Rekabet Kurumu Başkanlığından, REKABET KURULU KARARI Dosya Sayısı : 2012 -2-121 (Önaraştırma ) Karar Sayısı : 13-15/229-113 Karar Tarihi : 19.03.2013 A. TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER Başkan : Prof. Dr. Nurettin KALDIRIMCI Üyel er : Doç. Dr. Mustafa ATEŞ, İsmail Hakk ı KARAKELLE , Dr. Murat ÇETİNKAYA, Reşit GÜRPINAR, Kenan TÜRK , Fevzi ÖZKAN B. RAPORTÖR : Burak SAĞLAM C. BAŞVURUDA BULUNAN : - Gizlili k talebi bulunmaktadır. D. HAKKINDA İNCELEME YAPILAN LAR : - Ajan Makina ve Yedek Parça San. ve Tic.
Rekabet Kurumu Başkanlığından, REKABET KURULU KARARI Dosya Sayısı : 2012 -2-121 (Önaraştırma ) Karar Sayısı : 13-15/229-113 Karar Tarihi : 19.03.2013 A. TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER Başkan : Prof. Dr. Nurettin KALDIRIMCI Üyel er : Doç. Dr. Mustafa ATEŞ, İsmail Hakk ı KARAKELLE , Dr. Murat ÇETİNKAYA, Reşit GÜRPINAR, Kenan TÜRK , Fevzi ÖZKAN B. RAPORTÖR : Burak SAĞLAM C. BAŞVURUDA BULUNAN : - Gizlili k talebi bulunmaktadır. D. HAKKINDA İNCELEME YAPILAN LAR : - Ajan Makina ve Yedek Parça San. ve Tic. Ltd. Şti. 10039 Sok. No:4 A.O.S.B. Çiğli/İzmir - Ajan Elektronik Servis San. ve Tic. Ltd. Şti. 10014 Sok. No:1 A.O.S.B. Çiğli/İzmir (1) E. DOSYA KONUSU : Ajan Elektronik Servis San. ve Tic. Ltd. Şti. ile Ajan Makina ve Yedek Parça San. ve Tic. Ltd. Şti. nin CNC plazma kesme tezgahları pazarındaki hâkim durumunu kötüye kullandığı i ddiası. (2) F. İDDİALARIN ÖZETİ: Başvuru da özetle ; - İzmir de faaliyet gösteren Ajan Makina ve Yedek Parça San. ve Tic. Ltd. Şti. nin (Ajan Makina ) piyasada bilinen adı yla CNC plazma kesme tezgahı yani metallerin kesilmesi için plazma kesme makina ları ve bu m akinaların birlikte çalıştığı CNC sistemlerini üreterek Türkiye ve yurtdışına sattığı, - İlgili ürünün Türkiye deki pazar hâkiminin Ajan Makina olduğu nun tahmin edildiği, zira Ajan Makina nın çok uygun fiyatla birçok tezgah satma başarısı gösterdiği , - Bahsi geçen plazma kesme makin alarının kesme işlemini yapan p arçasının ilgili piyasada torç olarak bilindiği ve tor çların genellikle bakırdan mamu l birçok sarf malzemesi olduğu; t eknik olarak, çok sıra dışı bir durum olmadıkça, söz konusu sarf malzemelerinin m akinalarda arıza veya başka bir olumsuz duruma yol açmadıkları, - Ajan Makina nın, tezgâh satış fiyatlarını düşük tutarak ve sarf malzemelerini kullanıcılarına direkt kendisi satarak kısa süre içerisinde hayli yüksek seviyelerde kar elde ettiği, - Araştırmalar ına göre Ajan Makina ya ait b u sarf malzemeleri ve tor ç ile ilgili herhangi bir patent olmadığı gibi, bu sarf malzemelerine verilen isimlerin ve kodların da tescilli olmadığı, - Bazı firmaların, söz ko nusu sarf malzemelerini ve torç ları yan sanayi olarak üretmeye başladıkları, - Ancak Ajan Makina nın tüm müşterilerine Eğer sarf malz emesini bizden almazsanız makina nız garanti kapsamı dışında kalacak tehdidinde bulunduğu, 13-15/229-113 2/11 - Ajan Makina nın yan sanayi alımlarını engellemek adına önceden 8 Avro fiyatla sattığı ürü nleri hâlihazırda 8 TL fiyat ile satmaya başladığı, hiçbir hammadde fiyatı ve diğer masrafların bu kadar sert fiyat düşüşüne sebep olamayacağı, - Bu durumun Ajan Makina nın ürettiği makin aların sarf malzemeleri için tekel yaratmaya çalıştığının bir gösterges i olduğu, bir süre sonra , birkaç yıl öncesinde olduğu gibi tüm kullanıcılara sarf malzemeleri ni sadece kendisinin ve istediği fiyattan satacağına yönelik endişe duydukları, - Ajan Makina nın söz konusu davranışlarını sürdürmesi halinde, bu sarf malzeme fiyatlarının tekrar eski seviyelere çıkacağı ve sarf malzeme giderlerinin, üreticiler için büyük bir gider kalemi oluşturması nedeniyle ürün fiyatlarına yansıyarak tüketicilerin daha yüksek fiyatlar ödemesine neden olacağı, - Benzer makina ları yapan birçok yabanc ı firmanın bulunduğu, bu firmaların sarf malzemelerinin de yan sanayi olarak üretildiği, bu durumun diğer ülkelerde normal karşılandığı, - Ajan Makina nın tüm müşterilerini önce ucuz tezgâh vererek kendisine bağladığı, sonrasında s arf malzemelerini yüksek fi yatla satarak çok fazla ka r elde ettiği, - Yan sanayi parçaları satma teşebbüsünde bulunulmamış ol unsaydı, sarf malzemeleri fiyatının inmek yerine daha da artmış olabileceği, söz konusu ihtimalin hala bulunduğu, - Bahse konu makinaları kullanan işletmelerin KO Bİ ler ve ihracatçı firmalar olduğu, söz konusu durumun Türkiye nin her yerindeki Ajan plazma kullanıcılarından da teyit edilebileceği, bununla birlikte Ajan M akina kullanıcılarının sarf malzeme ve teknik destek alamamaktan çekindikleri için herhangi bir m erciye şikâyette bulunamadıkları iddia edilmiştir. (3) G. DOSYA EVRELERİ: Kurum kayıtlarına 05.09.2012 tarih ve 6826 sayı ile intikal eden başvuru üzerine hazırlanan 12.10.2012 tarih ve 2011 -2-121/İİ sayılı İlk İnceleme Raporu 01.11.2012 tarihli Kurul toplant ısında görüşülerek, 12-53/1500-M sayı ile önaraştırma yapılmasına karar verilmiştir. İlgili karar uyarınca yapılan inceleme üzerine hazırlanan 13.03.2013 tarih ve 2012 -2-121/ÖA sayılı Önaraştırma Raporu görüşülerek karara bağlanmıştır. (4) Önaraştırma safhası nda başvuru sahibi ile görüşülmüş, konuya ilişkin ek bilgi ve belgeler 18.02.2013 tarih ve 961 sayı ile Kurum kayıtlarına intikal etmiştir. (5) H. RAPORTÖR GÖRÜŞÜ: İlgili raporda; aynı ekonomik bütünlük içinde bulunan söz konusu teşebbüsler hakkında 4054 sayı lı Kanun un 41. maddesi uyarınca soruşturma açılmasına gerek olmadığı ifade edilmiştir . I. İNCELEME VE DEĞERLENDİRME I.1. Hakkında Önaraştırma Yapılan Teşebbüs: Ajan Makina (6) Önaraştırma safhasında yapılan inceleme ve görüşmelerde, hakkında önaraştırma yürütüle n üç teşebbüsün; Ajan Elektronik Servis San. ve Tic. Ltd. Şti. ( Ajan Elektronik ), Ajan Makina ile Ajan Makina Servis San. ve Tic. Ltd. Şti. nin, aynı ekonomik bütünlük içinde olduğu teyit edilmiştir. Bu şirketlerden Ajan Makina Servis San. ve Tic. Ltd. Şti . nin ise son iki yıldır herhangi bir faaliyetinin bulunmadığı anlaşılmıştır. Diğer iki firmanın ortakları ise %50 şer oranında hisseyle Mehmet Çınarlı ve Mustafa Çınarlı dır. Her iki şirketin de idari yönetim yeri Ajan Elektronik bünyesinde 13-15/229-113 3/11 olup, kararda aynı ekonomik bütünlük içinde yer alan fiilen aktif bu iki şirket Ajan Makina olarak ifade edilecektir . (7) Dosya mevcudu bilgi ve belgelere göre, Ajan Makina 1973 den bu yana metal işleme sektöründe yüksek teknolojili makinalar üretmektedir. Önceleri kesinti siz güç kaynakları, elektro erozyon, freze ve torna makinaları üretiminde faaliyet gösteren şirket, son on iki yılda plazma kesim makinaları üretiminde özelleşerek bu alanda kendi teknolojisiyle ihracat yapabilen bir firma haline gelmiştir. Şirket , plazma kesim makinalarının tüm aksa mlarını kendi bünyesinde üreterek bu alanda tamamen yerli üretim yapan tek firmadır. I.2. İlgili Pazar I.2.1. İlgili Ürün Pazarı (8) Başvuru konusu genel olarak metal kesmede kullanılan makinaları ve bu makinalara ilişkin sarf malze meleri ni ilgilendirmektedir. Geniş kapsamda metal kesim sektöründe yer alan makinalar şeklinde tanımlanabilecek söz konusu pazar, T.C. Bilim, Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı tarafından hazırlanan Makina Sektörü 2012/1 de takım tezgahları sektörü altında de ğerlendirilmiştir. Rekabet Kurulu nun 01.05.2003 tarih ve 03 -28/343 - 144 sayılı kararında da takım tezgahları sektörü makina endüstrisinin alt sınıflarından biri olarak sayılmaktadır. Anılan kar arda takım tezgahları sektörü , metali kesmek, form ya da şekil vermek için kullanılan, manuel değil elektrikle çalışan makinelerden oluşan ve diğer bütün sektörlere ana malzeme sağlayan sektör olarak tanıml anmak tadır. Kararda ayrıca , takım tezgahlarının metal kesme takım tezgahları (talaşlı) ve metal şekillendirme te zgahları (sac işleme) olmak üzere iki gruba ayrıldığı, bu iki grubun kendi içerisinde farklı amaçlara hizmet eden çok sayıda alt makina türünü barındırdığı ifade edilmekte ve metal kesme takım tezgahlarının (talaşlı) da kendi içerisinde torna etme makinala rı, oyuk açma makinaları, matkaplı delme makinaları, dişli freze makinaları, taşlama tezgahları, torna tezgahları, torna merkezi, makina ile işleme merkezi, freze makinaları gibi farklı gruplara ayrıldığı belirtilmektedir. Kararda, söz konusu metal kesme t ezgahı türlerinden her birinin farklı amaca hizmet ettiği, üretilecek makinanın niteliğine bağlı olarak her bir tezgahın sırası ile kullanılabileceği gibi yalnızca herhangi birinin kullanılmasının da mümkün olduğu vurgulandıktan sonra, ilgili ürün pazarlar ı alt ayr ımlara gidilerek makina ile işleme merkezi, torna tezgahı, freze tezgahı ve taşlama tezgahı olarak belirlenmiştir. (9) Söz konusu kararda yer alan talaşlı imalat ve sac şekillendirme şeklindeki ikili ayrım açısından Ajan Makina nın ürettiği makinala rın, sac şekillendirme makinaları içerisinde yer aldığı belirtilmiştir. Ayrıca, Ajan Makina nın müşteri profili tarafından kullanılan makin alar çerçevesinde sac şekillendirme makinaları, lazer kesim tezgahı, oxyfue l kesme makinası, su jeti makina sı, plazma k esme makinaları, boru kesme makinaları, pres makinaları, giyotin kesme makinası, punch makinası ve diğerleri olarak sıralanmıştır. Bu makina lardan punch makinası, gi yotin, pres makinası ve su jeti makinası Ajan Makina tarafından üretilme mektedir. (10) Firma tarafından , Ajan Makina nın genel olarak plazma ve oksijen kesme makinası/tezgahı üretimi alanında faaliyet gösterdiği; ayrıca çok sınırlı sayıda (son 4 yılda 4 adet) YAG lazer kesim tezgahı üretimi gerçekleştirdiği ifade edilmiştir. Söz konusu kesim tezgahla rını/ makinalarını1 torçlu metal kesim makinaları adı altında gruplandırmak mümkündür. 1 Oksijen kesim tezgahı, plazma kesim te zgahı, oxy -plazma kesim tezgahı ve lazer kesim tezgahı kastedilmektedir. 13-15/229-113 4/11 (11) Öte yandan başvurunun özellikle CNC plazma kesim makinası ve bu makin anın sarf bileşenlerine yönelik olduğu görülmektedir. Bu bağlamda başvurunun sadece CNC plazma kesi m tezgahları çerçevesinde de değerlendirilmesi mümkündür. Bununla birlikte dosya mevcudundan; plazma kesim makinaları , oksijen kesim makinaları ve lazer kesim makinalarının kestikleri metalin kalınlığı dışında birbirine benzer işleve sahip makinalar olduğu , hatta tezgahların çoğunda plazma ve oksijen torcu olmak üzere çift torç bulunduğu; lazer kesim makinasının diğer ikisinden farkının ise fiyat ı, kesim kalitesi ve hız ından kaynaklandığı anlaşılmıştır . Anılan üç kesim makinasını diğer kesim makinalarından ayıran başka bir husus ise, anılan makinaların düz kesim yerine yapılan programlamaya göre istenilen şekilde kesim yapabilme özelliğidir. (12) Başvurunun Ajan marka plazma kesim makinalarına ve bu makinaların sarf bileşenlerine ilişkin olmasından ve bir makinay a ya da bir ürüne ait sarf bileşenlerin birbirleriyle uyumlu olması gerekliliğinden hareketle, ilgili ürün pazarının marka spesifik olarak ele alınması da söz konusudur . (13) Bu çerçeve de, ilgili ürün pazarının metal kesim/sac şekillendirme sektöründe yer alan makinalar pazarı, torçlu metal kesim makinaları pazarı, CNC plazma kesim tezgahı pazarı ya da Ajan marka CNC plazma kesim tezgahı pazarı olarak belirlenmesi mümkündür. Öte yandan , sarf malzemelerine ilişkin pazar, Ajan CNC plazma kesme makinaları (yla uyuml u) sarf malzemeleri pazarı olarak ele alınm ıştır. I.2.2. Başvuru Konusu Ürün, Sarf Bileşenleri ve Bulunduğu Pazar Hakkında Genel Bilgi (14) Torçlu metal kesim tezgahları ince ve kalın metal plakaların kesiminde kullanılmaktadır. Bu tezgahları kestikleri metali n kalınlığına ve kullandıkları kaynağa göre CNC plazma kesim tezgahı, CNC oksi kesim tezgahı, CNC lazer kesim tezgahı olarak gruplandırmak mümkündür. Lazer kesim tezgahı 0,5 mm-25 mm kalınlıklar arası sacı lazer ışığı ile, oksifuel kesme makinası 3 mm-500 mm kalınlıklar arası sacı oksijen+doğalgaz (ya da propan, asetilen, lpg den biri) ile, plazma kesim makinası ise 1 mm-40 mm arası sacı elektrik enerjisi ve gaz kullanarak ve iyonize gaz (plazma) ile patlatarak kesmektedir. Her üç tür kesim makinası da kesim sırasında tükenen ve makinanın torcuna takılan sarf malzemeleri kullanmaktadır. Torç ve sarf malzemeler dışında plazma kesim tezgahının diğer bileşenleri plazma güç kaynağı, CNC kontrol ünitesi, kesim masası, mekanik aksamlar ve duman filtre ünitesidir. (15) Plazma kesim tezgahlarının en önemli bileşenlerinden plazma güç kaynağı ve torç üretimi konusunda dünya çapında önde gelen firmalar Hypertherm ve Kjellberg başta olmak üzere Kaliburn, Esab, SAF ve Thermal Dynamics dir. CNC plazma sistemleri konusunda dünya nın önde gelen firmaları ise MicroStep, Zinser, Esab, Messer Griesheim ve SAF tır, ancak bu firmalardan Esab ve SAF dışındakiler Hypertherm ve Kjellberg in torç ve güç kaynaklarını kullanmaktadır. Başvuru sahibinden alınan bilgiye göre, söz konusu şirketle rden Kaliburn dışında kalanların Türkiye de de distribütörleri bulunmaktadır. (16) Türkiye de CNC plazma tezgahları üreten başlıca markalar ise Ajan, Yıldırım -Knuth2, Akyapak, Ermaksan, Durmazlar, Baykal, Veska, Dener gibi firmalardır. Bu firmalardan Ajan Maki na hariç hepsi yukarıda bahsedilen yabancı güç kaynakları ve torçları kullanmakta, bileşenleri ithal edip birleştirdikten sonra ürünü yurtiçine ya da yurtdışına satmaktadır. 2 Yapılan incelemelerde Yıldırım -Knuth firmasının bu alandaki faaliyetini durduğu bilgisine ulaşılmıştır. 13-15/229-113 5/11 (17) Plazma kesim kaynağının ucundaki torç bir kalemin ucuna benzetilebilir. Bu torca takılan sarf malzemeleri elektrod, nozzle, shield, swirl ring, gas ring, retaining cap, vs. gibi isimler almakta ve bu sarf malzemeleri metal kesim aşamasında yıpranarak bozulmakta/tükenmekte ve dolayısıyla yenileriyle değiştirilmeleri gerekmektedir. (18) Ajan Makina hem Türkiye geneline hem de 40 tan fazla ülkeye satış yapmaktadır. Dosya mevcudu bilgi ve belgelere göre, Ajan Makina nın 2012 yılındaki satışlarının %65 i yurtiçine, %35 i ise yurtdışına gerçekleşmiştir. Bu alanda faaliyet gösteren kurumsal firmala rın satışları içerisinde yurtdışı satışlarının da önemli yeri olduğu görülmüştür. Bununla birlikte, Ajan Makina nın Türkiye geneline satış yaptığı ve bölgeler arasında rekabet koşullarını farklılaştıracak herhangi bir durumun söz konusu olmadığından hareke tle, ilgili coğrafi pazar Türkiye olarak belirlenmiştir. I.3. Değerlendirme (19) Başvuru konusu iddiaları özellikle üç başlık altında ele almak mümkündür. Bunlar; - Ajan Makina nın yan sanayi sarf malzeme alımlarını engellemek ve yan sanayi firmalarını pazardan ç ıkarmak ya da pazara girmesini engellemek adına önceden 8 Avro fiyatla sattığı sarf malzemelerin fiyatını 8 TL ye düşürdüğü, - Ajan Makina nın yan sanayi sarf malzeme kullanımlarını engellemek ve yan sanayi firmalarını pazardan çıkarmak ya da pazara girmesin i engellemek adına, sarf malzemeleri kendisinden olmayan müşterilerini, ürünlerini garanti dışında bırakmak ve teknik servis vermemekle tehdit ettiği ve - Ajan Makina nın makina fiyatlarını düşük tutup müşteriyi kendisine bağladıktan sonra sarf malzemeler ü zerinden yüksek karlar elde ettiği iddialarıdır. (20) Başvuru konusu iddiaların değerlendirilmesine geçmeden önce ilk olarak belirlenen muhtemel ilgili ürün pazarları çerçevesinde Ajan Makina nın hâkim durumda olup olmadığının incelenmiştir . I.3.1. Hakim Durum Değerlendirmesi (21) Önaraştırma kapsamında gerek başvuru sahibi, Ajan Makina ve rakip firmalarla, gerekse Makine İmalatçıları Birliği (MİB) ve Takım Tezgahları Sanayici ve İşadamları Derneği (TİAD) gibi teşebbüs birlikleriyle yapılan görüşmelerde, söz konusu p azarlara ilişkin yayınlanmış sistematik bir verinin bulunmadığı bilgisine ulaşılmıştır. Dolayısıyla, hâkim durumun en önemli göstergelerinden biri olan anılan pazarlarda faaliyet gösteren teşebbüslerin pazar payı değerlendirmesi , çeşitli kaynaklardan elde edilen bilgilerin derlenmesi yoluyla yapılmıştır. (22) İlgili ürün pazarı nın metal kesim/sac şekillendirme pazarı olarak geniş bir şekilde tanımlan ması durumunda; 20113 yılı takım tezgahı ihracatı nın yaklaşık 625.000.000 ABD Doları, ithalat ının ise 1.963.000.00 0 ABD Doları ol duğu görülmektedir. Dosya mevcudu bilgi, belge ve hesaplamalar sonucunda takım tezgahı pazarının 2011 yılı büyüklüğünün yaklaşık 2.600.000.000 ABD Doları , Ajan Elektronik in 2012 yılı yurtiçi cirosu nun yaklaşık ( ..) TL, Ajan Yedek Parça nın ise ( ..) TL olduğu anlaşılmıştır. Anılan pazarda Ajan Makina nın ciro üzerinden hesaplanan pazar payı ihmal edilebilecek d üzeyde olmakla birlikte söz konusu pazar metal kesiminde kullanılan talaşlı imalat da dahil olmak üzere bütün takım tezgahlarını içe rmektedir. Bu bağlamda , dosya mevcudunda yer alan ve Ajan Makina nın tahminlerine dayanan veri seti çerçevesinde, anılan şirketle benzer alanda faaliyet gösteren 27 rakip firma nın 3 T.C. Bilim, Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı tarafından hazırlanan Makina Se ktörü 2012/1 sayılı rapordan alınmıştır. 13-15/229-113 6/11 tahmini ciro büyüklükleri dikkate alındığında, anılan pazarın 2012 yılı büyü klüğü 1.350.000.000 TL olarak tahmin edilmiş ve Aja n Makina nın pazar payı itibarıyla hâkim durumda olduğu sonucuna ulaşılamamıştır . (23) Öte yandan TİAD dan alınan veriler doğrultusunda, sadece sac şekillendirme tezgahlarının tümü dikkate alınarak ve Gümrük Ta rife İstatistik Pozisyonu (GTİP) sınıflandırmalarından yola çıkılarak hesaplanan 2012 yılı pazar büyüklüğü ise 609.000.000 ABD Do ları şeklinde tahmin edilmektedir . Anılan veri seti itibarıyla da, Ajan Makina nın pazar payının % ( ..) civarlarında olduğu görülmektedir. (24) Bu bilgiler çerçevesinde, ilgili ürün pazarının geniş bir şekilde metal kesim/sac şekillendirme pazarı olarak tanımlanması durumunda, Ajan Makina nın pazar payı bakımından hâkim durumda ol madığı kanaatine varılmıştır. (25) İkinci olarak pazarın pla zma kesim tezgahı, oksijenli kesim tezgahı, ikisinin beraber bulunduğu oksi -plazma kesim tezgahı ve lazer kesim tezgahı bünyesinde torçlu metal kesim makinaları olarak ele alınması durumunda ise öncelikle TİAD dan alınan verilere göre, ilgili pazarın 2012 yılı büyüklüğü yaklaşık 207.900.000 TL olarak gerçekleşmiştir . 2012 yılı boyunca Ajan Makina nın anılan gruplardaki makina satışlarının tutarı ( ..) TL, herhangi bir ayrıştırmaya gidilmeden hesaplanan sarf malzeme satışı ise ( ..) TL dir. Ajan Makina nın t oplam satışları yaklaşık ( ..) TL olara k ele alındığında, 208.000.000 TL lik bu pazarda şirketin pazar payı yaklaşık % ( ..) olarak hesaplanmaktadır. (26) Öte yandan torçlu metal kesim makinaları olarak tanımlanan pazara ilişkin olarak , önemli rakip firmalardan istenen yurtiçi satış rakamları doğrultusunda oluşturula n tablo aşağıda sunulmuştu r. Tablo 1 : Ajan Makina ve Rakiplerinin Torçlu Metal Kesim Makinaları Pazarındaki Satış Adet ve Tutarları (2012 yılı) FİRMA İSMİ ADET TUTAR (TL) BAYKAL ( ..) ( ..) AKYAPAK ( ..) ( ..) DURMAZLAR ( ..) ( ..) VESKA ( ..) ( ..) DENER ( ..) ( ..) ERMAKSAN ( ..) ( ..) AJAN MAKİNA ( ..) ( ..) (27) Tablodan da görüleceği üzere, Ajan Makina nın ciddi bir satış rakamına ve yüksek bir satış değerine ulaş tığı görülmektedir. Ajan Makina ve rakiplerle yapılan görüşmeler sonucunda, rakip firmaların kesim tezgahına ilişkin parçaları yurtdışından ithal edip burada birleştirip satması nedeniyle maliyetlerinin yüksek olduğu, Ajan Makina nın ise tamamen yerli üretim y apması nedeniyle rakiplerine göre maliyet avantajına sahip olduğu , dolayısıyla daha uyg un fiyatlarla metal kesim makinası satabildiği anlaşılmıştır. Bununla birlikte , Ajan Makina ile rakipleri arasındaki adet ve satış değeri cinsinden oluşan farkların, aşağıda yer verilen açıklamalar çerçevesinde dikkatle değerlendirilmesi gerekmektedir . (28) Öncelikle söz konusu tablo sadece Türkiye pazarına ilişkin verileri içer mekte , rakiple rin yurtdışı satışlarını yansıtmamaktadır. Bu nedenle , rakiplerin gerçek ekonomik güc ünü göstermesi bakımından , Ajan Makina tarafından sunulan rakiplerinin tahmini ciroların a ilişkin değerler açısından bakıldığında , anılan şirketin cirosu nun rakiplerinden Veska haricinde çoğunun oldukça gerisinde kaldığı görülm üştür. İkinci olarak yukarıda ki tablo , torçlu metal kesim makinaları olarak tanımlanan pazardaki bütün teşebbüslere ya da pazarın tamamına yönelik net bir veriye sahip değildir. 13-15/229-113 7/11 Anılan tablo Ajan Makina nın asıl yoğunlaştığı plazma kesim tezgahları ve oksijen kesim tezgahları haricind e rakip firmaların bu iki kesim tezgahından daha pahalı bir teknoloji olan lazer kesim tezgahlarına ilişkin veri yi de içermesi nedeniyle , bu teknolojiler arasındaki fiyat farkı nın verinin yanlış yorumlanmasına yol açabilece ği açıktır. (29) Bu tespitler ışığınd a pazar daha da darlaştırılarak CNC plazma kesim tezgahı/makinası olarak belirlendiğinde ise çeşitli taraflardan edinilen bilgiler in farklı lıklar taşıdığı görülmüştür . Bununla birlikte Ajan Makina dan alınan bilgilere göre , anılan şirketin piyasada çalışır vaziyetteki CNC plazma kesim tezgahı ve oksi -plazma kesim tezgahı sayısı nın ( ..) olduğu , dolayısıyla CNC plazma kesim tezgahı pazarındaki payı nın yaklaşık % ( ..) e tekabül et tiği anlaşılmıştır. Dosya mevcudu bilgi ve belgelerde n; pazara giriş -çıkışın kol ay olduğu, günümüzde CNC plazma kesim tezgahı nın kalitelisini üretmenin zor olduğu , son yıllarda kesim tezgahı fiyatlarının düşmesiyle beraber tezgahların alınabilirliğinin arttığı , yurtiçindeki çoğu firmanın anılan pazarda bileşenleri yurtdışından alıp mo nte ederek satmak şeklinde faaliyet gösterdiği, bu nedenle gerekli finansal kaynak olduğu sürece pazara giriş in önünde engel bulunmadığı , piyasada kurumsal firmaların dışında küçük ölçekte firmaların ve hatta Çin den bileşenleri ithal ederek merdivenaltı ü retim yapan şirketlerin de bulunduğu , bununla birlikte bütün bileşenlerin aynı çatı altında üretilmesi durumuna gelinebilmesi için ciddi ar-ge ve yatırım harcamaları yapılması gerektiği anlaşılmıştır . (30) Öte yandan , torçlu metal kesim makinaları olarak tanım lanan pazara ilişkin yapılan çalışmanın bir benzeri, önemli rakip firmalardan istenen yurtiçi satış rakamları doğrultusunda CNC plazma kesim tezgahı pazarına yönelik hazırlandığında ise aşağıdaki tablo elde edilmektedir . Tablo 2 : Ajan Makina ve Rakiplerini n CNC Plazma Kesim Makinaları4 Pazarındaki Satış Adet ve Tutarları (2012 yılı) FİRMA İSMİ ADET TUTAR (TL) BAYKAL ( ..) ( ..) AKYAPAK ( ..) ( ..) DURMAZLAR ( ..) ( ..) VESKA ( ..) ( ..) DENER ( ..) ( ..) ERMAKSAN ( ..) ( ..) AJAN MAKİNA ( ..) ( ..) (31) Pazarın CNC plazma kesim makinaları pazarı olarak dar çerçevede ele alınması durumunda da Ajan Makina nın adet ve satış tutarı bazında rakiplerin den ciddi oranda yüksek değerlere sahip olduğu görülmektedir. Tablodaki rakamların pazardaki tüm teşebbüslere i lişkin verileri kapsamaması ve rakip teşebbüslerin satışlarının yurtdışı ağırlıklı olması nedeniyle yurtiçi satış verilerinin rakiplerin gerçek ekonomik gücünü yansıtmaması gibi durumlar bu tablo açısından da geçerli dir. (32) Bu çerçevede, gerek torçlu metal k esim makinaları gerekse CNC plazma kesme makinası pazarında Ajan Makina nın ciddi bir kullanıcı sayısına ve rakiplerine göre yüksek pazar payına sahip olduğu kanaatine ulaşılmakla beraber, farklı veri setleri altında farklı sonuçlara ulaşılması, veri setle rinin yurtdışına odaklanmış rakip firmaların gerçek ekonomik gücünü gösterm emesi , pazarda kurumsal firmaların yanı sıra küçük ve orta ölçekte çok sayıda firmanın bulunması, ithal bileşenler aracılığıyla pazara girişler in kolay olması gibi etmenler, yüksek kullanıcı sayısı ve pazar payına rağmen 4 CNC plazma kesim makina sı ve CNC oksi -plazma kesim makina sı beraber alınmıştır. 13-15/229-113 8/11 Ajan Makina nın anılan pazarlarda hâkim durumda olduğu tespitine doğrudan ulaşmayı zorlaştırmaktadır. Ayrıca, sarf malzeme ile ana makinanın birbirleriyle uyumlu olması gerekliliğinden hareketle, ilgili ürün pazarını n marka spesifik şekilde, son pazar olan Ajan marka CNC plazma kesim tezgahı pazarı olarak tanımlanması durumunda, Ajan Makina nın pazarın tamamına sahip olduğu, dolayısıyla anılan pazarda hakim durumda olduğu ifade edilebilecektir. Belirtilmesi gereken diğer bir husus, sarf malzemeleri için tanımlanan Ajan CNC plazma kesme makin aları(yla uyumlu) sarf malzemeleri pazarında da, yan sanayi firmalar ı dışında, Ajan Makina pazarın hemen hemen tamamına sahiptir. (33) Bu bakımdan , veri setlerinin net bir sonuca ulaşm ayı mümkün kılmaması , pazar ın dar tanımlandıkça Ajan Makina nın hâkim durumda olduğuna yönelik emarelerin bulunması nedeniyle ilgili pazarlarda anılan şirketin hâkim durumda bulunduğu varsayıl arak, iddia konusu eylemlerin kötüye kullanma halini oluşturup o luşturmadı ğı incelenmiştir. I.3.2. Başvuru Konusu İddiaların Kötüye Kullanma Hali Oluşturup Oluşturmadığının Değerlendirilmesi I.3.2.1. Ajan Makina Tarafından Yıkıcı Fiyat Uygulandığı İddiası (34) Başvuru konusu iddialardan biri, Ajan Makina nın daha önce 8 Avr o dan sattığı elektrod adlı sarf malzeme parçasını n fiyatını , yan sanayi firmaların ın pazara girmesiyle beraber 8 TL ye düşürdüğü, böylece yan sanayi firmalarının pazarda kalmasını ya da yeni firmaların pazara girmesini engellemeye çalıştığı iddiasıdır. Söz konusu husus rekabet hukukunda yıkıcı fiyat başlığı altında incelenmektedir. 4054 sayılı Kanun un 6. maddesi kapsamında hâkim durumun kötüye kullanılması olarak değerlendirilen yıkıcı fiyat uygulaması iktisadi üstünlüğe dayanan bir teşebbüsün, hasat yap ma niyetiyle maliyet altında satış yaparak rakiplerini etkisizleştirme girişimi olarak tanımlanmaktadır. Yıkıcı fiyat uygulamasının ; iktisadi üstünlük, olağandışı düşük fiyat, niyet ve hasat olmak üzere dört unsuru bulunmaktadır. Bu dört unsurun bir arada gerçekleşmediği durumlarda yıkıcı fiyat uygulamasının oluşmadığı kabul edilmektedir. (35) Yukarıda sayılan unsurlardan olağandışı düşük fiyat ile kastedilen firmanın maliyet altında satış yapıp yapmadığıdır. Eğer fiyat indirimi , firmanın ilgili ürün pazarındak i karlılığını sürdürmesine engel oluşturmayacaksa yıkıcı fiyattan bahsedilemeyecektir. (36) Dosya mevcudu bilgi ve belgelerden; elektrod parçasına ilişkin maliyetin ( ..) TL civarında olduğu , 8 TL nin makul bir fiyat olduğu ve bu fiyatla elektrod satıldığ ında d a kar elde edilebileceği anlaşılmıştır. Ayrıca, Ajan Makina nın 2012 yılına ilişkin aylık ve yıllık bazda elektrod ve torçta kullanılan diğer sarf malzemeler için maliyet değerleri incelenm iş ve anılan şirketin gerek elektrotta , gerekse diğer sarf malzemel erinde maliyet altı satış yapmadığı görülmüştür . Başvuruda geçen elektrod sarf malzemesine ilişkin Ajan Makina nın 2012 yılı maliyet ortalaması ( ..) TL iken, aylık bazdaki maliyet i ise ( ..) TL ile ( ..) TL arasında yer almaktadır. Dolayısıyla, Ajan Makin a nın elektrod sarf malzemesinde yıkıcı fiyat uygulamadığı sonucuna ulaşılm ıştır. I.3.2.2. Ajan Makina Tarafından Yan Sanayi Sarf Malzeme Kullanan Müşterilere Teknik Servis Verilmediği ve Ürünlerinin Garanti Kapsamı Dışında Bırakıldığı İddiası (37) Başvuru kon usu hususlardan bir diğerini , Ajan Makina nın yan sanayi sarf malzeme kullanan müşterilerinin kesim makinalarını garanti dışında bıraktığı ve bu müşterilerine bedeli karşılığında dahi teknik servis vermediği iddiası oluşturmaktadır. Başvuru sahibi, anılan uygulamanın amacının yan sanayi sarf malzeme üreticisi firmalardan 13-15/229-113 9/11 alımları engelleyerek, bu firmaların piyasa dışında bırakılması olduğunu ifade etmektedir. Söz konusu iddianın , 4054 sayılı Kanun un 6. maddesinin (a) bendindeki, ticari faaliyet alanına ba şka bir teşebbüsün girmesine doğrudan veya dolaylı olarak engel olunması ya da rakiplerin piyasadaki faaliyetlerini zorlaştıran eylemler kapsamında incelenmesi mümkündür.5 (38) Konuya ilişkin önceki Kurul kararlar ı da dikkate alınarak, Ajan Makina nın orijinal sarf malzeme kullanılmaması neticesinde yan sanayi sarf malzeme kaynaklı arızaları garanti kapsamı dışında bırakmasının, söz konusu arızaların Ajan Makina için getireceği ek ekonomik külfet nedeniyle, makul karşılanabileceği kanaatine varılmıştır . Nitekim dosya mevcudundan söz konusu husus un başvuru sahibi tarafından da kabul edildiği görülmektedir. Ayrıca satış sonrası hizmetlere ilişkin olarak 2005/4 sayılı Motorlu Taşıtlar Sektöründeki Dikey Anlaşmalar ve Uyumlu Eylemlere İlişkin Grup Muafiyet Tebliği nd e de garanti kapsamında yapılan tamir, ücretsiz bakım ve araç geri çağırma işlerinde, motorlu taşıt sağlayıcısının kendisinin sağladığı orijinal parçaların kullanımını zorunlu tutabileceği belirtilmektedir. (39) Başvuru konusu iddialardan, b edeli karşılığında d ahi teknik servis verilmediği hususu na ilişkin olarak ise, plazma kesim tezgahlarının torçlarında kullanılan yan sanayi sarf malzeme kaynaklı arızaların yaşandığı müşteri listesin i içeren teknik servis formları incelenmiştir. Bu bağlamda , Ajan Makina nın y an sanayi torç kullanan müşterilerini bu konuda uyarmakla beraber, müşterilerine bedeli karşılığında ya da garanti kapsamında hizmet vermeye devam ettiği görülm üştür. Ayrıca , anılan müşterilerin yan sanayi sarf bileşen kullanımının tespiti sonrası nda Ajan Makina ile teknik servis konusunda bir sıkıntı yaşayıp yaşamadığı ile ilgili olarak, teknik servis formla rında yer alan müşterilerin bir çoğu ve dosyada isimleri yer alan Ajan Makina kullanıcısı firmalar ile görüşmeler yapılarak, bilgi alınmıştır. Bu çerçev ede müşterilerin , orijinal sarf malzeme kullandığı için Ajan Makina ile herhangi bir sıkıntı yaşamayanlar, yan sanayi sarf malzeme kullanımına rağmen Ajan Makina dan teknik servis alma konusunda sıkıntı yaşamayanlar ve yan sanayi sarf malzeme kullanımı son rası Ajan Makina tarafından teknik servis ve garanti konusunda uyarılanlar olmak üzere üç gruba ayrıldığı görülm üştür. Bununla birlikte, dosya mevcudu bilgilerden anlaşıldığı üzere , müşterilerden hiçbiri teknik servis konusunda Ajan Makina tarafından ciddi bir şekilde mağdur edildikleri yönünde bir ifadede bulunmamıştır. Ajan Makina tarafından garanti ve teknik servis konusunda uyarıldıklarını belirten müşteriler de, sonraki teknik servis taleplerine yanıt verildiğini ifade etmektedir. İncelenen servis tale p formları ve müşterilerle yapılan görüşmeler sonucu, Ajan Makina nın müşterilerini yan sanayi sarf malzeme kullanımı konusunda uyarmakla beraber teknik servis konusunda mağdur ettiği sonucuna ulaşmak mümkün gözükmemektir. Nitekim , başvuru sahibi tarafında n da söz konusu iddianın gerçekleştiğini gösterir herhangi bir belge delil olarak ibraz edilmemiştir. (40) Ajan Makina tarafından , yan sanayi sarf malzemesi kullanan müşterilere hiçbir zaman teknik servis verilmemesi gibi bir durumun sö z konusu olmadığı, en geç kanuni süre içerisinde teknik destek ve müdahalede bulunulduğu belirtilmektedir. Bakım ve teknik servise ilişkin hükümlerin düzenlendiği ayrıntılı bir satış sözleşmesi bulunmayan Ajan Makina , müşterilere karşı yazılı ve sözlü bir şekilde, makinalarla birlikte sarf malzemenin de kendisinden alınması gibi bir mecburiyet getirmediğini, fakat yan sanayi ürünlere karşı müşterilerin uyarıldığını, müşteri huzurunda yapılan denemelerle orijinal ve sarf malzeme kullanımı konusunda müşterinin bilgilendirildiğini ifa de 5 Anılan h ususa benzer konularda; 04-42/490 -118, 09 -03/50 -19, 09 -14/289 -69 ve 04 -78/1116 -283 sayılı Kurul kararları alınmıştır. 13-15/229-113 10/11 etmektedir. Ayrıca, Hypertherm ve Kjellberg gibi dünya çapındaki üreticilerin de orijinal sarf malzeme kullanılmaması durumunda garantiyi kaldırdıkları, bu firmaların ürünlerinin genelde fikri ve sınai mülkiyet hakları kapsamında korunduğu, fakat tamame n kendi üretimleri olan ürünlere yönelik herhangi bir patent hakkının halihazırda mevcut olmadığı da anılan şirket tarafından belirtilmiştir. (41) Ajan CNC plazma kesme makinalarıyla uyumlu sarf malzemeleri pazarına yönelik yapılan bir diğer tespit, halihazırd a bu pazarın tam anlamıyla oluşmadığı, pazarda genel olarak Ajan Makina dan ayrılan çalışanlar tarafından kurulan firmaların yer aldığı , yerel teşebbüsler olarak sadece dört firmanın, bir internet sitesinin ve Çin menşeli bir firma nın bulunduğudur . (42) Önaraş tırma safhasında Ajan Makina ya yan sanayi sarf malzeme kullanımının makin aya zarar verdiğine ilişkin teknik bir dokümanın ya da bilirkişi raporunun bulunup bulunmadığı sorulmuş, şirket tarafından , kendi ürünlerine ilişkin teknik bir rapor ya da bilirkişi raporu sunulmamakla beraber, resimli ayrıntılı anlatımlar eşliğinde, sarf malzeme üretimi sırasında çok hassas milimetrik gerekli üretim parametrelerine uyulmadığı takdirde, kesim kalitesinde düşme, torcun yanması, jeneratör pompasının zaman içinde arızala nması ve elektrot ömrünün dörtte birine düşmesi gibi sorunlarla karşılaşılacağı ifade edilmiştir. (43) Yapılan inceleme çerçevesinde , Ajan Makina nın yan sanayi sarf malzeme kullanımı sonucunda müşterilerine bedeli karşılığında dahi teknik servis vermediği iddi asına yönelik yeterli bilgi ve /veya belge nin bulunmadığı kanaatine varılmıştır . I.3.2.3. Ajan Makina nın Sarf Malzemeler Üzerinden Yüksek Karlar Elde Ettiği İddiası (44) Önaraştırma kapsamında, Ajan Makina tarafından geçmişte sarf malzemeler üzerinden yüksek k arlar e lde edildiği iddiası, rekabet hukukunda aşırı fiyat uygulaması olarak ifade edilen ihlal kapsamında değerlendirilmiştir . (45) Hâkim durumdaki bir teşebbüsün aşırı fiyat uygulayıp uygulamadığına yönelik yapılacak bir incelemede genelde aşırı fiyat uygul adığı iddia edilen teşebbüs ile aynı hizmeti sağlayan diğer teşebbüslerin maliyet ve fiyat yapıları karşılaştırılmaktadır. Avrupa Birliği uygulamalarında ise genellikle maliyet analizi şart koşulmamış, aynı hizmeti sağlayan başka teşebbüsler ile yapılacak olan karşılaştırmalı fiyat analizinin, aşırı fiyatlandırmanın belirlenmesinde yeterli sayılacağı ifade edilmiştir. (46) Bu çerçevede, Ajan Makina ile CNC plazma kesme tezgahları satışı gerçekleştiren yerli firmalara bileşen tedarikini sağlayan ve Hypertherm fi rmasının Türkiye distribütörü olan Kares Karadeniz Enerji Servisleri ve Mak. Tic. A.Ş. nin ( Kares ) elektrod bileşeni açısından son üç yıl için karşıla ştırmalı satış fiyatı analizi yapılmıştır. Bir distribütör olan ve anılan parçaların yeniden satışını gerç ekleştiren Kares ile sarf malzemeleri ni kendisi üreten Ajan Makina nın maliyetlerinin ve karlılık oranlarının karşılaştırılmasının ise anlamlı olmayacağı görülmüştür . (47) Dosya mevcudu bilgilerden; Ajan Makina nın 2011 yılı itibarıyla elektrod satış fiyatını yaklaşık 16 TL den 8 TL ye indir diği, Kares in fiyatları nın ise 2010 yılından 2012 yılına artış eğiliminde olduğu6, 2010 yılı itibarıyla fiyatların birbirinden anlamlı oranda ayrışmadığı, hatta Kares in fiyatının 2011 ve 2012 yıllarında Ajan Makina nın fiy atının üzerinde seyrettiği ve Ajan Makina nın elektrod fiyatındaki düşük fiyat politikasının gelip geçici olmadığı , son iki yıldır devam ettiği de anlaşılmıştır. Yapılan karşılaştırma 6 Söz konusu artış büyük oranda dolar kurundaki artıştan kaynaklanmaktadır. 13-15/229-113 11/11 neticesinde, Ajan Makina nın rakiplerinden ayrışan oranda aşı rı fiyat uy guladığı sonucuna ulaşmak mümkün görülmemektedir. (48) Öte yandan , dosya mevcudunda yer alan Ajan Makina nın tüm sarf malzeme satışları üzerinden hesaplanan karlılık oranların ın, sarf malzemeler üzerinden yüksek ya da aşırı karlar elde edildiği iddiasını destek lemediği kanaatine varılmıştır . J. SONUÇ (49) Düzenlenen rapora ve incelenen dosya kapsamına göre, 4054 sayılı Kanun un 41. maddesi uyarınca şikayetin reddi ile soruşturma açılmamasına OYBİRLİĞİ ile karar verilmiştir.