Rekabet Kurumu Başkanlığından, REKABET KURULU KARARI Dosya Sayısı : 2007-4-28 Karar Sayısı : 07-19/191-62 Karar Tarihi : 8.3.2007 A. TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER Başkan : Mustafa PARLAK Üyeler : Prof. Dr. Zühtü AYTAÇ, Rıfkı ÜNAL, Prof. Dr. Nurettin KALDIRIMCI, M. Sıraç ASLAN, 10 Süreyya ÇAKIN, Mehmet Akif ERSİN B. RAPORTÖR : Serpil YANIK C. ŞİKAYET EDEN : Yaşar AKŞİN Yeşilırmak Cd. No:17/10 Demirtepe/Ankara D. ŞİKAYET EDİLEN: Havaş Havaalanları ve Yer Hizmetleri A.Ş. Atatürk Havalimanı Dış Hatlar T
Rekabet Kurumu Başkanlığından, REKABET KURULU KARARI Dosya Sayısı : 2007-4-28 Karar Sayısı : 07-19/191-62 Karar Tarihi : 8.3.2007 A. TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER Başkan : Mustafa PARLAK Üyeler : Prof. Dr. Zühtü AYTAÇ, Rıfkı ÜNAL, Prof. Dr. Nurettin KALDIRIMCI, M. Sıraç ASLAN, 10 Süreyya ÇAKIN, Mehmet Akif ERSİN B. RAPORTÖR : Serpil YANIK C. ŞİKAYET EDEN : Yaşar AKŞİN Yeşilırmak Cd. No:17/10 Demirtepe/Ankara D. ŞİKAYET EDİLEN: Havaş Havaalanları ve Yer Hizmetleri A.Ş. Atatürk Havalimanı Dış Hatlar Terminali 34149 Yeşilköy/İSTANBUL E. DOSYA KONUSU: Ankara şehirmerkezi ile Esenboğa Havalimanı arasında tekel hizmeti niteliğinde yolcu taşıyan Havaş Havaalanları ve Yer Hizmetleri A.Ş. (Havaş ) ın yüks ek ücret al ması. 20 F. İDDİALARIN ÖZETİ : Şikayet dilekçesinde, Havaş ın 30 km. lik bu mesafede tek yön ücreti olarak 10 YTL ücret aldığı, şehirlerarası yolcu taşımacılığı yapan otobüs firmalarının katettikleri mesafeler ve aldıkları ücretler hesaplandığında H avaş ın çok büyük bir kazanç elde ettiği ve bu nedenle yolcuların mağdur edildiği, örneğin Ankara ya 120 km olan Çankırı ya 5 YTL ile gidilmesi mümkün iken dörtte biri uzaklıkta olan Esenboğa havaalanına iki katı fiyatla gidilmesinin hakkaniyete uygun olma dığı belirtilmekte ve bu konu hakkında inceleme yapılarak hakim durumda olan söz konusu firmanın yarattığı bu haksızlığın düzeltilmesi talep edilmektedir. G. DOSYA EVRELERİ: Kurum kayıtlarına 23.1.2007 tarih, 610 sayı ile giren başvuru üzerine düzenlenen 23.2.2007 tarih, 2007 -4-28/İİ-07-SY sayılı İlk İnceleme Raporu 30 2.3.2007 tarih, REK.0.08.00.00 -110/68 sayılı Başkanlık önergesi ile 0 7-19 sayılı Kurul toplantısında görüşülerek karara bağlanmıştır. H. RAPORTÖR GÖRÜŞÜ: İlgili Raporda , şikayete konu olay hak kında şu aşamada 4054 sayılı Rekabetin Korunması Hakkında Kanun kapsamında bir işlem yapılmamasının ve belediyenin şehir merkezi -havaalanı arasında yolcu taşımacılığına başlaması ile ilgili gelişmelerin izlenerek duruma göre konunun yeniden ele alınmasının uygun olacağı görüş üne yer verilmiştir. 07-19/191 -62 2I. İNCELEME VE DEĞERLENDİRME I.1. İlgili Pazar 40 I.1.1. İlgili Ürün Pazarı Dosya mevcudu bilgiler dikkate alınarak, İlgili ürün pazarı uçak ile seyahat eden/edecek yolcuların havaalanları ile şehir merkezleri arasın da karşılıklı ulaşımlarını sağlayan toplu taşıma hizmeti olarak belirlenmiştir. I.1.2. İlgili Coğrafi Pazar Şikayet konusu dikkate alınarak, ilgili coğrafi pazar Ankara -Esenboğa hattı olarak tespit edilmiştir. I.2. Tespit ler ve Değerlendirme Şikayete ko nu havaalanı -şehir merkezi yolcu taşımacılığını da kapsayan yer hizmetleri Sivil Havacılık Yönetmeliği -SHY 22 uyarınca temsil, yolcu trafik, yük 50 kontrolü ve haberleşme, ramp (ramp, kargo ve posta, uçak temizlik, birim yükleme gereçlerinin kontrolü, uçak ha t bakım (uçak hat bakım, yakıt ve yağ), uçuş operasyon, ulaşım (ekip, yolcu, bagaj, kargo ve/veya postanın havaalanı ve şehir terminali, havaalanı ve diğer mutabakata varılmış noktalar, aynı hava alanındaki ayrı terminaller arasında taşınmasını sağlamak iç in gerekli bütün düzenlemeleri yapmak ), ikram servis, gözetim ve yönetim ve uçak özel güvenlik hizmet ve denetimini kapsamaktadır. SHY 22 de, yer hizmetleri verebilmek için alınması gereken ruhsatlar, A, B, C Çalışma Ruhsatı kategorilerine ayrılarak tanıml anmaktadır. Buna göre, A Grubu Çalışma Ruhsatı, havaalanı yer hizmetlerini başkalarına sunacak şirketlere; B Grubu 60 Çalışma Ruhsatı, bu hizmetleri sadece kendisine sunacak olan havayolu şirketlerine; C Grubu Çalışma Ruhsatı ise sadece yer hizmetlerinden zor unlu olmayan hizmetler olan temsil, gözetim ve yönetim, uçak özel güvenlik hizmet ve denetimi ile ikram sevis hizmeti sunma yetkisi vermektedir. Çalışma ruhsatı alacak yer hizmetleri kuruluşları, yer hizmetleri yapacakları her havaalanı ve her bir hizmet t ürü için ayrı bir çalışma ruhsatı almak zorundadırlar. DHMİ, yer hizmetleri yapmak isteyen ve ön izin almış olanların çalışma ruhsat taleplerini inceleyerek inceleme sonucunu ve görüşünü Ulaştırma Bakanlığı na sunar. Bakanlık tarafından uygun görülenlere çalışma ruhsatlarını vererek, sonucu Bakanlığa ayrıca bildirir. Çalışma ruhsatı ücretleri ile temdit ücretleri DHMİ tarafından her bir hizmet türü için ayrı ayrı belirlenir. 70 Havaalanı yer hizmetlerinin bir kısmını hava taşıyıcılarına sunabilmek için girişim cilerce yerine getirilmesi gereken koşullar SHY 22 de yer almaktadır. Bunlar DHMİ den A grubu çalışma ruhsatı alınması, hisselerinin en az %51 inin nama yazılı olması, ödenmiş sermayelerinin 3 .000.000 ABD Doları karşılığı TL den yüksek olması, en az üç u luslararası trafiğe açık havaalanında teşkilatlanmış olması, kuruluş esas mukavelelerinde ve ticari tescilde yer hizmet türleri dışında bir çalışma alanına yer verilmemesi halleridir. 07-19/191 -62 3 Yönetmeliğin çalışma ruhsatları ile ilgili 12. maddesinin (d) bendinde Yer hizmetleri 80 yapmak üzere (hava taşıyıcılarının kendileri için yapacakları hizmetler dahil )önizin veya çalışma ruhsatı verilmesinde, 1) Havaalanlarının PAT alanları , 2) Araç trafiği bakımından kapasitesi , 3) Atölyeler ve araç park sahaları için yer tahsisi im kanları , 4) Havaalanlarının fiziki yapısı ile mevcut ve gelecekteki öngörülen pazar durumu, 5) İlave kapasite ihtiyacı, gibi kriterler dikkate alınarak, DHMİ nin uygun görüş vermesi halinde Bakanlıkça değerlendirilir denilmektedir. 6.7.2006 tarih ve 26220 sayı lı Resmi Gazetede yayımlanan değişiklik ile SHY 22 nin 90 11(c) maddesinde, Şehir terminali ve/veya terminalleri ile havaalanı arasında ve/veya hava alanından çevre illere ve ilçelere yapılacak olan düzenli yolcu taşıma işletmeciliği, karayolu taşımacılığı i le ilgili tüm mevzuata uyulması koşulu ile taleplere göre, Bakanlık tarafından düzenlenir denilmektedir. Bu maddenin eski hali, Şehir terminali ve/veya terminalleri ile havaalanı arasında düzenli yolcu taşıma işletmeciliği, taleplere göre DHMİ tarafından düzenlenir şeklinde olup 2006 yılındaki değişiklikle söz konusu özel yetki Bakanlığa verilmiştir. Uçak ile seyahat eden veya edecek yolcuların havaalanları ile şehir merkezleri arasında karşılıklı ulaşımlarının sağlandığı toplu tasıma hizmetleri pazarın da tek firma olarak faaliyet gösteren HAVAŞ halen 8 havaalanında ulaşım ruhsatına 100 sahiptir. Bilindiği üzere, bir veya birden fazla teşebbüsün ülkenin bütününde ya da bir bölümünde bir mal veya hizmet piyasasındaki hâkim durumunu tek başına yahut başkaları ile yapacağı anlaşmalar ya da birlikte davranışlar ile kötüye kullanması hukuka aykırı ve ya saktır. Hakim durumdaki firmaların aşırı fiyat uygulaması da anılan madde kapsamında değerlendirilmektedir. 4054 Sayılı Kanun un 3. maddesinde hakim durum , Belirli bir piyasadaki bir veya birden fazla teşebbüsün, rakipleri ve müşterilerinden bağımsız har eket ederek fiyat, arz, üretim ve dağıtım miktarı gibi ekonomik parametreleri belirleyebilme gücü olarak tanımlanmıştır. Hakim durum değerlendirmesinde, pazarda faaliyet gösteren 110 teşebbüslerin pazar payları, alıcıların gücü, pazara giriş engelleri gibi un surlar dikkate alınmaktadır. Havaş, kurulduğu 1987 yılından bu yana havaalanları -şehir merkezi arasında yolcu taşımacılığını münferiden yapmaktadır. Bu çerçevede, pazardaki durumu ve yasal giriş engelleri de dikkate alındığında Havaş ilgili ürün pazarında hakim durumda dır. 07-19/191 -62 4İlgili pazarda Havaş tarafından tahsil edilen 10 YTL ücret şikayet dilekçesinde örnek verildiği şekilde şehirler arası yolcu taşımacılığı yapan bir otobüs firmasının tahsil 120 ettiği yolcu başına ücretin bile çok üzerinde olmakla beraber , daha sağlıklı bir değerlendirme yapılabilmesi için maliyetlerin de incelenmesi gerek lidir. Başvuru ko nusu olayla ilgili olarak daha ö nce de Kurumumuza şikayette bulunulmuş ve 3.3.1999 tarih ve 99 -12/89 -31 sayılı Kurul Kararı ile, söz konusu başvuruya iliş kin yapılan önaraştırma sonucunda hazırlanan Önaraştırma Raporu nda yer alan verilerden ve maliyet -kar hesaplamalarından aşırı fiyat uygulandığına dair somut bulgulara ulaşılamadığı, şehir ile ilçeler arasındaki diğer toplu yolcu tasıma hizmeti ve ücretler inin bu hizmet için emsal teşkil etmeyeceği, bu itibarla aşırı fiyat uygulamak suretiyle hakim durumun kötüye kullanıldığı sonucuna ulaşılamayacağı kanaatine varılarak soruşturma açılmamasına karar verilmiştir. 130 Ancak söz konusu kararın üzerinden 8 yıl gibi uzun bir zaman geçmiş, ayrıca Havaş ın pazardaki konumunda değişiklik olmamakla beraber fiyatlarında önemli değişiklikler olmuştur. [1999 yılında Havaş terminali -Esenboğa arası Havaş otobüs ücreti yolcu başına 1 .100.000 TL iken şu an 10 YTL (10. 000.000 TL ) dir.] Bununla beraber, başvuruya konu olayla ilgili olarak Ocak 2007 sonunda bir gelişme olmuş; Esenboğa Havaalanı ile Ankara arasında Ulaştırma Bakanlığı'nın genelgesiyle belediye otobüslerinin konulmasına yönelik bir çalışma başlatılmış tır. Bu konu da Ulaşım Koordinasyon Merkezi (UKOME) tarafından alınan karar çerçevesinde, 1.3.2007 tarihinden itibaren Esenboğa Havaalanı'ndan şehir merkezine yolcu taşımacılığının Büyükşehir Belediyesi EGO Genel Müdürlüğü 140 tarafından yapılacağına ve ücretin de EGO tarafın dan belirleneceğine dair Belediye Başkanı tarafından bir açıklama yapılmıştır. Dosya mevcudu bilgilere göre , görevli Raportör ün EGO Genel Müdürlüğü Otobüs Dairesi Başakanlığı yetkilisi ile konu hakkında yaptığı görüşmede, Ulaştırma Bakanlığı nın görevlend irmesi üzerine gerekli izinlerin alındığı ve 1 .3.2007 itibar ıyla 2007 model MAN otobüsler ile şehir merkezi ile Esenboğa arasında EGO nun 10 -15 er dakikada bir ve yolcu başına 2 YTL ücret ile yolcu taşımaya başlamasının planlandığı ifade edilmiştir. Beledi yenin havaalanı -şehir merkezi arasında yolcu taşımaya başlaması halinde şikayete konu Havaş ın tekel konumunun sona erebileceği ve bu durumda 4054 sayılı Kanun un 6. maddesi kapsamında aşırı fiyat iddiasına konu bir durumun söz konusu olamayacağı 150 kanaatine varılmıştır . J. SONUÇ Düzenlenen rapora ve dosya kapsamına göre; 1- Şikayet konusu iddialara yönelik olarak, bu aşamada 4054 sayılı Kanun çerçevesinde önaraştırma yapılmasına ya da soruşturma açılmasına gerek olmadığına, şikayetin reddine, 2- Ancak beled iyenin şehir merkezi -havaalanı arasında yolcu taşımacılığına başlaması ile ilgili gelişmelerin Daire Başkanlığınca izlenerek duruma göre konunun 07-19/191 -62 5yeniden Kurul gündemine getirilmesine, 160 usul yönünden OYÇOKLUĞU ile, esas yönünden OYBİRLİĞİ ile karar veri lmiştir. 07-19/191 -62 6 (Rekabet Kurulu nun 8.3.2007 Tarih ve 07 -19/191 -62 sayılı Kararı na) KARŞI OY GEREKÇESİ 5538 sayılı Kanun un 13. maddesiyle (Geçici Madde 5) Başkan a verilen sıra ile toplantıya bir üyenin iştirak ettirilmemesi yetkisi, Kanun da nesnel bir ölçüte atıf yapılmadan, yöntem ve kriter belirlenmeden düzenlenmiştir. Öte yandan, Kurul Başkanı ve İkinci Başkan dahil, hepsi Rekabet Kurulu Üyesi olarak atanmış üyelerin, Başkanca belirlenen b ir düzenleme ile Kurul toplantılarına iştirak ettirilmemesi amacıyla sıranın kura çekilerek belirlenmesi yönteminde, Başkan ın, kendisini kuraya iştirak ettirmemesi; hem 4054 sayılı Kanun, hem de 5538 sayılı Kanun un öngörmediği Geçici Madde -5 te hükmedilm eyen, dayanağı bulunmayan; subjektif, hukuka aykırı, istisnailik sonucunu yaratan ve geçici madde düzenlemesindeki nesnel ölçüt eksikliğini açıkça ortaya koyan bir uygulamadır. Bu nedenlerle karara usul yönünden karşıyım. Rıfkı ÜNAL Kurul Üyesi 07-19/191 -62 7 (Rekabet Kurulu nun 8.3.2007 Tarih ve 07 -19/191 -62 sayılı Kararı na) KARŞI OY GEREKÇESİ 5538 sayılı Kanun un 13. maddesiyle (Geçici Madde 5) Başkan a verilen sıra ile toplantıya bir üyenin iştirak ettirilmemesi yetkisi, Kanun da nesnel bir ölçüte atıf yapılmadan, yöntem ve kriter belirlenmeden düzenlenmiştir. Öte yandan, Kurul Başkanı ve İkin ci Başkan dahil, hepsi Rekabet Kurulu Üyesi olarak atanmış üyelerin, Başkanca belirlenen bir düzenleme ile Kurul toplantılarına iştirak ettirilmemesi amacıyla sıranın kura çekilerek belirlenmesi yönteminde, Başkan ın, kendisini kuraya iştirak ettirmemesi; hem 4054 sayılı Kanun, hem de 5538 sayılı Kanun un öngörmediği Geçici Madde -5 te hükmedilmeyen, dayanağı bulunmayan; subjektif, hukuka aykırı, istisnailik sonucunu yaratan ve geçici madde düzenlemesindeki nesnel ölçüt eksikliğini açıkça ortaya koyan bir u ygulamadır. Bu nedenlerle karara usul yönünden karşıyım. Süreyya ÇAKIN Kurul Üyesi