Rekabet Kurumu Başkanlığından, REKABET KURULU KARARI Dosya Sayısı : 2005 -1-131 (Devralma ) Karar Sayısı : 05-86/1192-344 Karar Tarihi : 20.12.2005 A. TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER 10 Başkan : Mustafa PARLAK Üyeler : Tuncay SONGÖR, Prof. Dr. Zühtü AYTAÇ, Rıfkı ÜNAL, Prof. Dr. Nurettin KALDIRIMCI, Süreyya ÇAKIN, M. Akif ERSİN B. RAPORTÖRLER : E. Cenk GÜLERGÜN, M üge ÖZERCAN PAŞAOĞLU C. BİLDİRİMDE BULUNAN : - Limak Kurtalan Çimento San. ve Tic. A.Ş. Ovacık Köyü Mevkii Siirt Yolu 3. km Kurtalan Siirt 2
Rekabet Kurumu Başkanlığından, REKABET KURULU KARARI Dosya Sayısı : 2005 -1-131 (Devralma ) Karar Sayısı : 05-86/1192-344 Karar Tarihi : 20.12.2005 A. TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER 10 Başkan : Mustafa PARLAK Üyeler : Tuncay SONGÖR, Prof. Dr. Zühtü AYTAÇ, Rıfkı ÜNAL, Prof. Dr. Nurettin KALDIRIMCI, Süreyya ÇAKIN, M. Akif ERSİN B. RAPORTÖRLER : E. Cenk GÜLERGÜN, M üge ÖZERCAN PAŞAOĞLU C. BİLDİRİMDE BULUNAN : - Limak Kurtalan Çimento San. ve Tic. A.Ş. Ovacık Köyü Mevkii Siirt Yolu 3. km Kurtalan Siirt 20 - OCI Çimento A.Ş. Büyükdere Cad. 118/7 Esentepe 34394 İstanbul D. TARAFLAR : - Tasarruf Mevduatı Fonu Büyükdere Cad. No:143 34394 Esentepe İstanbul - Limak Kurtalan Çimento San. ve Tic. A.Ş. - OCI Çimento A.Ş. 30 E. DOSYA KONUSU: Rumeli Çimento Grubu şirketlerinden Van Çimento Ticari ve İktisadi Bütünlüğü nün Tasarruf Mevduatı Fonu tarafında n gerçekleştirilen ihalede en yüksek iki teklifi veren Limak Kurtalan Çimento San. ve Tic. A.Ş. veya OCI Çimento A.Ş. den biri tarafından devralınması işlemine izin verilmesi talebi. F. DOSYA EVRELERİ: Kurum kayıtlarına 20.10.2005 tarih ve 7350 sayı ile intikal eden Tasarruf Mevduatı Sigorta Fonu (TMSF) yazı sının ekinde yer alan ve kayıtlara en son 29.11.2005 tarih, 8474 sayı ile giren yazıyla dosyası tamamlanan bildirim ler üzerine, 4054 sayılı Rekabetin Korunması Hakkında 40 Kanun un 7. maddesi ile 1997/1 sa yılı Rekabet Kurulu ndan İzin Alınması Gereken Birleşme ve Devralmalar Hakkında Tebliğ ve 1998/4 sayılı Özelleştirme Yoluyla Devralmaların Hukuki Geçerlilik Kazabilmeleri İçin Rekabet Kurumuna Yapılacak Önbildirimlerde ve İzin Başvurularında Takip Edilecek Usul ve Esaslar Hakkında Tebliğ 'in ilgili hükümleri uyarınca yapılan inceleme sonucunda düzenlenen 4.12.2005 tarih ve 2005 -1-131/Öİ-05-ECG sayılı Devralma Ön İnceleme Raporu, 9.12.2005 tarih ve REK.0.05.00.00 - 120/238 sayılı Başkanlık önergesi ile 05 -86 sayılı Kurul toplantısında görüşülerek karara bağlanmıştır. 50 05-86/1192 -344 2 G. RAPORTÖRLERİN GÖRÜŞÜ: İlgili raporda; - Van Çimento Ticari ve İktisadi Bütünlüğü nün (Van Çimento) satışı nın 1998/4 sayılı Tebliğ kapsamında olduğu, - Van Çimento nun OCI Çimento A.Ş. tarafından de vralınması işleminin izne tabi olmadığı, - Van Çimento nun Limak Kurtalan Çimento San. ve Tic. A.Ş. tarafından devralınmasının ise izne tabi olduğu, ilgili pazarda hakim durum yaratılmasına ve rekabetin önemli ölçüde azaltılmasına yol açacağı, bu nedenle iş leme izin verile meyeceği ifade edilmektedir. 60 H. İNCELEME VE DEĞERLENDİRME H.1. Taraflar Van Çimento nun 4389 sayılı Bankalar Kanunu uyarınca haczedilen tüm mal, hak ve varlıklarının satılması amacıyla 19.10.2005 tarihinde yapılan ihale sonucunda en yü ksek iki teklifi Limak Kurtalan Çimento San. ve Tic. A.Ş. ile OCI Çimento A.Ş. vermişti r. 70 H.1.1. Van Çimento İktisadi ve Ticari Bütünlüğü ( Van Çimento) Dosya mevcudunda yer alan bilgilere göre; Van da kurulu olan ve ( .) ton/yıl klinker, ( ..) ton/yıl çimento üretim kapasitesi bulunan Van Çimento nun 2003 -2004 dönemine ait çimento ve klinker üretim kapasitesi, kapasite kullanım oranları ile üretim miktarları aşağıdaki tabloda gösterilmiştir: Tablo 1: Van Çimento nun çimento ve klinker kapasitesi, kap asite kullanım oranları ve üretim miktarları 2003 2004 Klinker Kapasite (ton/yıl) ( ) ( ) Klinker Üretim (ton/yıl) ( ) ( ) KLİNKER Kapasite Kullanım Oranı (%) %( ) %( ) Çimento Kapasite (ton/yıl) ( ) ( ) Çimento Üretim (ton/yıl) ( ) ( ) ÇİMENTO Kapasite Kullanım Oranı (%) %( ) %( ) 80 Van Çimento nun yıllar itibarıyla çimento satışları ise aşağıdaki gibidir: Tablo 2: Van Çimento nun satışları (ton/yıl) 2002 2003 2004 Çimento ( ) ( ) ( ) 05-86/1192 -344 3 Van ( ), Hakkari ( ), Bitlis ( ), Muş, Ağrı, Iğdır illerine satış yapan Van Çimento nun 2004 yılı cirosu ( ) YTL olup teşebbüsün Yönetim Kurulu aşağıdaki şahıslardan oluşmaktadır: Tablo 3: Van Çimento nun Yönetim Kurulu Üyeleri 90 Yönetim Kurulu Üyesi Görevi Mehmet ÇALIŞKAN Başkan Hidayet NALÇACI Başkan Yardımcısı Mustafa TURGUT Üye Ercan ERGÜL Üye Fatih ZÜLFİKAR Üye İsmet TUĞUL Üye Oğuz ALTAY Üye H.1.2. Limak Kurtalan Çimento Sanayi ve Ticaret A.Ş. (Limak Kurtalan ) Dosya mevcudunda yer alan bilgilere göre; Van Çimento nun satışı için yapılan ihalede en yüksek teklifi veren Limak Kurtalan, faaliyetlerini Limak Holding A.Ş. bünyesinde sürdürmekte olup 2004 yılı cirosu ( .) YTL dir. Limak Kurtalan ın Yönetim Kurulu üyeleri aşağıdaki şahıslardan oluşmaktadır: Tablo 4: Limak Kurtalan ın Yönetim Kurulu Üyeleri 100 Yönetim Kurulu Üyesi Görevi Nihat ÖZDEMİR Başkan Mehmet Serhan BACAKSIZ Başkan Vekili Ahmet ÖZDEMİR Üye Bahaddin ÖZDEMİR Üye Engin EREM Üye Gültekin AKSÜYEK Üye Limak Kurtalan ile Limak Holdin g A.Ş. arasındaki dolaylı hissedarlık ilişkisi aşağıdaki şemada gösterilmiştir: Limak Kurtalan ı dolaylı olarak kontrol eden ve Limak Grubu şirketlerini bünyesinde barındıran Limak Holding A.Ş nin hisselerinin %99.8 ine Nihat ÖZDEMİR (%49.9) ile Sezai BACAKSIZ (%49.9) birlikte sahip bulunmaktadır. Limak Kurtalan, Limak Grubu bünyesinde, çimento ve klinker üretimi pazarında faaliyet gösteren tek işletmedir. Limak Holding A.Ş. Limak İnşaat Sanayi ve Ticaret A.Ş. Yapısan Turizm İnşaat Sanayi ve Ticaret A.Ş. Limak Kurtalan Çimento Sanayi ve Tic aret A.Ş. %97.74 %99.8 %99.995 05-86/1192 -344 4 H.1.3. OCI Çimento A.Ş. (OCI Türkiye) 110 Van Çimento nun satışı için yapı lan ihalede en yüksek ikinci teklifi veren OCI Türkiye OCI Grubu bünyesinde yer almakta olup Grubun ana şirketi olan Orascom Construction Industries S.A.E (OCI), Orta Doğu daki en büyük çimento üreticilerindendir. OCI Türkiye, Grubun Türkiye çimento pazarı nda doğrudan faaliyet gösterme kararı doğrultusunda, TMSF nin gerçekleştireceği ihalelere katılmak amacıyla 23.9.2005 tarihinde kurulmuş olup şirketin mevcut durumda Türkiye de herhangi bir pazarda faaliyeti bulunmaktadır. OCI Türkiye nin hissedarlık yapıs ına ve Yönetim Kurulu üyelerine aşağıda yer verilmektedir: 120 Tablo 5: OCI Türkiye nin hissedarlık yapısı Hissedar Hisse Oranı (%) OCI International Limited 99.99 0 OCI Asia Limited 0.002 Orascom Construction International Limited 0.002 Kevin Charles Struve 0.002 Nasif Onsi Naguib Sawiris 0.002 Sera Somay 0.002 TOPLAM 100.000 Tablo 6: OCI Türkiye nin Yönetim Kurulu Üyeleri Yönetim Kurulu Üyesi Görevi Nasif Onsi Naguip Sawiris Başkan Kevin Charles Struve Başkan Yardımcısı Sera Somay Üye OCI Türkiye hisselerinin %99 .99 una sahip olan OCI International Limited, sadece bir holding şirketi olarak faaliyet göstermekte olup teşebbüsün hisselerinin tamamı Mısır menşeli Orascom Building Materials Holding S.A.E. ye ai t bulunmaktadır. Orascom Building Materials Holding S.A.E. nin 130 %100 oranındaki hissesi ise, yine Mısır menşeli bir şirket olan Orascom Construction Industries S.A.E. nin (OCI) elinde bulunmaktadır. Söz konusu teşebbüsler arasındaki hissedarlık ilişkisi aşa ğıdaki şemada gösterildiği gibidir: Orascom Construction Industries S.A.E. Orascom Building Materials Holding S.A.E OCI International Limited %100 %100 %99.99 OCI Türkiye 05-86/1192 -344 5 Türkiye de, OCI Grubunun kontrolü altında faaliyet gösteren herhangi bir işletme bulunmama kla birlikte; OCI, Batıçim Batı Anadolu Çimento Sanayi A.Ş. (Batıçim) hisselerinin (12.551.435 adet B Grubu hisse) %19.49 una sahiptir. Ancak Batıçim A Grubu hisselerinin her biri 50 adet oy hakkı verdiğinden , OCI Batıçim de sadece %3.2 oranında oy hakkına sahiptir. 140 H.2. İlgili Pazar H.2.1. İlgili Ürün Pazarı Çimento temel olarak beyaz çimento ve gri çimento olmak üzere iki ana ürün grubuna ayrılmaktadır. Gri çimento, inşaat ve alt yapı sektörünün en büyük girdilerinden biri iken; beyaz çimento daha çok yapıştırıcı ve derz dolgu malzemeleri, mimari ve dekoratif betonlar, prefabrik dış cephe panelleri, prekast elemanları üretiminde kullanılmaktadır. Bu bakımdan beyaz çimentonun kullanım alanı ve miktarı gri çimentoya oranla çok azdır. Beyaz ve 150 gri çimentonun üretim süreçleri birbirinden ayrı yürütülmekte olup bunların arz ve talep bakımından birbirinin i kamesi olması söz konusu değildir. Van Çimento ve Limak Kurtalan ın yalnızca gri çimento üretimi alanında faaliyet te bulunması nedeniyle, ilgili ürün pazarı gri çimento pazarı olarak belirlenmiştir. Diğer yandan, kullanım özelliklerine göre gri çimento d a kendi içinde çeşitli gruplara ayrılmaktadır: Portland çimento, katkılı çimento, cüruflu çimento ve bunların alt açılımları (32,5 -42,5). Ayrıca, bu ürünler satış şekillerine göre de torbalı veya dökme olarak farklılaşabilmektedir . Ancak bu ürünlerin arz bakımından birbirinin ikamesi olduğu, yani herhangi bir gri çimento türünü 160 üreten bir fabrikanın kısa dönemde tüm bu ürünleri üretebileceği dikkate alınarak alt pazar lar tanımla maya gerek görülmemiştir . H.2.2. İlgili Coğrafi Pazar Yükte ağır pahada hafif niteliğiyle çimentonun ekonomik olarak satılabildiği bölgeyi, büyük ölçüde nakliye masrafı ve bunun ürün fiyatına ve/veya toplam maliyetine oranı belirlemektedir. Çimentonun bu bölgenin dışına satılması nakliye masraflarını artırmakta, bu da karlılığı ort adan kaldırabilmektedir. Bu nedenle, çimento sektörünü konu alan anti -tröst incelemelerinde, ilgili coğrafi 170 pazar bölgesel seviyede belirlenmektedir. Coğrafi pazar tanımlanmasında en geçerli metotlardan biri Elzinga -Hogarty testidir. Bu test incelenen b ölgeler arasındaki ürün giriş çıkışını incelemektedir. Testin genel mantığı şu şekilde özetlenebilir: Eğer belli bir coğrafi pazara dışarıdan girişler (ithalat) ve o bölgeden dışarıya çıkışlar (ihracat) azsa, o bölgede ilgili ürünün fiyatı diğer bölgelerde n bağımsız olarak belirlenebilecektir. Bu ise, bölgenin coğrafi pazar olabileceğini göstermektedir. Elzinga -Hogarty testi nakliye bilgilerine dayalı iki ölçüte dayanmaktadır: 1) Bir 180 bölgeye girişlerin aynı bölgedeki satışlara oranı, 2) Bir bölgeden çıkışl arın aynı bölgedeki üretime oranı. Birinci ölçüt LIFO, ikinci ölçüt ise LOFI olarak adlandırılmaktadır. Bu iki değerin yüksek seviyelerde çıkması, incelenen bölgenin coğrafi pazarı oluşturduğunu göstermektedir. 05-86/1192 -344 6 LIFO, şu şekilde formüle edilmektedir: LIFO= ( Üretim(P) -İhracat(X) ) / Tüketim(C) (1) Tüketim ise, üretimden ihracatın çıkarılması, ithalatın (M) eklenmesi ve mal stoğundaki (I) değişimin çıkarılmasıyla elde edilmektedir. Diğer bir ifadeyle, 190 C= P -X+M-ΔI (2) Mal stokları sabit olduğu durumlarda, (2) nci denklemin (1) inciye konulmasıyla aşağıdaki eşitlik elde edilmektedir: LIFO= 1 -(M/C) (3) LOFI nin formüle edilmiş hali ise şu şekildedir: 200 LOFI= (P -X)/P (2) nolu eşitlik kullanıldığında LOFI, LOFI=1 -(X/P) (4) şeklinde elde edilmektedir. İşbu dosya da, ilgili coğrafi pazar, Elzinga -Hogarty testi kullanılarak tanımlanmıştır. LIFO ve LOFI değerlerinin hesaplanması için, Van 210 Çimento nun bulunduğu bölgelere satışı olan tüm fabrikaların verileri incelenmiştir. Test sonu cunda elde edilen LIFO ve LOFI değerleri ile bunların yorumu aşağıdaki gibidir. Tablo 7: Van Çimento nun satışına ilişkin Elzinga -Hogarty testinin sonuçları LIFO LOFI İller 2002 2003 2004 2002 -4 2002 2003 2004 2002 -4 Van ( ) ( ) ( ) ( ) ( ) ( ) ( ) ( ) Siirt ( ) ( ) ( ) ( ) ( ) ( ) ( ) ( ) Bitlis ( ) ( ) ( ) ( ) ( ) ( ) ( ) ( ) Hakkari ( ) ( ) ( ) ( ) ( ) ( ) ( ) ( ) Şırnak ( ) ( ) ( ) ( ) ( ) ( ) ( ) ( ) Muş ( ) ( ) ( ) ( ) ( ) ( ) ( ) ( ) Batman ( ) ( ) ( ) ( ) ( ) ( ) ( ) ( ) D.Bakır ( ) ( ) ( ) ( ) ( ) ( ) ( ) ( ) Mardin ( ) ( ) ( ) ( ) ( ) ( ) ( ) ( ) Testin ilk adımı olarak en dar pazar tanımı (Van) varsayımında bulunulmuş ve değerler hesaplanmıştır. Görüldüğü üzere, LOFI değerleri kritik eşik olan 0 .8 e çok yakı nken, LIFO değerleri düşük çıkmıştır. Bunun açıklaması, Van tüketiminin, yalnızca yarısının Van Çimento tarafından ve diğer yarısının 220 başka illerdeki fabrikalar tarafından karşılanmasıdır. O halde, ithalata açı k olan Van bölgesi coğrafi pazar olarak kabul edilecek kadar kapalı değildir. Bu nedenle, bölgeye Van ın komşusu ve satış işleminin olası tarafı Limak Kurtalan ın fabrikasının bulunduğu Siirt eklenmiştir. Ancak bu kez de, Limak 05-86/1192 -344 7 Kurtalan satışlarının çoğunu Siirt dışına yaptığından, LOFI değerleri epeyce gerilemiştir. Bölgeye karşılıklı ticaret akışının yoğun olduğu illerin eklenmesiyle LIFO ve LOFI değerleri yükselmiş, nihayet Mardin in bölgeye dahil edilmesiyle kritik eşik aşılmıştır. Bu çerçevede, ilgili coğrafi pazar Van, Siirt, Bitlis, Hakkari, Şırnak, Muş, Batman, Diyarbakır, Mardin illerinden oluşan bölge olarak belirlenmiştir. 230 Öte yandan, ilgili coğrafi pazarı oluşturan bölgedeki illerden Van, Siirt, Bitlis, Hakkari, Şırnak ve Muş un diğer ill erden farklılaştığı dikkat çekmektedir. Şöyle ki; Van , satışa konu teşebbüsün üretim faaliyetinde bulunduğu ve haliyle satışlarda ağırlığa sahip olduğu ildir. Siirt, Bitlis, Hakkari, Şırnak, Muş illeri Van ın komşularıdır ve bu nedenle Elzinga -Hogarty test inin Van dan sonraki halkalarını oluşturmuşlardır. Van dışında bu illerin ortak özelliği, bunların 2002 -2004 dönemindeki tüketimleri itibarıyla diğer illerin gerisinde kalmalarıdır. Ayrıca söz konusu iller, Limak Kurtalan ve Van Çimento ya epeyce yakınken, ilgili coğrafi pazarın en büyük ikinci oyuncusu olan Oyak 240 Mardin e görece uzaktır. Nitekim, aşağıdaki tablolarda gösterildiği gibi, bu teşebbüsün satışlardaki payının, üretim faaliyetinde bulunduğu Mardin in yanı sıra bu ilin komşuları olan Diyarbakır ve Batman da % ( ) ın üstünde iken, söz konusu 6 ilde düşük olduğu göze çarpmaktadır. 1997/1 sayılı Tebliğ in 4/3. maddesinde ; coğrafi pazar değerlendirilmesi yapılırken , ilgili bölge ile komşu bölgeler arasında teşebbüslerin pazar payları bakımından hissedi lir bir farklılığın varlığının da dikkate alınacağı hükmü yer almaktadır. Buna göre , ilgili coğrafi pazar altında , diğer unsurlarla birlikte pay dağılımı bakımından bazı illerin farklılaştığının tespiti büyük önem arz 250 etmektedir. Bu çerçevede , Van Çimento nun bölgede faaliyeti bulunan Limak Kurtalan tarafından devralınması senaryosu değerlendirilirken, işlemin ilgili coğrafi pazarın bir alt kümesini oluşturan Van, Siirt, Bitlis, Hakkari, Şırnak ve Muş illerinden oluşan bölgede doğurabileceği etki ayrıca inc elenmiştir. H.3. Yapılan Tespitler ve Hukuki Değerlendirme Bildirime konu işlem, TMSF bünyesinde bulunan ve Fon Kurulu nun 6.7.2005 tarih, 271 sayılı kararı ile, Rumeli Çimento Grubu şirketlerinden Van Çimento nun 1 9.10.2005 tarihinde 6183 sayılı Kan un hükümleri uya rınca 260 yapılan ihale sonucunda belirlenen alıcı adaylarından birine devredilmesidir. Devir işlemi, 1998/5 sayılı Tebliğ ile değişik 1998/4 sayılı Tebliğ kapsamındadır. Bu tespitin ardından, işlemlerin izne tabi olup olmadığının anlaşılabilmesi için 1998/4 s ayılı Tebliğ in 5. maddesinde belirlenen pazar payı ve ciro eşiklerinin aşılıp aşılmadığına bakılmıştır. Van Çimento ile işlemin olası taraflarından olan Limak Kurtalan ın 2004 yılı ciroları sırasıyla ( ..) YTL ve ( ..) YTL iken, OCI Türkiye nin halihazırda ilgili pazarda herhangi bir faaliyeti bulunmadığından cirosu ve pazar payı yoktur. Aşağıda gösteril diği üzere, Van Çimento nun ilgili coğrafi 270 pazardaki payı % ( ..) dır. Bu çerçevede, Van Çimento nun, Limak Kurtalan tarafından devralınması izne tab i iken, OCI Türkiye tarafından devralınması izne tabi değildir. 05-86/1192 -344 8 Diğer yandan, ilgili coğrafi pazarı oluşturan 9 ile firmaların satışları ve toplam satışlar içindeki payları izleyen iki tabloda gösterilmiştir: Tablo 8: İlgili coğrafi pazarı oluşturan illere satışlar 280 Tablo 9: İlgili coğrafi pazarları oluşturan illere satışlarda firmaların payları 2002, 2003 ve 2004 Yılları Toplam Satışların Dağılımı (%) Van Siirt Bitlis Hakkari Şırnak Muş Batman D.Bakır Mardin Limak ( .) ( .) ( .) ( .) ( .) ( .) ( .) ( .) ( .) Oyak Mardin ( .) ( .) ( .) ( .) ( .) ( .) ( .) ( .) ( .) Oyak Elazığ ( .) ( .) ( .) ( .) ( .) ( .) ( .) ( .) ( .) Ergani Ç. ( .) ( .) ( .) ( .) ( .) ( .) ( .) ( .) ( .) Van Ç. ( .) ( .) ( .) ( .) ( .) ( .) ( .) ( .) ( .) Kars ( .) ( .) ( .) ( .) ( .) ( .) ( .) ( .) ( .) Aşkale ( .) ( .) ( .) ( .) ( .) ( .) ( .) ( .) ( .) Şanlıurfa Ç. ( .) ( .) ( .) ( .) ( .) ( .) ( .) ( .) ( .) Nuh ( .) ( .) ( .) ( .) ( .) ( .) ( .) ( .) ( .) Toplam 100,00 100,00 100,00 100,00 100,00 100,00 100,00 100,00 100,00 Van, Siirt, Bitlis, Hakkari, Şırnak, Muş, Batman, Diyarbakır, Mardin illerinden oluşan ilgili coğrafi pazara satış yapan teşebbüslerin 2002, 2003 ve 2004 yıllarına ait toplam satışları ve pazar payları aşağıdaki gibi hesaplanmıştır: Tablo 10: Van Çimento nun bulunduğu coğrafi pazarda pay dağılımı (2002 -2004 dönemi) Satış (ton) Payı (%) Limak ( .) ( .) Oyak Mardin ( .) ( .) Ergani ( .) ( .) Van ( .) ( .) Oyak Elazığ ( .) ( .) Kars ( .) ( .) Aşkale ( .) ( .) Şanlıurfa ( .) ( .) Nuh ( .) ( .) Toplam 4,167,170 100.00 Yukarıda belirtildiği gibi, Van Çimento nun OCI Türkiye tarafından devralınması izne tabi değildir. Bu nedenle, yalnızca Van Çim ento nun Limak 290 2002, 2003 ve 2004 Yılları Toplam Satışlar (ton) Van Siirt Bitlis Hakkari Şırnak Muş Batman D.Bakır Mardin Limak ( .) ( .) ( .) ( .) ( .) ( .) ( .) ( .) ( .) Oyak Mardin ( .) ( .) ( .) ( .) ( .) ( .) ( .) ( .) ( .) Oyak Elazığ ( .) ( .) ( .) ( .) ( .) ( .) ( .) ( .) ( .) Ergani Ç. ( .) ( .) ( .) ( .) ( .) ( .) ( .) ( .) ( .) Van Ç. ( .) ( .) ( .) ( .) ( .) ( .) ( .) ( .) ( .) Kars ( .) ( .) ( .) ( .) ( .) ( .) ( .) ( .) ( .) Aşkale ( .) ( .) ( .) ( .) ( .) ( .) ( .) ( .) ( .) Şanlıurfa Ç. ( .) ( .) ( .) ( .) ( .) ( .) ( .) ( .) ( .) Nuh ( .) ( .) ( .) ( .) ( .) ( .) ( .) ( .) ( .) Toplam 822,940 199,051 370,367 203,140 65,280 312,193 410,767 1,294,947 488,485 05-86/1192 -344 9 Kurtalan a satışı değerlendirilmiştir. Limak Kurtalan ın Van Çimento yu devralması halinde, ilgili coğrafi pazarda firmaların ağırlıkları şu şekilde olacaktır: Tablo 11: Van Çimento nun Limak Kurtalan tarafından devralınmasından sonra pazar payları Firma Payı (%) Limak ( .) Oyak Mardin ( .) Ergani Çimento ( .) Oyak Elazığ ( .) Kars ( .) Aşkale ( .) Şanlıurfa ( .) Nuh ( .) Toplam 100.00 Bu senaryoya göre, Limak Kurtalan % ( .) payla ilgili coğrafi pazarın lideri olacak, pazar ın ikinci ve üçüncü büyük oyuncuları ise % ( .)ve % ( .)payla sırasıyla Oyak Mardin ve Ergani Çimento olacaktır. %( .)payla pazarın dördüncü büyüğü Oyak Elazığ ise, Oyak ve Gama Gruplarının ortak girişimidir. 300 Pazarın satışa konu Van Çimento merkezli çizild iği düşünüldüğünde, 9 ilden oluşan ilgili coğrafi pazarın yüzölçümü bakımından büyüklüğü dikkat çekmektedir. Bu durum, yukarıda da işaret edildiği üzere, testin ikinci halkası olan Siirt ilinin tüketimi itibarıyla Limak Kurtalan ı beslemekten uzak olması v e söz konusu işletmenin bu ilin dışına önemli miktarda satış yapmasından kaynaklanmaktadır. Böylece ortaya çıkan zincir etkisinin sonucu, coğrafi pazar Diyarbakır ve Mardin e kadar uzanmıştır. Güneydoğu Anadolu ve Doğu Anadolu nun güneyinde, diğer bölgel erde olanın 310 aksine, çimento tüketiminin düşüklüğüne bağlı olarak az sayıda çimento fabrikası bulunmaktadır. Bu durum özellikle Van ve Hakkari illeri civarında çarpıcı bir hal almaktadır. Bu dar bölgedeki tek fabrika olan Van Çimento ya en yakın fabrika Lim ak Kurtalan ındır. Bu çerçevede, Van Çimento yu devralması halinde Limak Kurtalan ın bölgedeki bazı illerde fiyatı belirleyip belirleyemeyeceği gündeme gelmektedir. Bu sorunun yanıtlanabilmesi için bölge daha yakından incelenmiş ve analiz derinleştirilmişt ir. Van Çimento nun fabrikasına yakın olduğu söylenebilecek tek tesis Limak Kurtalan a ait iken, ilgili coğrafi pazar ın ikinci ve üçüncü büyük oyuncuları olan 320 Oyak Mardin ve Ergani Çimento ise Van Çimento ya uzaktır. Örneğin , Van Çimento ve Oyak Mardin in çok yakınında bulunduğu Van ve Mardin il merkezleri arasındaki uzaklık yaklaşık 450 km. ve Ergani ile Van il merkezi arasındaki uzaklık ise yaklaşık 430 km. dir. Aynı uzaklıklar , Hakkari -Mardin arasında 600 km. den fazladır. Buna bağlı olarak, Van ın ve Van ın komşu illerin in tüketimine bakıldığında, bu bölgede ciddi ağırlığı bulunan iki oyuncudan Van Çimento nun diğeri olan Limak Kurtalan tarafından devral ınması halinde ikinci işletmenin bariz bir üstünlüğe sahip olacağı ortaya çıkmaktadı r: 330 05-86/1192 -344 10 Tablo 12: Van a ve Van ın komşu illerine satışlarda firmaların payları (%) Van Siirt Bitlis Hakkari Şırnak Muş Toplam Limak ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) Van Ç. ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) Limak + Van Ç. ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) Oyak Mardin ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) Oyak Elazığ ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) Ergani Ç. ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) Kars ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) Aşkale ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) Toplam 100,00 100,00 100,00 100,00 100,00 100,00 100,00 Yukarıdaki tabloda sıralanan illerin ortak özellikleri, Van Çimento ve Limak Kurtalan ın hinterlandında yer almaları ve tüketimlerinin coğrafi pazardaki diğer illere göre düşük olmas ıdır (Van dışında). % ( ..) payla coğrafi pazarın en büyük ikinci oyuncusu olan Oyak Mardin in, komşu olduğu Şırnak dışında, bu illere satışlarda payının düşük olduğu görülmektedir. Van Çimento yu devralması halinde Limak Kurtalan, anılan 6 ilin tüketiminin tamamına yakınını (yaklaşık % ( .) sını) karşılayabilecek konuma gelecektir. İl bazında bakıldığında ise, Limak Kurtalan ın payı % ( ..) ile % ( ..) arasında 340 değişecektir. Limak Grubuna dahil olacak bu iki tesisin rasyonel işletmeler gibi satışlarını belirli illerde yoğunlaştırmaları halinde ise, bu illerin oluşturduğu bölge tamamen kapalı bir pazara dönüşebilecektir. Bu çerçevede, Van Çimento nun Limak Kurtalan tarafından devralınması, ilgili coğrafi pazarın bir alt kümesini oluşturan Van, Siirt, Bitlis, Ha kkari, Şırnak ve Muş illerinden oluşan bölgede hakim durum yaratılmasına ve böylece rekabeti n önemli ölçüde azalt ılmasına yol açacağı öngörülmüştür . Öte yandan, işlemin gerek ilgili coğrafi pazarda gerekse bu pazarın bir alt kümesini oluş turan Van, Siirt, Bitlis, Hakkari, Şırnak ve Muş illerinden oluşan 350 bölgede rekabet üzerine etkisi, bölgedeki fabrikaların kapasite kullanım oranları dikkate alınmadan yapılmıştır. Bu noktada, bölgedeki fabrikaların 2002 -2004 yılları dönemindeki ortalama üretimleri (Satışlar ile ölçülmüştür.) ile kapasitelerinin karşılaştırılmasında fayda bulunmaktadır: Tablo 13: Bölgedeki fabrikaların kapasite kullanım oranları Tesis Kapasite (ton/yıl) Satış (ton) Kap. Kul. Oranı (%) İhracat (ton) Van ( .) ( .) ( .) ( .) Ş.Urfa ( .) ( .) ( .) ( .) Ergani ( .) ( .) ( .) ( .) Mardin ( .) ( .) ( .) ( .) Siirt ( .) ( .) ( .) ( .) Toplam 4,294,000 2,404,736 56 554,668 Türkiye toplam çimento üretimi ile kapasitesi karşılaştırıldığı nda, arz fazlasının bulunduğu ve kapasite kullanım oranının %50 civarında olduğu görülmektedir. İlgili coğrafi pazara satışları bulunan fabrikalar bakımından ise, kapasite kullanım oranı %56 seviyesindedir. Bu durum, bölgedeki işletmelerden özellikle Oyak Mardin ve Limak Kurtalan ın yurtdışına satışları sayesinde 360 kapasitelerini daha yüksek oranda kullanabilmesi nden kaynaklanmaktadır . Satışa konu Van Çimento, 2002 yılında ( ...) ton olan satışlarını 2003 ve 2004 yılların da ( ...) tonun üzerine çıkarsa da, fabrikanın kapasite kullanım 05-86/1192 -344 11 oranı hala hem ülke genelinde hem de bölge de ortalamanın epeyce altındadır. Bu durumda, Van Çimento nun satışlarını ve pazar payını artırma potansiyeline sahip olduğu açıktır. İşletmenin 2002 -2004 yılında Van tüketiminin yalnı zca yarısını karşıladığı ve Van tüketiminin bu dönemde artış eğilimi gösterdiği (2002 yılında 241.486 ton, 2003 yılında 264.931 ton ve 2004 yılında 316.523 ton) de dikkate alındığında ; işletmenin uzaklara mal taşıma masrafına katlanmadan, yalnızca Van ili tüketiminden beslenerek bile 370 büyümesinin mümkün olduğu anlaşılmaktadır. Dolayısıyla, işlem sonrasında Limak Kurtalan yukarıda gösterilenlerden de yüksek pazar paylarına sahip olabilece k olup bu tespit işlemin hakim durum yaratılmasına yol açacağı yönündeki sonucu güçlendir mektedir . I. SONUÇ Düzenlenen rapora ve incelenen dosya kapsamına göre; Tasarruf Mevduatı Fonu (TMSF) bünyesinde bulunan ve 5354 sayılı Kanun ile değişik 4389 sayılı Bankalar Kanunu nun 15. maddesinin 7. fıkrasının (a) bendi gereğince, Fon Kurulu nun 6.7.2005 tarih, 271 sayılı kararı ile, Rumeli Çimento Grubu 380 şirketlerinden Van Çimento Ticari ve İktisadi Bütünlüğü nün (Van Çimento) satılması ile ilgili olarak, 1. İşlemin 1998/4 sayılı Özelleştirme Yoluyla Devralmaların Hukuki Geçerlilik Kazanabilmeleri İçin Rekabet Kurumuna Yapılacak Önbildirimlerde ve İzin Başvurularında Takip Edilecek Usul ve Esaslar Hakkında Tebliğ kapsamında olduğuna OYBİRLİĞİ ile, 2. Van Çimento nun, TMSF nin 1 9.10.2005 tarihinde gerçekleştirdiği ihalede en yüksek tekl ifi veren Limak Kurtalan Çimento San. ve Tic. A.Ş. tarafından devralınmasının izne tabi olduğuna, işlemin ilgili pazarda hakim durum yaratılmasına ve rekabetin önemli ölçüde azaltılmasına yol 390 açacağına, bu nedenle işleme izin verilmemesine OYÇOKLUĞU ile, 3. Van Çimento nun, ihalede en yüksek ikinci teklifi veren OCI Çimento A.Ş. tarafından devralınması nın ise Rekabet Kurulu iznine tabi olmadığına OYBİRLİĞİ ile karar verilmiştir. 05-86/1192 -344 12 20.12.2005 tarih , 05 -86/1192 -344 Sayılı Kurul Kararı na KARŞI OY GEREKÇESİ Van Çimento Ticârî ve İktisâdî Bütünlüğü nün satılması işlemi ile ilgili Kurul Kararı nın 2. maddesine aşağıdaki gerekçelerle katılmıyorum: 1.Karar a esas teşkil eden dosya bilgilerine göre, Van Çimento nun ilgili coğrafi pazarda ki payı % ( ...) dır. Limak a devri halinde ise, bölgedeki pay %( ...) olacaktır. Bu pazar payının, mevcut şartlarda hakim durum oluşturacağını iddia etmek zordur. 2. Van Çimento nun, bırakınız, geçmiş yıllardaki daha düşük olan kapasite kullanım oranl arını, 2004 yılında bile kapasite kullanım oranı h ậlậ % ( ...) dir. Böyle bir kapasite oranında çalışma realitesi ile yoğunlaşma gerekçeli izin vermeme kararı çelişki içindedir. 3. Van, Siirt, Bitlis, Hakkâri, Şırnak ve Muş illerinden oluşan ilgili coğraf i pazarda var olan rekabet olgusu, bölge için olduğu kadar, Van ili için de geçerlidir: 2002 yılında, Van ilinde tüketilen 241.000 ton çimentonun sadece ( ...) tonu Van Çimento tarafından karşılanmış; satışların arttığı 2004 yılında bu miktar ancak ( ...) ton olmuştur. Kendi yakın çevresinde dahi yoğun bir rekabetle karşı karşıya bulunan Van Çimento nun Limak a devredilmesi durumunda da, hem ildeki hem bölgedeki rekabet var olmaya devam edecektir. İlgili coğrafi pazardaki teşebbüs payları dikkate alınd ığında, muhtemel devralma durumunda, sakıncalar doğuracağı varsayılan Limak ın payı % ( ...) e çıkarken, diğer güçlü rakip Oyak Mardin in payı % ( ...) olmaya devam edecektir. 4. İlgili sektörün özellikleri, dinamikleri ve bölgesel faktörler dikkate alındığında, nispeten güçlü teşebbüslerin ortaya çıkmasına yol açacak birleşme ve devralmaların, hâkim durum yaratılmasına ve rekabetin önemli ölçüde azaltılmasına yol açmaktan ziyade, rekabeti güçlendireceğini varsaymak daha doğru olacaktır. 5.Nihâi izin değ erlendirmesinden önce, ihâle şartnamesinin hazırlanmasına esas olacak Kurul görüşünde, TMSF nin, nasıl, hangi şartlarda satış yapacağına dair yeterli açıklamalar yapılabilir ve müteşebbislerin mağduriyetine yol açacak bir sürecin önü kesilebilirdi. Söz kon usu satış işlemi, belirsizlik ortamında gelişmiş, masraflar yapılmış ve son aşamada Van Çimento nun Limak tarafından alınmasına izin verilmemiştir. Halbuki, öngörülebilirlik ve şeffaflık, çağdaş kamu yönetiminin etkinlik kriterlerinden biridir. 6. Bütü n bunlara rağmen, ilgili bölgede ve coğrafi pazarda rekabeti temin etmek adına, TMSF nin 19.10.2005 tarihinde gerçekleştirdiği ihalede en yüksek teklifi veren Limak a, Ergani veya Van Çimento fabrikalarından birini 05-86/1192 -344 13 tercih etmesi imkânı tanınabilir, iki iş letmeden birini Limak ın alabileceği şeklindeki bir Karar, hem hakim durum oluşumunun önlenmesine yönelik bir tedbir, hem de güçlü rakipler oluşturma çabasına dönük bir adım olarak değerlendirilebilirdi. Kurul, daha etkin bir inisiyatif olarak görüle bilecek bu yola gitmemiş ve Van Çimento nun, Limak tarafından devralınmasına izin vermemiştir. Prof.Dr.Nurettin KALDIRIMCI Kurul Üyesi