Rekabet Kurumu Başkanlığından, (Danıştay ın İptal Kararı Üzerine Verilen) REKABET KURULU KARARI Dosya Sayısı : 2006 -3-148 (Soruşturma) Karar Sayısı :11-33/713 -220 Karar Tarihi : 02.06.2011 A. TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER 10 Başkan : Prof. Dr. Nurettin KA LDIRIMCI Üyeler : Doç. Dr. Mustafa ATEŞ , Doç. Dr. Cevdet İlhan GÜNAY, Murat ÇETİNKAYA, Reşit GÜRPINAR B. RAPORTÖRLER : Dr. Aydın ÇELEN, Pelin ERDOĞAN, Aytül TOKATLI, Hüseyin COŞGUN C. ŞİKAYET EDEN : Re sen D. HAKKINDA SORUŞTURMA YAPILAN 20 - Afy
Rekabet Kurumu Başkanlığından, (Danıştay ın İptal Kararı Üzerine Verilen) REKABET KURULU KARARI Dosya Sayısı : 2006 -3-148 (Soruşturma) Karar Sayısı :11-33/713 -220 Karar Tarihi : 02.06.2011 A. TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER 10 Başkan : Prof. Dr. Nurettin KA LDIRIMCI Üyeler : Doç. Dr. Mustafa ATEŞ , Doç. Dr. Cevdet İlhan GÜNAY, Murat ÇETİNKAYA, Reşit GÜRPINAR B. RAPORTÖRLER : Dr. Aydın ÇELEN, Pelin ERDOĞAN, Aytül TOKATLI, Hüseyin COŞGUN C. ŞİKAYET EDEN : Re sen D. HAKKINDA SORUŞTURMA YAPILAN 20 - Afyonk arahisar Sarraflar ve Kuyumcular Yardımlaşma Derneği Otpazarı Camii Karşısı No: 14 Kat: 1 03100 Afyonkarahisar E. DOSYA KONUSU : Afyonkarahisar Sarraflar ve Kuyumcular Yardımlaşma Derneği'nin altın alış ve satış fiyatlarını belirlemek suretiyle 4054 sayıl ı Kanun'un 4. maddesini ihlal edip etmediğinin tespiti ile ilgili olarak verilen Rekabet Kurulu'nun 19.09.2007 tarih ve 07 -73/893 -337 sayılı kararının iptaline ilişkin Danıştay tarafından verilen 2008/4415 E., 2011/682 K. sayılı karar üzerine dosya konusun un yeniden değerlendirilmesi. 30 F. İDDİALARIN ÖZETİ: İstanbul Kuyumcular Odası yayını İKO Bülteni nde yurt genelinde çeşitli illerde dernek ya da oda çatısı altında örgütlenmiş kuyumcu esnafının fiyat tespitinde bulundukları beyanlarına yer verildiği tespi t edilmiştir. G. DOSYA EVRELERİ : İstanbul Kuyumcular Odası yayını İKO Bülteni nde yurt genelinde çeşitli illerde dernek ya da oda çatısı altında örgütlenmiş kuyumcu esnafının fiyat tespitinde bulundukları beyanlarına yer verildiğinin tespit edilmesi üzeri ne, 24.11.2006 tarih ve 2006 -3-148/İİ -06-AÇ sayılı İlk İnceleme Raporu hazırlanmıştır. 40 Söz konusu İlk İnceleme Raporu nun görüşülmesi sonucunda alınan 30.11.2006 tarih ve 06 -86/1115 -M sayılı Kurul Kararı ile; konuya ilişkin olarak 4054 sayılı Rekabetin Korunması Hakkında Kanun un 4. maddesinin ihlal edilip edilmediğinin tespiti için Afyonkarahisar Sarraflar ve Kuyumcular Yardımlaşma Derneği (Dernek) hakkında aynı Kanun un 41. maddesi gereğince soruşturma yapılmasına karar verilmiştir. 7.12.2006 tarihinde, Kanun'un 43. maddesinin ikinci fıkrası uyarınca tarafa soruşturma açıldığına dair bildirimde bulunularak 30 gün içinde ilk yazılı savunmasını 11-33/713-220 2 göndermesi istenmiştir. Dernek in ilk yazılı savunması süresi içinde Kurum kayıtlarına intikal etmiştir. 50 Soruştu rma sonucunda hazırlanan 29.5.2007 tarih ve SR/07 -11sayılı Soruşturma Raporu Kanun'un 45. maddesinin birinci fıkrası uyarınca Başkanlıkça tüm Kurul Üyeleri ile ilgili tarafa tebliğ olunmuş ve aynı maddenin ikinci fıkrası gereğince taraftan 30 gün içinde ya zılı savunmasını göndermesi istenmiştir. Dernek in ikinci yazılı savunması yasal süresi içinde Kurum'a intikal etmiştir. Soruşturma Heyeti nin hazırladığı 6.7.2007 tarihli "Ek Yazılı Görüş", Kanun'un 45. maddesinin ikinci fıkrası uyarınca, 10.7.2007 tarih inde tüm Kurul Üyeleri ve tarafa tebliğ edilmiştir. Tarafın ek görüşe karşı üçüncü yazılı savunması yasal süresi içinde 60 sunmuştur. Rekabet Kurulu'nun 21.8.2007 tarih ve 07 -65 sayılı toplantısında, yürütülen soruşturma ile ilgili olarak 19.9.2007 tarihinde sözlü savunma toplantısı yapılmasına karar verilmiş ve sözlü savunma toplantısı davetiyesi, Kanun'un 46. maddesinin ikinci fıkrası uyarınca tarafa gönderilmiştir. Dernek, 19.9.2007 tarihinde yapılan sözlü savunma toplantısına katılmamıştır. Rekabet Kuru lu 19.9.2007 tarihinde 07 -73/893 -337 sayılı nihai kararını vermiştir. 70 İlgili karar idari para cezasının tespitinde temel alınan ciro yılının yanlış belirlendiği gerekçesiyle Danıştay 13. Dairesi nin 18.2.2011 tarih, 2008/4415 E., 2011/682 K. sayılı k ararı ile iptal edilmiştir. Söz konusu iptal kararının gereği olarak dosya üzerinde yapılan inceleme ve değerlendirmeler ışığında düzenlenen 27.5.2011 tarihli Bilgi Notu 31.5.2011 tarih ve REK.0.07.00.00 -110/176 sayılı Başkanlık Önergesi ile 2.6.2011 tarih v e 11-33 sayılı Kurul toplantısında görüşülmüş ve Kurul ilk inceleme, önaraştırma, soruşturmaya ait tüm savunma, ek savunma, sözlü savunma tutanakları, raporlar, Danıştay ın iptal 80 kararları, tüm dosya münderecatında yer alan bilgi ve belgeleri inceleyerek, nihai kararını vermiştir. H. RAPORTÖRLERİN GÖRÜŞÜ İlgili Bilgi Notu nda; soruşturma sürecinde elde edilen bilgi ve belgeler ışığında, Danıştay 13. Dairesi nin 18.2.2011 tarih, 2008/4415 E., 2011/682 K. sayılı Kararının yerine getirilmesine binaen, Afyon karahisar Sarraflar ve Kuyumcular Yardımlaşma Derneği nin altın alış ve satış fiyatını belirlemek suretiyle 4054 sayılı Rekabetin Korunması Hakkında Kanun un 4. maddesini ihlal etmesi nedeniyle Kanun un 16. 90 maddesinin üçüncü (eski ikinci) fıkrası uyarınca idari para cezası takdir edilirken; soruşturma açılma tarihi itibarıyla yürürlükte bulunan 2005/2 sayılı Tebliğ de öngörülen asgari ceza miktarı olan 5.800 TL nin uygulanması gerektiği kanaat ve sonucuna ulaşıl dığı ifade edilmektedir . I. İNCELEME VE DEĞE RLENDİRME 11-33/713-220 3 I.1. İlgili Pazar 100 I.1.1. İlgili Ürün Pazarı Soruşturmaya taraf olan Dernek üyelerinin kuyumculuk sektöründe faaliyet gösterdikleri dikkate alınarak ilgili ürün pazarı, kuyumculuk pazarı olarak belirlenmiştir. I.1.2. İlgili Coğrafi Pazar Teşebbüslerin faaliyet gösterdikleri alanın rekabet koşullarının yeterli derecede homojen ve özellikle komşu bölgelerden hissedilir derecede farklı olması, ilgili coğrafi 110 pazarın tespitinde büyük bir önem taşımakta ve belirleyici olmaktadır. Soruşturmaya taraf olan Dernek üyesi kuyumcular satışa sundukları altını genellikle Afyonkarahisar dışından temin etmelerine rağmen, bu ürünleri Afyonkarahisar daki müşterilere satmaktadırlar. Bu nedenle, Afyonkarahisar ili ilgili coğrafi pazar olarak belirlenmiştir . I.2. Haklarında Soruşturma Yürütülen Taraf I.2.1. Afyonkarahisar Sarraflar Ve Kuyumcular Yardımlaşma Derneği (Dernek) 120 7.3.1984 tarihinde yedi kurucu üye tarafından kurulan Dernek in amacı üyeler arasında dayanışmayı sağlamak, mesleki ilgi ve görgüyü g eliştirmek, kalite, ayar ve tartı kontrolleri yapmak, mevzuata uygun olarak piyasa hareketlerini takip edip üyelerine duyurmak olarak belirlenmiştir. 21.1.2007 tarihinde Dernek tüzüğünde değişikliğe gidilerek Dernek isminde yer alan Afyon kelimesi Afyo nkarahisar olarak düzeltilmiştir. Dernek in Aralık 2006 itibariyle aktif üye sayısı 125 olup, 4054 sayılı Kanun anlamında teşebbüs birliği niteliğindedir. 130 I.3. Yapılan Tespit ve Deliller İlk inceleme, tarafın yazılı savunmaları ve soruşturma sürecinde 4054 sayılı Kanun'un 14, 15 ve 44. maddeleri uyarınca yapılan yerinde incelemeler ve ilgililerden bilgi isteme sonucunda elde edilen altın alış ve satış fiyatının belirlenmesine ilişkin bulgular aşağıda sunulmuştur. 1. İstanbul Kuyumcular Odası nın (İKO) elektronik ağ adresinde de yer alan yayını olan İKO Bülteni nin 2006 yılında yayımlanan ilk sayısında (Yıl: 3, Sayı: 43) İKO 140 Yönetim Kurulu nun kuyumcu esnafının hem İstanbul un tüm ilçelerinde hem de bütün yurt sathında tek bir çatı altında örgütlenmesi için çalışmalar yürüttüğü ifade olunmuştur. Anılan yayında, Afyon da kuyumcu esnafının birlik içinde hareket etmesini sağlamak üzere 1984 yılında Dernek faaliyete başlamıştır. Dernek le birlikte fiyat birliğinin de sağlandığı, bu birlikteliğin hem kuyumcun un kazancını yükselttiği, hem de tüketiciler gözünde kuyumcuları güvenilir hale getirdiği belirtilmiştir. Eski Dernek Başkanı H.T., 10 yıl içinde fiyatlarda liste birliğini sağladıklarını, müşteri ve esnafı da düşünerek orta bir yol bulduklarını ifade etmi ştir. K onuya ilişkin olarak 11-33/713-220 4 kuyumcu C. K. ise, Afyon da fiyat rekabeti olmadığını, her gün saat 11:00 ve 14:00 te fiyatların belirlenerek liste fiyatlarına uyulup uyulmadığının denetlendiğini ve esnaf 150 dayanışması için çeşitli toplantılar yapıldığını belirtm iştir. 2. 7.3.1984 tarihli Dernek Tüzüğü nün Derneğin Gayesi başlıklı ikinci maddesinde kanun ve nizamlara uygun olarak piyasa hareketlerini takip edip üyelerine duyurmak ve bilgi vermek, onları gelişmelerden haberdar etmek, her türlü altın vesair mal v e ziynet eşyalarının kalite, ayar ve tartı kontrollerini imkan nispetinde zaman zaman yapmak, tavsiyelerde bulunmak Dernek amaçları arasında sıralanmıştır. Tüzüğün 5. maddesinin Çıkış başlıklı b) fıkrasında ise Derneğin gayesine aykırı söz, hal ve hareke tlerin varlığı halinde bu davranışta bulunan üyelerin yönetim kurulu kararı ile üyelikten çıkarılacağı ifade edilmektedir. 160 Soruşturma bildiriminden sonra, Dernek Tüzüğü nde 26.1.2007 tarihinde değişikliğe gidilmiştir. Yeni Tüzük ün Çalışma Koşulları ve Faaliyetleri başlıklı altında 4. maddesinde piyasa hareketlerini takip ederek Dernek üyelerini bilgilendirmek, her türlü altın mal ve ziynet eşyalarını kalite ayar ve tartı kontrollerini imkan nispetinde zaman zaman yapmak Dernek faaliyetleri arasında sa yılmıştır. Üyelikten Çıkarılma 5. maddede ise Dernek organlarınca verilen kararlara uymayan üyelerin Dernek üyeliğinden yönetim kurulu kararı ile çıkarılabileceği belirtilmektedir. 3. Dernek in 1997 -1998 yıllarına ait faaliyet raporu, 24.1.1999 tarihli 8. olağan genel 170 kurul toplantısında görüşülmüştür. Raporda yönetim kurulu ve fiyat tertip komitesi tarafından yakından izlenen günlük altın fiyatları ve işçilik fiyatlarının listeler halinde en seri şekilde üyelere ulaştırıldığı ve bu yolla fiyat değişikli klerinden hiçbir üyenin zarar görmemesinin sağlandığı ifade edilmektedir. Ayrıca üyeler arasında doğabilecek haksız rekabetin önlenmesi için olağanüstü bir çaba gösterildiğine de değinilmektedir. 4. 9.3.1999 tarihli işçilik fiyat listesinde belirli başlık lar altında toplanmış ürünlerin adet veya gram bazında işçilik fiyatları düzenlenmiştir. Listenin sonunda yer alan nota göre listede belirtilen fiyatlar alt sınırı teşkil etmekte olup, belirlenen fiyatın 180 altında satış yapan üyelere ceza uygulanacaktır. Ayr ıca hurda altın satımı ve alışverişlerde promosyon verilmesi yasaktır. 5. Dernek in 1999 -2000 yıllarına ait faaliyet raporu, 14.1.2001 tarihli 9. olağan genel kurul toplantısında görüşülmüştür. Raporda dile getirildiği üzere yönetim kurulu tarafından fiy at hareketleri yakından takip edilmiş, gerek görülen işçilik ve fiyat listeleri üyelere zamanında ulaştırılmıştır. 6. 14.3.2001 tarihli Afyon Sarraflar ve Kuyumcular Derneği İşçilik Listesi başlıklı belgede bilezikler, takımlar ve bileklikler, yüzük ve küpeler, alyanslar, zincirler ve 14 190 A bölüm başlıkları altında toplanan ürünlerin gram veya adet bazında işçilik fiyatlarına yer verilmiştir. Listenin alt kısmındaki not bölümünde listedeki fiyatların alt sınırı belirttiği, hurda altın satımının ve alışve rişlerde promosyon verilmesinin yasak olduğu belirtilmiş ve markalı mallar olarak Atasay, Asgold, Arpaş, Atanaz, Diva, Favori, Altınbaş sayılmıştır. 11-33/713-220 5 7. 15.3.2001 tarihli fiyat listesinde bilezik, ziynetler, 18 ayar ve 14 ayar ürünlerin alış ve satış fiyat ları ve KDV miktarı düzenlenmiştir. Listenin altına el yazısı ile Sabah Geçerli notu düşülmüştür. 200 8. 14.5.2001 tarihli Afyon Sarraflar ve Kuyumcular Derneği İşçilik Listesi başlıklı belge ile işçilik fiyatları yeniden ayarlanmıştır. Söz konusu belge nin içeriği 14.3.2001 tarihli liste ile aynı olup belgede üyelerin dikkatine sunulan bir başka nota da yer verilmiştir. Söz konusu notta firmaların işçiliklerde yapmış oldukları yeni düzenlemelerden dolayı işçilik listesinin yeniden belirlendiği üyelere bi ldirilmektedir. 9. 7.7.2001 ve 5.9.2002 tarihli Afyon Sarraflar ve Kuyumcular Yardımlaşma Derneği başlıklı belgelerde, tasma kolye yazım , künye yazım gibi 27 kalem işlemin fiyatlarına yer verilmektedir. Tarihin hemen alt bölümünde bir yıl geçerli ibaresine yer verilen belgenin alt kısmında ; Başkan A.B., üyeler C.M., F.Y., C.M., H.Ö., M.Y. , 210 H.M. nin imzaları bulunmaktadır. 10. 10.7.2001 tarihli belgede Dernek in aylık genel görüşme toplantısının 13.7.2001 tarihinde yapılacağı belirtilmiş, diğerl erinin yanı sıra, küsurların aşağı çekilmesi ve fiyat listeleri konusu gündem maddeleri arasında sayılmıştır. 11. 20.12.2002 tarihli fiyat listesinde bilezik, ziynetler, 18 ayar ve 14 ayar ürünlerin alış ve satış fiyatları ve KDV miktarı düzenlenmiş tir. Listenin altına el yazısı ile Saat 14:30 geçerli notu düşülmüştür. 220 12. 7.4.2003 tarihli Afyon Sarraflar ve Kuyumcular Derneği Tamirat Fiyat Listesi Başkan H. T. ve üyeler tarafından imzalanmış olup, listede birtakım tamir işlemlerinin fiyatları belirlenmiş ve listenin 7.4.2004 e kadar geçerli olacağı ifade edilmiştir. 13. 23.5.2003 tarihli Afyon Sarraflar ve Kuyumcular Derneği İşçilik Listesi başlıklı belgede 17 adet ürünün has/gr ve has/ad karşılığı işçilik fiyatlarına yer verilmiştir. Belge nin alt kısmında ise markalı ürünler olarak Atasay, Asgold, Arpaş, Favori, Altınbaş sayılmaktadır. 14. 23.5.2003 tarihli Afyon Sarraflar ve Kuyumcular Derneği İşçilik Listesi başlıklı 230 belgede 30.5.2003 tarihinde listenin alt kısmına Atasay, Asgold ürün lerinin markalı ürün grubunda kalıp kalmaması ile ilgili bir anket tertip edilerek üyelere dağıtılmıştır. Anket formlarının aynı gün saat 15:00 te toplanacağı bilgisine yer verilmiştir. 15. Dernek in 2003 -2004 yıllarına ait faaliyet raporu, 9.1.2005 tar ihli 11. olağan genel kurul toplantısında görüşülmüştür. Raporda yönetim kurulunun görevde bulunduğu süre içerisinde en önem verdiği hususun Dernek e kayıtlı üyeler arasında birlik, beraberlik ve kaynaşmayı sağlamak olduğu, üyelerin desteği ile bunun en yü ksek seviyede sağlandığı ifade edilmektedir. Ayrıca yönetim kurulu tarafından fiyat hareketlerinin çok yakından takip edildiği, üyelere fiyat ve işçilik listelerinin en kısa 240 sürede ulaştırıldığı da dile getirilmektedir. 16. 12.10.2004 tarihli fiyat listes inde bilezik, ziynetler, 18 ayar ve 14 ayar ürünlerin alış ve satış fiyatları ve KDV miktarı düzenlenmiştir. Listenin altına el yazısı ile Saat 12:30 Geçerli notu düşülmüştür. 11-33/713-220 6 17. 6 adet tarihsiz örnek işçilik listelerinin üst kısımlarında sırasıyla, B. Sarrafiye, U., A. S., R., H. ve Ö. ibarelerine yer verilmiştir. Söz konusu listelerde bilezikler, takımlar ve bileklikler, yüzük ve küpeler, alyanslar, zincirler ve 14 A bölüm başlıkları altında toplanan ürünlerin gram veya adet bazında işçilik fiyatların a yer verilmiştir. Listenin 250 alt kısmındaki not bölümünde listedeki fiyatların alt sınırı belirttiği, hurda altın satımının ve alışverişlerde promosyon verilmesinin yasak olduğu belirtilmiş ve markalı mallar olarak Atasay, Asgold, Arpaş, Atanaz, Diva, Favor i, Altınbaş sayılmıştır Not kısmının hemen altında listeyi onaylıyorum ve değişiklik yapılmasını istiyorum şeklinde iki ifadeye yer verilmiş olup seçeneklerden biri ilgili kişi tarafından imzalanmıştır. Uğur isimli kişi tarafından imzalanan listeye bu kişi tarafından el yazısı ile düşülen notta Altınbaş markalı ürünlerin işçiliklerinin diğer markalı ürünlere oranla çok düşük olduğu bu sebeple markalı mallardan çıkarılması gerektiği söylenmektedir. A. S. nin imzası bulunan listede ise bu kişinin el yazıs ı ile yazdığı not şu şekildedir: 3. maddeyi hiç kimse neden uygulamıyor. Promosyon veriliyor. (Bahsedilen 3. 260 madde listenin alt kı smında yer alan ve alışverişlerde promosyon verilmesinin yasak olduğunu söyleyen maddedir.). 18. Tarihsiz bir yönetim kur ulu duyurusunda, yönetim kurulunun küsuratlı çıkan hesaplar üzerinde çalıştığı belirtilmiş ve 50 milyonluk dilimler halinde artan hesap miktarları için aşağıya çekilecek tutarlara yer verilmiştir. 5 adet örneğe yer verilen duyuruda bir ürünün liste fiyatı, limit fiyatı ve olabilecek fiyatı bulunmaktadır. 19. Küsurat Tamamlama Oranları başlıklı tarihsiz bir belgede, belirtilen hesap aralıklarında ne kadar küsuratın atılabileceği düzenlenmiştir. Listenin alt bölümünde 270 bu oranların alışta tamamlama satış ta küsurat atma oranları olduğu ifade edilmiştir. Aynı başlığı taşıyan bir başka belgede ise yine belirlenen hesap miktarlarına denk düşen atılabilecek küsurat miktarı yer almaktadır. 20. 11.12.2006 tarihinde eski Dernek Başkanı H. T. ile yapılan görüşmed e, kuyumcularda bulunan fiyat listesinin nasıl oluştuğu sorulmuş ve İKO bülteninde yer alan beyanların açıklanması istenmiştir. Fiyat listelerine ilişkin açıklamada, özetle, altın borsasından alınan fiyatların üyelere aktarıldığı, bunların meskûkât (damg ası vurulmuş, para haline konulmuş) ziynete 280 (çeyrek, yarım, Ata ve Cumhuriyet altını) ilişkin fiyatlar olduğu, işçilikle ilgili herhangi bir unsur bulunmadığı ifade edilmiştir. İKO Bülteni nde yer alan beyana ilişkin açıklamada bültende birlik ve beraber likten kastedilenin, üyelerin Dernek in sosyal faaliyetlerine katılımları olduğu, üyeler arasında rekabeti sınırlama gibi bir amaç güdülmediği belirtilmiştir. Yeni Dernek Başkanı A.B., Raportörlerce kendisi ile yapılan görüşmede, Dernek in Forex ten öğr endiği fiyatları liste şeklinde üyelerine elden dağıttığını, bunun kuyumculara fikir verdiğini, ellerindeki likidite durumuna göre fiyatı düşürüp 290 artırabildiklerini, liste fiyatlarının uygulanması konusunda Dernek in herhangi bir zorlaması bulunmadığını be yan etmiştir. Ayrıca Dernek olarak İKO ile bazı iletişimler kurulduğunu, toplantılara gidildiğini ancak bu toplantılarda fiyata ilişkin konuşmaların varlığı hakkında bilgi sahibi olmadığını ifade etmiştir. A.B. den 3.3.2007 tarihini ve İAB NİN FİYAT BİLGİ SİDİR başlığını taşıyan bir belge alınmıştır. Bu belge çeşitli altın türlerini, bunların alış satış fiyatlarını ve KDV tutarlarını göstermektedir. 11-33/713-220 7 21. 6.3.2007 tarihinde Afyonkarahisar da bazı kuyumcularla görüşülmüş, alış ve satış fiyatlarının nasıl be lirlendiği sorulmuş ve Dernek in fiyatlara müdahalesi söz konusu ise bunun etkilerinin belirtilmesi istenmiştir. 300 Üye M.C. D. beyanında, Dernek in kendilerine bir liste gönderdiğini, fiyatlarını bu listeye göre belirlediklerini, esnafın genel olarak listey e uyduğunu ve Dernek in gönderdiği işçilik fiyat listelerine de uyulduğunu ifade etmiştir. M .D. müşteri güveni açısından liste fiyatı belirlenmesinin iyi olduğunu ancak listelerin sürekli müşterilere indirim yapılmasını ise engellediğini beyan etmiştir. Ü.D. beyanında, dernek görevlisinin kendilerine bir liste getirdiğini, televizyon verilerinin güncel olmayabildiğini, bu listeye göre hareket ettiklerini, Dernek işçilik listesinin amacının aşırı karı önleyip, fiyatların birbirine yakın olmasını sağlamak 310 olduğunu, Dernek in fiyatlara doğrudan müdahale etmediğini, fakat müşterinin menfaati için kendilerinin yayımlanan listeye ellerinden geldiğince uyduklarını ve fiyatlardaki aşırı dengesizliğin aleyhlerine olacağını ifade etmiştir. H.Ç. beyanında, Dernek in esnafın zarar et memesi için fiyat tavsiye ettiğini, fiyatların dalgalandığı dönemlerde maliyetine satış yapılmaması ve esnafın zarar etmemesi için cüzi bir kar payını sabitleme kararı alındığını, küçük esnafı korumak için belli bir fiyatın altından satış yapılmamasını tav siye ettiğini ve yaklaşık 5 -6 yıldır buna uyulmaya çalışıldığını dile getirmiştir. Dernek in esnaflar arası alım gücünden kaynaklanan dengesizliği giderebilmek için işçilik listesi hazırladığını ve esnafın 320 faydası için bunu tavsiye ettiğini ayrıca küsurat tamamlama oranlarının çok farklı fiyat çıkmaması için tavsiye amaçlı olduğunu fakat Dernek in fiyatlara herhangi bir müdahalesi olmadığını da ifade etmiştir. H.H. beyanında, fiyatları borsa ve internet kanalıyla izlediğini, Dernek in gönderdiği bir liste bulunduğunu, işçilik fiyatlarını bayisi oldukları firmayla belirlediklerini, Dernek in fiyatlara müdahalesinin mümkün olmadığını, listenin yeni dükkan açan ve bilgisayarı olmayan esnafa fayda sağlayacağını, listeye uyulmamasının yaptırımı olmadığını, müşte rilerin ikna olması ve inandırıcılık açısından ise listelerin faydalı olduğunu ifade etmiştir. 330 N.G. beyanında, aynen uygulamamakla birlikte İstanbul Altın Borsası nın has altın fiyatı ile ilgili gelen liste fiyatlarını izlediğini, beş sene öncesinde liste fiyatlarına uymayanlara Dernek tarafından müdahale edildiğini, fiyat birliği olmasının istendiğini, fiyat birl iğinin müşteriye rahatlık sağladığını ve listeye uyulmaması durumunda herhangi bir ceza uygulanmadığını ifade etmiştir. R.Ö. beyanında, Dernek i n borsadan aldığı fiyatları liste halinde dağıttığını, bunlara uymanın zorunlu olmadığını, 1998 -2000 yılları arasında Dernek liste fiyatlarına uyma konusunda müdahale olduğunu, 2000 yılından sonra fiyatların serbest bırakıldığını, 340 iki hafta önceki genel ku rul toplantısında herkesin fiyatlar konusunda serbest olmasına yönelik bir karar alındığını ifade etmiştir. C.K.; İKO bülteninde yer alan beyanlarının yanlış kaleme alındığını, kendisinin fiyatın listeyle belirlendiğini kastetmediğini, sadece günde iki ke z liste dağıtıldığını anlatmak istediğini, bu yanlış aktarım hususunun tekzip edildiğini ifade etmiştir. 11-33/713-220 8 Görüşülen kuyumcuların bazıları beyanlarında, fiyatları televizyon ve internetten izlediklerini, Dernek in dağıttığı fiyatların borsa fiyatları olduğu nu, liste fiyattan satış yapılması konusunda bir baskı bulunmadığını ve listenin piyasanın takip edilemediği 350 dönemlerde faydalı olduğunu belirtmişlerdir. Görüşülen diğer kuyumcular ise Dernek in fiyatlara bir müdahalesi bulunmadığını, sadece günde iki ker e borsa fiyatlarının yer aldığı listeleri dağıttığını, Dernek in bildirdiği has altın fiyatı üzerinden hesap yaptıklarını, Dernek in gönderdiği fiyatların aynen uygulanmadığını, müşteri ile olan ilişkiye göre fiyatların farklılaştığını, listelerin bilgilen dirme amaçlı olduğunu, işçilik listesinin artık gönderilmediğini ifade etmişlerdir. Ayrıca A. U. B. den alt bölümünde 26.02.2007 saat 14:00 ibaresi olan ve 24 ayar, euro, dolar, ons fiyatlarına yer verilen bir liste alınmıştır. I.4. Savunmalar ve Değerle ndirilmesi 360 Tarafın ilk inceleme ve soruşturmada yer alan altın alış ve satış fiyatının belirlenmesine ilişkin tüm savunmaları incelenerek aşağıda değerlendirilmiştir. Savunmada; - Dernek in amacının, üyeler arasında yardımlaşma ve dayanışmayı sağlamak olduğu, Dernek üyeliğinin ihtiyari olması nedeniyle üye olmayan kişilerin de Afyon da kuyumculuk faaliyetinde bulunduğu, - İKO Bülteninde yer alan beyanların gerçekleri yansıtmadığı, Dernek in kurulduğu 370 günden bu yana 22 yıldır fiyat birliği sağladığı ifadesini n fiziken ve hukuken mümkün olmadığı, aynı biçimde 3 yıldır Dernek Başkanlığı yapan H. T. nin 10 yıldır liste birliğini sürdürüyorum ifadesinin de olanaksız olduğu, - İKO Bülteninde bahsedilen birlik ve beraberlikten kastın mesleki dayanışma, eğitim ve so syal etkinliklerden ibaret olduğu, - İKO Bülteninde adı geçen listenin ise, Borsa fiyatları ve Darphane tarafından üretilen malların fiyatlarını içerdiği, üyeleri bilgilendirme amacı taşıdığı, listenin bağlayıcı olmadığı, 380 - 2001 -2003 yıllarında imalatçı ve t optancıların pazarladıkları ürünlerde yüksek ve farklı fiyatlar uygulamaları nedeniyle üyelerle uygulanmasını istedikleri fiyatlar konusunda anketler düzenlendiği, araştırmalar sonucunda firmaların uyguladıkları en düşük işçilik fiyatlarının üyelere bildir ildiği, bunun sonucunda hazırlanan Dernek işçilik listesinin üyeleri bilgilendirmeyi amaçladığı, işçilik fiyat listesindeki fiyatlar alt sınırı belirtir ibaresinin piyasada karşılaşılan en düşük işçilik fiyatlarını temsil ettiği, - Son yıllarda firmaların satış politikalarını değiştirmeleri sonucu ihtilaflar doğmadığı için işçilik listelerine ihtiyaç duyulmadığı, 390 - İşçilik listesindeki hurda altın satışı yasaktır ibaresinin, bazı üyelerin müşterilere ikinci el mamulleri yeniymiş gibi satmaları ya da kul lanılmış malları kontrol etmeden tekrar satmaları sonucunda tüketicilerin mağdur olmasından 11-33/713-220 9 kaynaklandığı, tüketicileri korumak adına üyelere hurda altın satmamalarının tavsiye edildiği, bunun herhangi bir zorlayıcı yaptırım taşımadığı, - İşçilik listesinde promosyonların yasaklanmasının amacının bazı üyelerin unvanlarını taşıyan reklam amaçlı çantalar dağıtması sonucunda müşterilerin kapkaç olaylarına maruz kalmaları nedeniyle güvenliği sağlamak olduğu, üyelerin 400 de aynı görüşü paylaşması neticesinde Dernek yönetimince tavsiye kararı alındığı, - Tamir fiyat listesinin, tamirci esnafın üyelere farklı fiyatlar uygulamasından rahatsızlık duyulması sonucunda üyelerin talebi üzerine hazırlandığı, tamircilerden fiyatları istenerek Dernek tarafından liste hazırlandığ ı ve üyelere duyurulduğu, en son 2003 yılında hazırlanan tamir fiyat listesinin bilgilendirmeyi amaçladığı, 2001 yılındaki toplantı gündeminde yer alan fiyat listesinin görüşülmesinin ise tamir fiyat listesiyle ilgili olduğu, - Küsurat oranlarını içeren tab lonun, esnafın mali belge düzenlemesinde yardımcı 410 olması amacıyla düzenlenen bir eğitim semineri için hazırlandığı, - Soruşturma döneminde görüşülen üyelerin tamamının Dernek tarafından gönderilen listelerin bilgilendirme amaçlı olduğunu, fiyatlara bir müda hale yapılmadığını, liste fiyatlarına uyulmaması durumunda herhangi bir zorlama ya da yaptırım uygulanmadığını beyan ettikleri, nitekim Dernek Tüzüğü nde de mevzuata uygun olarak piyasa hareketlerini takip edip üyelere duyurmak amacına yer verildiği, - Küsu rat tamamlama oranlarının tartışmaya değmeyecek kadar düşük rakamlar 420 olduğu, bu listelerin mesleğe yeni başlayan üyelere yön göstermek amacıyla hazırlandığı ve zorlayıcı olmadığı, - Dernek in eylemlerinin 4054 sayılı Kanun a aykırı olabileceği görüşleri üze rine Dernek tarafından tamamlama oranlarının üyelere dağıtılması uygulamasına ve işçilik fiyat listelerinin dağıtılmasına son verilerek, altın fiyat listelerine bilgi amaçlı olduğu ve uyulmasının zorunlu olmadığı ibarelerinin eklendiği, - Türkiye de faaliye t gösteren birçok meslek kuruluşu ve odalarının kendi üyeleri için asgari ücret ve fiyat listeleri yayımladıkları, bu nedenle teamül haline geldiği 430 iddia edilmiştir. Dernek savunmasında, üyelere bildirilen fiyatların bilgilendirme amacı taşıdığını ve bağlayıcı olmadığını iddia etmektedir. Ancak, yukarıda yer verilen belgeler bir bütün olarak ele alındığında durumun böyle olmadığı görülmektedir. Dernek, üyelerin uygulayacağı işçilik fiyatlarının alt limitini belirlemektedir. Savunmada, işçilik fiyat listes indeki fiyatlar alt sınırı belirtir ibaresinin piyasada karşılaşılan en düşük işçilik fiyatlarını temsil ettiği iddia edilmektedir. Ancak bu iddia gerçekleri yansıtmamaktadır. Zira, fiyat listelerindeki ibare aynen Yukarıdaki fiyatlar alt sınırı belirti r. Bu fiyatın 440 altında yapılan satışlar ceza gerektirir şeklindedir. Yapılan incelemelerde Dernek in üyelerinin altın alış/satış fiyatlarını sistematik bir şekilde belirleme çabası içerisinde olduğu tespit edilmiştir. Şöyle ki Dernek, üyelerinin altın satı şlarında ne kadar küsuratın atılacağını, alışlarında ise ne kadar küsuratın tamamlanacağını ayrıntılı 11-33/713-220 10 olarak belirlemiştir. Küsurat oranlarını içeren tablonun, esnafın mali belge düzenlemesinde yardımcı olması amacıyla düzenlenen bir eğitim semineri için hazırlandığı şeklindeki savunma gerçekçi ve inandırıcı bulunmamıştır. Kaldı ki, amacı ne olursa olsun bu uygulamanın altın satışlarında asgari düzeyi, altın alışlarında ise azami düzeyi belirlediği açıktır. Bu çerçevede, Dernek in altın alış ve satış fiyatı nı pazar dışında belirlediği ve dolayısıyla bu eylemlerin 4054 sayılı Kanun un 4. 450 maddesinin Mal veya hizmetlerin alım ya da satım fiyatının, fiyatı oluşturan maliyet, kar gibi her türlü alım yahut satım şartlarının tespit edilmesi şeklindeki (a) bendi kapsamına girdiği tespit edilmiştir. Soruşturma döneminde Raportörlerce görüşülen kuyumcuların beyanlarında soruşturma öncesi duruma ilişkin değerlendirmelerde bulundukları açık değildir. Soruşturma döneminde elde edilen belgeler bir bütün olarak ele alın dığında durumun görüşülen kuyumcuların beyanlarına ilişkin getirilen savunmada belirtildiği gibi olmadığı görülmektedir. Öncelikle, Dernek, üyelerin uygulayacağı işçilik fiyatlarının alt limitini belirlemektedir. Fiyat listelerinde Yukarıdaki fiyatlar alt sınırı belirtir. Bu fiyatın 460 altında yapılan satışlar ceza gerektirir ibaresi bulunmaktadır. Yapılan incelemelerde Dernek in üyelerinin altın alış/satış fiyatlarını sistematik bir şekilde belirleme çabası içerisinde olduğu tespit edilmiştir. Öyle ki Derne k, üyelerinin altın satışlarında ne kadar küsuratın atılacağını, alışlarında ise ne kadar küsuratın tamamlanacağını ayrıntılı olarak belirlemiştir. Küsurat tamamlama oranlarının ihmal edilebilir miktarda olduğu savunması kabul edilemez. Ayrıca, amacı ne olursa olsun bu uygulamanın altın satışlarında asgari düzeyi, altın alışlarında ise azami düzeyi belirlediği açıktır. Soruşturma döneminde ihlallere son verilmiş olması hafifletici unsur olarak cezanın 470 takdirinde göz önünde bulundurulmuştur. Türkiye de fa aliyet gösteren birçok meslek kuruluşu ve odalarının asgari ücret ve fiyat listesi yayımladığı iddiası gerçeği yansıtsa bile, uygulamanın teamüle dönüşmüş olması rekabet ihlalinin varlığını ortadan kaldırmamaktadır. İ. GEREKÇE VE HUKUKİ DAYANAK İ.1. Altı n Alış ve Satış Fiyatının Belirlenmesi 480 4054 sayılı Kanun un 4. maddesi uyarınca, belirli bir mal veya hizmet piyasasında doğrudan veya dolaylı olarak rekabeti engelleme, bozma ya da kısıtlama amacını taşıyan veya bu etkiyi doğuran veya doğurabilecek nite likte olan anlaşma, uyumlu eylem ve teşebbüs birliği kararları hukuka aykırıdır. Dosya mevcudu bilgi ve belgelerden, Dernek in üyelerinin altın alış/satış fiyatlarını sistematik bir şekilde belirleme çabası içerisinde olduğu tespit edilmiştir. Bu nokta da, teşebbüs birliği tarafından fiyat belirlenmesinin en ağır rekabet ihlallerinden biri olduğu belirtilmelidir. 490 Yukarıda yer verilen değerlendirmeler ışığında, Dernek in altın alış ve satış fiyatını pazar dışında belirlediği ve dolayısıyla bu eylemlerin 4054 sayılı Kanun un 4. maddesinin (a) bendi kapsamına girdiği tespit edilmiştir. 11-33/713-220 11 4054 sayılı Kanun un 4. maddesi kapsamına giren anlaşma, uyumlu eylem ve teşebbüs birliği kararlarının muafiyet için Kurul a bildirilme yükümlülüğü 5388 sayılı Kanun ile o rtadan kaldırılmıştır. Dolayısıyla, Kanun un 4. maddesi kapsamında ihlal içeren anlaşma, uyumlu eylem ve kararlara Kurul un re sen muafiyet değerlendirmesi yapabilmesi mümkün olmuştur. Bu çerçevede, Dernek in altın alış ve satış fiyatını belirlemesinin mua fiyet alıp alamayacağı değerlendirilmiştir. 500 İ.2. Muafiyet Değerlendirmesi 4054 sayılı Kanun un 4. maddesi kapsamındaki anlaşma, uyumlu eylem ve kararlar, Kanun un 5. maddesindeki koşulların varlığı halinde yasaklayıcı 4. maddenin uygulanmasından muaf tu tulabilmektedir. Bu noktada vurgulanması gereken, muafiyet verilebilmesi için 5. maddedeki dört koşulun tamamının sağlanması gerektiğidir. Bu koşullardan herhangi birinin sağlanmaması durumunda, diğer koşullar sağlansa dahi muafiyet verilemez. Kanun un 5. maddesinde muafiyet koşulları şu şekilde sayılmıştır: 510 (a) Malların üretim veya dağıtımı ile hizmetlerin sunulmasında yeni gelişme ve iyileşmelerin ya da ekonomik veya teknik gelişmenin sağlanması, (b) Tüketicinin bundan yarar sağlaması, (c) İlgili piya sanın önemli bir bölümünde rekabetin ortadan kalkmaması, (d) Rekabetin (a) ve (b) bentlerindeki amaçların elde edilmesi için zorunlu olandan daha fazla sınırlanmaması. Dernek in altın alış ve satış fiyatını belirlemesinin, muafiyet için aranan koşullard an olumlu koşul olarak adlandırılan ilk iki koşulu sağlamadığı çok açıktır. Dernek 520 tarafından belirlenen altın alış ve satış fiyatlarının uygulanması zorunlu fiyatlar olması nedeniyle, bu uygulamanın getireceği ekonomik gelişme veya iyileşmeden bahsetmek m ümkün değildir. Altın alış ve satış fiyatlarının sabit fiyat olarak belirlenmesi sadece Dernek üyelerine fayda getirmektedir. Bu uygulama neticesinde, düşük fiyatla altın alma veya yüksek fiyatla altın satma imkanları sınırlanan tüketiciler doğrudan zarar görmektedirler. Altın alış ve satış fiyatının belirlenmesi ve tüm kuyumcuların belirlenen fiyatları uygulaması, hatta alınan kararlara uyulmasını sağlamak için çeşitli yaptırımların uygulanması sonucunda, ilgili pazarda rekabet tamamen ortadan kalkmakta ve bu rekabet ihlali zorunlu olandan fazla bir kısıtlama getirmektedir. Dolayısıyla, iki olumsuz koşul açısından da muafiyet verilmesi mümkün 530 değildir. Dernek in altın alış ve satış fiyatını pazar dışında belirlediği ve dolayısıyla bu eylemin 4054 sayılı K anun un 4. maddesinin (a) bendi kapsamına girdiği, ayrıca Kanun un 5. maddesindeki koşulların sağlanamaması nedeniyle bu ihlal bakımından muafiyetin söz konusu olmasının mümkün olmadığı sonucuna varılmıştır. Dernek tarafından belirlenen fiyatlar tüm üyel erin uyması zorunlu olan sabit fiyatlardır. Mevcut durum bu olmasına rağmen, tavsiye veya maksimum niteliğinde fiyat açıklamanın mevcut dosya bakımından muafiyet alıp alamayacağı da 540 değerlendirilmiştir: Dernek tarafından açıklanan fiyatlar tavsiye veya mak simum niteliğinde olsa idi bu uygulama 4054 sayılı Kanun un 5. maddesindeki muafiyetin koşullarını sağlayabilecekti. Zira, Dernek tarafından açıklanan tavsiye veya maksimum niteliğindeki fiyatlar üyelerin altın fiyatlarındaki dalgalanmaları takip 11-33/713-220 12 etmelerin i kolaylaştırırken, tüketicilerin de altın fiyatları konusunda bilinçlenmelerini sağlayacaktı. Tavsiye veya maksimum niteliğinde olmasından dolayı açıklanan fiyatlardan düşük fiyatlarla satış yapmalarının önünde bir engel bulunmayan kuyumcular arasında rek abet devam edebilecekti. Ancak, yukarıda da ifade edildiği üzere, Dernek in yıllardır belirlediği fiyatlar tavsiye veya maksimum niteliğinde değildir ve mevcut haliyle bu uygulamanın 4054 sayılı Kanun un 5. maddesi uyarınca 550 muafiyet alması mümkün değildir. İ.3. Danıştay 13. Dairesi nin 18.2.2011 Tarih 2008/4415 E. 2011/682 K. Sayılı Kararı Işığında Değerlendirme Soruşturmaya konu iddia, Dernek in altın alış ve satış fiyatlarını belirlem ek suretiyle 4054 sayılı Kanun un 4. maddesini ihlal edip etmediğine ilişkindir. Konuya ilişkin olarak yürütülen soruşturma neticesinde Kurul 19.9.2007 tarih ve 07 -73/893 -337 sayı ile; Dernek in 4054 sayılı Kanun un 4. maddesini ihlal ettiğini tespit ederek Dernek e 4054 sayılı Kanun un 16. maddesinin ikinci fıkrası uyarınca 2005 yılı 29.101,00 YTL 560 tutarındaki gayrisafi gelirinin takdiren %1 i oranında olmak üzere 291,01 YTL idari para cezası verilmesine, ancak verilecek para cezası asgari hadden aşağı olamayacağından, 2007/1 sayılı Tebliğ uyarınca, asgari ceza tutarı olan 6. 864 YTL idari para cezası verilmesine hükmetmiştir Söz konusu Kurul kararına yönelik olarak Dernek tarafından açılan dava kapsamında Danıştay 13. Dairesi; 18.2.2011 tarih ve 2008/4415 E., 2011/682 K. sayılı kararı ile söz konusu Kurul kararının iptaline k arar vermiştir. Anılan bozma kararında; 1997 yılından itibaren, soruşturma dönemine kadar fiyat 570 tespiti suretiyle 4054 sayılı Kanun'un 4. maddesini ihlâl ettiği açık olan Dernek hakkında Kanun'un 16/2. maddesi uyarınca idarî para cezası uygulanmasını yer inde bulunmuş ise de, Kurulca soruşturmanın 30.11.2006 tarihinde açıldığı dikkate alınarak, Dernek in bir önceki malî yıl olan 2005 malî yılı sonunda oluşan yıllık gayri safi geliri üzerinden cezalandırılması gerektiğinden hareketle, Dernek e 01.04.2005 - 31.12.2005 tarihleri arasında uygulanan 2005/2 sayılı Tebliğ hükümleri uyarınca asgari ceza olan 5.800,00 TL idarî para cezası yerine karar tarihinde yürürlükte bulunan 2007/1 sayılı Tebliğ hükümleri uyarınca 6.894 TL idari para cezası verilmesinde hukuka uy arlık bulunmamış tır. 580 4054 sayılı Kanun da 23.1.2008 tarih ve 5728 sayılı Kanun la yapılan değişiklikle hem 16. maddesinin ikinci fıkrasında öngörülen asgari ceza düzenlemesi kaldırılmış hem de anılan maddenin üçüncü fıkrasında nih ai karardan bir önceki m ali yıl sonunda oluşan yıllık gayrisafi gelirin esas alınması hükmü getirilmiştir. Bu bağlamda dosya konusu ihlal nedeniyle Kanun un 16. maddesi çerçevesinde Dernek e verilecek olan cezanın belirlenmesinde, lehe olan düzenlemenin uygulanması ilkesi doğrult usunda yürürlükten kaldırılan asgari para ceza sı verilmesi ile meri nihai karardan bir önceki mali yılsonunda oluşan yıllık gayrisafi gelirin esas alınması düzenlemeleri karşılaştırılarak ; iptale konu Kurul kararının verildiği tarihte yürürlükte olan Kanun un 16. maddesinin ikinci fıkrası ve 2005/2 sayılı Tebliğ uyarınca takdir edilen asgari ceza 590 miktarının daha düşük olması nedeniyle, teşebbüs için lehe olduğu anlaşılmıştır. Sonuç olarak, Türk Ceza Kanunu nun 7. maddesi uyarınca uygulama alanı bulan failin lehine olan hükmün uygulanması ilkesi dikkate alındığında, Dernek in altın alış 11-33/713-220 13 ve satış fiyatını belirlemek suretiyle 4054 sayılı Kan un un 4. maddesini ihlal etmesi nedeniyle Dernek e , Kanun un 16. maddesi ve para cezasında lehe düzenlemeler dikkate a lınarak, soruşturma açılma tarihi itibarıyla yürürlükte bulunan 2005/2 sayılı Tebliğ uyarınca asgari ceza miktarı olan 5.800 TL idari par a cezası verilmesi gerektiği kanaatine varılmıştır. 600 J. SONUÇ Önaraştırma ve soruşturmaya ait tüm savunma, ek savunma , raporlar, Danıştay kararları, tüm dosya münderecatında yer alan bilgi ve belgeler okunup incelenerek yapılan görüşmeler sonucunda; Afyonkarahisar Sarraflar ve Kuyumcular Yardımlaşma Derneği'nin altın alış ve satış fiyatını belirlemek suretiyle 4054 sayı lı Rekabetin Korunması Hakkında Kanun'un 4. maddesini ihlal etmesi nedeniyle adı geçen Derneğe, Kanun'un 16. maddesi ve para cezasında lehe düzenlemeler dikkate alınarak, soruşturma açılma tarihi itibarıyla 610 yürürlükte bulunan 2005/2 sayılı Tebliğ uyarınca asgari ceza miktarı olan 5.800 TL idari para cezası verilmesine OYBİRLİĞİ ile karar verilmiştir.