi daha da azalacaktır. Çözüm ortaklarının, modemi dışarıdan sağlayan firmalara kendi ürünlerine uyguladıkları fiyatlardan daha fazla kurulum ücreti talep etmelerinin, servis verecek bayi elemanlarının farklı marka modemlerin kurulumu için eğitim almamalarından kaynaklandığı anlaşılmaktadır. Bu fiyat uygulamasının, çözüm ortakları dı şında, başta modemi satan şirketler olmak üzere, dışarıdan kurulum ve servis hizmeti almanın da mümkün olması nedeniyle, ADSL modem pazarında rekabeti bozucu bir husus olarak değerlendirilmemiştir. 590 Yukarıda yer alan temel iddialara ek olarak şikayet dilek çelerinde yer alan iki hususun da değerlendirilmesi gerekmektedir. Bu hususlardan biri Türk Telekom un internet sitesinde tavsiye modem listesi yayımlamasıdır. Türk Telekom, santrallerindeki ekipmanla en iyi çalışan ve sorun çıkarmayan modem çeşitlerinin b ir listesini resmi internet sitesinde yayımlamaktadır. Söz konusu listede kırk (40) a yakın markanın çok sayıda modem çeşidi yer almaktadır. Tavsiye nitelikli olması, bir başka ifadeyle, abonelere modem seçiminde zorlama yapılmaması ve piyasada satılan bel li başlı markaları içermesi nedeniyle, tavsiye nitelikli bir liste yayımlanması 4054 sayılı Kanun anlamında ihlal oluşturmamaktadır. 600 04-78/1115 -282 17 Önaraştırma kapsamında değerlendirilmesi gereken diğer bir husus ise çözüm ortaklarının kendi belirledikleri ya da ithal et tikleri ürünler dışındaki ürünlerin bayileri tarafından satılmasının engellenmesidir. Çözüm ortaklarının temelde bilişim ürünleri, özelde de modem dağıtıcısı olarak bir dağıtım sistemi kurdukları, bu dağıtım sisteminde de kendi ürünleri dışındaki ürünlerin dağıtılmamasını şart koşmalarının dağıtım sistemlerinin özünde bir uygulama olduğu görülmektedir. Bu çerçevede, çözüm ortaklarının, bayilerinin rakip modemleri satmalarını engellemeleri 4054 sayılı Kanun anlamında bir rekabet ihlali olmayacaktır. K. SONUÇ Türk Telekomünikasyon A.Ş. ile ADSL internet erişimi için son kullanıcıya kurulum 610 ve destek hizmeti vermek üzere çözüm ortağı olarak anlaşan Elkotek Veri İletişim Sistemleri Tic. A.Ş., Datateknik Bilgisayar Sistemleri Tic. San. A.Ş. ve Sentim Telekomünika syon Hizmetleri A.Ş. nin son kullanıcıların, çözüm ortaklarının sattıkları modem haricindeki modemleri kurmalarını engelledikleri ve modem fiyatlarını artırdıkları iddialarına yönelik olarak soruşturma açılmasına gerek olmadığına, şikayetlerin reddine OYBİ RLİĞİ ile karar verilmiştir.