Rekabet Kurumu Başkanlığından, (Danıştay ın Karar ları Üzerine Verilen) REKABET KURULU KARARI Dosya Sayısı : 2002 -3-1 (Soruşturma) Karar Sayısı : 09-23/491 -117 Karar Tarihi : 20.5.2009 A. TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER: 10 Başkan : Prof. Dr. Nur ettin KALDIRIMCI (Başkan V.) Üyeler : Mehmet Akif ERSİN, Dr. Mustafa ATEŞ , İsmail Hakkı KARAKELLE, Doç.Dr.Cevdet İlhan GÜNAY, Murat ÇETİNKAYA. B. RAPORTÖR : Ali Fuat KOÇ C. ŞİKAYET EDEN: Re sen D. HAKKINDA SORUŞTURMA YAPILAN : Akmaya Sanay i ve Ticaret A.Ş
Rekabet Kurumu Başkanlığından, (Danıştay ın Karar ları Üzerine Verilen) REKABET KURULU KARARI Dosya Sayısı : 2002 -3-1 (Soruşturma) Karar Sayısı : 09-23/491 -117 Karar Tarihi : 20.5.2009 A. TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER: 10 Başkan : Prof. Dr. Nur ettin KALDIRIMCI (Başkan V.) Üyeler : Mehmet Akif ERSİN, Dr. Mustafa ATEŞ , İsmail Hakkı KARAKELLE, Doç.Dr.Cevdet İlhan GÜNAY, Murat ÇETİNKAYA. B. RAPORTÖR : Ali Fuat KOÇ C. ŞİKAYET EDEN: Re sen D. HAKKINDA SORUŞTURMA YAPILAN : Akmaya Sanay i ve Ticaret A.Ş. 20 E-5 Karayolu Kavşağı Evrensekiz Yolu Üzeri PK: 15 Lüleburgaz -Kırklareli E. DOSYA KONUSU : Akmaya Sanayi ve Ticaret A. Ş .'nin bayileri ile yapm ış oldu ğu bayilik sözleşmelerinin 2002/2 sayı lı Dikey Anlaşmalara İliş kin Grup Muafiyeti Tebli ği'ne aykırı hükümler içerdi ği ve bayilere yönelik fiyat tespitine ilişkin uygulamalar ile 4054 sayılı Kanun'un ihlal edildiği iddiası üzerine yürütülen soruşturmaya ilişkin alınan 9.7.2003 tarih ve 03 -49/556 -241 sayılı Kurul kararı ile ilgili Danıştay kararları ertesi konunun yeniden değerlendirilmesi. 30 F. İDDİALARIN ÖZETİ: Akmaya Sanayi ve Ticaret A.Ş.'nin bayileri ile yapmış olduğu bayilik sözleşmelerinin 2002/2 sayılı Dikey Anlaşmalara İlişkin Grup Muafiyeti Tebliği'ne aykırı hükü mler içerdiği ve bayilere yönelik fiyat tespitine ilişkin uygulamalar ile 4054 sayılı Kanun'un ihlal edildiği iddia edilmektedir. G. DOSYA EVRELERİ 40 Ekmek Sanayi ve İşverenler Sendikası ile İstanbul Fırıncılar Odası nın sırasıyla 21.1.2002 ve 30.1.2002 tarih li başvuruları üzerine hazırlanan 30.1.2002 tarihli Bilgi Notu, 12.2.2002 tarih ve 02 -08 sayılı Kurul toplantısında görüşülmüş, dosya konusu şikayetlerdeki iddiaların açıklığa kavuşturulabilmesi amacıyla 4054 sayılı Kanun'un 40/1. maddesi uyarınca, önaraşt ırma yapılmasına karar verilmiştir. Önaraştırma sonucunda hazırlanan 17.7.2002 tarih ve 2002 -3-1/ÖA -02-ÜG sayılı Önaraştırma Raporu, 1.8.2002 tarih ve 02 -46 sayılı Kurul toplantısında görüşülmüş ve; ...Maya üreticilerinin yaş ekmek mayası fiyatlarını bi rlikte belirlediklerine ve fiyat 50 tekeli oluşturduklarına ilişkin herhangi bir belgeye ulaşılamaması nedeniyle ekmek mayası üreticilerinin fiyat artış tarih ve oranları arasındaki paralelliklerin ekmek mayası pazarının yapısından kaynaklandığı; mayanın homo jen bir ürün olması, marka bağımlılığının olmaması, fırınların birden fazla markayı aynı anda kullanabilmeleri ve bir markadan diğerine rahatlıkla geçebilmeleri, pazarda haberleşmenin kolay olması sonucu teşebbüslerin birbirlerinin hareketlerine çok kısa sürede tepki gösterebilmeleri neticesinde oluştuğu, dolayısıyla bahsedilen konularda Pak Gıda Üretim ve Pazarlama A.Ş., Özmaya San. A.Ş., Mauri Maya San. A.Ş. ve Akmaya San. ve Tic. A.Ş. hakkında maya fiyatlarını birlikte belirlediklerine ve fiyat tekeli ol uşturduklarına ilişkin 4054 sayılı Rekabetin Korunması Hakkında Kanun un 60 41. maddesi uyarınca soruşturma açılmasına gerek olmadığına ve dolayısıyla her iki şikayetin de reddine, bununla birlikte, Önaraştırma sürecinde elde edilen diğer bilgi ve bulgular do layısıyla; Akmaya San. ve Tic. A.Ş.'nin bayileri Turgutlu Nakliye ve Gıda (İlhan Soyumtürk) ve Sezmez Ticaret (Ziya Sezmez) ile akdettiği sözleşmelerde, bayinin yeniden satış fiyatının belirlenmesine ve sözleşmenin bitiminden itibaren bayiye 1 yıllık rekab et etmeme koşulunun getirilmesine yönelik hükümlerin ve uygulamalarının Kanun'un 4. maddesine aykırı olduğu ve bu hükümlerin ilgili muafiyet tebliğlerinde izin verilenlerin ötesinde rekabeti kısıtlayıcı özellikler taşıdığı yönündeki raportör görüşleri dikk ate alınarak ve Önaraştırma Raporunda ileri sürülen iddialar ile bilgi ve belgeler ciddi ve 70 yeterli bulunarak; Akmaya San. ve Tic. A.Ş. hakkında 4054 sayılı Rekabetin Korunması Hakkında Kanun un 41. maddesi uyarınca soruşturma açılmasına " karar verilmişt ir. 4054 sayılı Kanun un 43. maddesinin 2. fıkrası uyarınca hakkında soruşturma açıldığına dair bildirimde bulunulan ve 30 gün içinde ilk yazılı savunmasını göndermesi istenilen Akmaya Sanayi ve Ticaret A.Ş.'nin ilk yazılı savunması, 19.9.2002 tarihinde K urum kayıtlarına intikal etmiştir. Soruşturma Heyetince tamamlanan 30.1.2003 tarih ve SR/03 -01 sayılı Soruşturma Raporu, Kanun'un 45. maddesinin 1. fıkrası uyarınca, Kurul Üyeleri ile ilgili taraflara tebliğ edilmiştir. Aynı 80 maddenin 2. fıkrası gereğince i lgili tarafa, 30 gün içinde yazılı savunmasını göndermesi gerektiği hususu bildirilmiş ve ikinci yazılı savunma 27.3.2003 tarihinde Kurum kayıtlarına intikal etmiştir. Soruşturma Heyeti'nin hazırladığı " ek yazılı görüş "ün, Kanun'un 45. maddesi uyar ınca tebliğini takiben, Akmaya Sanayi ve Ticaret A.Ş.'nin "ek yazılı görüş"e karşı yazılı savunması 7.5.2003 tarihinde Kurum kayıtlarına intikal etmiştir. Akmaya Sanayi ve Ticaret A.Ş. nin talebi üzerine; Kurul 15.5.2003 tarih ve 03 -32 sayılı toplantısında , sözlü savunma toplantısı yapılmasına karar vermiştir . 25.6.2003 tarihinde sözlü savunma toplantısı yapılarak Akmaya Sanayi ve Ticaret A.Ş. nin sözlü 90 açıklamaları dinlenilmiştir. Rekabet Kurulu, 9.7.2003 tarihinde 03 -49/556 -241 sayılı nihai kararını vermiştir. Gerekçeli kararın tebellüğ edilmesinin ardından , Akmaya Sanayi ve Ticaret A.Ş. , Ali Alpdoğan ve Abdullah Akbulut vekili tarafından, kararın iptali için Danıştay a başvur ulmuştur. Danıştay 13. Dairesinin 2005/ 133 Esasında açılan davada, 19.4.2005 tarih ve 2005/2129 K. sayılı karar ile davanın reddine karar verilmiştir. Ancak anılan Danıştay 13. Dairesi karar ı, davacı vekilinin temyizi üzerine Danıştay İdari Dava Daireleri Kurulunun 29. 1.2009 tarih ve 2005/2191 Esas, 2009/10 sayılı kararı ile soruşturmayı yü rüten Kurul üyesinin nihai karar toplantısına katılarak oy 100 kullanmasının hukuka aykırı olduğu gerekçesiyle bozulmuştur . Kurul ilk inceleme , önaraştırma ve soruşturmaya ait tüm savunma, ek savunma, sözlü savunma tu tanakları, raporlar, Danıştay kararları, t üm dosya münderecatında yer alan bil gi ve belgeleri inceleyerek; 20.5. 2009 tarih inde 09-23/491 -117 sayı lı nihai kararını vermiştir. H. RAPORTÖR GÖRÜŞÜ : İlgili yönetici özetinde; soruşturma sürecinde elde edilen bilgi ve belgeler ışığında, 110 hakkında karar alınması gereken taraf açısından Soruşturma Raporu nda verilen sonuçlarda herhangi bir değişikliğe gidilmesine gerek olmadığı ifade edilmektedir. I. İNCELEME ve DEĞERLENDİRME I.1. İlgili Pazar I.1.1. İlgili Ürün Pazarı İlgili ürün pazarı; aralarında yü ksek ikame edilebilirliği ve diğer ürünlerle ikamesi 120 sınırlı olan ve aynı talebi karşılayabilen ürünlerden oluşan pazardır. Değişik ürünlerin aynı pazarda sayılabilmesi için bu ürünlerin tüketici gözündeki nitelikleri, fiyatları ve kullanım amaçları bakımı ndan benzer olması gerekir. Aynı zamanda yüksek arz esnekliğine sahip olan, kullanılan girdiler ve üretim teknikleri açısından benzerlik gösteren ürünler aynı pazar tanımı içerisinde yer alabilirler. Akmaya San. ve Tic. A.Ş. nin başlıca faaliyet alanı ekm ek mayası üretimi ve dağıtımıdır. Ancak, yaş ekmek mayasının özellikleri itibarıyla diğer tür mayalardan ayrıldığı, ekmek mayası türleri arasında, yaş ekmek mayasının endüstriyel pazarda ağırlıklı olarak kullanıldığı, firmanın bayileri ile arasındaki ticar ete, dolayısıyla 130 sözleşmelere konu olan ürünün yaş ekmek mayası olduğu ve faaliyetinin çok büyük bölümünü yaş ekmek mayasının oluşturduğu dikkate alınarak, ilgili ürün pazarı yaş ekmek mayası olarak belirlenmiştir. I.1.2. İlgili Coğrafi Pazar Homojen r ekabet şartlarının bulunduğu coğrafi sınırlar olarak tanımlanan ilgili coğrafi pazar; taşıma maliyetleri, malın dayanıklılığı, dağıtım sisteminin etkinliği, belirli sağlayıcılar bakımından tüketici tercihleri ve geleneksel alışkanlıklar gibi unsurlar incelendiğinde benzer bir yapıya sahip olmalıdır. 140 Akmaya San. ve Tic. A.Ş. nin ürettiği ürünleri tüm Türkiye ye ulaştırma kapasitesine sahip olması ve satışlarını tüm Türkiye çapında gerçekleştirmesi nedeniyle ilgili coğrafi pazar Türkiye olarak kabul edilmi ştir. I.2. Pazarın Genel Yapısı Yaş ekmek mayası pazarı; az sayıda satıcı, çok sayıda alıcı bulunması, firmaların kararlarını alırken piyasadaki diğer şirketlerin hareketlerini dikkate almak zorunda olmaları, az sayıda satıcı olması nedeniyle diğerlerin in hareketlerini gözlemlemenin 150 kolay olması ve çok çaba göstermeden rakip firmaların birbirlerini takip edebilmelerinin mümkün olması gibi tipik oligopol piyasası özellikleri göstermektedir. Türkiye dahilinde yaş ekmek mayası dört firma tarafından üretilme kte, pazarın alıcı tarafında ise endüstriyel alıcı niteliğinde çok sayıda ekmek üreticisi bulunmaktadır. Fırınlar, endüstriyel alıcılar olmalarının da etkisiyle üretimde kullandıkları maya markaları arasında herhangi bir fark gözetmemekte, birçoğu birden fazla markayı aynı anda üretimde kullanabildikleri gibi bir markadan diğerine rahatlıkla geçebilmektedirler. Marka bağımlılığının yok denilecek kadar az olduğu ekmek mayası pazarında, kullanıcılar açısından homojen bir ürün olan mayanın satışlarının 160 artırılması için reklam, tanıtım, ürün çeşitlendirme gibi faaliyetler fazla etkili olamamakta ve "fiyat" en etkili rekabet aracı haline gelmektedir. Yaş ekmek mayasının uygun olmayan sıcak ortamlarda kolay bozulması sebebiyle, ekmek üreticileri tarafından t oplu alımı mümkün olmamakta ve ürünün alıcılara kısa zaman aralıkları ile ulaştırılması gerekmektedir. Sık aralıklarla gerçekleşen ürün teslimleri sırasında fırınlar, satış elemanlarına rakip maya üreticilerinin fiyatlarına ilişkin olarak bilgiler vermekte dir. Bu şekilde, maya üreticilerinin satış fiyatları hakkındaki bilgiler, rakiplere rahatlıkla aktarılabildiği gibi, ekmek fırınları da maya üreticilerinden önemli indirimler alabilmektedirler. 170 Maya üreticilerinin fırınlar ile uzun süreli iş ilişkisi kur arak kendi müşteri kitlelerini oluşturamamaları ve satış elemanları tarafından aynı müşteri kitlesine homojen bir ürünün satılmaya çalışılması sonucu pazar şeffaf hale gelmekte dolayısıyla, maya üreticileri Türkiye'nin bir bölgesindeki herhangi bir fırına rakiplerinin hangi fiyatla mal sattıklarını rahatlıkla takip edebilmektedirler. Bu nedenle, haberleşmenin kolay olduğu şeffaf pazarlarda faaliyet gösteren teşebbüsler birbirlerinin hareketlerine kısa sürede tepki gösterebilmektedirler. Türkiye ekmek mayası pazarında; - Pak Gıda Üretim ve Pazarlama A.Ş., - Özmaya San. A.Ş., 180 - Mauri Maya San. A.Ş., - Akmaya San. ve Tic. A.Ş. olmak üzere dört üretici firma faaliyet göstermektedir. I.3. İlgili Taraf: Akmaya San. ve Tic. A.Ş. Akmaya San. ve Tic. A.Ş. , yaş ve kuru ekmek mayası, maya türevleri ve ekmek katkı maddeleri üretimini gerçekleştirmek üzere kurulmuş olup, anılan teşebbüs tarafından üretilen yaş hamur mayaları Hasmaya ve Canmaya markası ile pazara sunulmaktadır. 190 I.4. Önaraştırma Döneminde Yapılan Te spitler I.4.1. Akmaya San. ve Tic. A.Ş. nin Bayilik Sözleşmelerine ve Dikey Uygulamalarına Yönelik Tespitler I.4.1.1. Bayilik Sözleşmeleri 27.6.2000 tarih ve 00 -24/255 -138 sayılı Kurul kararı ile; Türkiye Cumhuriyeti sınırları dahilindeki yaş ekmek maya sı pazarında faaliyet gösteren Pak Gıda Üretim ve 200 Pazarlama A.Ş., Özmaya San. A.Ş., Mauri Maya San. A.Ş., Akmaya San. ve Tic. A.Ş. unvanlı teşebbüslerin anılan ürün pazarında bayileri aracılığı ile uyumlu eylem gerçekleştirdikleri tespit edilerek, anılan f irmalara 4054 sayılı Kanun a aykırı davranmaları sebebiyle para cezası verilmiştir. Ayrıca diğer teşebbüslerin yanı sıra Akmaya San. ve Tic A.Ş. ye; 1997/3 sayılı "Tek Elden Dağıtım Anlaşmalarına İlişkin Grup Muafiyeti Tebliği"nde izin verilen rekabet kı sıtlamaları haricinde rekabet kısıtlamaları içeren dağıtım anlaşmalarını süresi içerisinde Kurumumuza bildirmeyen Akmaya San. ve Tic. A.Ş.'ye, Kanun'un 16. maddesinin birinci fıkrasının (c) bendinde öngörülen 608.400.000 TL. para cezası uygulanmasına 210 da karar verilmiştir. Sözü edilen karara dayanak olan, 12.11.1999 tarih ve SR/99 -7 sayılı soruşturma raporunda; Akmaya San. ve Tic. A.Ş. tarafından Kurumumuza gönderilen rekabeti ihlal eden hükümlerin çıkartıldığı yeni bayilik sözleşmeleri incelenmiştir. Yapılan incelemelerde rekabet ihlali içeren -yeniden fiyat belirleme ve iki yıllık rekabet etmeme yükümlülüğü - hükümlerinin kaldırılarak 1997/3 sayılı Tek Elden Dağıtım Anlaşmalarına İlişkin Grup Muafiyeti Tebliği ne uyumlu hale getirildi ği tespit edilmiştir. ifadeleri yer almaktadır. 220 Bu çerçevede önaraştırma döneminde, Akmaya San. ve Tic . A.Ş. nin anılan tarihten 23.4.2002 tarihine kadar yapılan bayilik sözleşmeleri incelenmiş ve sözleşmeyi grup muafiyeti dışına çıkaracak herhangi bir rekabet ihlaline rastlanılmamıştır. Ancak 23.4.2002 tarihinden sonra Akmaya San. ve Tic . A.Ş. nin bayileri ile yaptığı standart sözleşmelerde değişiklikler yapılarak yeni sözleşmelerin uygulanmaya başladığı tespit edilmiştir. Sözleşmeler üzerinde yapılan i ncelemelerde karşılaşılan hususlar aşağıda sunulmuştur; Akmaya San. ve Tic. A.Ş. ile bayil erden Turgutlu Nakliye ve Gıda arasında 14.5.2002 tarihinde 1 yıl süreyle geçerli olacak şekilde imzalanan bayilik sözleşmesinin 4. 230 maddesinde; BAYİ, sözleşmenin bi timinden sonra ... (1) yıl süreyle AKMAYA nın bayi iken pazarladığı ve yukarıda zikredilen malların emsali markaların satıcılığını veya bayiliğini yapamaz. hükmü ile sözleşmenin bitiminden sonra belli bir dönem için bayiye rekabet yasağı getirilmiştir. Yine, sözleşmenin 12/d maddesinde; Perakende fiyat listelerimiz Türkiye genelinde tek liste olarak geçerli sayılacak satışlar perakende satış fiyat listeleri üzerinden olacaktır. 240 hükmü yer almaktadır. Bu madde ile bayinin satış fiyatı sağlayıcı konumu ndaki Akmaya San. ve Tic. A.Ş. tarafından belirlenmektedir. Akmaya San. ve Tic. A.Ş. den elde edilen diğer sözleşme ör neklerinden Sezmez Ticaret ile 30.5.2002 tarihinde imzalanan bayilik sözleşmesi de yukarıda bahsi geçen sözleşme ile aynı hükümleri içerm ekte, sadece bayi ismi ve sözleşme tarihi farklılık göstermektedir. Böylelikle söz konusu sözleşmelerin standart nitelikte oldukları anlaşılmaktadır. Ayrıca sözleşmelerde, bayiye, anlaşmanın sona ermesinden sonraki döneme ilişkin 1 250 yıl süre ile rekabet e tmeme yükümlülüğü getirilmektedir. 2002/2 sayılı Tebliğ'in 5. maddesinin (b) fıkrasına göre, anlaşmanın sona ermesinden sonraki döneme ilişkin olarak, alıcıya mal ya da hizmet üretmesini, satın almasını, satmasını ya da yeniden satmasını yasaklayan doğruda n ya da dolaylı herhangi bir yükümlülük getirilmesi durumunda, anılan Tebliğ ile tanınan muafiyet uygulanamamaktadır. Aynı fıkraya göre, söz konusu yasaklamanın, anlaşma konusu mal ya da hizmetlerle rekabet halindeki mal ve hizmetlere ilişkin olması, anl aşma süresince alıcının faaliyette bulunduğu tesis ya da arazi ile sınırlı olması ve sağlayıcı tarafından alıcıya devredilen know -how ı korumak için zorunlu olması koşullarıyla, alıcıya anlaşmanın 260 sona ermesinden itibaren bir yılı aşmamak kaydıyla rekabet yasağı getirilebilmektedir. Ancak, söz konusu sözleşmelerde, bahse konu yasaklamanın anlaşma süresince alıcının faaliyette bulunduğu tesis ya da arazi ile sınırlı olduğuna ve sağlayıcı tarafından alıcıya know -how ın devredildiğine ilişkin herhangi bir hükü m yer almamaktadır. Dolayısıyla, rekabet etmeme yükümlülüğüne ilişkin hüküm, sözleşmeyi 2002/2 sayılı Tebliğ in tanıdığı grup muafiyeti kapsamı dışına çıkarmaktadır. Bu itibarla, sözleşmelerin içerdiği rekabet kısıtlamalar ı nedeniyle, 2002/2 sayılı Tebl iğ uyarınca grup muafiyetinden yararlanmalarının mümkün olmadığı kanaatine 270 varılmıştır. I.4.1.2. Fiyat Tespitine Yönelik Uygulamalar Akmaya San. ve Tic. A.Ş. tarafından hazırlanan liste fiyatı artışlarını içeren belgede 26.10.2001 tarihine kadar gerçekle ştirilen fiyat artışları bayinin alış fiyatı üzerinden gösterilirken, bu tarihten sonraki artışlar bayi maya satış fiyatı olarak belirtilmiştir. Ayrıca, yerinde incelemelerde tespit edilen, Akmaya San. ve Tic. A.Ş. tarafından bayiye gönderilen 25.10.2001 tarihli yazıda, 26.10.2001 tarihinden iti baren 280 uygulanacak olan yaş ekmek mayası satış fiyatları gösterilerek, hem Akmaya San. ve Tic. A.Ş. 'nin bayilere satış fiyatına hem de bayilerin fırınlara satış fiyatına yer verilmektedir. Bu belgelerden 26.10.2001 tarihinden itibaren Akmaya San. ve Tic. A.Ş. nin bayi satış fiyatlarını belirlediği ve bayilere bildirdiği anlaşılmaktadır. Dolayısıyla, Akmaya San. ve Tic. A.Ş. nin grup muafiyeti tebliğlerine uyumlu hale getirdiği bayilik sözleşmelerini değiştirerek, ba yilerinin satış fiyatını belirlemeye yönelik girişimlerini artırdığı görülmektedir. 290 I.5. Soruşturma Döneminde Yapılan Tespitler Rekabet Kurulu nun 1.8.2002 tarih ve 02 -46/557 -227 sayılı soruşturma kararı çerçevesinde 14.11.2002 tarihinde Akmaya San. ve T ic. A.Ş. de incelemede bulunulmuş ve aşağıdaki bulgular elde edilmiştir. Önaraştırma çerçevesinde, son dönemde yapılmış olan bayilik sözleşmelerine örnek olması amacıyla incelenen iki adet bayilik sözleşmesi (Sezmez Ticaret ve Turgutlu Gıda ile imzalanmış olan sözleşmeler) ile aynı hükümleri içeren çok sayıda bayilik sözleşmesine soruşturma döneminde de rastlanılmıştır. 2002 Mayıs ayından itibaren 300 akdedilmeye başlandığı ifade edilen, 4054 sayılı Kanun un 4. maddesine aykırı hükümler taşıyan ve 2002/2 sayıl ı Tebliğ de izin verilenlerin ötesinde rekabet kısıtlamaları içeren söz konusu sözleşmelerden, farklı tarihli 18 adet sözleşme örnekleme yoluyla alınmıştır. Ayrıca, anılan sözleşmelerin akdedildiği bayilerle Akmaya San. ve Tic. A.Ş. arasındaki ödeme ilişk ilerinin dökümleri de incelenmiştir. Bu belgeler, fiili durumda da Akmaya San. ve Tic. A.Ş. ile söz konusu bayiler arasında ticari ilişkilerin mevcut olduğunu göstermektedir. 310 Yapılan incelemede, 2002 yılının ikinci yarısında uygulamaya konulan söz konusu sözleşmelerin tip sözleşme niteliğinde olduğu, bayi özelinde değişebilecek bilgi ve hükümlerin bulunduğu kısımların boş bırakıldığı ve akdedilirken söz konusu kısımların doldurulduğu tespit edilmiştir. Dolayısıyla, anılan sözleşmelerin aynı konuyu düzenley en, aynı hükümleri ve rekabet kısıtlamalarını içeren tek tip sözleşme olduğu görülmüştür. Örnek olarak alınan tek tip sözleşmelerden ikisi tarih içermemekle birlikte, en erken olarak 23.4.2002 ve en son olarak 16.10.2002 tarihli sözleşmelere rastlanılmı ştır. Sözleşmelerin tümü bayi tarafından imzalanmıştır. Sözleşmelerin 10 adedinde 320 Akmaya San. ve Tic. A.Ş. adına imza mevcut iken, 8 adedinde Akmaya San. ve Tic. A.Ş. tarafından imzalanması gereken bölüm boş bırakılmıştır. Bayiliğin sona ermesinden sonra g eçerli olacak rekabet yasağının süresini belirleyen kısım boş bırakılmış ve alınan sözleşmelerin çoğunda bu bölüm doldurulmamıştır. Söz konusu bölüm, bir sözleşmede (Yıldız Ticaret ile yapılan sözleşme) 2 yıl, önaraştırma döneminde alınan iki sözleşmede is e 1 yıl olarak doldurulmuştur. Ayrıca sözleşmelerin çoğunda sözleşmenin 2. maddesindeki bölge kısmı belirtilmiştir ki, buna göre bayi belirtilen bölge dışına satış yapamayacaktır. Tip sözleşmenin 4. maddesinde; 330 Akmaya A.Ş. Bayi ye münhasır bayilik vermem iş olup, aynı yetkiyi üçüncü şahıs şirket ve kuruluşlara verebilir. Gerek görürse bizzat pazarlama faaliyetlerinde de bulunabilir Bayi Akmaya A.Ş. den aldığı malları 2. maddede belirtilen bölge hudutları dışında satamaz . hükümleri ile bayiye münhasır ba yilik verilmemekle birlikte, satışları için bölge belirlenmekte ve belirlenen bölge dışına satış yasağı getirilmektedir. Yine sözleşmenin 4. maddesinde; BAYİ, sözleşmenin bitiminden sonra ( ) yıl süreyle AKMAYA nın bayi iken 340 pazarladığı ve yukarıda zikre dilen malların emsali markaların satıcılığını veya bayiliğini yapamaz . hükmü ile sözleşmenin bitiminden sonra belli bir dönem için bayiye rekabet yasağı getirilmiştir. Sözleşmelerin 12/d maddesinde ise; Perakende fiyat listelerimiz Türkiye genelinde tek liste olarak geçerli sayılacak, satışlar perakende satış fiyat listeleri üzerinden olacaktır . ifadesi yer almaktadır. Bu madde ile bayinin satış fiyatının sağlayıcı konumundaki Akmaya San. ve Tic. A.Ş. tarafından belirlenen fiyattan farklı olamayacağı h ükme 350 bağlanmıştır. I.6. Akmaya San. ve Tic. A.Ş. Tarafından Yapılan Savunmalar Akmaya San. ve Tic. A.Ş. ye gönderilen bildirim yazısında; Turgutlu Nakliye ve Gıda ile 14.5.2002 ve Sezmez Ticaret ile 30.5.2002 tarihlerinde akdedilen sözleşmelerde rekabeti kısıtlayıcı hükümler olmasına rağmen, sözleşmelerin akdedilmesinden itibaren bir aylık süre içerisinde Rekabet Kurumu na bu konuda herhangi bir başvuruda bulunulmadığı anılan teşebbüsün ilk yazılı s avunmasında ifade edilmiştir. İ. S. ile yapılan sözleşmey e ilişkin olarak; söz konusu sözleşme kapsamında veya 360 bunun dışında herhangi bir ticari bir faaliyetin gerçekleşmediği; dolayısı ile sonuç doğurmayan bir sözleşmenin Rekabet Kurumu na bildirilmemiş olmasının Kanun un ruhuna ve sözüne göre yasaya aykırı bir fiil olarak değerlendirilemeyeceği belirtilmiştir. Sözleşme kapsamında hiçbir satış yapılmadığı ifade edilerek, 16.5.2002 ile 4.7.2002 tarihleri arasında Turgutlu Bayisinin Ertaç Ticaret; 11.7.2002 tarihinden itibaren ise Turgutlu Bayisi nin Hasan Abpak o lduğu belirtilerek, İlhan Soyumtürk ile Akmaya San. ve Tic. A.Ş. arasında herhangi bir ticari ilişkinin gerçekleşmediği vurgulanmıştır. Sezmez Ticaret le akdedilen sözleşmeye ilişkin savunmada ise; anılan sözleşmenin 370 geçerliliği olmadığı belirtilerek, sö zleşmenin pazarlama bölümündeki alt elamanlarca düzenlendiği; bayi adayına imzalatıldığı ancak, Şirket yetkililerince imzalanmadığı ifade edilmiştir. Devam eden açıklamalarda, yazılı sözleşmenin esaslı şartlarından birinin akit taraflarının yetkili imzalar ının sözleşmede yer alması olduğu belirtilmiştir. Akmaya San. ve Tic. A.Ş. nin temsil ve ilzamının, Türk Ticaret Kanunu nun (TTK) ilgili hükümlerince hazırlanmış imza sirkülerinde yer alan şahıslara ait olduğu, söz konusu sözleşmede yetkili imzaların yanı sıra firma kaşesinin dahi olmadığı belirtilmiş, neticede imzasız bir sözleşmenin geçerlilik şartından yoksun olduğu ve böyle bir metin esas alınarak idari işlemin tesis edilemeyeceği ifade edilmiştir. Savunmalarının ilk bölümünün sonucunda; sözleşmelerden birinin hiç yürürlüğe girmediği, ikincisinin 380 de imzalanmadığı, kendi ifadeleriyle yoklukla malul olduğu, anılan iki sözleşmeye dayanılarak rekabet ihlalinden bahsedilemeyeceği ve somut verilere dayanmayan ihlal iddiası gibi tekerrür iddiasının da dayanakta n yoksun olduğu dolayısıyla, ikinci kez ihlalin de söz konusu olmadığı ve bu nedenle de ne 4054 sayılı Kanun a, ne de ilgili tebliğlere aykırı bir durum bulunmadığı belirtilmiştir. Önaraştırma döneminde tespit edilen, Akmaya San. ve Tic. A.Ş. tarafından b ayilere gönderilen 25.10.2001 tarihli, 26.10.2001 tarihinden itibaren uygulanacak olan yaş maya satış fiyatlarının gösterildiği yazıya ilişkin savunmada ise; söz konusu yazının; zorla elde edilmiş bir belge olmayıp, iyi niyetle verilmiş bir belge olduğu, s öz konusu 390 belgede yer alan fiyatların öneminin olmadığı, asıl fiyatların faturalarda belli olduğu, dolayısıyla fiiliyatta anılan belgeye göre hiçbir işlem yapılmadığı ifade edilmiştir. Bu duruma kanıt olarak, 27.10.2001 ile 4.9.2002 tarihleri arasında örn ekleme yoluyla, aynı günde değişik bayilere maya satış fiyatları listelenip, fatura fotokopilerinin ekte sunulduğu belirtilerek, belgelerde bayilere yönelik fiyatlarda üç misline varan farklılıkların bulunduğu ve anılan belgenin ihlal sayılabilmesi için bu belgeye uygun Kanun a aykırı fiillerin işlenmesinin gerektiği, ancak, belgeye dayanarak iddia edilenin aksine, sabit fiyat yerine çok farklı fiyatların söz konusu olduğu belirtilmiştir. 400 Akmaya San. ve Tic. A.Ş. ye ait ikinci yazılı savunmada; Şirket in t icari eylem ve işlemlerinde 4054 sayılı Kanun a aykırı hiçbir fiil olmadığı, Soruşturma Raporu nun temel dayanağı olan Akmaya San. ve Tic. A.Ş. 'ye ait bayilik sözleşmeleri olduğu iddia edilen yazıların, aşağıda yer alan nedenlerden dolayı geçerli delil s ayılmaması gerektiği belirtilmiştir; - Rapora konu olan bayilik sözleşmeleri nin pazarlama elemanlarınca düzenlendiği ve herhangi bir ihlal içermediği düşüncesiyle evraklar arasında dosyalandığı belirtilerek, Soruşturma Raporu nun taraflarına intikal et mesi ve bu sebeple konuya vakıf olmaları neticesinde hatalı olduklarının anlaşıldığı dolayısıyla asli olarak tek 410 hatalarının da bu olduğu ifade edilerek açıklamalarının devamında; 2003 yılı başından itibaren bayilik sözleşmelerini gerçekleştirmeme şeklinde ki politikalarından vazgeçerek daha kurallı pazarlama amacıyla bayilik sözleşmesi imzalama ve bu sözleşmelere uyma kararı aldıklarını ve düzenlenen yeni sözleşmelerin 4054 sayılı Kanun a aykırı olmasa da Rekabet Kurumu na gönderileceği, - Bayilik Sözleşme leri olduğu iddia edilen yazıların şirket yetkilileri tarafından imzalanmadığı, TTK hükümlerine göre sözleşmenin geçerlilik kazanabilmesi için şirket yetkililerince imzalanması gerektiği, - Pazarlama elemanlarının başarılı olma, bayii ikna etme v.b. kaygı larla, Şirketçe kabulü mümkün olmayan teknik eksikliklerle dolu sözleşme adı altında bayilere 420 birtakım yazılar imzalattıkları ve bu yazıları merkeze göndererek tam anlamıyla geçerli sözleşme imzalanmasını teşvik etmek istedikleri ancak, uzun süreden bu yana Şirket tarafından herhangi bir bayilik sözleşmesi imzalanmadığı belirtilerek, Şirketin yetkisiz elemanlarınca imzalanan borçlandırma v.b. belgelerin geçerliliğinin olmadığı gibi sözleşmelerin de geçerliliğinin olmayacağı, - Anılan bayilik sözleşmeleri n de yetkili imzaların olmaması sebebiyle geçersiz olduğu ve bununla birlikte anılan sözleşmelerin uygulamasının da bulunmadığı belirtilerek, özellikle 4054 sayılı Kanun a aykırılığı eleştirilen hükümlerin hiçbirinin fiili olarak gerçekleşmediği. 430 Ayrıca yet kililerce imzalanmayan ve uygulaması olmayan bayilik sözleşmeleri adıyla anılan yazılı metinlerin hukuki ve fiili olarak geçerliliğinin olmaması sebebiyle Akmaya San. ve Tic. A.Ş. ye yöneltilen 4054 sayılı Kanun a aykırı işlem ve eylem iddialarının reddine karar verilmesi de talep edilmektedir. Kurum kayıtlarına 7.5.2003 tarihinde intikal eden üçüncü yazılı savunma ve 25.6.2003 tarihinde yapılan Sözlü Savunma Toplantısı'nda, Akmay a San. ve Tic. A.Ş. vekili tarafından yukarıda yer verilen savunmalara benzer nitelikte savunma getirilmiştir. 440 Ancak Sözlü Savunma Toplantısı'nda Akmaya San. ve Tic. A.Ş. ye; tespit edilen bayilik sözleşmelerinin hemen hemen tümünde bayi olan kimsenin im zasının olmasına rağmen, şirket adına imzanın neden yer almadığının açıklanmasına yönelik soru karşılığında, Şirket vekili; genel olarak çift taraflı sözleşmelerde tarafların imzasının karşılıklı olduğunu, tarafların imzaladıkları sözleşmeleri karşılıklı o larak birbirlerine verdiklerini, hüküm ifade edeceği aşamada veya hukuki sorunun çıktığı aşamada ise Akmaya San. ve Tic. A.Ş. imzasıyla mahkemeye ve ilgili yerlere verileceğini ifade etmiştir. I.7. Değerlendirme 450 4054 sayılı Kanun un 4. maddesinde; belir li bir mal ve hizmet piyasasında doğrudan veya dolaylı olarak rekabeti engelleme, bozma ya da kısıtlama amacı taşıyan veya bu etkiyi doğuran yahut doğurabilecek nitelikte olan teşebbüsler arası anlaşmalar yasaklanmaktadır. İlgili madde, piyasadaki ekonomik süreç içerisinde aynı seviyede yer alan teşebbüsler arasındaki anlaşmaları (yatay anlaşmalar) kapsadığı gibi, farklı seviyelerde yer alan teşebbüsler arasındaki anlaşmaları da (dikey anlaşmalar) kapsamaktadır. Dikey bir anlaşmanın Rekabet Hukuku açısında n taşıdığı risk, taraflara çeşitli 460 konularda münhasır haklar sağlayan veya tarafların iktisadi özgürlüklerini kısıtlayan anlaşma koşulları nedeniyle oluşmaktadır. Aralarında doğrudan bir rekabet ilişkisinin söz konusu olmadığı ve iktisadi yaşamın devamı, m al ve hizmetlerin mübadelesi açısından bir zorunluluk olan dikey ilişkilerin Rekabet Hukuku açısından ne şekilde değerlendirilmesi gerektiği hususunda kesin kurallar bulunmamaktadır. Somut olayı, özelliklerine göre değerlendirmek gerekmekle birlikte, dikey ilişkilerin ekonomik açıdan çok çeşitli yararlarının bulunduğu gerçeği de göz önünde bulundurularak, Rekabet Hukuku açısından bu ilişkilerin yatay ilişkilerden daha farklı incelenmesi gerekmektedir. 470 Dikey kısıtlamalar genel olarak pazarda oluşabilecek ma rka içi rekabeti sınırlandırmakta ancak, diğer yandan ürünün satılmasında satış çabalarını teşvik ederek markalar arası rekabeti artırmaktadır. Dikey kısıtlamalar, pazarın yapısına bağlı olarak, gerek sağlayıcı seviyesinde gerekse dağıtıcı seviyesinde uyum lu eyleme olanak sağlayabilmekte, Kanun un 4. maddesi anlamında rakipler arasındaki bir anlaşmanın uygulanmasını kolaylaştırıcı araçlar olarak kullanılabilmektedir. I.7.1. Yazılı Savunmaların Değerlendirilmesi I.7.1.1. Sözleşmelere İlişkin Yapılan Savunma ların Değerlendirilmesi 480 Soruşturma boyunca yapılan savunmalarda Akmaya San. ve Tic. A.Ş. tarafından, önaraştırma döneminde örnek olarak alınan İlhan Soyumtürk ile imzalanan sözleşme kapsamında veya sözleşme haricinde herhangi bir ticari faaliyetlerinin gerçekleşmediği, dolayısıyla hiçbir sonuç doğurmadığı; uygulamaya konulmayan ve sonuç doğurmayan bir sözleşmenin 4054 sayılı Kanun a aykırı bir fiil olarak değerlendirilemeyeceği ileri sürülmüştür. Sezmez Ticaret ile akdedilen sözleşmenin ise pazarlama bölüm ündeki alt elemanlarca düzenlendiği ancak Akmaya San. ve Tic. A.Ş. yetkililerince imzalanmadığı, dolayısıyla sözleşmenin geçerliliği olmadığı iddia edilmekte, böyle bir metin esas alınarak idari işlem tesis edilmesinin mümkün olmadığı ifade edilmektedir. S omut verilere dayanmayan ihlal iddiası gibi tekerrür 490 iddiasının da dayanaktan yoksun olduğu öne sürülmektedir. 4054 sayılı Kanun Genel Gerekçesi nin 4. maddesi nde; Maddenin amacı bakımından anlaşma, Medeni Hukukun geçerlilik koşullarına uymasa bile tar afların kendilerini bağlı hissettikleri her türlü uzlaşma ya da uyuşma anlamında kullanılmıştır. Anlaşmanın yazılı veya sözlü olmasının önemi yoktur...Rekabeti kısıtlayıcı anlaşmalar dikey veya yatay anlaşmalar şeklinde olabilmektedir. ifadeleri yer alma ktadır . 500 Söz konusu savunma önaraştırma döneminde örnek olarak alınan iki sözleşme özelinde yapılmıştır. Ayrıca, sözleşmelerin sadece bu bayilerle yapılmış olduğu ve bunlardan biriyle hiç bir ticari ilişkinin olmadığı diğeri ile yapılan sözleşmenin ise sözleşme olabilmesi için gerekli olan geçerlilik şartlarını taşımadığı iddia edilmiştir. Ancak önaraştırma döneminde tespit edilen bu sözleşmelerin standart sözleşmeler olduğu ve 2002 yılının ikinci yarısından itibaren diğer bayilerle de akdedilen sözleşmeler in aynı hükümleri içeren, tek tip sözleşmeler olduğu doğrultusundaki tespit, soruşturma döneminde de doğrulanmış ve bu tarihlerde imzalanmış olan birçok sözleşme içerisinden örnekleme yoluyla 18 tanesi alınmıştır. 510 Belirli tarihlerde imzalanan sözleşmeler in genel olarak aynı olduğu ve uygulamanın da bu yönde olduğunun gösterilmesi bakımından anılan sözleşme örneklerinin ispat açısından yeterli olduğu ve gerek önaraştırma gerekse soruşturma dönemlerinde tespit edildiği üzere söz konusu sözleşmelerin standar t nitelikte olduğu anlaşılmıştır. Hatta soruşturma kararının tebliğ edildiği 14.8.2002 tarihinden sonraki dönemlerde de aynı tip sözleşmelerin bayilerle akdedilmesinin sürdürüldüğü görülmüştür. Nitekim örnekler içinde en son imzalanmış 16.10.2002 tarihli b ir sözleşme bulunmaktadır. Söz konusu savunmaya ilişkin olarak, Rekabet Hukuku açısından anlaşmanın yazılı veya sözlü olmasının dahi gerekmediği, sözleşmelerin diğer yasalar bakımından 520 geçerlilik şartlarını yerine getirip getirmemesinin, sözleşmenin 4054 sayılı Kanun açısından anlaşma olarak değerlendirilebilmesi açısından bir öneminin olmadığı açıktır. Ayrıca anılan sözleşmeler bayi tarafından imzalandıktan sonra Akmaya San. ve Tic. A.Ş. nin evrak arşivinde bayi sözleşmeleri adı altında dosyalanmaktad ır. Akmaya San. ve Tic. A.Ş. nin benimsemediği veya uygulamadığı bir anlaşmayı arşivinde bulundurmasının da mantıklı bir açıklaması yoktur. Akmaya San. ve Tic. A.Ş. istediği taktirde sözleşmedeki yetkili imza kısmını doldurup yürürlüğe koyabilme imkanına sahiptir. Bayinin kendisini bu sözleşme ile bağlı hissetmesi için gerekli şartların 530 böylece oluştuğu, dolayısıyla konuya ilişkin savunmanın geçersiz olduğu ortadadır. I.7.1.2. Dikey Fiyat Tespiti Uygulamalarına İlişkin Savunmaların Değerlendirilmesi Akma ya San. ve Tic. A.Ş. tarafından yapılan ilk yazılı savunmanın ikinci bölümünde; önaraştırma döneminde tespit edilen, Akmaya San. ve Tic. A.Ş. tarafından bayiye gönderilen 25.10.2001 tarihli, 26.10.2001 tarihinden itibaren uygulanacak olan yaş maya satış fi yatlarının gösterildiği yazıya ilişkin olarak, bu belgenin zorla verilmiş bir belge olmadığı, iyi niyetle verilmiş bir belge olduğu belirtilmekte, aslında anılan 540 belgeye göre hiçbir işlem yapılmadığı ifade edilmektedir. Bunun göstergesi olarak da 27.10.200 1 ile 4.9.2002 tarihleri arasından bazı tarihler seçilip, değişik bayilere maya satış fiyatları listelenerek, fatura fotokopileri ile birlikte sunulmuştur. Söz konusu belgenin ihlal sayılabilmesi için bu belgeye uygun Kanun a aykırı fiillerin işlenmesi gerektiği, oysa belgeye dayanarak iddia edilenin aksine, sabit fiyat yerine çok farklı fiyatların söz konusu olduğu, rekabeti engelleyici değil rekabeti arttırıcı uygulamalarının mevcut olduğu ifade edilmektedir. Yaş maya fiyat değişimlerinin gösterildiği be lgede 26.10.2001 tarihinden itibaren fiyatların bayi satış fiyatı olarak gösterilmesinin, Akmaya San. ve Tic. A.Ş. nin bayi 550 satış fiyatını belirlediği yönünde bir gösterge olarak değerlendirilmesine yönelik savunmada ise; belgenin hiçbir zaman yürürlükte o lmadığı, fiili fiyatların söz konusu belgede belirtilen fiyatlardan farklı olduğu ve fiyatların enflasyonist ortamda dahi düştüğü belirtilmektedir. Söz konusu belgeler, bayi sözleşmesinin 12. maddesindeki fiyat tespiti hükmü ile birlikte değerlendirildiği nde, Akmaya San. ve Tic. A.Ş. nin bayi satış fiyatını belirleme ve bunu uygulama yönündeki çabası görülmektedir. Bununla birlikte, pazarın yapısı göz önünde bulundurulduğunda, Akmaya San. ve Tic. A.Ş. nin mevcut dikey kısıtlamaları benzeri kısıtlamalar, ge rek sağlayıcı seviyesinde gerekse dağıtıcı 560 seviyesinde Kanun un 4. maddesi anlamında rakipler arasında meydana getirilebilecek bir işbirliğini kolaylaştırıcı ve bu işbirliğinin devamını sağlayıcı bir araç olarak kullanılabilme riski taşımaktadır. Ayrıca, Rekabet Hukuku açısından bu tür çabaların cezalandırılabilmesi için etkisinin piyasada görülmesi de şart değildir. Kanun un 4. maddesinde teşebbüsler arası bir anlaşmanın doğrudan veya dolaylı olarak rekabeti engelleme, bozma ve kısıtlama amacı taşıması ve ya bu etkiyi doğurabilecek nitelikte olması hukuka aykırı ve yasak olarak belirlenmiştir. 2002 yılı ikinci yarısından itibaren akdedilmeye başlanılan sözleşmelerdeki rekabet ihlali içeren hükümlerin ve bayilere gönderilen 26.10.2001 570 tarihinden itibaren uyg ulanacak olan yaş maya satış fiyatlarının gösterildiği belgenin rekabeti kısıtlama amacı taşıdığı ve aynı zamanda rekabeti kısıtlama etkisi doğurabilecek nitelikte olduğu anlaşılmaktadır. I.7.2. Bayilik Sözleşmelerinin Değerlendirilmesi 2002 yılı Nisan a yından itibaren bayilerle standart bir şekilde imzalandığı tespit edilen sözleşmelerin 4. maddesinde yer alan, Akmaya. A.Ş. Bayi ye münhasır bayilik vermemiş olup, aynı yetkiyi üçüncü şahıs şirket ve kuruluşlara verebilir. Gerek görürse bizzat pazarlama f aaliyetlerinde de 580 bulunabilir ... Bayi Akmaya A.Ş. den aldığı malları 2. maddede belirtilen bölge hudutları dışında satamaz . hükümleri ile bayiye münhasır bayilik verilmemekle birlikte, satışlarına aktif satış ve pasif satış ayrımı getirmeksizin bölge sın ırlaması getirilmektedir. 2002/2 sayılı Tebliğ in 4. maddesi (b) bendinde belli haller dışında, alıcının sözleşme konusu mal ve hizmetleri satacağı bölge veya müşterilerine ilişkin kısıtlamalar getirilmesi durumunda, anlaşmayı bu Tebliğ ile tanınan muafiy etin dışına çıkaracağı hükme bağlanmıştır. Buna göre; 590 "1) Alıcının müşterilerince yapılacak satışları kapsamaması kaydıyla, sağlayıcı tarafından kendisine veya bir alıcıya tahsis edilmiş münhasır bir bölgeye ya da münhasır müşteri grubuna yapılacak aktif satışların kısıtlanması, 2) Toptancı seviyesinde faaliyet gösteren alıcının son kullanıcılara yönelik satışlarının kısıtlanması ... istisnai haller olarak düzenlenmiştir. Görüleceği üzere Akmaya San. ve Tic. A.Ş. tarafından sözleşme ile bayiye getirilen bölge kısıtlaması, Tebliğ kapsamında alıcının sözleşme konusu mal ve hizmetleri satacağı bölge veya müşterilere ilişkin kısıtlama getirilebilecek hallerden hiçbirisine 600 uymamakta dolayısıyla, söz konusu hüküm anlaşmayı Tebliğ ile tanınan muafiyetin dışına çıka rmaktadır. Yine sözleşmenin 4. maddesinde; BAYİ, sözleşmenin bitiminden sonra (...) yıl süreyle AKMAYA nın bayi iken pazarladığı ve yukarıda zikredilen malların emsali markaların satıcılığını veya bayiliğini yapamaz . hükmü ile sözleşmenin bitiminden so nra belli bir dönem için bayiye rekabet yasağı getirilmiştir. 610 2002/2 sayılı Tebliğ in Rekabet Etmeme Yükümlülüğü başlıklı 5. maddesinde anlaşmanın sona ermesinden sonraki dönemde alıcıya getirilen rekabet etmeme yükümlülüğüne ilişkin olarak; Bu Tebli ğ ile tanınan muafiyet anlaşmada yer alan, aşağıda belirtilen yükümlülüklere uygulanmaz: b) Anlaşmanın sona ermesinden sonraki döneme ilişkin olarak, alıcıya getirilen, mal ya da hizmet üretmesini, satın almasını, satmasını ya da yeniden satmasını yasak layan doğrudan ya da dolaylı herhangi bir yükümlülük. ... 620 Ancak yasaklamanın, anlaşma konusu mal ya da hizmetlerle rekabet halindeki mal ve hizmetlere ilişkin olması, anlaşma süresince alıcının faaliyette bulunduğu tesis ya da arazi ile sınırlı olması ve sağlayıcı tarafından alıcıya devredilen know -how ı korumak için zorunlu olması koşullarıyla, alıcıya, anlaşmanın sona ermesinden itibaren bir yılı aşmamak kaydıyla rekabet etmeme yükümlülüğü getirilebilir. Kamuya mal olmamış know -how ın kullanılması ve aç ıklanmasına ilişkin süresiz yasaklama hakkı saklıdır... hükümleri yer almaktadır. Görüldüğü üzere 2002/2 sayılı Tebliğ'in 5. maddesinin (b) fıkrasına göre, anlaşmanın 630 sona ermesinden sonraki döneme ilişkin olarak, alıcıya mal ya da hizmet üretmesini, satın almasını, satmasını ya da yeniden satmasını yasaklayan doğrudan ya da dolaylı herhangi bir yükümlülük getirilmesi durumunda, söz konusu yükümlülüklere bu Tebliğ ile tanınan muafiyet uygulanamamaktadır. Yine aynı fıkraya göre, söz konusu yasaklamanın, an laşma konusu mal ya da hizmetlerle rekabet halindeki mal ve hizmetlere ilişkin olması, anlaşma süresince alıcının faaliyette bulunduğu tesis ya da arazi ile sınırlı olması ve sağlayıcı tarafından alıcıya devredilen know -how ı korumak için zorunlu olması ko şullarıyla, alıcıya anlaşmanın sona ermesinden itibaren bir yılı aşmamak kaydıyla rekabet yasağı getirilebilmektedir. Ancak, söz konusu sözleşmelerde, rekabet etmeme yükümlülüğü ile bayiye, 2002/2 sayılı 640 Tebliğ'de izin verilen nitelikte herhangi bir gerekç e olmaksızın, anlaşmanın sona ermesinden sonraki döneme ilişkin süresi belli olmayan rekabet etmeme yükümlülüğü getirilmektedir. Bahse konu yasaklamanın anlaşma süresince alıcının faaliyette bulunduğu tesis ya da arazi ile sınırlı olduğuna ve sağlayıcı tar afından alıcıya herhangi bir know -how devredildiğine ilişkin bir hüküm bulunmamaktadır. Dolayısıyla, rekabet etmeme yükümlülüğüne dair söz konusu hüküm, anılan sözleşmeleri 2002/2 sayılı Tebliğ ile tanınan grup muafiyeti kapsamı dışına çıkarmaktadır. Sözleşmenin 12/d maddesinde, Perakende fiyat listelerimiz Türkiye genelinde tek 650 liste olarak geçerli sayılacak satışlar perakende satış fiyat listeleri üzerinden olacaktır. hükmü yer almaktadır. Bu madde ile bayinin satış fiyatının sağlayıcı konumundaki Akmaya San. ve Tic. A.Ş. tarafından belirleneceği hükme bağlanmıştır. Sözleşmelerde yer alan fiyat ile ilgili bu madde sayesinde Akmaya San. ve Tic. A.Ş. , bayilerinin yeniden satış fiyatını tespit edebilecektir. 2002/2 sayılı Tebliğ in 4. maddesinde alıcının yeniden satış fiyatını belirleme serbestisinin engellenmesi amacını taşıyan sınırlamaları içeren dikey anlaşmaların, Tebliğ ile tanınan muafiyetin dışında kalacağı belirtilmiştir. Tebliğ in 4. Maddesine göre; Alıcının kendi satış fiyatını belirleme serb estisinin 660 engellenmesi. şeklinde tanımlanan sınırlamayı içeren anlaşmalar bu Tebliğ ile tanınan muafiyetten yararlanamayacaktır. Anılan maddenin devamında; yalnızca taraflardan herhangi birinin baskısı veya teşvik etmesi sonucu sabit veya asgari satış fiyatına dönüşmemesi koşuluyla, sağlayıcı tarafından alıcı için azami satış fiyatı belirlenmesine veya satış fiyatı tavsiye edilmesine izin verilmektedir . Bu çerçevede, Akmaya San. ve Tic. A.Ş. 'nin gerçekleştirdiği bayilik sözleşmelerinde, ayrıntısına yer ve rilen bölge dışına satış yasağı, fiyat tespiti ve rekabet etmeme yükümlüğüne yönelik hükümlerin, 2002/2 sayılı Tebliğ kapsamında izin verilebilecek nitelikleri taşımadıkları anlaşılmaktadır. Bu itibarla, söz konusu sözleşmelerin 670 içerdikleri rekabet kısıtla maları nedeniyle, 2002/2 sayılı Tebliğ uyarınca tanınan grup muafiyetinden yararlanmalarının mümkün olmadığı görülmektedir. I.7.3. Piyasadaki Etki Değerlendirmesi Akmaya San. ve Tic. A.Ş. nin ilk yazılı savunmasında ek olarak sunduğu liste ve fatura örn eklerinden ve piyasadaki ilgililerle yapılan görüşmelerden, mevcut halde bölge ve bayi bazında fiyatlarda farklılıkların olduğu ve piyasadaki duruma göre bayi bazında yaş maya fiyatlarının zaman içerisinde düşme ve yükselme gösterdiği, sabit bir seyir izle mediği görülmektedir. 680 Ancak belirtildiği üzere, dikey kısıtlamaların genel olarak, belirli bir seviyedeki pazar gücünü artırabileceği, giriş engellerini yükseltebileceği, uyumlu eylemi kolaylaştırabileceği, rakiplerin maliyetini yükseltebileceği kabul ed ilmektedir. Dolayısıyla söz konusu dikey anlaşma ve uygulamalar değerlendirilirken, dikey kısıtlamaların piyasada aynı seviyedeki firmalar arasındaki yatay rekabeti olumsuz etkileyebileceği hususunun göz önünde bulundurulması gerekmektedir. Nitekim, 29.11. 2000 tarih ve 24245 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan 27.6.2000 tarih ve 00 - 24/255 -138 sayılı Kurul Kararında soruşturma kapsamındaki maya üreticisi teşebbüslerin uyumlu eylem sonucu bayiler arasındaki rekabeti önleyerek bayi satış 690 fiyatlarını yükseltmek s uretiyle Rekabetin Korunması Hakkında Kanun'u ihlal ettiklerine karar verilmiştir. Soruşturmanın yürütüldüğü pazara ilişkin olarak daha önce verilmiş bu karar, söz konusu pazarın dikey kısıtlamalar yoluyla aynı seviyedeki firmalar arasındaki rekabetin kısı tlanabileceği bir pazar yapısı sergilediği yönünde bir gösterge olarak alınabilecektir. Akmaya San. ve Tic. A.Ş. 'nin bayilerle imzalamış olduğu sözleşmelerde mevcut olan rekabet kısıtlamalarının şu anda piyasa üzerinde genel olarak uygulama alanının ve etkisinin bulunmaması, bu hükümlerin Kanun u ihlal ettiği gerçeğini değiştirmemektedir. Söz konusu hükümlerin rekabeti kısıtlamasa dahi bu etkiyi 700 doğurabilecek nitelikte olduğu şüphesizdir. Aynı zamanda, etki doğurabilecek nitelikte olan rekabet kısıtlamalar ı rekabeti sadece dikey anlamda etkilemekle kalmayacak, üretici veya dağıtıcı seviyesindeki yatay rekabeti kısıtlayıcı uyumlu eylemleri de kolaylaştırıcı rol oynayabilecektir. J. GEREKÇE VE HUKUKİ DAYANAK 4054 sayılı Kanun un 4. maddesi ile, belirli bir mal ve hizmet piyasasında doğrudan veya dolaylı olarak rekabeti engelleme, bozma ya da kısıtlama amacını taşıyan veya bu etkiyi doğuran yahut doğurabilecek nitelikte olan teşebbüsler arası anlaşmalar 710 hukuka aykırı bulunarak yasaklanmıştır. Bu hükü m teşebb üsler arası bütün anlaşma, karar ve uyumlu eylemlere geniş bir şekilde uygulanmakta olup , temel amacı, her bir işletmenin kendi ticari politikalarını ve piyasadaki faaliyetlerini tek basına, diğerlerinden bağımsız olarak belirlemesidir. Rekabet Hukuku anl amında sözleşmeler ve uygulamaları bir anlaşmalar bütünü olarak kabul edilmektedir. Rekabet Hukuku açısından anlaşma kavramı geniş kapsamlı olup, bir anlaşmanın yazılı ya da sözlü, hatta geçerli olmasının önemi bulunmamaktadır. Önemli olan husus; tarafları n bu anlaşmayla kendilerini bağlı hissetmeleri, belli bir konu üzerinde mutabakata varmalarıdır. Soruşturma 720 kapsamında 4054 sayılı Kanun un 4. maddesinde rekabeti sınırlayıcı anlaşmalara getirilen yasaklama çerçevesinde , Akmaya San ve Tic. A.Ş. nin bayiler i ile yapmış oldukları sözleşmeler ve bu sözleşmelerin uygulamaları incelenmiştir. Bu bağlamda soruşturmaya konu teşebbüsün bayileri ile akdettiği sözleşmeler ve tüm uygulamalar bir anlaşmalar bütünü dür. 4054 sayılı Kanun un 4. maddesinde yasaklanan ka rar ve eylemlere verilen örnekler arasında, (a) bendinde Mal veya hizmetlerin alım ya da satım fiyatının, fiyatı oluşturan maliyet, kâr gibi unsurlar ile her türlü alım yahut satım şartlarının tespit edilmesi sayılmaktadır. Akmaya San ve Tic. A.Ş. nin s özleşme ve uygulamaları, 730 bayilerin yeniden satış fiyatının belirlenmesi yoluyla Kanun un 4. maddesinin (a) bendini ihlal etmektedir. Bir anlaşmalar bütününde sağlayıcının yeniden satış fiyatını tespit etme yetkisinin bulunması, Kanun'un 4. maddesine aykırı lık açısından yeterlidir. Çünkü 4. madde, rekabeti sınırlayıcı amaçlı anlaşmaları fiilen rekabeti sınırlayıp sınırlamadığını aramaksızın yasaklamaktadır. 16. maddenin uygulanabilmesi için de muafiyet tanınmamış ise 4. maddeye aykırılık yeterlidir. Bu madde de 4. maddede yasaklanan ihlaller bakımından ceza uygulanmasına yönelik olarak herhangi bir ayrım bulunmamaktadır. İster rekabeti kısıtlayıcı amaç olsun, ister rekabeti kısıtlayıcı etki olsun, ister rekabeti kısıtlayıcı etki doğurabilecek nitelikte olsun 1 6. madde uygulanacaktır. Ancak söz konusu maddenin dördüncü fıkrasında 740 sayılan unsurlar dikkate alınarak, rekabete verilen zararın derecesi ağırlaştırıcı ya da hafifletici nedenler arasında değerlendirilecektir. Öncelikle ifade etmek gerekir ki, bu dosyad a incelenmiş bulunan bayilik sistemi çağdaş, tüketicinin yararına bir sistemdir. Dikey anlaşmalarla düzenlenen bu sistemde , çeşitli etkinlik kazanımları elde edilebilmekte ve bu kazanımlardan tüketici de faydalanabilmektedir. Ancak dağıtım sistemi inceleni rken rekabet kurallarının da mutlaka göz önünde bulundurulması gerekmektedir. Söyle ki; dağıtım anlaşmaları, hem marka içi hem de markalar arası rekabeti sınırlayıcı etki yaratır. Dikey anlaşmalarla sağlanan çeşitli korumalar ile dağıtıcı, benzer korumanın tanındığı bir 750 alanda faaliyetlerini yürüten aynı marka ürün dağıtıcılarının rekabeti ile doğrudan karsılaşmadığından marka içi rekabet sınırlandırılmaktadır. Diğer taraftan üreticinin dağıtıcıdan rakip malları satmamasını talep etmesi durumunda markalar a rası rekabet sınırlandırılmış olacaktır. Aynı zamanda sağlayıcıların, dağıtıcıları satış öncesi ve sonrası hizmetleri arz etmeye teşvik etmesi nedeniyle, sağlayıcı ve dağıtıcı arasındaki dikey sınırlamalar markalar arası rekabeti artırabilir. Bu durumda di key anlaşmalar ile rekabetin sınırlanmasından doğan kayıp ve kazançların değerlendirilmesi gerekmektedir. 2002/2 sayılı Grup Muafiyet Tebliği ile bu kazanç ve kayıpların dengelenmeye çalışıldığı ve bazı sınırlamaların anlaşmaları grup muafiyeti kapsamından çıkaracağının düzenlendiği görülmektedir. Önceki bölümlerde ayrıntılı 760 olarak yer verildiği üzere Akmaya San. ve Tic. A.Ş. 'nin gerçekleştirdiği bayilik sözleşmelerinde bölge dışına satış yasağı, fiyat tespiti ve rekabet etmeme yükümlüğüne yönelik hükümler in, 2002/2 sayılı Tebliğ kapsamında izin verilebilecek nitelikleri taşımadıkları anlaşılmaktadır. Diğer taraftan dikey kısıtlamalardan beklenen yararın elde edilmesi için fiyatın belirlenmesine gerek de yoktur. Yeniden satış fiyatının belirlenmesinin basl ıca iki etkisi bulunmaktadır. Birincisi; artık dağıtıcıların o markada fiyatta rekabet etmemeleridir ki, bu durum marka içi fiyat rekabetinin ortadan kalkmasına yol açmaktadır. İkinci etki ise, özellikle yoğunlaşmanın yüksek olduğu piyasalarda fiyatta 770 şeffaflığı artırarak üretici/sağlayıcılar arasında ya da distribütörler arasında yatay olarak anlaşma ya da uyumlu eylemi kolaylaştırmasıdır. Dolayısıyla yeniden satış fiyatının belirlenmesi, yatay unsurları da içerme riski olan bir kısıtlamadır. Son olarak, bir anlaşmada rekabeti sınırlama amacı açıksa, anlaşmanın kendisi veya en azından rekabeti bozucu hükümleri, per se bir rekabet ihlali oluşturur. Kanun, bir anlaşmanın hukuka aykırı bulunması için rekabeti sınırlayıcı amaçlı olmasını tek başına yeterli s aymaktadır. Başka bir deyişle; bir anlaşma, rekabeti sınırlayıcı etkileri fiilen doğurmasa, uygulanmasa ya da uygulanamamış olsa dahi hükümlerinden rekabeti sınırlayıcı amaçlı olduğu anlaşılıyorsa doğrudan yasaklanmaktadır. 780 Anlaşmanın amacının belirlenmesi nde ise, tarafların subjektif amaçlarından öte anlaşmanın genelinden ya da hükümlerinden çıkarılabilen objektif amaç dikkate alınmaktadır . Yukarıda yer verilen değerlendirmeler ışığında; - Akmaya Sanayi ve Ticaret A.Ş. nin bayileri ile yapmış olduğu sözl eşmelerinin 4054 sayılı Kanun un 4. maddesini ihlal eden hükümler içermesi ve anılan teşebbüsün bayilerin satış fiyatlarını belirlemeye yönelik girişimlerinin, rekabeti kısıtlayıcı etki doğurabilecek nitelikte olması nedeniyle Kanu n un 4. maddesini ihlal e ttiği, - Bu nedenle, Akmaya Sanayi ve Ticaret A.S. nin 4054 sayılı Kanun u n 16. maddesi 790 yarınca cezalandırılması gerektiği kanaatine ulaşılmıştır. İdari para cezasına karar verirken ihlalin tekerrürü, süresi, teşebbüsün piyasa gücü, sözleşmelerdeki ihlal içeren maddelerin değiştirilmesi gibi hususlar dikkate alın mış ve ihlalin tekerrürünün ağırlaştırı cı unsur olarak kabul edilmesi yanında , ihlalin kartel niteliğinde olmayıp ilgili ürün pazarındaki tek bir firmanın bayileri ile yaptığı dikey anlaşmaları vas ıtasıyla gerçekleştirilmesi, söz konusu teşebbüsün soruşturma sürecinde Kurum ile işbirliği içinde olması nedenlerinin hafifletici unsurlar olarak kabul edilmesi gerektiği kanaati oluşmuştur. Aynı zamanda ihlalin devam ettiği yıldan bir önceki yıl olan 200 1 yılındaki Akmaya cirosunun, 2003 yılında alınan nihai karardan 800 bir önceki yıl olan 2002 yılı cirosundan ve 2008 yılı cirosundan daha düşük olması nedeniyle, para cezasının belirlenmesinde 2001 yılı cirosunun esas alınması gerektiği kanaatine varılmıştır. K. SONUÇ Önaraştırma ve soruşturmaya ait tüm savunma, ek savunma, sözlü savunma tutanakları, sözlü savunma toplantısının ses kayıtlarının yazılı açılı mı, raporlar, Danıştay karar ları, tüm dosya münderecatında yer alan bilgi ve belgelerin okunup incelen erek yapılan görüşmeler sonucunda; 810 1. Akmaya Sanayi ve Ticaret A.Ş. nin bayileri ile yapmış olduğu sözleşmelerinin 4054 sayılı Kanun un 4. maddesini ihlal eden hükümler içermesi ve anılan teşebbüsün bayilerin satış fiyatlarını belirlemeye yönelik girişimler inin, rekabeti kısıtlayıcı etki doğurabilecek nitelikte olması nedeniyle Kanun un 4. maddesini ihlal ettiğine; 2. Bu nedenle a) Akmaya Sanayi ve Ticaret A.Ş. nin 4054 sayılı Kanun un 16. maddesi 820 uyarınca idari para cezası ile cezalandırılmasına, b) İdari para c ezasının belirlenmesinde, ihlalin 2002 yılında da devam ediyor olması göz önüne alınarak, adı geçen teşebbüsün 2001 yılı cirosunun esas alınmasına, c) Ceza hesaplamalarında; - İhlalin tekerrürünün ağırlaştırıcı unsur olarak kabul edilmesine, - İhlalin kartel nite liğinde olmayıp, ilgili ürün pazarındaki tek bir firmanın bayileri ile yaptığı dikey anlaşmaları vasıtasıyla gerçekleştirilmesi, söz konusu teşebbüsün soruşturma sürecinde Kurum ile işbirliği içinde olması nedenlerinin hafifletici unsurlar olarak kabul edi lmesine, 830 d) Bu çerçevede A kmaya Sanayi ve Ticaret A.Ş. ne 2001 yılı cirosunun takdiren % 0,5(binde beş) i oranında olmak üzere 187.022 TL idari para cezası verilmesine, OYBİRLİĞİ ile karar verilmiştir.