Rekabet Kurumu Başkanlığından, REKABET KURULU KARARI Dosya Sayısı : 2006 -3-148 (Soruşturma) Karar Sayısı : 07-73/894 -338 Karar Tarihi : 19.9.2007 A. TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER Başkan : Tuncay SONGÖR (İkinci Başkan) 10 Üyeler : Prof. Dr. Nurettin KALDIRIM CI, M. Sıraç ASLAN, Süreyya ÇAKIN, Mehmet Akif ERSİN B. RAPORTÖRLER: Aydın ÇELEN, Pelin ERDOĞAN, Aytül TOKATLI, Hüseyin COŞGUN C. ŞİKAYET EDEN : Re sen D. HAKKINDA SORUŞTURMA YAPILAN: 20 - Balıkesir Mücevheratçılar K uyumcular Sarraflar Yardıml
Rekabet Kurumu Başkanlığından, REKABET KURULU KARARI Dosya Sayısı : 2006 -3-148 (Soruşturma) Karar Sayısı : 07-73/894 -338 Karar Tarihi : 19.9.2007 A. TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER Başkan : Tuncay SONGÖR (İkinci Başkan) 10 Üyeler : Prof. Dr. Nurettin KALDIRIM CI, M. Sıraç ASLAN, Süreyya ÇAKIN, Mehmet Akif ERSİN B. RAPORTÖRLER: Aydın ÇELEN, Pelin ERDOĞAN, Aytül TOKATLI, Hüseyin COŞGUN C. ŞİKAYET EDEN : Re sen D. HAKKINDA SORUŞTURMA YAPILAN: 20 - Balıkesir Mücevheratçılar K uyumcular Sarraflar Yardımlaşma ve Dayanışma Derneği Yeni Hasan Baba Çarşısı Kat: 6 No: 5/3 Balıkesir E. DOSYA KONUSU: Balıkesir Mücevheratçılar Kuyumcular Sarraflar Yardımlaşma ve Dayanışma Derneği nin altın alış ve satış fiyatı ile mal arzını belirlemek suretiyle 4054 sayılı Rekabetin Korunması Hakkında Kanun un 4. maddesini ihlal ettiği iddiası . F. İDDİALARIN ÖZETİ: İstanbul Kuyumcular Odası yayını İKO Bülteni nde 30 yurt genelinde çeşitli illerde dernek ya da oda çatısı altında örgütlenmiş kuyumcu esnaf ının fiyat tespitinde bulundukları beyanlarına yer verildiği tespit edilmiştir. G. DOSYA EVRELERİ İstanbul Kuyumcular Odası yayını İKO Bülteni nde yurt genelinde çeşitli illerde dernek ya da oda çatısı altında örgütlenmiş kuyumcu esnafının fiyat tespiti nde bulundukları beyanlarına yer verildiğinin tespit edilmesi üzerine, 24.11.2006 tarih ve 2006 -3-148/İİ -06-AÇ sayılı İlk İnceleme Raporu hazırlanmıştır. 40 Söz konusu İlk İnceleme Raporu nun görüşülmesi sonucunda alınan 30.11.2006 tarih ve 06 -86/1118 -M sayı lı Kurul Kararı ile ; konuya ilişkin olarak 4054 sayılı Kanun un 4. maddesinin ihlal edilip edilmediğinin tespiti için, Balıkesir Mücevheratçılar Kuyumcular Sarraflar Yardımlaşma ve Dayanışma Derneği (Dernek) hakkında aynı Kanun un 41. maddesi gereğince sor uşturma yapılmasına karar verilmiştir. 7.12.2006 tarihinde, Kanun'un 43. maddesinin ikinci fıkrası uyarınca tarafa soruşturma açıldığına dair bildirimde bulunularak 30 gün içinde ilk yazılı 50 07-73/894 -338 2savunmasını göndermesi istenmiştir. Dernek in ilk yazılı savunmas ı süresi içinde Kurum kayıtlarına intikal etmiştir. Soruşturma sonucunda hazırlanan 28.5.2007 tarih ve SR/07 -14 sayılı Soruşturma Raporu Kanun'un 45. maddesinin birinci fıkrası uyarınca Başkanlıkça tüm Kurul Üyeleri ile ilgili tarafa tebliğ olunmuş ve ayn ı maddenin ikinci fıkrası gereğince taraftan 30 gün içinde yazılı savunmasını göndermesi istenmiştir. Dernek in ikinci yazılı savunması yasal süresi içinde Kurum'a intikal etmiştir. 60 Soruşturma Heyeti nin hazırladığı 11.7.2007 tarihli "Ek Yazılı Görüş", Kanun'un 45. maddesinin ikinci fıkrası uyarınca, 12.7.2007 tarihinde tüm Kurul Üyeleri ve tarafa tebliğ edilmiştir. Taraf, ek görüşe karşı üçüncü yazılı savunmasını yasal süresi içinde sunmamıştır. Rekabet Kurulu'nun 21.8.2007 tarih ve 07 -65 sayılı toplantı sında, yürütülen soruşturma ile ilgili olarak 19.9.2007 tarihinde sözlü savunma toplantısı yapılmasına karar verilmiş ve sözlü savunma toplantısı davetiyesi, Kanun'un 46. maddesinin ikinci fıkrası uyarınca tarafa gönderilmiştir. 70 Dernek, 19.9.2007 tarihind e yapılan sözlü savunma toplantısına katılmamıştır. Rekabet Kurulu 19.9.2007 tarihinde 07-73/894 -338 sayılı nihai kararını vermiştir. H. RAPORTÖRLERİN GÖRÜŞÜ: İlgili Rapor da; 1- Dernek in altın satış fiyatlarını pazar dışında belirleme ve kuyumcuların Cumartesi günleri nöbetleşe olarak dükkanlarını kapatmaları yönünde karar alarak mal arzını kontrol etme eylemlerinin 4054 sayılı Kanun un 4. 80 maddesinde yasaklanan eylemlerden sırasıyla Mal veya hizmetlerin alım ya da satım fiyatının, fiyatı oluşturan ma liyet, kar gibi her türlü alım yahut satım şartlarının tespit edilmesi şeklindeki (a) bendi ve mal veya hizmetin arz ya da talep miktarının kontrolü veya bunların piyasa dışında belirlenmesi şeklindeki (c) bendi ile uyum gösterdiği sabit görülerek, Kanu n un 4. maddesini ihlal ettiği; 2- Ayrıca 4054 sayılı Kanun un 5. maddesindeki koşullar sağlanmadığından bu ihlaller bakımından mevcut haliyle muafiyet verilmesinin mümkün olmadığı; 90 3- Ancak yukarıda sayılan ihlallerden sadece altın alış ve satış fiyatı nın belirlenmesi ihlali bakımından, Dernek tarafından açıklanan fiyatların tavsiye veya maksimum niteliğinde olması halinde, Kanun un 5. maddesindeki koşulları sağlayabileceğinden muafiyetten yararlanılabileceği; 4- Dernek in 4054 sayılı Kanun'un 16. madd esinin ikinci fıkrası gereğince para cezası ile cezalandırılmaları gerektiği; 5- Rekabet Kurulu tarafından 4054 sayılı Kanun un 16. maddesinin ikinci fıkrası uyarınca ceza verilmesine karar verilmesi halinde; 100 07-73/894 -338 3 a) ihlalin 2006 da da sürdüğüne dair belgele rin varlığı dolayısıyla 2005 yılı cirosunun esas alınabileceği, b) mal arzının kontrolüne yönelik olarak etkin bir nöbet sistemi kurulmuş olmasının ve bu doğrultuda nöbet çizelgesine uymayan üyelere yaptırım uygulanmasının ve nöbet sistemi ile fiyat belir leme eylemlerinin yıllardır sürdürülüyor olmasının ağırlaştırıcı unsurlar olarak; soruşturmayla birlikte Dernek Tüzüğü nde değişiklik yapılarak rekabeti sınırlayıcı hükümlerin değiştirilmesinin hafifletici unsur olarak ceza takdirinde göz önünde 110 bulundurul abileceği ifade edilmektedir. I. İNCELEME VE DEĞERLENDİRME I.1. İlgili Pazar I.1.1. İlgili Ürün Pazarı Soruşturmaya taraf olan Dernek üyelerinin kuyumculuk sektöründe faaliyet gösterdikleri dikkate alınarak ilgili ürün pazarı, kuyumculuk pazarı olara k 120 belirlenmiştir. I.1.2. İlgili Coğrafi Pazar Teşebbüslerin faaliyet gösterdikleri alanın rekabet koşullarının yeterli derecede homojen ve özellikle komşu bölgelerden hissedilir derecede farklı olması, ilgili coğrafi pazarın tespitinde büyük bir önem ta şımakta ve belirleyici olmaktadır. Soruşturmaya taraf olan Dernek üyesi kuyumcular satışa sundukları altını 130 genellikle Balıkesir dışından temin etmelerine rağmen, bu ürünleri Balıkesir deki müşterilere satmaktadırlar. Bu nedenle, Balıkesir ili ilgili c oğrafi pazar olarak belirlenmiştir. I.2. Haklarında Soruşturma Yürütülen Taraf I.2.1. Balıkesir Mücevheratçılar Kuyumcular Sarraflar Yardımlaşma ve Dayanışma Derneği (Dernek) Merkezi Yeni Hasan Baba Çarşısı Kat: 6 No: 5/3 Balıkesir olan Dernek, Balıkesir de faaliyet gösteren kuyumcu ve sarraflar tarafından 1984 yılında 140 kurulmuştur. Dernek in 9 kurucu üyesi bulunmaktadır. Dernek Tüzüğü nde Dernek in amacı özet olarak; mesleki dayanışma sağlamak, günlük fiyat hareketlerini izlemek, üyeler arasında kalite, f iyatlar ve müşteriler konusunda bir oto kontrol sistemi geliştirmek, üyelerin mamullerinde ayar kontrolü yapmak ve piyasada dengesiz fiyatları önlemek olarak belirtilmiştir. 21.5.2007 tarihi itibarıyla Dernek in üye sayısı 78 dir. Dernek, 4054 sayılı Kanun anlamında teşebbüs birliği niteliğindedir. 150 07-73/894 -338 4I.3. Yapılan Tespit ve Deliller İlk inceleme, tarafın yazılı savunmaları ve soruşturma sürecinde 4054 sayılı Kanun'un 14, 15 ve 44. maddeleri uyarınca yapılan yerinde incelemeler ve ilgililerden bilgi isteme sonucunda elde edilen altın alış ve satış fiyatının belirlenmesine ilişkin bulgular aşağıda sunulmuştur. 1. İstanbul Kuyumcular Odası nın (İKO) web sitesinde de yer alan yayını İKO Bülten in 2006 yılının 1. sayısında (yıl: 3 sayı: 34), İKO nun kuyumcu es nafının dernek çatısı altında örgütlenmesi için İstanbul ilçelerinin yanı sıra yurt 160 genelinde çalışmalarını sürdürdüğü belirtilerek, oluşumlar hakkında bilgi verilmiştir. İKO Bülten de ve web sayfasında, 1986 yılında kurulan Dernek in, üyelerinin sattıklar ı üründen kazanç elde etmesi için fiyat birliğinin sağlandığı belirtilmiştir. Dernek Başkanı R. G., İKO nun esnafın birlik olmasının yollarını göstermek üzere öğüt ve telkinde bulunmasını rica etmiştir. 2. Dernek Tüzüğü nün Dernek in Amacı başlıklı 2. mad desinde Dernek üyeleri arasında yardımlaşma, dayanışma ve birlik sağlamak, günlük fiyat hareketlerini izlemek, kalite, fiyatlar ve müşteri ile ilgili konularda üyeler arasında bir oto kontrol sistemi geliştirmek ve piyasada dengesiz fiyatları 170 önlemek Derne k amaçları arasında sıralanmaktadır. Üyelikten Çıkarılma başlıklı 3(b) maddesinde Dernek Tüzüğü ne aykırı hareket edenlerin ve üyeler arasında birlik ve beraberliği bozanların Dernek üyeliğinden çıkarılacağı belirtilmiştir. 27.12.2006 tarihinde yapılan ol ağanüstü genel kurul toplantısında Tüzük ün 2. maddesinde değişiklik yapılmış ve fiyatlar ve müşteri konularında üyeler arasında bir oto kontrol sistemi geliştirmek, piyasada dengesiz fiyatları önlemek ifadeleri çıkarılmıştır. 180 3. 24.12.2003 tarihinde üy eler arasındaki birlik ve beraberliğin yeniden sağlanması amacıyla düzenlenen olağanüstü genel kurul toplantısında, kimi üyeler tarafından satışlarda fiyat indirimine gidildiği, müşteriye çok düşük fiyat verildiği ve bu durumun diğer üyeleri mağdur ettiği belirtilerek, fiyat birliğinin sağlanması istenmiştir. 4. Dernek üyelerine gönderilen 15.2.2005 tarihli yazıda fiyat politikası başlığı altında, A.H.P. Meydanı na elektronik fiyat tabelasına ilişkin olarak belediye ile görüşüleceği, fiyatlarda yaz ve kış fiyat tarifesi uygulanacağı belirtilerek, 22 ayar bileziğin kış ve yaz fiyatı ve ziynet altınlarının birbirlerine göre fiyat 190 oranları belirlenmiştir. 5. 11.8.2005 tarih ve 297 sayılı yönetim kurulu kararı ile, centilmenliğe aykırı hareket etmesi ve esnafı zor durumda bırakması sebebiyle üye S. H. ye nöbet iptali cezası verilmiştir. İlgili karara yönelik S. H. ye yapılan 15.8.2005 tarihli tebligatta nöbet iptali cezasının sebebi, 9.8.2005 günü Ata 2,5 altınını etiket fiyatının altında satması olarak açıkl anmıştır. Nöbet iptali cezası, denetim ve disiplin kurullarınca onaylanmıştır. 200 07-73/894 -338 5 6. Dernek yönetim kurulu tarafından yapılan 2.5.2006 tarihli duyuruda, fiyatların çok sık değişmekte olduğu, fakat fiyatlar ile fazla oynanmamasının iyi olacağı dile getirilme ktedir. Bu sebeple uygulanan fiyat üzerinden 200 liralık artış veya azalış gerçekleştiği takdirde fiyatların değişeceği üyelere duyurulmaktadır. 7. Dernek üyeleri S. K., N. K. ve T. K. ya gönderilen kınama cezasına ilişkin 21.8.2006 tarihli yazıda, 12.8. 2006 Cumartesi günü nöbetleri sırasında Dernek in belirlediği fiyatlara uymadıklarının tespit edildiği, davranışlarının 210 tekrarı halinde cezai müeyyide uygulanacağı ifade edilmiştir. 8. 21.8.2006 tarihli duyuruda, bu tarihten itibaren fiyat politikasının s ona erdiği ve yeni bir fiyat politikası belirlendiği, belirlenen yeni duruma göre fiyatların Ramazan ayına kadar has altın fiyatının 30 Ykrş altında olacağı, nöbetler sırasında has fiyatının düşmesi halinde uygulanan fiyatların değişmeyeceği, ancak yükselm esi halinde fiyatların da yükseltileceği belirtilerek, herkesten fiyat politikasına uymaları rica edilmiştir. 9. Kasım ve Aralık 2006 için hazırlanmış fiyat listesinde 15 Aralık tarihine 220 kadar olan hafta içi günlerdeki Euro ve Dolar fiyatlarının yanı sıra has altın fiyatına yer verilerek, has altın fiyatına uyarlanan etiket fiyatları belirlenmiştir. 10. 15.12.2006 tarihinde Dernek Başkanı M. T. ile Raportörlerce yapılan görüşmede üyelere bildirilen fiyatların ne şekilde belirlendiği sorulmuştur. Bildiri len fiyatların İstanbul Altın Borsası ndan alınan maliyet fiyatları olduğu, fiyatlara uyumun denetlenmediği ve yaptırım uygulanmadığı, müşterilerden gelen şikâyetler üzerine bazı kötü niyetli uygulamalarda Dernek in hakemlik yaparak sorunları çözdüğü ifade edilmiştir. Başkan ayrıca işçilik ve tamirat fiyatlarının tespiti konusunda liste oluşturmadıklarını da dile getirmiştir. 230 11. Yerinde incelemeler sırasında Raportörlerce görüşülen kuyumculardan B. A., altın alış ve satış fiyatlarının Dernek tarafından be lirlendiğini, belirlenen fiyatın altında satış yapamadıklarını, müşterilerden ikram yapan esnafın öğrenilebildiğini, fiyat rekabeti olmadığını ve esnafın belirlenen fiyatlara uymak zorunda olduğunu belirtmiştir. 21.8.2006 tarihli nöbetinde Dernek in belirl ediği fiyata uymadığı için kınama cezası alan N. K., Rekabet Kurulu nca soruşturma açılmasından sonra Dernek tarafından yaptırım uygulanmadığını dile getirmiştir. N. K. ve T. K. ile birlikte kınama cezası alan S. K., 2006 yılında nöbetleri sırasında altın fiyatlarının yükseldiğini, Dernek i etiket fiyatlarını 240 değiştirmeleri için uyardıklarını, Dernek fiyatları yükseltmeyince kendilerinin piyasa fiyatına göre yükselttiklerini, bu nedenle uyarı cezası aldıklarını ifade etmiştir. Dernek tarafından belirlenen altın alış ve satış fiyatlarını gösteren listelerin esnafa dağıtıldığını, fiyatlara hemen hemen bütün üyelerin uyduğunu belirten Üye E. U. nun yanı sıra S. İ. de, fiyatlara uymayan kuyumculara yaptırım uygulandığını belirtmişlerdir. 07-73/894 -338 6 250 I.4. Savunmalar ve Değerlendirilmesi Tarafın ilk inceleme ve soruşturmada yer alan altın alış ve satış fiyatının belirlenmesine ilişkin tüm savunmaları incelenerek aşağıda değerlendirilmiştir. Savunmada; - Dernek in rekabeti engellemek için kurulmadığı, yardımlaşma, dayanış ma, günlük Borsa fiyatlarının üyelere duyurulması, sahte ve düşük ayarlı ürünlerin engellenmesinin amaçlandığı, 260 - Borsaya tabi bir emtia olan altının birim fiyatının her an değişebildiği, bu fiyatların birçok yayın kanalında ilan edildiği, ziynet ürünlerini n (çeyrek, yarım, tam Ata lira ve Cumhuriyet altını) devlet tarafından fiyatlandırıldığı, Dernek in bu fiyatları duyurmasının rekabeti engellemediği, bildirimin tüketicinin korunmasına yönelik olduğu, - Alış fiyatı ve vasfı belli olan bir malın rekabet amac ıyla maliyetinin altında satılmasının mümkün olmadığı, bu şekilde satılıyorsa o malın mutlaka düşük ayarlı olduğu, bu noktada Dernek in devreye girerek durumu ilgililere 270 duyurduğu, - Maliyeti, gramı ve ayarı standart olan ziynet ürünlerinin fiyatının her an değişebildiği, bu nedenle anlık fiyatları takip ederek üyelere bildirmelerinin görevleri olduğu, - Dernek in sadece 24 ayar külçe altının fiyatlarını bildirdiği, üyelerin bu fiyatı baz alarak işçilik ve maliyetlerini ilave etmek suretiyle istedikleri fiyat tan sattıkları, 280 - Dernek Tüzüğü nde amaç bölümünde yer alan günlük fiyat hareketlerini izlemek, kalite, fiyatlar ve müşteri konularında üyeler arasında bir otokontrol sistemi geliştirmek, piyasada dengesiz fiyatları önlemek, hileli mal alış ve satışını önl emek ifadelerinin rekabeti önleme amacı taşımadığı, ancak yanlış anlamayı önlemek için Tüzük değişikliğine gidildiği iddia edilmiştir. Savunmada Dernek in rekabeti engellemek için kurulmadığı belirtilerek, kuruluş amacı açıklanmıştır. Ancak, Dernek in r ekabeti sınırlamak üzere 290 kurulduğu yönünde bir iddia zaten bulunmamaktadır. Savunmada belirtildiği gibi, altının fiyatı günlük, hatta anlık olarak değişebilmektedir. Bir derneğin altın fiyatlarını öğrenme imkanı olmayan üyelerine ve tüketicilere bildirmes i fayda sağlayacaktır. Ancak soruşturma döneminde elde edilen belgelerden Dernek in altın fiyatlarını bildirmediği, İstanbul Altın Borsası ndan edindiği fiyatlara göre Balıkesir fiyatlarını belirlediği görülmektedir. Diğer yandan Borsaya tabi bir emtia ola n altının fiyatının birçok yayın kanalında ilan ediliyor olması, Dernek tarafından fiyat belirlenmesi 07-73/894 -338 7eyleminin ihlal niteliğinde olmadığını göstermemektedir. Zira, Dernek Borsa 300 fiyatlarını bildirmemekte, Borsa fiyatlarına göre Balıkesir fiyatlarını belirl emektedir. Kısaca, Dernek in fiyat belirlemedeki amacı, savunmada iddia edildiği gibi altın fiyatındaki anlık değişmelerden üyeleri haberdar etmekle sınırlı değildir. Ayrıca, ziynet ürünlerinin devlet tarafından fiyatlandırılması ya da altın fiyatının Bors ada belirleniyor olması, Türkiye de faaliyet gösteren kuyumcular arasında fiyat rekabetinin yaşanmayacağı anlamına kesinlikle gelmemelidir. Bu durum, işçilik içeren ürünler haricinde Darphane tarafından basılan ve ayarı/gramı standart olan ürünler içi n dahi geçerlidir. Başka bir ifadeyle, kuyumcuların Ata, tam, yarım ve çeyrek gibi standart ürünlerin satış fiyatlarını diledikleri gibi düşürebilmelerinin önünde hiçbir engel bulunmaması 310 gerekmektedir. Diğer yandan, altın fiyatlarının Dernek tarafından b elirlenmesi ve tüm Dernek üyelerinin bu fiyatlara uyması sadece üye kuyumcuların menfaatine olabilir. Ancak, tüketicilerin altın alırken Dernek in belirlediği minimum seviye üzerinden, altın satarken ise maksimum düzey üzerinden alışveriş yapması tüketiciy e hiçbir fayda sağlamayacaktır. Asıl amaç, Dernek üyelerinin altınları belli bir fiyatın üzerinden satmalarını ve tüketiciden altınları belli bir fiyatın altında satın almalarını sağlamaktır. Açıkça tüketicinin aleyhine olan böyle bir sistemin tüketiciyi k oruduğu yolundaki savunma gerçekleri yansıtmamaktadır. 320 Bu noktada, altının rekabet amacıyla maliyetinin altında satılmasının mümkün olmadığı yönündeki savunmaya ilişkin olarak, yukarıda belirtildiği gibi, her kuyumcunun ekonomik konjonktür ya da kendine ö zgü ekonomik gerekçelerle sermaye ve maliyet yapısının elverdiği ölçüde maliyet altına satış yapmasının olanak dahilinde olduğu hatırlatılmalıdır. Maliyet altında satış yapılıyorsa o malın mutlaka düşük ayarlı olduğu çıkarsaması doğru olmayacaktır. Fiyat birliği olduğu takdirde düşük ayarlı ürün satan kuyumcuların yaptıkları her bir satıştan daha fazla kazanç elde edebileceklerinden bile bahsetmek mümkündür. Bu nedenle, fiyat belirlemenin düşük ayarlı ürünleri engellediği iddiası kabul edilemez. Bir başka d eyişle, düşük ayarlı ürünlerle mücadele 330 etmenin yolu, fiyat birliğini sağlamak olmamalıdır. Üyeler arasında dayanışmayı amaçlayan Dernek in görevi, fiyatlara uyulup uyulmadığını denetlemek değil, düşük ayarlı ürün satılıp satılmadığını denetlemek olmalı, düşük ayarlı ürünlerin tespit edilmesi halinde gerekli makamlara başvurulmalıdır. Savunmada belirtildiği gibi, üyelere Borsadan öğrenilen 24 ayar külçe altının fiyatı bildirilmemekte, soruşturma döneminde elde edilen belgelerden görüldüğü üzere, 22 ayar bi lezik ve ziynet altının fiyatı belirlenmektedir ve belgelerden yaz ve kış fiyat tarifesi uygulandığı anlaşılmaktadır. Belgede, 22 340 ayar bileziğin kışın has fiyatının (24 ayar külçe altın) 100 TL aşağısının, yazın ise 100 TL yukarısının uygulanacağı, yarım a ltının çeyreğin 2 katı, tam altının çeyreğin 4 katı olacağı, 2,5 Ata altının fiyatının ayrıca belirleneceği belirtilmiştir. Diğer yandan, belirlenen fiyatlara uymayan üyelere kınama cezasının yanı sıra nöbet iptali yaptırımı uygulanmıştır. Dernek Tüzüğü n de yer alan günlük fiyat hareketlerini izlemek, kalite, fiyatlar ve müşteri konularında üyeler arasında bir otokontrol sistemi geliştirmek, piyasada dengesiz fiyatları önlemek, hileli mal alış ve satışını önlemek 07-73/894 -338 8ifadelerinin rekabeti önleme amacı taşıma dığı iddiası da kabul edilemez. Zira 350 yönetim kurulunun faaliyetleri, Tüzük düzenlemesi doğrultusunda piyasada gerçekleşen dengesiz fiyatları önlemeye yönelik olup, bu amaç ve otokontrol sistemi oluşturulması rekabeti sınırlama amacını taşımaktadır. Belirle nen fiyatlara uymayan üyelere birtakım yaptırımlar uygulanması, yönetim kurulunun Tüzük düzenlemesi doğrultusunda davrandığını göstermektedir. Ancak, soruşturma sürecinde Tüzük hükümlerinin değiştirilmesi, karar aşamasında hafifletici neden olarak göz önün de bulundurulmuştur. J. GEREKÇE VE HUKUKİ DAYANAK J.1. Altın Alış ve Satış Fiyatının Belirlenmesi 360 4054 sayılı Kanun un 4. maddesi uyarınca, belirli bir mal veya hizmet piyasasında doğrudan veya dolaylı olarak rekabeti engelleme, bozma ya da kısıtlama am acını taşıyan veya bu etkiyi doğuran veya doğurabilecek nitelikte olan anlaşma, uyumlu eylem ve teşebbüs birliği kararları hukuka aykırıdır. Dosya mevcudu bilgi ve belgelerden, Dernek Tüzüğü nde yer alan düzenlemeler doğrultusunda fiyatlar ve müşteri ko nusunda üyeler arasında bir otokontrol sisteminin kurulduğu, yönetim kurulunun piyasada dengesiz fiyatları önlemek amacıyla faaliyet gösterdiği görülmektedir. Tüzük düzenlemesinde 370 yer alan piyasada gerçekleşen dengesiz fiyatlardan kastın, belirlenen fiyatların altında satış yapılması olduğu anlaşılmaktadır. 24.12.2003 tarihli olağanüstü genel kurul toplantısında, satışlarda fiyat kırılarak amaçları birlik olan kuyumcuların mağdur edildiği, düşük fiyat uygulaması nedeniyle fiyat birliğine varılamad ığı yönünde şikayetler dile getirilmiş, bu nedenle danışma kurulu oluşturulması önerisinde bulunulmuştur. Fiyat birliğinin sağlanması bakımından bir kontrol sistemi oluşturulmuş, belirlenen fiyatlara uymayan üyelere birtakım yaptırımlar uygulanmıştır. 21.8.2006 tarihinde nöbetlerinde Dernek in belirlemiş olduğu fiyatlara 380 uymayan üyelere kınama cezası verilmiştir. 11.8.2005 tarihli yönetim kurulu kararı ile ise, etiket fiyatının altına satış yapan üye S. H. ye nöbet iptali yaptırımı uygulanmıştır. Yerinde incelemeler sırasında elde edilen belgelerden, en geç 2003 yılından soruşturma bildirim yazısının tebliğ edildiği 2006 yılının sonuna kadar teşebbüs birliği kararları aracılığıyla etkili, yaptırımları itibarıyla sıkı sıkıya uygulanan bir fiyat tespiti eyle minin olduğu anlaşılmıştır. Bu noktada, teşebbüs birliği tarafından fiyat belirlenmesinin en ağır rekabet 390 ihlallerinden biri olduğu vurgulanmalıdır. Yukarıda yer verilen değerlendirmeler ışığında, Dernek in altın alış ve satış fiyatını pazar dışında bel irlediği ve dolayısıyla bu eylemlerin 4054 sayılı Kanun un 4. maddesinin (a) bendi kapsamına girdiği tespit edilmiştir. 4054 sayılı Kanun un 4. maddesi kapsamına giren anlaşma, uyumlu eylem ve teşebbüs birliği kararlarının muafiyet için Kurul a bildiril me yükümlülüğü 5388 sayılı Kanun ile ortadan kaldırılmıştır. Dolayısıyla, Kanun un 4. maddesi 07-73/894 -338 9kapsamında ihlal içeren anlaşma, uyumlu eylem ve kararlara Kurul un re sen 400 muafiyet değerlendirmesi yapabilmesi mümkün olmuştur. Bu çerçevede, Dernek in altın alı ş ve satış fiyatını belirlemesinin muafiyet alıp alamayacağı değerlendirilmiştir. J.2. Muafiyet Değerlendirmesi 4054 sayılı Kanun un 4. maddesi kapsamındaki anlaşma, uyumlu eylem ve kararlar, Kanun un 5. maddesindeki koşulların varlığı halinde yasaklayıc ı 4. maddenin uygulanmasından muaf tutulabilmektedir. Bu noktada vurgulanması gereken, muafiyet verilebilmesi için 5. maddedeki dört koşulun tamamının 410 sağlanması gerektiğidir. Bu koşullardan herhangi birinin sağlanmaması durumunda, diğer koşullar sağlansa dahi muafiyet verilemez. Kanun un 5. maddesinde muafiyetin koşulları şu şekilde sayılmıştır: (a) Malların üretim veya dağıtımı ile hizmetlerin sunulmasında yeni gelişme ve iyileşmelerin ya da ekonomik veya teknik gelişmenin sağlanması, (b) Tüketicinin b undan yarar sağlaması, (c) İlgili piyasanın önemli bir bölümünde rekabetin ortadan kalkmaması, (d) Rekabetin (a) ve (b) bentlerindeki amaçların elde edilmesi için 420 zorunlu olandan daha fazla sınırlanmaması. Denek in altın alış ve satış fiyatını belirleme sinin, muafiyet için aranan koşullardan olumlu koşul olarak adlandırılan ilk iki koşulu sağlamadığı çok açıktır. Dernek tarafından belirlenen altın alış ve satış fiyatlarının uygulanması zorunlu fiyatlar olması nedeniyle, bu uygulamanın getireceği ekonomik gelişme veya iyileşmeden bahsetmek mümkün değildir. İkinci olumlu koşula göre, ekonomik veya teknik gelişme ve iyileşmelerden tüketicilerin yarar sağlaması gerekmektedir. Altın alış ve satış fiyatlarının sabit fiyat olarak belirlenmesi sadece Dernek üyele rine fayda getirmektedir. Bu uygulama 430 neticesinde, düşük fiyatla altın alma veya yüksek fiyatla altın satma imkanları sınırlanan tüketiciler doğrudan zarar görmektedirler. Altın alış ve satış fiyatının belirlenmesi ve tüm kuyumcuların belirlenen fiyatları uygulaması, hatta alınan kararlara uyulmasını sağlamak için çeşitli yaptırımların uygulanması sonucunda, ilgili pazarda rekabet tamamen ortadan kalkmakta ve bu rekabet ihlali zorunlu olandan fazla bir kısıtlama getirmektedir. Dolayısıyla, iki olumsuz koşul açısından da muafiyet verilmesi mümkün değildir. Dernek in altın alış ve satış fiyatını pazar dışında belirlediği ve dolayısıyla bu eylemin 4054 sayılı Kanun un 4. maddesinin (a) bendi kapsamına girdiği, 440 ayrıca Kanun un 5. maddesindeki koşullar sağlanma dığından bu ihlal bakımından muafiyetin söz konusu olması mümkün değildir. Dernek tarafından belirlenen fiyatlar tüm üyelerin uyması zorunlu olan sabit fiyatlardır. Tavsiye veya maksimum niteliğinde fiyat açıklamanın dosya bakımından muafiyet alıp alamay acağı da değerlendirilmiştir: Dernek tarafından açıklanan fiyatlar tavsiye veya maksimum niteliğinde olsa idi bu uygulama 4054 sayılı Kanun un 5. maddesindeki muafiyetin koşullarını sağlayabilecekti. Zira, Dernek tarafından açıklanan tavsiye veya maksimum 07-73/894 -338 10niteliğindeki fiyatlar üyelerin altın fiyatlarındaki dalgalanmaları takip etmelerini 450 kolaylaştırırken, tüketicilerin de altın fiyatları konusunda bilinçlenmelerini sağlayacaktı. Tavsiye veya maksimum niteliğinde olmasından dolayı açıklanan fiyatlardan düşü k fiyatlarla satış yapmalarının önünde bir engel bulunmayan kuyumcular arasında rekabet devam edebilecekti. Ancak, yukarıda da ifade edildiği üzere, Dernek in yıllardır belirlediği fiyatlar tavsiye veya maksimum niteliğinde değildir ve mevcut haliyle bu uy gulamanın 4054 sayılı Kanun un 5. maddesi uyarınca muafiyet alması mümkün değildir. K. SONUÇ 30.11.2006 tarih ve 06-86/1117 -M sayılı Kurul kararı uyarınca Balıkesir Mücevheratçılar Kuyumcular Sarraflar Yardımlaşma ve Dayanışma Derneği 460 hakkında yürütülen so ruşturma ile ilgili olarak düzenlenen Rapora, toplanan delillere ve incelenen dosya kapsamına göre, 1- Balıkesir Mücevheratçılar Kuyumcular Sarraflar Yardımlaşma ve Dayanışma Derneği nin altın alış ve satış fiyatlarını pazar dışında belirlemek suretiyl e 4054 sayılı Kanun un 4. maddesini ihlal ettiğine, 2- 4054 sayılı Kanun un 5. maddesindeki koşullar sağlanmadığından, bu ihlal bakımından mevcut haliyle muafiyet verilemeyeceğine, ancak Balıkesir Mücevheratçılar Kuyumcular Sarraflar Yardımlaşma ve Dayan ışma Derneği 470 tarafından belirlenen fiyatların tavsiye veya maksimum niteliğinde olması halinde, 4054 sayıl Kanun un 5. maddesindeki koşulları sağlayabileceğinden muafiyetten yararlanabileceğine, 3- Bu çerçevede, Balıkesir Mücevheratçılar Kuyumcular Sarra flar Yardımlaşma ve Dayanışma Derneği ne 4054 sayılı Kanun un 16. maddesinin ikinci fıkrası uyarınca 2005 yılı 16.335,00 YTL tutarındaki gayrisafi gelirinin takdiren %1 i oranında olmak üzere 163,35 YTL idari para cezası verilmesine, ancak verilecek para cezası asgari hadden aşağı olamayacağından, 2007/1 sayılı Tebliğ uyarınca, asgari ceza tutarı olan 6.864 YTL idari para cezası 480 verilmesine , OYÇOKLUĞU ile karar verilmiştir. 07-73/894 -338 11 19.9.2007 Tarih ve 07 -73/894 -338 Sayılı Kurul K ararı na KARŞI OY GEREKÇESİ 1) İlgili Kurul Kararı ile, Balıkesir Mücevheratçılar Kuyumcular Sarraflar Yardımlaşma ve Dayanışma Derneği nin, aslında, belli bir meslek grubunun dernek faaliyetleri kapsamındaki ortak karar ve eylemleri olarak nitelendiri lebilecek bazı davranışları, ihlal gerekçesi olarak görülmüş ve Derneğe idari para cezası verilmiştir. Halbuki, altın alım ve satım fiyatının belirlenmesi, rakiplerin faaliyetlerinin zorlaştırılması ve mal arzının kontrol edilmesi gibi telâkki edilen ve re kabete aykırı olarak nitelenen söz konusu davranışlar, ilgili piyasanın, ilgili mesleğin ve ilgili meslek mensuplarının özellikleri göz önüne alındığında, böyle bir tanımlamadan ve ilgili piyasada rekabeti olumsuz yönde ve önemli ölçüde etkilemekten uzak tır. 2) Gerek Soruşturma açılması kararından önce, gerekse Soruşturma döneminde ilgili pazar gibi, geleneksel olarak varlığı ve farklı uygulamaları bilinen bir alanda, daha geniş çaplı ön inceleme veya araştırmalar yapılabilseydi, olan bitenler, rekabet i önemli ölçüde etkileyen karar veya eylemler şeklinde nitelendirilmeyebilecekti. Başlangıçta, öncelikle, var ise, rekabete aykırı uygulamalar tespit edilip, ilgili dernek yönetiminin ve esnaf kesiminin, nasıl davranacakları belirlenebilir, sonra da 405 4 Sayılı Kanun un 9.3. maddesine göre müeyyide destekli bir tebligat yapılabilirdi. 3) Söz konusu Dernek veya Oda yönetimlerinin, ata lira, çeyrek gibi altınlara ait günlük azami satış fiyatlarını belirlemek, yaz nöbeti tutmak ve esnafın alınan ortak ka rarlara uygun hareket etmelerini temin gibi mevcut uygulamalarının, genel olarak ve özellikle de sektöre özgü sebeplerle, hem meslek mensubu esnaflar, hem tüketiciler hem de mesleki oda veya dernek teşkilini zorunlu kılan kamu iradesi tarafından kamu yar arı gerekçesiyle, öteden beri, alenen ve zımnen meşru görülmesi bilinen bir husustur. Bu sebeple, Kamu Kurumu Niteliğindeki Meslek Teşekkülü olarak kabul edilen Esnaf ve Sanatkârlar Odalarına benzer fonksiyonları olan Kuyumcu ve Sarraflar Derneklerinin ( ki, Oda kurmak için yeterli sayıda esnafın bulunmadığı hallerde tercih edilen organizasyon modeli olmaktadır) bulunduğu ilgili pazarlardaki benzer uygulamaların eskiden beri var olması ve ülkenin hemen her tarafında halen devam ediyor olması, bir bakıma b ir karînedir ve bu tür uygulamalara muafiyet tanımak için yeterli bir gerekçedir. Dolayısıyla, Derneğin karar ve eylemlerinin, rekabeti olumsuz yönde etkilediği ve ihlal ettiği şeklindeki bir tespit, bu yöndeki bir abartma veya kabule dayanmaktadır. 4) Rekabet politikası önemlidir. Kurul, 4054 Sayılı Kanun çerçevesinde takdir hakkını kullanır ve karar verirken, ilgili pazar ve meslek mensupları gibi, geleneksel, kültürel ve sosyo -ekonomik özelliklere sahip alanlarda, muafiyetin anlamı ve sınırları üzer inde dikkatle durmalıdır. Gerekirse, bu tür pazarlarda, 07-73/894 -338 12şikayet veya olay ları grup veya bireysel muafiyet statüsünde ele alma yaklaşımını benimsemelidir. 5)Rekabet savunuculuğu görevinin gerekleri ve kaynak kullanımının etkinliği açısından bakıldığınd a, rekabete aykırı düşen yapı, işleyiş ve davranışları önlemenin soruşturma dışı çeşitli yöntemlerinin bulunduğu bilinmektedir. Dolayısıyla, ilgili sektördeki ve ilgili coğrafi pazarlardaki olumsuz etkileri ihmal edilebilir nitelikteki birtakım sınırlı, b ireysel veya istisnai uygulamaları soruşturma açmadan çözmek mümkün iken, bu yola gitmeyip soruşturma açarak ve ihlalin varlığı şeklinde kararlar vererek çözmeye çalışmak, Rekabet Kurulu nun etkinliği açısından bir gösterge olmayacak, bilakis, öncelik sıralamasına ve usûl ekonomisine aykırı düşecektir. 6) Ayrıca, yapılan şikayetlerde, aslında, etkin yönetim anlayışına ters düşen tavır ve davranışlar içinde olabilen Oda veya Dernek yönetim veya yöneticileri ile üyeler arasındaki bir takım anlaşmazlıkların Rekabet Kurumu üzerinden çözülmeye çalışılması gibi bir eğilimin de var olabileceğinin gözden uzak tutulmaması gerekirdi. Balıkesir Mücevheratçılar Kuyumcular Sarraflar Yardımlaşma ve Dayanışma Derneği hakkında verilen Kurul Kararı na, yukarıda sözü edil en gerekçeler ile katılma imkanı bulamadım. Prof.Dr.Nurettin KALDIRIMCI Kurul Üyesi